De locis theologicis

SUPERVACANEAM VIDERI CUM LUTHERANIS NON DE HOC SOLUM LOCO SED DE QUIBUSQUE ALIIS DISPUTATIONEM

Ego vero cum Lutheranis quotiescumque me comparo ad disserendum, repente a me avertitur oratio mea, et omnis statim mihi disputandi ratio tollitur. Quo namque consilio adversum hos disputare aut debeam aut possim, qui cum omnia theologiae principia tollunt, tum una fere sola asseverandi audacia utuntur, quae illis perpetua est pro locis dialecticis theologicisque omnibus? Quid ego contra hos scribam, qui nullam in Ecclesia legem esse volunt, per quam Scripturae sensa finiantur, sed suo cuique ingenio esse utendum; nec id sentire oportere, quod alii senserint, sed quod ratio propria praescripserit? Quid autem stultius, quam cum eo disputare, qui nihil admittit nisi Scripturae verba, sed huius interpretationem sibi uni reservans, reliquos omnes existimat miris modis hallucinari? Mahumetus ne, si res esset via et ratione explorata, in male suscepta causa cadere cogeretur, omne disputationis aditum lege suis edita praeclusit, et Lutherus disserendi principia suis universa tollens, si disputationem instituat, nec aditum nec exitum poterit reperire. Perinde enim est Scripturas solas sine lege et pro cuiusque interpretatas arbitrio accipere, ac si nullum fixum certumque disserendi principium acceperis.

Quapropter miseri Lutherani, haud secus atque Saraceni, nec suas nec magistri possunt ineptias deprehendere; nec nos cum iis disserendo aliud possumus, quam tempus et operam ludere. Qui tamen haberent ius suum disputandi, si principiorum aliquem delectum reliquissent, ut ad veritatis inventionem aditus esset. Nunc autem nulla principia relinquunt. Vana igitur cum eis erit et futilis disputatio. Omnino enim meminisse debemus, id quod ab scholasticis saepissime usurpatum iam quasi in proverbii consuetudinem venit: contra negantem principia, quoniam frustra id fiat, non esse disputandum. Accedit eodem, quod paradoxa cum communi sensu pugnantia asserunt, quae si vis argumentando refellere, res minime dubias argumentando dubias facis. Cum enim illa, quae in syllogismo antecedunt, ut fidem aliquam faciant, certiora notioraque esse oporteat his quae ex antecedentibus consequuntur, verendum sane est, quando Lutheranorum placita coarguimus, ne res maxime absurdas minore evidentia refellentes peccatum hoc ratiocinationis vitiosae ineptaeque peccemus. Nec vero huius rei explicandae gratia longe exempla petenda sunt, cum habeamus in manibus. Etenim ut hanc, quam modo dixi, opinationem Lutherani tueantur, ponunt primo Sacras Literas non habere plures sensus. Falso autem illud ponunt; sed demus hoc eis liberaliter. Assument deinde, in Scripturis sensum illum unum certissime familiarissimeque doceri, nec esse eas, velut cereum quemdam nasum, in sensum omnem flexibiles, sed potius esse per se expositas, et in promtu cuique sine magistro et docente patere. Quibus egregie sciteque positis, iam facile conficiunt Sacris Libris intelligendis nec veterum traditionem nec Ecclesiae iudicium exspectandum. Quae omnia cum et per se sint falsa perspicue et Scripturis ipsis vehementer repugnantia, si contendam ego ex adverso refellere, aqua mihi, ut dicitur, haerebit; qui scilicet intelligam quam sit ridiculum confutare velle vanas commentitiasque sententias, portenta non disserentium theologorum sed hominum somniantium, quam stultum cuilibet opponenti contraria respondere, quam inutile faces in meridianam solis lucem inferre, quam denique otiosum in re manifesta periclitari. Petrus ait in Paulinis epistolis esse quaedam difficilia intellectu, quae indocti homines et instabiles depravant ad suam ipsorum perditionem; hi vero contra aiunt, omnes Pauli epistolas esse intellectu facillimas. Paulus perfectis sapientiam loquitur in mysterio absconditam, parvulis autem lac potum dat, quoniam ferre aliud non possunt; isti sine discrimine omnes, ac, si Deo placet, inter pocula universa Scripturae Sacramenta devorant et solidum etiam cibum struthionum more concoquunt. Sapientibus et prudentibus quaedam pater abscondit; istis omnia revelavit. Filius discipulis suis aliquando in parobolis est locutus; his palam semper loquitur et proverbium nullum dicit. Liber in Apocalypsi septem sigiilis signatus ostenditur, quem cum dederis homini scienti litteras ut legat, respondebit tibi: Non possum, signatus est enim: at his librum agnus aperuit, aperuit item oculos, ut videant quae nos miseri et caeci videre non possumus, imo quae Origenes, Basilius, Gregorius, Chrysostomus, Ambrosms, Hieronymus, Augustinus, Hilarius non viderunt. Eunuchus ille Actorum apostolorum tam religiosus, ut relicta aula regia de extremis mundi finibus veniret ad templum, tam divinae legis amator, ut etiam in vehiculo Sacras Literas legeret, non poterat Isaiam intelligere, nisi aliquis eum doceret; et ab istis prophetae omnes sine magistro et interprete intelliguntur. Breviter, ut Hieronymus ait,

nulla ars sine praeceptore percipi potest; sola Scripturarum scientia est, quam hi passim sibi omnes vindicent, praesumant, doceant, antequam discant. Sunt in Libris Sacris loca plurima, in quibus tanta difficultas et obscuritas inest, ut post veterum omnium interpretum vigilias, studia, operas, adhuc vix a doctissimis et optimis quibusque intelligi posse videantur. Et multitudo imperita, in qua nec ratio inest nec iudicium, universos Scripturae locos facile expediet atque interpretabitur? Itane facile est expedire, ut reliqua taceam, hebraei sermonis ambiguitatem, tropos vel vetustate obscurissimos, phrases alienas ab hisce linguis quibus assuevimus, nostris inaudita proverbia, parabolas peregrinas, translationes interdum etiam longissime petitas? Expone mihi facile, si potes, Proverbia Salomonis et Cantica, Ezechielis, Danielis, Isaiae, Ieremiae prophetias; Davidicos psalmos expone; et si exposueris, tum vero Libri Sacri nec sunt difficiles neque obscuri. Quis sapiens, ait Oseas, et intelliget ista? intelligens, et sciet haec? Et Salomon: Quis talis, ut sapiens est? et: quis cognovit solutionem verbi? Atqui sapientes sunt omnes isti et summa facilitate difficillimas Scripturae quaestiones solvunt. Quod si Scripturae in varium sensum torqueri flectique non queunt, quomodo haereses omnes ex prava intelligentia Scripturarum ortae sunt? At hoc non solum tradentibus Hilario 2 lib. de Trinit., Hieronymo ad Galat. 1, Irenaeo lib. 1 Adversus haeres., cap. 1, Augustino in Ioannem Tractat. 18, Vincentio Lyrinens. Contra propha. nov., septima Synodo act. 6, sed manifeste etiam experimento cognovimus. Unde vero inter ipsos quoque Lutheranos de rebus maximis controversiae, si Scripturae in varios sensus non flectuntur? Nam illa verba: Hoc est enim corpus meum alii proprie, alii per tropum accipiunt. Quae cum ita sint, alia ratione, atque isti dicunt, Scripturae divinae investiganda tenendaque intelligentia est. Si enim ad privatam haec regulam dirigatur, unde evincetur Helvidius de perpetua Mariae virginitate? Unde Arius de vera Dei in Christo natura? imo vero unde constabit, huius ne, an illius intelligentia vera sit, si Scripturas cuique liceat pro suo ingenio interpretari? Cum enim variae erunt, ut fit, de eodem Scripturarum loco sententiae, quae certa sit, eam nemo praestabit. Ii enim omnes qui inter se dissentient, pari ratione suum quisque sensum tuebuntur. Hoc enim morbi fere innatum est hominum ingeniis, ut cedere nesciant, simul atque res in contentionem vocata est; quae postquam incaluit, hoc cuique videtur verissimum quod temere etiam tuendum susceperit. Aut igitur sensum quisque suum certum habet, et redibit insania veterum, quam Arist. 4 Metaph. lib. manifestis argumentis explosit; aut nullius sententia certa erit, et praeterquamquod dissidiorum nullus erit finis, nullum habebimus certum fidei christianae iudicium, sed ex sua opinione quisque suam fidem sibi affinget. Ita fides catholica nulla erit. Ac re vera ridiculi Lutherani sunt, qui postulent ut ipsis Sacras Literas interpretantibus ac novo quidem mirabilique more interpretantibus certa fides habeatur. Non est creditum apostolis, ut false ridet Erasmus, donec multa magnaque miracula fidem adstruxissent doctrinae; et nunc quilibet sibi postulat credi, quod affirmet se habere spiritum intelligentiae, cum nullus eorum tamen ne equum quidem claudum sanare potuerit. Multa praetereunda sunt, ne quid habeat iniucunditatis oratio; et tamen multa dicuntur, quae aperte horum insaniam refutent.

Sane nisi Cochlaeus in Epistolis ad Germaniae principes et ad Bernenses antevertisset, exemplis positis periculum facerem et in illis varie in utramque partem luderem, ut vel hoc ipso periculo compertum esset omnibus, quam non sit difficile unumquodlibet thema e Sacris Literis aut probari aut improbari, si pro suo eas quisque ingenio interpretetur. Quamquam, fateor, nonnulla sunt Scripturae loca, quae in alium atque alium sensum trahi ne a contentiosis quidem possunt. Quis enim illud torqueat, quod Paulus ad Corinthios scripsit, alii per Spiritum dari sermonem sapientiae, alii sermonem scientiae, alii interpretationem sermonum? At isti omnia ecclesiastici corporis munia confundunt, istis totum corpus est oculus. Omnes siquidem Spiritu doctore intelligunt Scripturae universa mysteria. Sed bene habet, quod vel Lutherus ipse quaedam in Psalmis loca se non intelligere confitetur. Bene habet, quod doctores in Ecclesia Christus dedit, non omnes, sed quosdam, ad consummationem sanctorum in opus ministerii. Verum de his et multa in secundo libro disserui, et plura adhuc in septimo disserentur, non quo adversum Lutheranos pugnam inire velimus, qui clausis, ut dicitur, oculis more Andabatarum pugnant, sed quo videant Catholici, cum omnes locos ratione animoque lustraverint, nullum esse certiorem, nullum stabiliorem, nullum denique Sacris Literis exponendis magis necessarium quam is est, quo Ecclesiae traditio continetur. Quo est detestabilior Lutheranorum impudentia, qui hunc locum labefactare ac funditus delere nituntur. Sed ut haec omnis quaestio semel hic, ubi proprius est locus, constituatur, aliquot fundamenta iacienda sunt, quae theologiae fideique simul nervos ac vires continent.