De locis theologicis

Sed quoniam haereticis proclive est veterum patrum usum auctoritatemque contemnere, ostendam deinceps, ipsorum quoque apostolorum doctrina et exemplis rationes naturales in theologiam invectas; his adductos exteros ad fidem, confirmatos fratres, invitatos dociles, repulsos repugnantes. Adducuntur primum ratione exteri ad fidem, et quasi praeparantur.

Deus quippe ad fidem in mortalium mentes inducendam naturae incitamentis utitur, ut primo loco fusius explicatum est. Hinc etenim et resurrectionis suae oculatos testes protulit, et miracula doctrinae coniunxit; nimirum, ut apostoli non solum per verbum sed etiam per ipsum opus persuaderent fidem audientibus, ut Epiphanius lib. 2, Haeres. 51 docet, et Ambrosius in Comment. epist. ad Rom. cap. 1: Testis, ait, doctrinae virtus est, ut quia quod praedicatur, incredibile mundo est, gestis fieret credibile. Et Beda lib. 3 in Luc. cap. 7: Concessa, inquit, primo potestate signorum, misit praedicare regnum Dei, ut fidem verbis daret virtus ostensa. Signis ergo et miraculis via fidei per sensus et rationem sternitur. Sic enim Sergius Paulus vir prudens, cum vidisset factum, credidit admirans super doctrina Doinini. Sic Centurio videns quod factum fuerat, glorificavit Deum dicens: Vere filius Dei erat iste. Petrus etiam ac Paulus quo suavius audientes ad fidem resurrectionis allicerent, ratione naturae ostendunt, locum illum Scripturae: Non dabis sanctum tuum videre corruptionem, de David intelligi non posse, ac proinde de Christo intelligendum. Ac Petrus ipse alio iterum loco Christi resurrectionem insinuat audientibus, primum testium oculatorum certissimo testimonio, deinde evidentia miraculi editi. Nos, ait, testes huius sumus. Et mox, In nomine eius, inquit, hunc, quem vos vidistis et nostis, Deus confirmavit, et dedit integram sanitatem istam in conspectu omnium vestrum. En Petrus, sensus ipsos citando testes clarissimos veritatis, Christi resurrectionem suadere conatur. Nec frustra tamen; multi enim audientium crediderunt. Confirmantur deinde ratione naturae fratres. Non enim ait: praecedentibus, sed: sequentibus signis; nec: Sermonem inferente, sed: confirmante, Marci ult. cap. Ita Hieronymus in 8 Matth. cap. adnotat, Dominum, post sermonem illum montis, egregium miraculum edidisse, ut per hoc praeteritus apud audientes sermo firmaretur. Petrus insuper persuasurus fidelibus conclusionem illam de legalibus, de qua in Concilio erat controversia, Viri fratres, inquit, qui novit corda, Deus testimonium perhibuit, dans illis Spiritum Sanctum, etc. Et protinus tacuit omnis multitudo, et audiebant Barnabam et Paulum narrantes quanta Deus fecisset signa in gentibus. En quae acciderant res externae et sensuum testimonia referuntur in controversia etiam fidei apud Catholicos dirimenda. Atque in Concilio illo legem de abstinendo a sanguine et suffocato, idolothyto et fornicatione, apostoli nullo modo tulissent, nisi rationem naturae sequerentur. Testimonia siquidem nulla suppetebant, quae ad eam legem probandam idonea viderentur. Non modo igitur ad externos, qui naturam ducem solam habent, sed etiam ad eos, qui intra Ecclesiam sunt, humanis rationibus theologo licet uti. Id vero eo loco magis, ut ante iam diximus, ubi res naturae lumine cognoscibiles, sive alienis seu nostris persuadere cupit. Hac enim via Barnabas et Paulus ingressi sunt, ut Act. 14 legitur. Nam cum sacerdos et populus Barnabae et Paulo sacrificare vellent, quod erat naturae rationi contrarium, naturali quoque ratione ipsi contradixerunt: Viri, inquiunt, quid haec facitis? Et nos mortales sumus, similes vobis homines, annunciantes vobis converti ab his vanis ad Deum vivum, qui fecit coelum et terram et mare et omnia quae in eis sunt. Et quidem non sine testimonio semetipsum reliquit, benefaciens de coelo, dans pluvias et tempora fructifera, etc. Quia ergo res naturales testimonium perhibent Deo, quemadmodum hoc loco Apostolus asserit, non est absurdum, quin etiam est maxime consentaneum, ut theologus de divinis quoque disserens, huiusmodi etiam naturalium rerum testimoniis utatur.

Nam et Act. 17 Paulus idem probat, Deum non indigere aliquo, quod coeli et terrae sit dominus, et det ipse omnibus vitam et inspirationem et omnia. Probat item, Deum non esse longe ab unoquoque nostrum, quoniam in ipso vivimus, movemur et sumus. Ac Propheta Psal. 138 ostendit Deum cognoscere nos et intima nostra, qui formavit nos et posuit super nos manum suam. Quod idem naturale argumentum habes et Psal. 93. Quibus ex rebus breviter disputatis intelligi potest, id quod ante ponebamus, dociles quidem, si infideles sunt, ratione allici invitarique ad fidem, sin vero fideles, confirmari: utrosque autem in his, quae naturalia sunt, persuaderi. Quod si indociles sunt et repugnantes, ut evincantur, ratio quoque naturae valet. Principes enim et seniores videntes Petri constantiam et Ioannis comperto quod homines essent sine litteris et idiotae, admirabantur; hominem quoque videntes stantem cum eis, qui curatus fuerat, nihil poterant contradicere. Caecus quoque ille apud Ioannem Iudaeos Christo adversos naturae ratione eludit inquiens: In hoc mirabile est, quia vos nescitis unde sit, et aperuit meos oculos. Dominus item Matth. 12 eos qui calumniabantur, quod in sabbato curasset aegrotum, naturali et ratione et exemplo refellit; et Matth. 22 Sadducaeos refutat duobus principiis positis. Quorum unum erat Exodi testimonium illud: Ego sum Deus Abraham, Isaac et Iacob; quo posito et adversariorum consensu approbato, alterum Christus e ratione naturali assumpsit, nempe non esse Deum mortuorum sed viventium. Quo syllogismo collegit, Abrahami, Isaaci et Iacobi animas vivere, qupd Sadducaei repellentes, resurrectionem mortuorum ex consequenti negabant. Rationes itaque naturales contra fidei adversarios multum valent. Nec sunt arma Saulis, quae pugilem Christi magis gravent quam iuvent, ut quidam inepte per allegoriam argumentantur, sed si allegoriis agendum est, sunt potius gladius Goliath, quem cum ipsi e manibus extorseris, suo illum gladio iugulas. Sed aiunt: si credo quod traditum est, quid opus est operosa disputatione? si non credo, nullis humanis rationibus persuadebitur. Egregio vero dilemmate rem alioqui lucidissimam obscurare volunt. Non credo, adducor: credo, confirmor: repugno, confundor. Ratione non domina sed administra, syllogismo non praesidente sed subserviente. Quid multa? Nonne videmus, cum reliquorum apostolorum, tum vero maxime Pauli epistolas et adversarios concidere, et fidei domesticos instruere non Scripturarum modo testimoniis, verum etiam naturae rationibus? Id quoniam dubium non est, maneat hunc disserendi morem a Christo Domino profectum, ab apostolis repetitum, a sanctis auctoribus confirmatum, theologis non solum utiliter sed etiam necessario usurpari.