De locis theologicis

UBI PONUNTUR ARGUMENTA QUIBUS HUIUS LOCI AUCTORITAS IMPUGNATUR

In eum locum incidimus, quem longe lateque patentem theologi, praesertim iuniores, copiose tractare solent, propterea quod Sedis Apostolicae non auctoritas modo et gravitas, verum etiam omnis omnino vis et facultas, cum semper ab haereticis impugnata est, tum multo magis hoc tempore a Lutheranis impetitur, quorum in Romanam Ecclesiam contentio pertinax et odium aeternum est. Sed non ego persequar quaestiones infinitas de Romani Pontificis potestate, tantum de auctoritate dogmatum videamus. Nolo autem agere confuse, ut id explicemus hac disputatione, quod quaeritur. Itaque eorum in primis argumentationes exponemus, qui locum impugnant; deinde loci nos vim et auctoritatem cum Catholica Ecclesia conservabimus; post haec adversariorum argumenta diluemus. Quae si longior fuerit oratio, cum magnitudine utilitatis comparata, fortasse etiam brevior videbitur. Qui igitur locum hunc infirmare pergunt, his argumentis, ut sibi videntur, efficiunt. Primum argumentum. Primo, Ioannes XXII publice docuit iustorum animas non videre Deum usque ad iudicii diem, cavitque, ne Parisiis theologiae gradum quisquam consequeretur, nisi prius in hanc sententiam iuravisset. Errare igitur Summus Pontifex atque adeo Sedes Apostolica in fide potest.

Secundum argumentum. Secundo, Coelestinus III definivit quod cum alter coniugum labitur in haeresim, dissolvitur matrimonium, ut patet De divortiis, cap. Quanto. Super quo affirmat Hostiensis, Coelestini epistolam decretalem habitam olim in corpore iuris. Erravit igitur in fide Coelestinus, nam definitio illa Evangelio contraria est. Tertium argumentum. Tertio, Alexander III de sponsa duorum, cap. Licet, asserit quosdam suos praedecessores iudicasse quod si post matrimonium contractum per verba de praesenti, non consummatum tamen, aliud novum matrimonium consummetur, primum dirimitur, secundum est validum. Hic autem error est sine dubio in fide et moribus manifestus. Quartum argumentum. Quarto, idem Alexander III cap. Cum esses, De testament., definit alienum esse et a generali Ecclesiae consuetudine et a divina lege et sanctorum patrum institutis, ut testamenta, nisi quinque vel septem testium fuerint subscriptione firmata, penitus rescindantur. Constat autem civilem legem, quae eiusmodi testamenta minus solemnia irritat, a viris hodie ecclesiasticis comprobari. Falsus est igitur in fide Alexander, ut qui pronuntiet legem aliquam esse divinae contrariam, quae revera contraria non est. Quintum argumentum. Quinto, Innocentius I in epistola ad Rufum et Eusebium, cap. 1, Qui viduas, inquit, acceperunt uxores, ad summum sacerdotium agnoscimus pervenisse. Quod contra legis esse praecepta nullus ignorat, cum Moyses clamitet: uxorem virginem sacerdos accipiat; contra quod praeceptum divina auctoritate subnixum nulla defensio opponitur, nisi consuetudo vestra, quae ex ignorantia profecta est. Et Innocentius III, cap. Per venerabilem, Qui filii sint legitimi, cum quandam legem Deuteronomii retulisset, Sane, ait, cum Deuteronomium secunda lex interpretetur, ex vi vocabuli comprobatur, ut quod ibi decernitur, in Novo Testamento debeat observari. At decreta Veteris Legis debere a nobis observari, Sacris etiam Literis, non modo Concilio Florentino adversatur. Sextum argumentum. Sexto, Nicolaus III in Extravaganti, Exiit qui seminat, de verborum significatione, decernit abdicationem proprietatis omnium rerum tam in speciali quam in comuni Christum Dominum et verbo et exemplo docuisse. Quod erroneum esse Ioannes XXII docet in Extravaganti, Cum inter nonnullos. Septimum argumentum. Septimo, Nicolaus ad consulta Bulgarorum, referturque De consecratione, distinct. 4, cap. A quodam Iudaeo, definit, quod si in nomine Christi aliquis baptizetur, rebaptizari non debet. Cuius oppositum Pelagius Papa determinat in epistola ad Gaudentium episcopum, referturque eadem dist., cap. Multi et cap. Si re vera, quae ambo capitula ex eadem epistola sunt deprompta. Consentit et cum Pelagio Zacharias Papa, cap. In Synodo, eadem distinctione. Aut Nicolaus igitur, aut Pelagius falso de fidei quaestione decrevit. Octavum argumentum. Octavo, Divus Gregorius in epistola quadam ad Augustinum Cantuariensem archiepiscopum, Gregorius quoque III in epistolam ad Bonifacium episcopum, ex Apostolicae Romanaeque Ecclesiae auctoritate pronunciarunt quod si mulier infirmitate aliqua fuerit correpta, nec valuerit debitum marito suo reddere, maritus quidem aliam uxorem ducere potest, ea lege tamen, ut subsidii opem coniugi priori non subtrahat. Quod autem vir ab uxore, quae per infirmitatem debitum reddere non valet, discedere possit atque ad secundas nuptias transire, doctrinae evangelicae apostolicaeque adversum est, ut Gratianus 31, quaest. 7 dixit.

Nonum argumentum. Nono, Gelasius contra Eutychem et Nestorium definit, in altaris Sacramento, facta etiam consecratione, panis vinique substantiam manere. Id quod a fide catholica alienum est. Decimum argumentum. Decimo, Romani pontifices Literas saepe Sacras falso exposuerunt. Nam, ut ea loca praetermittam, quae Caietanus refert in opusculo 27 quaestionum, q. ult., certe Gelasius Papa cum Concilio septuaginta episcoporum, et refertur sub nomine Pelagii, 21 dist., cap. Quamvis, atque Anacletus 22 dist., cap. Sacrosancta, probant Romanam Ecclesiam ceteris esse praelatam illa evangelica voce Domini Salvatoris: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Quod idem plures etiam alios Pontifices sensisse constat. Ridiculum autem videtur esse evangelicum testimonium in eum sensum velle flectere. Ad eundem quoque modum plerique Summi Pontifices ad probandum maiores Ecclesiae causas ad Sedem Romanam esse referendas, inducunt illud ex Luca: Ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua. Quod quam ineptum sit, vel ex eo liquere aiunt, quod ibi Dominus Petro solum, non item posteris loquebatur. Subdit enim: Et tu aliquando conversus confirma fratres tuos. Quae verba si ad posteros referantur, nimirum Romanos pontifices, prius aversos fuisse oporteret, ut aliquando conversi confirmarent fratres suos. Cum itaqae Romani episcopi Sacras Literas falso interpretentur, falli et fallere in fidei dogmate possunt. Nam ex Sacrarum Literarum recta intelligentia vera dogmata, ex obliqua vero falsa trahuntur. Undecimum argumentum. Undecimo, si Apostolica Sedes in fide errare non posset, id maxime ex privilegio Petri, Luc. 22: Ego rogavi pro te, Petre, ut non deficiat fides tua. At Petri fides defecit, iuxta id quod Ambrosius ait: Fidelior factus est Petrus, postquam fidem se perdidisse deflevit. Multo ergo magis ceteri successores errare in fide potuerunt. Ut erravit certe Anastasius 19 dist., cap. Anastasius. Erravit quoque Honorius, ut in Concilio sexto Constantinopolitano actione 13 et 18 definitur. Duodecimum argumentum. Postremo, Hieronymus in epistola ad Evagrium, cum illi obieceretur Romanae Ecclesiae consuetudo, Si auctoritas, inquit, quaeritur, orbis maior est urbe. Ubicumque fuerit episcopus, sive Romae sive Constantinopoli sive Alexandriae, eiusdem meriti, eiusdem est et sacerdotii. Potentia divitiarum et paupertatis humilitas vel sublimiorem vel inferiorem episcopum non facit. Ceterum omnes apostolorum successores sunt. Quid ergo mihi profers unius urbis consuetudinem? quid paucitatem, de qua ortum est supercilium, in leges Ecclesiae vindicas? Hactenus Hieronymus. Et Ambrosius lib. 3, De Sacram., capite primo, cum romanam consuetudinem sibi opponeret, In omnibus, ait, cupio sequi Ecclesiam Romanam; sed tamen et nos homines sensus habemus; ideo quod alibi rectius servatur, et nos recte custodimus. Ipsum sequimur apostolum Petrum; ad hoc Ecclesia Romana quid respondet? Utique ipse auctor est nobis huius assertionis Petrus apostolus, qui sacerdos fuit Ecclesiae Romanae. Quod si Hieronymus et Ambrosius Ecclesiae Romanae instituta facile reiiciunt, certe non est cur Apostolicae Sedis praescriptam in moribus regulam sequi debeamus. Eo vel maxime quod Trullana Synodus, can. 55, asserit, Romanam Ecclesiam praeter

ecclesiasticam traditam consuetudinem sabbatis quadragesimae ieiunare, corrigitque hunc Ecclesiae Romanae morem, qui contra apostolorum canonem 65 inoleverit. His potissimum argumentis hunc locum quidam infirmum esse contendunt. Credunt enim Sedem Apostolicam errare posse, etiam cum de fidei quaestione iudicat. Inter Parisienses Gerson et Almain huius sententiae praecipui auctores habentur. Eandem sequitur Adrianus in 4 Sentent., De confir., quaest. ultima. Ac Thomas quidem Wal. lib. 2, Doctrin. fid. anti., c. 19, eandem videtur sequi, tametsi in lib. De sacramentalibus, doctrina 10, longe aliter sentit. Gratianus 19 distin.: Hoc autem intelligendum est, eidem opinioni videtur etiam assentiri. Nec ab hac, ut apparet, alienus est cardinalis Turrecremata lib. 4, par. 2, c. 16. Quamvis in lib. 2, c. 109. 110, contrariam sententiam et tenuerit et ostenderit. Hanc Erasmus libenter amplectitur super epist. Hieronymi ad Damasum de nomine hypostasis. Quin in libro De ratione verae theologiae fenestram dicit aperire ad perniciem verae pietatis eos, qui doceant Romanum Pontificem errare non posse quoties de moribus aut fide pronunciat. Huic Lutherus subscribit, huic Wicleffistae, atque adeo omnes haeretici subscribunt libentissime.

IN QUO REDDITUR CAUSA CUR SEDES APOSTOLICA QUINTUM LOCUM OBTINEAT

Horum ego opinionem ex accademiis theologicis explosurus sum, efficiamque, ut spero, vi argumentorum meorum, si integris animis expendantur, semotis contentione et odio, quibus omne iudicium exoculari solet. Ut autem evidentius intelligarur quam sit magnus huius opinionis error, fingamus animo unum esse Lutherum, in quem stilus hic noster acuatur. Nam errantium multitudo non parit errori patrocinium. Sit ergo primus idemque solus qui audeat affirmare Summum Pontificem Ecclesiamque Romanam in fidei controversiis decernendis posse contra Evangelium errare. Nisi ego probavero certioribus argumentis id esse erroneum, quam probent Catholici aut purgatorium esse, aut indulgentias pontificias divina auctoritate constare, auctoritas haec mea, quantula ea cumque est, apud lectores periclitabitur. Illud vero melius ostendo, si ad locum hunc firma ratione constabiliendum, altius huius rei fundamenta iacio. Sed ante tamen, cur hunc locum quintum fecerimus, paucis explicandum est. Erunt enim fortasse quidam, quibus aptior ordo videretur, si priorem, quo Conciliorum auctoritas continetur, hic locus antecederet. Qui etiam si aberrant a coniectura, video tamen quid sequatur; nempe Sedis Apostolicae auctoritate sublata, Concilia quaecumque non solum vacillare, sed cadere; at Sedem Apostolicam per se etiam sine Conciliis suam habere auctoritatem; priorem itaque esse Ecclesiae Apostolicae quam Conciliorum auctoritatem. Rebus autem suum cuique servare locum natura iubet, quemadmodum locus elementis suus est cuique proprius, ut terra infimum teneat, hanc inundet aqua, superior aether, ignibus altissima ora reddatur. Quibus breviter respondemus nos, humani ingenii habita ratione, naturae ordinem saepe negligere. Est autem hominibus

comparatum, quod Aristoteles non semel admonuit, ut a notioribus ad ea quae minus sunt nota proficiscantur. Quamobrem cum Conciliorum auctoritas plerisque sit et acceptior et notior, nihil mirandum est, si naturae ordinem anteverterimus. Praeterquamquod Concilia Ecclesiam repraesentant, et ab Ecclesia Catholica Concilia catholica seiungere non erat satis ex ordine. Merito igitur Ecclesiae Concilia haerere fecimus. Sed de his hactenus. Iam id quod erat institutum persequamur.

TRIA PRONUNCIATA CONTINET QUIBUS EFFICITUR PETRI IN FIDE FIRMITATEM AD SUCCESSORES QUOQUE DERIVARI

Etsi non sum nescius, quam sit scholastica disputationis forma quibusdam invisa, sed non debeo tamen aliam inire disputandi rationem praeter eam, quam et viris clarissimis probatam esse intellexi, et ad errores omnes refellendos semper aptissimam existimavi. Certe quae Augustinus contra adversarios Ecclesiae disseruit, tametsi et inventa sunt acutius et dicta subtilius, quam ut quivis ea possit agnoscere, ad evincendas tamen haereses eo aptiora iudicantur, quo tenuius ad vivum resecata sunt. Demonstraturus igitur Apostolicam eandemque Romanam Sedem errare in fide non posse, scholae more tres propositiones habeo ponere, in quibus huius quaestionis cardo vertitur. Prima propositio: Petrum apostolum fuisse a Christo institutum pastorem Ecclesiae universalis. Hanc probat aperte illud apud Ioannem testimonium: Pasce oves meas. Qui enim non distinxit inter has oves et illas, alienam a suo demonstravit ovili, quae Petrum pastorem non recognosceret; ut Innocentius De mai. et ob. cap. Solitae, et Bernardus lib. De consid. Ad Eugen., cap. 6, evidentissime argumentantur. Nec dubitari potest ad Petrum eam curam specialiter pertinuisse, quem Dominus, priusquam oves illi committeret, interrogavit, nec id semel aut bis, sed tertio etiam: Simon Iona, diligis me plus his? Ubi non expressit solum Simonis proprium nomen, sed patris etiam nomenclaturam adiecit, ne ulla posset ambiguitate Petri potestas eludi aut perverse in alium torqueri. Atque idem rursus ex altero apud Matthaeum testimonio declaratur: Beatus es, inquit Dominus, Simon Bar Iona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est. Et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam et quodcunque solveris super terram, etc. Ubi notandum in primis illud, quod cum omnes discipuli rogati fuissent, ceteris tacentibus, unus Petrus respondit. Deinde et illud advertendum, quod et nomen Petri antiquum Christus servavit, inquiens: Beatus es Simon, et patris etiam nomen addidit, ne ad Cananaeum possent verba referri. Nomen quoque novum indidit, quod Petro non commune cum reliquis apostolis esset, sed proprium. Et ego dico tibi, ait non Ioanni, non Iacobo, sed tibi: tu es, non solum vocaris, sed es Petrus, hoc est saxum. Unde et Ioannis primo cap. Cephas, id est petra ingens seu rupes magno ferendo aedificio idonea, a Domino vocatus est. Et super hanc petram, inquit, aedificabo Ecclesiam meam, id est super te, o Petre, ut exponit Hilarius super Matthaeum, Ambrosius sermone 47 de fide Petri, Cyprianus in epistola ad Quintum, Hieronymus 1 lib. Contra Iovinian. et super Matth. et in epistola quadam ad Marcellam et in Isaiae 2 et 16 c., quamvis in concione quadam de Pentecoste aliter exposuerit, Chrysostomus homil. 55 in Matth., Cyrillus lib. 2. in Ioann., cap. 12, Origenes hom. 1. in Matth. et hom. 5 super Exodum, Theophylactus

Lucae 22, Gregorius in quadam epistola ad Mauricium Augustum et in alia ad Eulogium Alexand. episc., 6 lib., epist. 37, Leo concione 2, de apostolis Petro et Paulo. Sed et in epistola ad Flavianum, Petrus, inquit, a principali petra soliditatem et virtutis traxit et nominis; atque in epist. 67 ad episcop. Viennens. id apertius exponit 19 dist., cap. Ita Dominus. Tertul. lib. De praescr. haer., Epiphanius in lib. Ancoratus, Dionysius item in epist. ad Timoth. Petrum dicit a Paulo vocatum fundamentum Ecclesiarum. Et Concil. Chalcedon. vocat Petrum petram et crepidinem Catholicae Ecclesiae, atque ex consequenti fatetur Ecclesiam Catholicam super Petrum aedificatam. Nec me latet Augustinum super Ioannem homil. ultima, De verb. Domini homil. 4 id veritum esse concedere. At lib. 1 Retract., cap. 21 hunc communem sanctorum sensum non reprobat. Nec reprobari sane is poterat, quem non Summi modo Pontifices, verum Concilia quoque probantur, quemadmodum ex his, quae postea dicemus, perspicuum erit. Sed non est opus rem alioqui lucidissimam externis admotis luminibus illustrare. Quorsum enim dicit Dominus Simoni filio Ionae: Tu es Πέτρος, hoc est saxum, nisi ut intelligeremus, cum e vestigio addit et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, ipsissimum Petrum esse, super quem esset Ecclesia aedificanda? Cum vero idem sit secundum metaphoram domus fundamentum, quod servata corporis analogia caput; manifeste colligitur, Petrum ut Ecclesiae caput, ita etiam fundamentum esse. Cur autem nomen capitis in Petro vereamur, si rectorem ovium Christi eum negare non possumus? Nam populi rectores capita dicuntur, Amos 6; et Saul, quoniam rex erat, caput populi dicitur, 1 Regum 15. Sed testimonia patrum Bucerus quaerit, negatque Petrum ab ullo unquam caput Ecclesiae vocatum. Impudentissime vero negat. Quoniam Evaristus, Alexander huius nominis primus, Pius etiam I, Callistus I item, Gregorius, Athanasius, Chrysostomus, patres Concilii Chalcedonensis, Constantinopolitanae septimae Synodi Petrum ac successores eius caput Ecclesiae non obscure appellaverunt. Quorum testimonia paulo post adscripturi sumus. Fateamur igitur Petrum et caput et fundamentum et rectorem pastoremque esse a Christo constitutum Ecclesiae universalis. Haec enim omnia adeo sibi cohaerent, ut si unum ex illis tollas, reliqua tollere necesse sit. At Clemens 6 Dispo. lib., Petrus, Iacobus et Ioannes, inquit, quamvis a Christo fuerint omnibus pene praelati, tamen non sibi vindicabant primatus gloriam, sed Iacobum, qui dicebatur iustus, apostolorum episcopum statuunt. Non igitur Clementi Petrus erat pastor Ecclesiae universalis. Huiusmodi scilicet testimonia hinc inde venantur haeretici, ut luci tenebras offundant. Dionysius 3 c. De div. nomin. Petrum dicit supremum fuisse decus et theologorum columen; Eusebius lib. 2 Eccles. hist., cap. 14. Petrum scribit probatissimum omnium apostolorum et maximum, fideique magnificentia primorum principem; Epiphanius haeresi 51 affirmat Christum elegisse Petrum, ut esset dux suorum discipulorum; Leo in epist. ad episcop. Viennen. evangelici muneris sacramentum ait ita Dominum ad omnium apostolorum officium pertinere voluisse, ut in beatissimo Petro omnium apostolorum summo principaliter collocaret. His, nam alios enumerare longum est, his, inquam, tam multis et idoneis testibus non credunt haeretici; et volunt nos uni Clementi credere, qui dicat Iacobum apostolorum episcopum institutum esse. Hierosolymorum episcopus Iacobus agnoscitur; apostolorum episcopus non agnoscitur. Quamquam apostoli aedificationis gratia, cum erant Hierosolymis, Iacobo sane plurimum deferebant; quo posteris episcopis exemplo essent, ut tamquam subditos in aliena Ecclesia se gererent. Sed bene habet, quod non asserit Clemens Dominum statuisse, sed apostolos modestiae causa. Nos vero hac prima propositione asserimus Petrum a Domino pastorem Ecclesiae Catholicae institutum.

Quod quoniam Caietanus in libel. De auctoritate Papae et Concilii, et fusius adhuc in altero De Eccles. Romanae primatu plurimis maximisque argumentis ostendit, nos breviter demonstrasse sufficiat. Secunda propositio: Petrum, cum Ecclesiam docebat aut oves in fide firmabat, errare non potuisse. Haec primum ostenditur ex illo testimonio Lucae 22: Simon, Simon, ecce Satan expetivit vos, ut cribraret sicut triticum; ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua; et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos. En cum dixisset Dominus: Satan expetivit vos, non ait: ego rogavi pro vobis, sed: pro te; nec dixit: et vos aliquando conversi, sed: tu aliquando conversus, confirma fratres tuos. Cum autem oratio Christi, ut auctor est Paulus, semper fuerit exaudita, quod Christus oravit, id certe consecutus est, ne Petri fides deficeret, ut fratres posset in fide firmare. Deinde hanc etiam demonstrat illud Matthaei 16: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Quae verba explicans hom. 1 in Matth. Origenes ait: Manifestum est, etsi non exprimatur, quod nec adversus Petrum nec adversus Ecclesiam portae praevalere poterunt inferorum. Nam si praevalerent adversus petram, in qua Ecclesia fundata erat, contra Ecclesiam item praevalerent. Petrus ergo firmus stabat in fide, ne fabrica super ipsum fundata rueret. Praeterea si Petro peculiari ratione et privilegio claves non unius coeli, sed coelorum datae sunt, quemadmodum homil. 6 in Matth. annotavit Origenes, claves autem coelos aperiunt, consequens fit, ut omnia coelorum impedimenta tollant. At ex parte intellectus ingressum in coelos impedit ignorantia fidei, sicut ex parte voluntatis affectio prava, data est igitur Petro potestas non minus ad tollendam ignorantiam quam ad tollenda peccata. Quaecumque itaque solvisset et quaecumque ligasset, sive spectarent ad intellectum sive ad affectum, ea ligata fuissent solutaque in coelis. Quamobrem quaestiones in fide difficiles solvere iure suo Petrus poterat, ligareque proinde suo iudicio, ut id tenerent fideles quod ipse decerneret. Atqui falso de fide iudicio fideles ligari non queunt. Quod si divinatio in labiis regis, et in iudicio non errabit os eius, ut Proverb. 16 c. dicitur, cur nos existimabimus Petrum regni coelorum principem a Deo constitutum, in gravissimo de fide iudicio errare potuisse? Et si Caiphas, vir in synagoga impius, cum esset pontifex anni illius, quia pontifex tamen erat, prophetavit, nonne magis Petrum Summum a Christo Pontificem Ecclesiae datum, divino Spiritu ad veritatem finiendam agi credemus? Si pastor denique omnium fidelium Petrus est a Deo constitutus, doctor ergo et magister Ecclesiae supremus effectus est. Quod si pascua doctrinae salubris ovibus Christi non daret, sed posset eas erroribus falsis ac perniciosis pascere, nimirum non esset a Christo Ecclesiae provisum. Provisum est autem sine dubio, nisi Petrus ipse nos fefellerit, inquiens: Viri fratres, vos scitis quoniam ab antiquis diebus Deus in nobis elegit, per os meum audire gentes verbum Evangelii et credere. Petrum ergo peculiariter inter ceteros elegit Christus, ut eum gentes in fidei controversia non audirent solum loquentem, sed etiam crederent. Ita enim cum Petrus sententiam edixisset, tacuit omnis multitudo, Petro definienti consentiens, ut Actor. 15 a Luca refertur. Tertia propositio: Petro defuncto, divino iure esse, qui illi succedat in eadem auctoritate et potestate. Nam cum oves Christi essent usque ad consummationem seculi futurae, desipiet profecto qui Christum existimabit ovili perpetuo pastorem temporarium suffecisse. Quod igitur Dominus instituendo pastorale Ecclesiae munus primo pastori contulit, id ordinarie cuilibet successori intelligitur contulisse, ut Caiet. De prim. Eccles.

Rom., cap. 12 eruditissime comprobavit. Praeterea, regnum Christi futurum erat aeternum; ergo et Ecclesiae principatus non fuit temporalis, quod libro etiam superiore probatum est. Alioqui si Petri potestas ad posteros non est translata, ne ceterorum quidem apostolorum potestatem ad succedentes episcopos transmissam agnoscemus. Ita nunc in Ecclesia nulla aut episcoporum aut sacerdotum potestas erit. Qui est error in fide manifestus. Utitur etiam Bernardus ad Eugen. lib. 2, cap. 6. in huius rei confirmationem illo Exod. testimonio: Esto tu populo in his quae ad Deum pertinent, ut ostendas populo caeremonias, et ritum colendi viamque per quam ingredi debeant. Provide autem de omni plebe viros polentes, qui iudicent populum omni tempore. Quidquid autem maius fuerit, referant ad te, et ipsi minora tantummodo iudicent. Si hoc feceris, implebis imperium Domini. Quibus auditis, Moyses fecit omnia quae Iethro suggesserat. Quod si Iethro consilium et optimum fuisse constat et synagogae maxime necessarium ut unus esset summus iudex, ad quem maiores causae et quaestiones referrentur, nullo pacto verisimile fit Christo Domino huiusmodi consilium defuisse, quod Ecclesiae erat similiter necessarium. Non ergo Petro solum ea potestas collata est a Domino, sed ad posteros quoque transiit, nisi Deus maiorem synagogae curam habuerit quam Ecclesiae. Confirmat eam rem vel maxime alterum Legis Veteris testimonium, quo usus est Innocentius III, cap. Per venerabilem, qui Filii sunt legitimi. Si difficile, inquit, et ambiguum apud te iudicium esse prospexeris, et iudicum intra portas tuas videris verba variari, surge et ascende ad locum quem elegerit Dominus Deus tuus, veniesque ad sacerdotes Levitici generis, et ad iudicem qui fuerit illo tempore, quaeresque ab eis, qui iudicabunt tibi, iudicii veritatem. Et facies quaecumque dixerint, qui praesunt loco quem elegerit Dominus, et docuerint te iuxta legem eius, sequerisque sententiam eorum, nec declinabis ad dexteram neque ad sinistram. Qui autem superbierit, nolens obedire sacerdotis imperio qui eo tempore ministrat Domino Deo tuo, ex decreto iudicis morietur homo ille, ut nullus deinceps intumescat superbia. In quibus verbis illud primum advertendum est, non quaslibet causas ad metropolitanum iudicem summumque sacerdotem esse referendas, sed difficiliores, quam ut minorum iudicum auctoritate absolvi possent. Deinde et illud admonendum, supremum illud tribunal, a cuius sententia iuxta legis normam nulla prorsus erat appellatio, senatum suum habuisse quidem levitarum et sacerdotum, sed unum esse primum iudicem, summumque unum sacerdotem, qui in sententia ferenda vel solus significatur habere auctoritatem: Qui autem superbierit, inquit, nolens obedire sacerdotis imperio qui eo tempore ministrat, vel praesidenti ad ministrandum, ut Septuaginta transtulerunt. Et rursum: Ex decreto iudicis morietur homo ille. Non ait: Sacerdotum et iudicum, sed: Sacerdotis et iudicis. Nec illud praetereundum, quod non iubet Dominus Concilium ex tota synagoga congregari, sed Concilium adhiberi iubet sacerdotum et levitarum, qui senatus loco summo sacerdoti in civitate matricia semper adessent. Quia enim in promptu erat, ut id genus quaestiones et controversiae identidem orirentur, paratum et aditu facile oportebat esse tribunal, id quod non esset, si frequens cogendum esset ex omni synagoga Concilium ut universas controversias definiret. Sed ne id quidem negligendum est, legislatorem absolute praescribere, ut post sacerdotis praesidentis iudicium omnes suis opinionibus cedant. Facies, ait, … sequerisque sententiam eorum, nec declinabis ad dexteram aut sinistram. Nec iniuria id quidem

praescribit legislator, quoniam ante, ut securos disceptantes redderet, fuerat pollicitus, iudicium illius senatus, ad quem consultatio referretur, verum esse futurum. Qui iudicabunt, inquit, tibi iudicii veritatem. Sed, ait Bucerus, vera erunt haec, si protulerit secundum legem. Sic enim habet Moyses: Facies quaecumque docuerint te iuxta legem eius. Hic primum, quod isti saepe contra nos faciunt, revocare eos libet ad hebraicam veritatem. Septuaginta quippe hoc modo verterunt: Facies secundum verbum quod nunciaverint tibi ex loco, quem elegerit Dominus Deus tuus. Et custodies valde, ut facias secundum omnia quae sancita fuerint tibi: secundum legem et iuxta iudicium quod dixerint tibi, facies. Et Sanctes Pagninus ita reddidit: Facies secundum sermonem verbi quod annunciabunt tibi, et custodies faciendo iuxta omnia quae docebunt te. Iuxta sermonem legis quem docebunt te, et secundum iudicium quod dicent tibi, facies. Ubi non praecipit Moyses ut sacerdotibus credant, si iudicarint secundum legem, sed potius, ut quae sacerdotes docuerint, ea pro lege habeantur. Alioqui, si de legis ac religionis controversia ad senatum recurrentibus hanc causam liceret arripere, nulla unquam eiusmodi quaestio finiretur. Semper enim ille locus dubitandi esset reliquus, an sacerdotes proferrent iuxta legem, cuius dubitationis nullus esset iudex institutus. Sed de his disputatum est alio loco satis, ut arbitror, diligenter. Nunc autem id solum agimus, Deum post tempora etiam Moysis, quamdiu synagoga futura erat, instituisse Maximi Pontificis unum tribunal summum, e cuius iudicio privati omnes cives ac iudices etiam minores penderent. Quid ergo? Moyses providit synagogae, et Christus non providit Ecclesiae? An volumus ut his diebus non sit iudex in Israel, sed unusquisque quod sibi videatur bonum, id et faciat et sentiat? Volumus, inquiunt, Evangelii libertatem. Anne est libertas civitati nullum habere a quo regatur? Est libertas navi sine gubernatore undis ventoque permitti? Libertas ergo erit, ut quidam ait, nullum esse in schola praeceptorem, nullum in humano corpore caput, nullam mentem in homine, sed solis cupiditatibus turbari ac misceri omnia pro libidine. Id vero ne pecudes quidem cuperent, quarum interest pastores habere, a quibus deducantur in pascua atque in eis defendantur ab iniuria ferarum. Non itaque, ut ad propositum revertamur, domus una sine patrefamilias, una civitas sine rectore, ovile unum sine pastore, uno mortuo Petro, relictum est, sed est aliquis, qui illi in regendi ac pascendi oves auctoritate succedat. Quod si obiicias, ex typo et figura non sumi idoneum argumentum, memineris quae in veteri populo illo quasi delineata ad illius speciem et ordinem pertinerent, ea ad speciem Ecclesiae et ordinem referri oportere. Nec nos ex figura argumentamur et typo, sed a minori ad maius argumentamur, evidenti sane ratione. Incredibile est enim, synagogam componendis de fide, lege et religione controversiis iudicem et senatum Deo auctore habuisse, Ecclesiam non habere; praesertim cum Ecclesiae id sit multo etiam magis necessarium. Quae cum ex tam variis nationibus, linguis, ingeniis, institutis emerserit, necesse est ut plures gravioresque habeat de fide et religione controversias. Quas nisi huius reipublicae princeps valeat componere, Ecclesiae profecto forma et species turpissima est et sors multo quam synagogae deterior. Sed Ecclesiae ac synagogae omissa comparatione, ex fine certe praescribitur auctoritas, quae principi in unaquaque societate congruat. Non enim aequa est auctoritas cuilibet imperanti; sed alia patrifamilias, alia praefecto, alia regi convenit, unicuique vero horum tanta, quanta ad cuiusque societatis finem necessaria erit, ut eam patrifamilias

praestemus auctoritatem necesse est, quam ad finem domestici convictus necessariam esse, ratio recta et doctrina praescripserit: quoniam in una domo eodemque tecto, ubi varia est hominum natura et officium cuiusque diversum, non aliter vivi omnino potest. Tantam ergo habet Summus a Christo institutus Pontifex in Ecclesia auctoritatem, quanta ad continendos Christianae reipublicae cives in fide, religione, officio est necessaria. Suboriri autem inter nos necessum est de fide ac religione controversias, quibus componendis si nullus est a Christo datus iudex ad quem referretur tandem eiusmodi quaestio omnis, sine fine esset perpetuaque dissensio, totque ac tam dissonantes de fide ac religione sententiae, quot sunt in Ecclesia et quam sunt diversa capita. Quas ob res si Ecclesiae unitatem, caritatem, consociationem conservare oportet, necesse est profecto ut unus sit relictus a Christo princeps, qui non aliter ac Petrus dissidentium lites dirimere solvereque quaestiones possit. Videmus enim principi cuiusque alterius societatis id convenire, ut si inter socios aliquae controversiae oriantur, praesertim quae ad finem illius societatis proprie pertineant, dirimere eas valeat, cum adiuncto sibi seniorum prudentiumque consilio. Atque haec demum propositio tertia definita est in Concilio Constantiensi. Nam 8 sess. ille error Wicleffi damnatur: Papa non est proximus et immediatus vicarius Christi. Et sess. 15, septimus error damnatus est huiusmodi: Petrus non fuit nec est caput sanctae Ecclesiae Catholicae. Et tertius decimus: Papa non est manifestus et verus successor Petri. Et 27 error: Non est scintilla apparentiae, quod oporteat esse unum caput in spiritualibus regens Ecclesiam, quod semper cum ipsa militanti Ecclesia conversetur et conservetur. Et in bulla Martini V eidem Concilio praesidentis: Utrum credat quod Papa canonice electus, qui pro tempore fuerit, sit successor B. Petri, habens supremam potestatem in Ecclesia Dei. Neque hoc novum sane fuit; quin Ecclesia semper unum Summum Pontificem ac totius Ecclesiae pastorem Petro succedentem agnovit. Quod si reliqua omnis potestas Petro concessa sive ad remittenda peccata sive ad quaecumque alia reipublicae Christianae necessaria munera, non ad Petrum solum sed ad successores pertinet: certe quod dictum est: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam; illud rursum: Tibi dabo claves regni caelorum; illud item: Pasce oves meas; illud denique: Ego rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, ad Summos Pontifices, qui Petro in Ecclesia succedunt, est referendum. Privilegium quippe in fide non errandi, ob Ecclesiae utilitatem, Petro concessum est. Ideo enim cum dixisset Christus: Ego rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, subdidit protinus: Et tu confirma fratres tuos. Verum haec in genere dicta sint; iam in specie, quae ad hanc controversiam pertinent, ea evidentius explicabuntur.

IN QUO OSTENDITUR QUOD ROMANUS EPISCOPUS ILLE SIT QUI PETRO ET IN FIDEI FIRMITATE ET IN COMPONENDIS RELIGIONIS CONTROVERSIIS DIVINO IURE SUCCEDAT

Sequitur, ut doceamus Romanam Sedem eam esse, ubi Petri et soliditas et auctoritas, Deo auctore, collocata sint. Quod quoniam non haeretici modo impudenter, verum etiam Catholici nonnulli imprudenter inficiati sunt, diligentissime est nobis corroborandum. Tam enim diligenter, etsi minus vere, sed tamen accurate non modo fundatam, verum etiam exstructam opinionem non est facile diruere; si opinio tamen dicenda est, quae adeo certis argumentis refelletur. Et quidem hac de re quamvis plura dicta sint a Caietano cum aliis in locis, tum in libello De Romanae Ecclesiae primatu; quia tamen vel ob stili quasi ingenitam obscuritatem, vel ob id forsitan, quod minus attente a plerisque legitur, nihil etiamnum viris doctis et ingeniosis persuasit, oportebit nos de rebus eisdem iterum disputare. Explicabuntur autem haec fortasse ieiunius, his enim ubertas orationis adhiberi vix potest. Verumtamen de rebus grandioribus atque ad exponendum difficilibus omne quod dilucide dicitur, egregie et praeclare dicitur. Locum igitur arduum explanaturi, testibus primum id faciemus, quorum audita testimonia locum dubitationis non relinquant. Nolo autem quam plurimis possum testimoniis lectorem onerare, sed gravissima et apertissima solum adscribam. Ordiar autem ab ipsis Summis Pontificibus, quorum de hac re clara iudicia et certa sunt. Simpliciter autem adscribentur, ne, inquit et ait, saepius interponantur. Anacletus in Epist. 1 de oppressione episcoporum: Difficiliores quaestiones et maiores causae ad Sedem Apostolicam referantur: quoniam apostoli hoc statuerunt iussione Salvatoris, ut maiores et difficiles quaestiones semper ad Sedem deferantur Apostolicam, super quam Christus universam construxerit Ecclesiam, dicente ipso ad beatum principem apostolorum: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Et in 3 epistola de patriarchis et primatibus explicat quidnam per Sedem Apostolicam intellexerit in haec verba: Haec sacrosancta Romana et Apostolica Ecclesia non ab apostolis, sed ab ipso Domino Salvatore nostro primatum obtinuit, et eminentiam potestatis super universas Ecclesias ac totum Christiani populi gregem assecuta est, sicut ipse Beato Petro apostolo dixit: Tu es Petrus, etc. Evaristus: Ad Sedem Apostolicam tamquam ad caput sunt dubia referenda. Id vero dixit Evaristus episcopis Africanae regionis, cum illum de fidei quaestione consulerent. Dixit etiam eos in hoc normam patrum secutos. Ab ineunte igitur Ecclesia Romanus pontifex magister fidei est agnitus. Quod erat Petri proprium munus. Alexander huius nominis primus in epist. ad omnes orthodoxos: Huius Sanctae et Apostolicae Sedis apici summarum dispositiones causarum et omnium negotia Ecclesiarum ab ipso Domino tradita sunt, quasi capiti. Probat vero hoc eodem Matth. testimonio: Tu es Petrus, etc. Sixtus primus ad Gallicanas Ecclesias et Eleutherius ad easdem affirmant a sanctis apostolis esse institutum ut episcoporum iudicia ad Sedem Apostolicam referantur. Scilicet, quia maiores Ecclesiae causae, etc. Pius primus in epist. ad omnes Ecclesias: Hanc Sanctam Sedem Apostolicam omnium Ecclesiarum caput Dominus esse praecepit, dicens principi apostolorum Petro: Tu es Peirus, etc. Victor in epist. ad Theophilum, ad Romanum episcopum episcoporum omnium causas ab apostolorum tempore pertinere definit; probatque illo testimonio: Quaecumque ligaveris, etc. Citat etiam in hoc institutum apostolorum, in quo Romana Sedes vocatur

universalis Apostolica Ecclesia. Eundem quoque apostolicum canonem nomine Ecclesiae refert in hoc ipsum Sixtus II. Zephirinus in epistola ad episcopos Sicilianos: Maiores Ecclesiae causae a Sede Apostolica, et non ab alia, sicut apostoli statuerunt, sunt terminandae, iuxta illud: Quecumque ligaveris, etc. Marcellus ad episcopos Antiochenae provinciae idem confirmat ex illo: Tu es Petrus, etc. Asserit etiam, ex divina iussione et apostolorum traditione ad Ecclesiam Romanam tamquam ad caput referenda maiora Ecclesiae negotia. Eusebius ad episcopos Campaniae et Tusciae, cum affirmasset Romanam Ecclesiam Petri privilegio esse donatam, subiicit: Prima salus est, rectae fidei regulas custodire, et a constitutis patrum nullatenus deviare. Nec polest Domini nostri praetermitti sententia dicentis: Tu es Petrus, etc. Et haec, quae dicta sunt, rerum probantur effectibus. Quia in Sede Apostolica extra maculam semper est Catholica servata religio. Melchiades in epistol. ad Hispaniarum episcopos: Privilegium episcopos iudicandi Dominus Beato clavigero Petro sua vice solummodo commisit. Quod eius praerogativum suae concedit sedi futuris hereditandum temporibus. Quod utique privilegium a temporibus apostolorum statutum est servare, et illaesum manet usque in hodiernum diem, ne quando membra a suo discrepent capite et schismata oriantur. Marcus ad Athanasium: Sancta Romana Ecclesia, quae semper immaculata mansit, et Domino providente et B. Petro apostolo opem ferente, in futuro manebit sine ulla haereticorum insultatione firma et immobilis. Haec apostolorum viva traditio. Haec sancta Apostolica Mater omnium Ecclesiarum Christi Ecclesia, quae per omnipoteniis Dei gratiam a tramite apostolicae traditionis nunquam errasse probatur, sed illibata finetenus manet, secundum ipsius Domini pollicitationem: Ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua. Quo eodem testimonio probat idem Lucius ad consulta episcoporum Gallorum et Hispanorum: et Felix ad Benignum. Iulius in epist. ad Orientales episcopos: Conciliorum convocandorum iura et maiores causas ad Sedem Apostolicam evangelicis apostolicisque institutis referri oportet. Id a sanctis apostolis et successoribus eorum; id a Nicaena Synodo definitum est. Affert vero hic Pontifex ad illud confirmandum testimonium Christi a ceteris repetitum: Tu es Petrus, etc. illam quoque rationem, ne membra a suo capite dissideant. Idem quoque Iulius in epistola ad episcopos congregatos Antiochiae: Sanctam Romanam Ecclesiam et Apostolicam ipse Dominus decenter allocutus est, inquiens: Tu es Petrus, etc. Habet enim potestatem singulari privilegio sibi concessam, et Domini ore sacrata atque desuper exaltata est. Et sicut Beatus Petrus primus fuit apostolorum omnium, ita et haec Ecclesia suo nomine consecrata, Domino instituente, prima et caput est ceterarum, ut ad eam, quasi ad matrem et apicem omnium maiores Ecclesiae causae referantur. Adstruit vero in Nicaena Synodo esse definitum, non debere praeter sententiam Romani pontificis ullo modo aut Concilia celebrari aut episcopos damnari, cui maiora Ecclesiarum negotia ab ipso Domino speciali privilegio tradita sunt. Citat vero in huius rei confirmationem 18 caput Nicaeni Concilii in haec verba: Omnes episcopi in gravioribus causis libere Apostolicam appellent Sedem, atque ad eam quasi ad matrem confugiant, cuius dispositioni omnes maiores ecclesiasticas causas antiqua apostolorum auctoritas reservavit.

Citat rursum 19 caput eiusdem Nicaeni Concilii in haec verba: Quamquam accusati Pontificis causam comprovincialibus episcopis scrutari liceat, non tamen inconsulto Romano pontifice definire, cum Beato Petro apostolo non ab alio quam ab ipso Domino dictum sit: Quaecumque ligaveris super terram, etc. En Nicaenum Concilium non obscure, quae potestas Beato Petro a Domino data est, eam in Romanum pontificem asserit esse transmissam. Nec obstat sane, quod haec capitula in nostris nunc exemplaribus non habentur, tum quoniam Iulius ipse sub gravi iuramento testatur, ea in scrinio Romanae Sedis haberi (fuit autem Iulius huius nominis primus, qui hoc testimonium perhibet, vir integra et incorrupta fide); tum quoniam adversus eos scribebat epistolam, quorum plerique Nicaeno Concilio ipsi interfuerunt, nec ullo pacto fieri potest verosimile, quod canones iis obiecerit, qui facile probare possent fuisse a Pontifice confictos; tum, quoniam id etiam testantur Athanasius et Pontifices Aegyptiorum Thebaidis et Libiae in epistola ad Felicem, qui Concilio quoque eidem praesentes fuerunt. Scimus, inquiunt, in Nicaena magna Synodo ab omnibus concorditer esse roboratum, non debere absque Romani pontificis sententia Concilia celebrari nec episcopos damnari. Tradunt autem in eadem epistola eiusmodi capitula, et alia plura necessaria ab haereticis incensa nobisque sublata. Eundem item canonem nomine Nicaeni Concilii protulerunt in sexta Synodo Carthaginensi Faustinus, Philippus et Asellius, Apostolicae Sedis legati ex litteris Zosimi Romani pontificis. Testatur etiam Athanasius in epistola ad Marcum Papam, fuisse 70 capitula Nicaeni Concilii, id quod Marcus ipse eidem rescribens plane confirmat. Et Felix Papa in epistola ad episcopos Aegyptios queritur, ea capitula, de quibus nunc agimus, haereticos expunxisse. Sed et Pelagius 17 distin., cap. Multis, id quod nos probare nitimur, dicit sanctam Synodum statuisse, Nicaenam videlicet intelligens. Quod expressit Innocentius I ad Victricium seu Victorinum cap. 3 et Leo ad Theodosium iuniorem. Non ergo dubitari potest quin nostra haec sententia fuerit a Nicaeno Concilio definita quemadmodum Iulius pontifex asseveravit. Damasus ad trium Conciliorum Africanorum episcopos: Summas causarum definiri absque Romanae Sedis auctoritate non licet, Synodumque sine eius auctoritate fieri, non est catholicum. Nec ulla Concilia rata leguntur, quae non sunt fulta aposlolica aucioritate. Est enim firmamentum a Dec fixum et immobiie omnium episcoporum Apostolica Sedes et vertex Ecctesiarum, supra quam Christus universalem construxit Ecclesiam; ait enim: Tu es Petrus, etc. Vide eundem quoque in epistola ad Prosperum et ceteros Numidiae orthodoxos episcopos. Innocentius I in epistolis ad Concilia duo Carthaginense et Milevitanum: Congrue Apostolicae Sedis arcana consulitis, antiquae regulae formam secuti, quam toto semper ab orbe nostis esse servatam, praesertim quoties ratio fidei ventilatur. Breviter, quoniam omnium verba referre molestissimum esset, idem omnino confirmant Leo epist. 54 ad Anastasium, et epist. 67 ad episcopos Viennensis provinciae, Gelasius ad Anastasium Augustum, et in decretis, quae cum 70 episcopis tulit, et in epislola ad episcopos Dardaniae, Vigilius in decretis suis cap. ult., Pelagius II ad episcopos qui convenerant in civitatem Constantinopolitanam, D. Gregorius in epistoia ad August. Anglorum episcopum, aliique multi Pontifices; quorum testimonia habes 12 dist. 17 et 19 et 20 et 21 et 22 et 80 dist., cap. Urbes, et 96 dist. cap. Bene, et 24 quest. 1 per multa capita, et 25 quaest. 1 et De electione cap. Significasti, et De Privileg. cap. Antiqua, et De Baptis. cap. Maiores, et De elect. in 6 cap. Fundamenta, et in Extravag. Unam

sanctam. Quam extravagantem innotavit et approbavit Concilium Lateranense sub Leone X. Cum ergo omnes episcopi Petro in Ecclesiae Romanae Sede succedentes unanimi consensione asseruerint fidei soliditatem Petro collatam ad Romanos pontifices, tamquam ad legitimos successores pertinere, certe si Irenaei canon verus est, qui hoc negaverit, Ecclesiae auctoritatem ipse negat. Quae causa idonea fuit, ut si quae Ecclesiae a Romana Sede defecerint, non aliter a Summis Pontificibus ad unionem ecclesiasticam fuerint receptae, quam sub huiusmodi confessionis forma: Prima salus est rectae fidei regulam custodire et a constitutis patrum nullatenus deviare. Et quia non potest Domini nostri Iesu Christi praetermitti sententia dicentis: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et haec, quae dicta sunt, rerum probantur effectibus, quia in Sede Apostolica extra maculam semper est Catholica servata religio; anathematizamus omnes, qui contra Sanctam Romanam et Apostolicam Ecclesiam suas erigunt cervices, sequentes in omnibus Apostolicam Sedem, in qua est integra et vera Christianae religionis et perfecta soliditas profitemurque sequestratos a communione Ecclesiae Catholicae, id est, non consentientes Sedi Apostolicae, eorum nomina inter sacra recitanda non esse mysteria, qui videiicet Sanctae Romanae et Apostolicae Ecclesiae privilegia cassare nituntur. Hanc confessionis normam praescripsit Bonifacius II in epist. ad Eulalium Carthaginens. Episcopum, hanc Ioannes Constantinop. episcopus fecit, cum Ecclesia Constantinopolitana Romanae, a qua Acacio auctore defecerat, uniretur. Eandem Hormisda Papa ad episcopos Hispaniae misit, ut si qui ex schismate venientes ecclesiasticam communionem ab eis exposcerent, secundum illam professionis formam admitterentur. Hanc denique Adrianus Papa dedit ad 8 Synodum generalem. Satis igitur persuasum esse debet, nisi valde sumus pertinaces, in Romana Sede Petri auctoritatem et firmitatem esse sitam.

UBI CONCLUSIO EADEM OSTENDITUR SANCTORUM VETERUM TESTIMONIIS MANIFESTIS

Nec vero audiendi sunt illi qui reprehendunt et irrident, quod eorum hic testimonia referamus, quorum tamquam in propria causa iudicium merito et optimo iure detrectare adversarii possunt. Non enim pontificum Romanorum causa isthaec propria erat, sed Ecclesiae gentiumque omnium communis. Atque in iis testibus quidam Latini erant, alii Graeci, partim Hispani, partim Africani, partim Galli et Germani, quibus fere hominibus Ecclesiae Romanae causa non solum propria non erat, sed erat etiam aliena. Fuerunt quoque in his viri plurimi adeo graves integrique doctrina, vita, moribus, ut eorum fides suspecta esse nec debeat nec vero possit. Accedit, quod nonnulli ex his vel apostolorum fuere discipuli, vel illi certe seculo proximi, cui nullam fictionis notam inurere, nisi impiis et perfrictae frontis hominibus permissum est.

Sed ne ullus tergiversandi locus relinquatur, libet quoque sanctorum veterum, qui Romani pontifices non fuere, testimoniis uti. Nam ii causam cur aut ignorarent aut fingerent nullam profecto habuerunt. Irenaeus lib. 3 Advers. haeres., cap. 5: Sed quoniam omnium Ecclesiarum numerare successiones valde longum est, maximae et antiquissimae et omnibus cognitae a gloriosissimis duobus apostolis Petro et Paulo Romae fundatae Ecclesiae, eam quam habet ab apostolis traditionem et annunciatam hominibus fidem, pervenientem usque ad nos, indicantes, confundimus omnes eos qui praeterquam oportet, colligunt. Ad hanc enim Ecclesiam propter potentiorem principalitatem necesse est omnem convenire Ecclesiam, hoc est eos qui sunt undique fideles, in qua semper conservata est ea quae est ab apostolis traditio. Hactenus Irenaeus. Qua re persuasus Augustinus Contra epistolam Manichaei, cap. 4: Multa sunt, ait, quae in Ecclesiae gremio me iustissime tenent. Tenet ab ipsa sede apostoli Petri, cui pascendas oves suas Dominus commendavit, usque ad praesentem episcopatum sacerdotum successio. Hanc etiam apostolicam cathedram et principatum in Romana Ecclesia agnoscit idem Augustinus in epist. 162 ad Glorium et Eleusium, et in epist. 106 ad Paulinum, et in Ioan. tract. 56 et lib. 2 Contra Pelag. et Coelest. et lib. 2 Contra Donatist., cap. 1. Cyprianus lib. 1 Epist. in epistola ad Cornelium, et lib. 4 in epist. ad Pupianum, et in tract. De simpl. praelat. eandem sententiam apertissime tenet. Ambrosius quoque eiusdem rei testis est clarus, in lib. De excessu fratris sui Satyri, cap. 7, et serm. 47 de fide Petri. Cyrillus apud D. Thom. in libello Contra errores Graecorum multo evidentius quam auctores caeteri huic veritati testimonium perhibet. Nec mireris, quod in libris Thesauri, e quibus loca illa a D. Thoma referuntur, ea nunc reperire non licet. Detruncarunt enim haeretici librum illum, et quae in eo ad Romani pontificis auctoritatem pertinebant, haec eraserunt omnia. Quod idem in commentariis Theophylacti super Ioan. haereticos fecisse, a viris hodie catholicis et deprehensum et patefactum est. Quamquam non omnes libri Thesauri latini facti sunt, nam in Synodo 6 citatur 32 liber, qui nobis non est redditus. Maximum quoque refert D. Thom. eandem sententiam non asserentem modo, verum etiam eo argumento confirmantem, quod Paulus apostolus ad Petri magisterium venit, formam videlicet futuris praestans, ut ad Petri successores Romanos pontifices in simili causa recurrerent. Hieronymus insuper in epistola ad Damasum de nomine hypostasis, huius rei testis locupletissimus est. Cuius verba retulit Gratianus 24 quaestione prima, cap. Quoniam vetusto. Nam quod ea causa, et quaest. cap. Haec est fides, refertur ex explanatione symboli ad Damasum, consulto praetereo, quoniam Erasmus eam epistolam Hieronymi esse negat. Sed bene habet, quod illa ad Damasum de nomine hypostasis Hieronymi sine controversia est. Adde, quod lib. 1 Apolog. adversus Ruffinum pro eodem habet, quempiam Romanam fidem tenere, et catholicum esse. Bernardus quoque a nobis facit in epist. 131 ad Mediolanenses, et 166 ad Innocentium, et 189 ad eundem, et 237 ad Eugenium, et 242 ad Romanos. Referrem alios, nisi hi satis abunde essent ad eius rei faciendam fidem. Quid enim? tot tantorumque patrum consentiens, conspirans, continuataque sententia, quem non coget ea, quae dicuntur,

comprobare? Praeterquam quod ea sentiunt, quae sanctorum etiam Synodorum testimonia confirmant, id quod cap. sequenti demonstrabitur.

UBI CONCILIORUM CLARISSIMA TESTIMONIA REFERUNTUR QUIBUS ECCLESIAE ROMANAE VIS ET AUCTORITAS COMPROBATUR

His duobus capitibus superioribus nec Summorum omnium verba Pontificum nec veterum sanctorum adscripsimus, ne longior atque adeo molestior fieret oratio. Tantum loca indicavimus, quae quum videat lector, tum plane intelligat, nihil nos obscurum, nihil ineptum aut quod ad rem non faceret attulisse. Nunc synodica hac de re non iudicia solum, sed verba quoque referemus, ut adversarii nube etiam horum testium gravius opprimantur. Primum igitur sit Concilii Nicaeni testimonium, quod quoniam capite quarto adscriptum est, non est operae pretium hic resumere. Alterum sit Concilii Chalcedonensis, quod retulit D. Thomas in opusculo Contra errores Graecorum in haec verba: Veneramur secundum scripturas et canonum definitionem sanctissimum antiquae Romae episcopum primum esse et maximum episcoporum. Et infra: Si quis episcopus praedicatur infamis, liberam habet sententiam appellandi ad beatissimum episcopum antiquae Romae; quia habemus Petrum petram refugii, et ipsi soli libera potestate loco Dei sit ius discernendi secundum claves a Domino sibi datas: et omnia ab eo definiia teneantur tamquam a vicario apostolici throni. Ac revera in huius synodi act. 1 Leo dicitur apostolicum gubernare thronum et Sedes Romana caput omnium Ecclesiarum. Et act. 2 cum esset lecta epist. Leonis, patres clamaverunt: anathema qui ita non credit; Petrus per Leonem locutus est. Et in act. 3 Romanum episcopum dominum nostrum vocant eique acclamantes apostolicum et universalem appellant: et eius doctrinam ut beati Petri amplectuntur, atque universa Concilii dogmata optant Sedis Apostolicae auctoritate confirmari. Et cum Leo Dioscorum condemnasset, Synodus ait: Sanctissimus archiepiscopus magnae Romae una cum ter beatissimo Petro, qui est petra et crepido Catholicae Ecclesiae, et ille qui est rectae fidei fundamentum, nudavii eum episcopatus dignitate. Et in epistola synodali ad Leonem gratulantur patres, quod tantum antistitem Apostolicae Sedi, unde religionis nostrae fons et origo manat, Dominus dederit. Atque haec in Concilio Chalcedonensi quidem. Ea vero quae D. Thomas refert, in huius temporis exemplaribus non habentur. Sed ab haereticis erasa Gregorius queritur, lib. 5 Epist., epistola 14 ad Narsem comitem. Tertium testimonium exstat in Synodo quinta generali apud Constantinopolim celebrata. In sententia siquidem illa, quam contra Anthymum pronunciavit Mennas Constantinopol. archiepiscopus, cui videlicet omnes Concilii patres subscripserunt, haec verba ipse idem Mennas adiecit: Nos Apostolicam Sedem sequimur et obedimus, sicut caritas vestra scit, et ipsius communicatores, communicatores habemus, et condemnatos ab ipsa et nos condemnamus. Synodus ergo quinta generalis, Mennae iudicio subscribens, Apostolicae Sedis decreta tamquam certa amplectitur. Non enim aliter eos

in universum Catholicos haberet, qui Romanae apostolicaeque fidei communicassent, nec illos damnaret omnes quos Apostolica Sedes damnavisset. Aliud testimonium gravissimum habes in sexta Synodo generali, actione quarta: ubi scribitur professio fidei quam Agatho Romanus episcopus ad Concilium misit. Quam etiam repetit Agatho idem in suggestione synodica (sic enim ibi appellatur), cui innumerabiles episcopi subscripserunt. Atque haec suggestio, nequis calumnietur, probata est ab omnibus Concilii patribus, actione 8, 13, et 17. Verba autem professionis synodicae hoc modo habent: Beati apostoli adnitente praesidio, haec Apostolica eius Ecclesia nunquam a via veritatis in qualibet erroris parte deflexa est. Huius auctoritatem, utpote apostolorum omnium principis, semper omnis Catholica Christi Ecclesia et universales Synodi fideliter amplectentes in cunctis secutae sunt: omnesque venerabiles patres apostolicam eius doctrinam sunt amplexi, per quam et probatissima Christi luminaria claruerunt, quam et sancti doctores orthodoxi venerati et secuti sunt: haeretici autem falsis criminationihus ac derogationum odiis insecuti. Haec enim Apostolica Christi Ecclesia per Dei gratiam a tramite apostolicae traditionis nunquam errasse probabitur, nec haereticis novitatibus depravata succubuit: sed ut ab exordio christianae fidei percepit ab auctoribus suis apostolorum principibus, illibata finetenus permanet, secundum ipsius Domini Salvatoris divinam poilicitationem; Petre, Petre, ecce Satan expetivit vos, etc. Ego autem pro te rogavi, ut non deficiat fides tua. Et tu confirma fratres tuos. Quod apostolicos pontifices meos praedecessores confidenter fecisse semper, est cognitum. Hactenus Agatho Romanus episcopus. Et actione 18 ipsa Synodus aperte profitetur Romanum episcopum Agathonem successorem esse in sede principis apostolorum. In septima etiam Synodo generali actione 2, lecta est epistola synodica Adriani I, qua definit, Ecclesiam Romanam caput esse omnium Ecclesiarum. Recepta vero epistola est atque probata a Concilio generali, ut patet ead. act. 2. In octava quoque Synodo generali habetur libellus Adriani huius nominis secundi, ab ipsa Synodo acceptus et confirmatus, qui illam fidei confessionem continet, quam in capitis quarti fine posuimus. Patres vero huius 8 Synodi Romani pontificis doctrinae in haec verba consentiunt: Sequentes in omnibus Apostolicam Sedem speramus, ut in una communione, quam Sedes Apostolica praedicat, esse mereamur, in qua est vera et integra Christianae religionis soliditas. Quare non consentientes Sedi Apostolicae, eorum nomina inter sacra mysteria non sunt recitanda. Hactenus patres. In eadem rursum Synodo approbata est epist. Ignatii Constantinop. patriarchae ad Adrianum, ubi eadem haec res aperte docetur. Approbatus quoque est libellus Ecclesiae Romanae et Synodus item Nicolai, in quibus eadem doctrina est. Sed et in postrema sessione, canone 21, Romanam Sedem vocat Synodus sedem Petri principis apostolorum. Synodus Romana insuper sub Symmacho assentitur Romanae Sedis praesulem merito beati Petri apostoli per universum orbem primatum obtinere sacerdotii, et statutis synodalibus solere tribuere firmitatem. Praeterea, Synodus alia universalis, cui Nicolaus praesedit, Si quis, ait, dogmata vel decreta pro Catholica fide aut ecclesiastica disciplina a Sedis Apostolicae praesule promulgata contempserit, anathema sit. Quam fere sententiam Lucius III accepit, cap. Ad abolendam, De haereticis. Leo quoque huius nominis IX in epist. synodica ad Petrum Antiochenum patriarcham adstruit sanctam Romanam et Apostolicam Ecclesiam caput esse omnium Ecclesiarum,

ad quam maiores causas esse referendas. Concilia, inquit, omnia et sanctus sanctorum, rex regum confirmant. Praeterea, Concilium Lateran. sub Innocentio III, sic habet: Nolumus quidquam abbati Ioachim derogari, cum omnia scripta sua assignari mandaverit Apostolicae Sedis iudicio approbanda vel etiam corrigenda, firmiter confitens se illam fidem tenere, quam Romana tenet Ecclesia, quae disponente Domino cunctorum fidelium mater est et magistra. Quod idem Concilium Lugdunense sub Gregorio docuit. Ex Domini itaque institutione Romana Ecclesia fidelium magistra est, ac proinde Romanus episcopus Petro succedit in Ecclesiae magisterium. Idem tradit Concilium Lugdunense sub Innocentio IV. Idemque omnino tradit Concil. Trid., sess. 7, in haec verba: Si quis dixerit in Ecclesia Romana, quae omnium Ecclesiarum mater est et magistra, non esse veram de baptismi Sacramento doctrinam anathema sit. Concilium vero Lugdunense sub Gregorio dicit Romanum pontificem esse vicarium Iesu Christi, successorem Petri, rectorem Ecclesiae universalis. At Concilium Viennense sub Clemente asserit dubia fidei declarare ad Sedem Apostolicam dumtaxat pertinere. Praeterea, patres Concilii Florentini, Definimus, inquiunt, Sanctam Apostolicam Sedem et Romanum pontificem in universum orbem tenere primatum, et ipsum pontificem Romanum successorem esse B. Petri principis apostolorum et verum Christi vicarium, totiusque Ecclesiae caput et omnium Christianorum patrem ac doctorem exsistere, et ipsi in B. Petro pascendi et gubernandi universalem Ecclesiam a Domino nostro Iesu Christo plenam potestatem traditam esse, sicut in gestis oecumenicorum Conciliorum continetur. Hactenus Concilium Florentinum. Sed Conciliorum testimonia satis multa retulimus. Rationibus modo theologicis ea, quae posuimus, corroboranda sunt, idque magis, Romanum pontificem, cum de fide iudicat, errare non posse.

RATIONIBUS THEOLOGIAE PROBAT ROMANUM PONTIFICEMIN FIDEI CONTROVERSIIS FINIENDIS ERRARE NON POSSE

Romanum pontificem in Petri locum fidem auctoritatemque succedere, Ecclesia ab apostolorum tempore semper agnovit. Quod, quoniam totius orbis consensione usque firmatum erat, ne Ariani quidem negare potuerunt, ut Sozomenus lib. 4 Histor. trip., cap. 15 et 16 prodidit. Ad Romanam porro Sedem episcopos Ecclesiarum in causis quibusque gravissimis provocasse, ab illius ore fideles fidei semper oracula petiisse, illius iudicium Catholicos omnes in religionis controversiis exspectasse, illius denique et vim et auctoritatem sacra omnia efflagitasse Concilia, adeo certum et manifestum est, ut sim ego ineptus si velim ostendere. Quibus ex rebus, quoniam negari non possunt, conflatur et efficitur id, quod

quaerimus argumentum, quo ex multis magnisque haud facile quis dixerit aliud aut evidentius aut certius. Si enim legum Christi interpres nullus sanior est quam perpetuus Ecclesiae usus, Ecclesia vero in fidei religionisque quaestione ac ceteris gravissimis controversiis non ad Antiochenum, Alexandrinum, Constantinopolitanum, Ephesinum, Mediolanensem, Parisiensem, Coloniensem, Toletanum aut Bracharensem episcopos, sed ad Romanum omni semper aetate recurrit; quis dubitet hunc esse, quem ut successorem Petri, ita quoque doctrinae apostolicae magistrum quaestionumque de fide iudicem habemus? Nam si aliquem eiusmodi post Petrum ad Ecclesiam instituendam atque in veritate continendam reliquit Christus, nimirum aut hic est aut nullus est; quippe cum de aliarum Ecclesiarum episcopis nulla quaestio sit, quin non fuerint loco Petri universali Ecclesiae doctores pastoresque a Deo dati. Romanus igitur episcopus, Ecclesiae usu interpretante, ille est, cui Dominus in Petro ait: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam; et: Tibi dabo claves regni coelorum; et: Quodcumque solveris, etc. ac rursum: Pasce oves meas; et iterum: Ego rogavi pro le, ut non deficiat fides tua, et tu confirma fratres tuos. Quid quod ipso etiam rerum experimento comperimus Christi de Petro et successoribus vaticinia in Ecclesia Romana manifestius impleri? Hanc enim constat fixam et immobilem, orbe etiam toto omni illam machinarum genere quatiente, in fide et auctoritate Petri permansisse. Et cum ceteras apostolorum Ecclesias vel ab infidelibus occupatas sine fidei vestigio, vel ab haereticis aliquando affectas viderimus, at adversum hanc unam Romanam Sedem nec pagani nec haeretici praevalere potuerunt. Pugnatum est siquidem vehementer, non a Graecis solum sed ab aliis plerisque totius orbis episcopis, ut hoc Romanae Ecclesiae privilegiurn labefactaretur. Atque habebant pro se illi quidem et imperatorum arma et maiorem Ecclesiarum numerum, nunquam tamen efficere potuerunt ut aut Romani pontificis potestatem abrogarent, aut in alium transferrent episcopum. Quinimo qui a Romana quidem Sede defecerunt, hi schismatici semper in Ecclesia sunt habiti: qui vero huius Sedis de fide iudicia detrectarunt, haeretici. Quae profecto omnia satis ostendunt non humano sed divino decreto Ecclesiam Romanam et ceteris esse praepositam et Petri privilegia iure suo sibi vindicasse, et eam demum petram esse supra quam Christus universalem construxit Ecclesiam, adversus quam portae inferi praevalere non possunt. Quod ni ita esset, qui potuisset Ecclesia Romana, tot tamque magnis principibus repugnantibus, tam multis haereticis contradicentibus, tam variis Ecclesiis defectionem molientibus obsistere? Quod si commentitia vanaque opinione hoc Romani episcopi privilegium theologi asseruissent, non tam stabilis sententia permaneret, nec confirmaretur diuturnitate temporis, nec una cum seculis aetatibusque hominum inveterasset. Etenim videmus opiniones fictas atque vanas, viris praesertim eruditis adversantibus, diuturnitate extabuisse. Opinionum enim commenta delet dies, fidei iudicia confirmat. Adde, quod apostolicarum traditionum sinceritas non posset ad nos usque servari, alias Ecclesias haereticis episcopis toties occupantibus, nisi una Sedes Apostolica inter tot orbis tumultus fixa intemerataque consisteret. Ad haec, cum Concilia et provincialia et generalia sine Romani pontificis auctoritate nonnunquam erraverint, nunquam autem si Romani pontificis auctoritate firmata sunt, satis persuasum esse debet, Conciliorum atque adeo totius Ecclesiae firmitatem a Romano pontifice derivari. De quo quoniam in loco superiore multa diximus, illinc

lector assumet quae ad huius argumenti explicationem pertinebunt. Atque si in definienda fidei quaestione Romanus episcopus errare posset, redditur statim incerta nobis multarum haeresum condemnatio, pleraeque enim non sunt damnatae per generalis Concilii, sed per Romanae Ecclesiae iudicium et decretum. Praeterea, si inter patres Concilii est controversia vel de intellectu Sacrarum Literarum, vel de unoquolibet libro, an canonicus sit necne, vel de alia huius generis quaestione, ad hanc litem componendam iudicem ponere necesse est, cuius tamen, si errare possit, incertum iudicium erit. Iudex autem inter patres Concilii dissidentes nullus in Ecclesia, nisi Romanus episcopus est agnitus. Praeterea, Ecclesiae consuetudo hoc manifeste declarat. Nunquam enim admissa est appellatio in causis fidei a Sede Romana, sed haereticos ab ea iudicatos, Ecclesia semper haereticos etiam iudicavit. Et certe, si Romanae Sedis iudicium fallax esset, Concilii vero esset verax et certum, naturae, rationi veraeque teologiae is adversaretur, qui appellationem a Pontifice ad Concilium denegaret. Quo uno argumento ostendit Gelasius, Sedem Apostolicam de tota Ecclesia iudicare, ipsam vero ad nullius pertinere iudicium. Iam illiusmodi appellationes, in fidei praesertim dogmate, Ecclesia nescit; nam iis haeretici solum utuntur. Quod si ad singulos haereticos condemnandos opus esset congregare generale Concilium, cum id saepenumero non modo difficile verum etiam impossibile sit, licebit profecto interim haereticis impune vivere, donec Synodus a tota Ecclesia cogatur. Id si alienum esse constat a Christi providentia, fateamur potius Romanae Sedis auctoritatem satis esse ad haereses revincendas. Ita fiet ut huius tribunalis de fide iudicium certum omnino habeatur. Quid quod non solum Ecclesiam Catholicam credimus, sed etiam Apostolicam? At Ecclesia Romana patrum fideliumque consensu Apostolica dicitur, cum reliquae omnes iam inde multis annis hoc cognomen amiserint. Sed quaeris: erit ne haereticum asserere Romanam Ecclesiam degenerare quoque ut ceteras posse et Apostolicam etiam Sedem a fide posse Christi deficere? Huic quaestioni breviter respondemus. Nolumus hic nos Ecclesiae sententiam praevenire, sed si ad generale Concilium referatur, haereseos nota errori illi inuretur. Nec enim video cur, quid ipse sentiam de hac re, non audeam dicere, quam eo melius cernere mihi videor, quod et eam propius diligentiusque contemplor et sine affectu perturbationeque contemplor. Quod si in hoc erro, quod Romanae Sedis privilegia a Christo illi concessa et tueor et contradicentes haereseos nomine condemnandos esse credo, non solum tuto sed libenter erro; nec mihi errorem utilem, quo etiam delector, sine rationis praesertim vi extorqueri volo. Nam me non solum ratio ac disputatio impulit ut ita crederem, sed nobilitas etiam summorum theologorum et auctoritas. Hieronymus profanum esse et periurum dicit, qui cathedrae Petri et Romanae Sedis fidem non fuerit secutus. Cyprianus alienum ait esse, profanum esse, hostem esse, qui universalis Ecclesiae non tenet unitatem, hoc est lumen unum, unde multi radii, radicem unam, unde multi rami, fontem unum, unde multi rivi, petram unam, supra quam Ecclesia aedificata est, unum Pontificem, qui ceteros omnes sua et vi et auctoritate contineat. A quo si radium tollas, exstinguatur, si frangas ramum, intereat, si praescindas rivum, arescat. Sic enim ille declarat. At qui in fidei controversia Apostolicae Sedis fidem iudiciumque detrectat, is nec unitatem tenere potest, nec lumen, nec radicem, nec fontem. Atque Cyprianus idem, Qui cathedram, inquit, Petri,

supra quam fundata est Ecclesia, deserit, in Ecclesia esse non confidat. Ambrosius pro eodem penitus habet catholicum esse et cum Romana Ecclesia convenire. Gregorius sic Sedis Romanae auctoritatem in religionis fideique causa existimat esse amplectendam, ut qui noluerit, ab eius petrae, super quam Christus universalem fundavit Ecclesiam, soliditate convellatur. Leo exortem divini Mysterii eum esse affirmat qui ausus fuerit a Petri soliditate recedere, et impiam praesumptionem quae petrae istius firmitatem, Deo aedificante, constructam nititur violare. Nicolaus finit quod qui Romanae Ecclesiae privilegium ab ipso summo omnium Ecclesiarum capite Christo traditum auferre conatur, hic procul dubio in haeresim labitur. Nam fidem, inquit, violat, qui adversus illam agit, quae est mater fidei. Hanc vero Nicolai sententiam noli, quaeso, lector, contemnere, quae scilicet actione prima et septima Synodi octavae confirmata est. Ubi et condemnati sunt Photius et Michael, qui hoc Sedis Romanae privilegium quatefacere nitebantur. Quod si in haeresim labitur qui Romanum episcopum Petro successisse negat et Ecclesiam proinde Romanam ceteris esse praepositam, ecquid de illo sentiendum est, qui privilegia Petro ob Ecclesiae utilitatem a Christo data, privilegia, inquam, quae Petro ut pontifici, doctori et pastori concessa sunt, ea ad successores quoque pertinere negaverit? At enim, doctrina sana oves pascere, fratres in fide confirmare, universas gentes per os illius audire verbum Evangelii et credere, supra illum aedificare Ecclesiam ut portae inferi non praevalerent adversus eam, non Petro ut privato homini, sed ut reipublicae Christianae praefecto congruebat. Quocirca ambigi inter Catholicos nec debet, nec vero potest, quin Romanae Sedis de fide et religione iudicia certa sint. Praeterea, qui negaret in ligando atque solvendo eandem potestatem in Romano nunc episcopo inesse, quam Petro Christus contulisse creditur, is iure ac merito haberetur haereticus; qui ergo firmitatem Petri ad fratres in fide confirmandos, his qui Petro succedunt denegaverit, hic haereticus iudicandus erit. Ad haec, faciamus ambiguam esse aliquam inter fideles de religione controversiam. Tum quaerimus, si Romana eademque Apostolica Sedes, ut dissidentium Ecclesiarum lites disceptationesque componat, e Petri cathedra tribunalique pronunciet, an sequi illius sententiam debeamus aut non? Si sequimur, Romana Sede errante, Ecclesia tota in illius errore versabitur. Si non sequimur, ubinam illud est: Quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis? Ubinam rursum illud: Deus elegit in nobis per os meum audire gentes verbum Evangelii et credere? Quod igitur, saltem in rebus ambiguis, ligaverit successor Petri, id ligatum erit, et quod in quaestione de fide proposita docuerit, hoc gentes non audire debent modo, verum etiam credere. Non hic refero quae Leo in huius rei confirmationem dicit 20 distinct., cap. De libellis, non quae Damasus et Adrianus 25, quaest. 1, cap. Violatores, et cap. Generali. Illud referam, quod in Concilio Complutensi confirmato a Sixto IV condemnatus est Petrus Oxoniensis nomine etiam haeresis, in eo quod asserit Ecclesiam urbis Romae errare posse. Quem item errorem eodem quoque haeresis nomine damnavit Sixtus idem, in Extravaganti adversum Petrum Oxoniensem edita. De qua quoniam in Relectione De poenitentia satis multa diximus, eo lector revocandus erit. Coactus est igitur ille sententiam recantare in hanc formam: Consentio sanctae matri Ecclesiae Romanae et sedi Apostolicae, et ore ac corde confiteor illam me fidem tenere, quam dominus Sixtus papa auctoritate apostolica et evangelica tenet. Et omnes qui contra hanc fidem venerint, dignos aeterna damnatione pronuncio. Hactenus ex Conc. Compl.

Martinus vero V in fine Concilii Constantiensis, Sacro, inquit, approbante Concilio mandamus archiepiscopis, episcopis etc., ut qui de Sacramento corporis et sanguinis Domini, vel de baptismate, seu peccatorum confessione, poenitentiae pro peccatis iniunctione, vel reliquis Ecclesiae Sacramentis seu fidei articulis aliter sentit ac docet, quam sacrosancta Romana Ecclesia docet et observat, eum tamquam haereticum iudicetis. Concilium ergo Constantiense illos esse haereticos iudicavit, qui Romanae Ecclesiae fidei et doctrinae refragarentur. Illud postremo addam. Cum ex traditionibus apostolorum ad evincendam haeresim argumentum firmum certumque trahatur; constet autem, si testimonia rationesque hoc loco positas cum iis regulis conferas quas in 3 lib. posuimus, Romanos episcopos Petro in totius Ecclesiae pontificatum et fidei magisterium successisse, ab apostolis esse traditum; cur non audebimus assertionem adversam tamquam haereticam condemnare? Sed, ut dixi, nolo ego Ecclesiae iudicium antevertere. Quamquam non videor antevertere: cum iam ipsius Ecclesiae sermo nostram omnem comprobarit Romanae Sedis auctoritate sententiam. Sed hoc vix aegre dico propter viros quosdam doctos et pios, qui nos contradixerunt. Illud assero, ac fidenter quidem assero, pestem eos Ecclesiae ac perniciem afferre, qui aut negant Romanum pontificem Petro in fidei doctrinaeque auctoritate succedere, aut certe adstruunt summum Ecclesiae pastorem, quicumque tandem ille sit, errare in fidei iudicio posse. Utrumque scilicet haeretici faciunt; qui vero illis in utroque repugnant, hi in Ecclesia Catholici habentur. Quamobrem non equidem intelligo quonam consilio fideles quidam haereticorum, quam Catholicorum opinionibus favere malint. Nam haeretici video quid sequantur, nempe vivendi docendique licentiam et in his omnibus impunitatem. Volunt sine capite corpus, ut neque pes neque mens suum officium faciant. Volunt sine pastore uno oves, ut cum lupi ipsi sint, pastores tamen esse videantur. Volunt sine iudice lites, ut dissidiorum nullus finis sit: atque ita cum amoto arbitro adversus doctos dimicent, victores a turba iudicentur. Turbari demum omnia volunt, quoniam, ut in Hispanorum proverbio est, turbatum flumen piscatorum est lucrum. Nos autem communem Catholicorum sententiam sequamur, tuto enim sequimur, quoniam communis Catholicorum est. Praeterquamquod ea sentiunt, quae Sacrarum etiam Literarum testimonia confirmant, Pontificum decreta finiunt, veterum sanctorum chorus concinit, Conciliorum patres affirmant, apostolicorum traditio probat, perpetuus Ecclesiae usus observat. Qua propter si ea quae dixi sole ipso illustriora et clariora sunt, si omnia dixi hausta ex Ecclesiae Scripturaeque fontibus, si tota oratio nostra certis theologiae rationibus integrisque et incorruptis testibus omnem sibi fidem confirmat, assentiamur tandem ex Apostolicae Sedis auctoritate firma theologos argumenta sumere ad fidei theologiaeque dogmata comprobanda. De quinti igitur loci firmitate tantum dixerimus. Nunc adversariorum argumentationes refellamus.

UBI ARGUMENTA CAPITIS PRIMI REFUTANTUR

Atque in illis argumentis, quae a principio sunt posita, theologi nonnulli, minime mali illi quidem sed non satis acuti, quoquo modo possunt tergiversantur. Romanam quippe

Ecclesiam a Romano pontifice discernunt aiuntque hunc in fide errare posse, illam non posse. Sic sibi videntur omnia propemodum argumenta diluere. Nam pleraque ex illis non Ecclesiae Romanae sed Summi Pontificis fidem impugnant. Atqui Ecclesiam Romanam isti, non Romanum episcopum ab errore vindicant. Verum si de errore in fidei iudicio atque decreto loquimur, ut vere loquimur, nullum ego discrimen inter Apostolicam Sedem et Apostolicae Sedi insidentem invenio. Primum quoniam cum ad Sedem Apostolicam accedimus fidei oracula postulaturi, non singulos Romanae Ecclesiae fideles interrogamus, nec Ecclesiam ipsam Romanam in Concilium cogimus, sed Pontificis Maximi iudicium quaerimus eiusque sententiam exspectamus. Rursus quoniam non Romanus populus est qui Ecclesiam universalem docet ea quae ad fidem attinent, sed Romanus episcopus. Nec potestas iudicandi de causis fidei, ligandi, solvendi, pascendi in populo Romano est, sed in Romano pastore, vicario Iesu Christi. Concilia quoque non exigunt confirmationem et robur ab ipsa Romana plebe, sed a plebis Romanae antistite. Praeterea, privilegium firmitatis, ut ante probatum est, Petro fuit peculiariter datum. Ego, inquit, rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua, et tu confirma fratres tuos. Et iterum: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Quocirca, si verae theologiae rationem sequimur, quae capite tertio explicata est, in Petro et successoribus primum firmam certamque doctrinam asseremus, mox vero in Ecclesia Romana, cuius Petrus cum successoribus et caput et fundamentum est. Atque illud etiam animadverto, quod sicut omnibus simul episcopis docentibus errores falsos necesse esset sane totam Ecclesiam vario in errore versari, ita si pastor Ecclesiae Romanae errorem fidei contrarium decerneret, oves quoque errante pastore dispergerentur. Testimonia demum quae retulimus, id fere probant, summum Ecclesiae Pontificem, Petri successorem et Christi vicarium, cum de fide pronunciat, errare non posse. Quo magis illos reprehendendos iudico, qui se dirempturos controversiam putaverunt, si Apostolicam Sedem ab apostolico praesule secernerent. Non recipit istam responsionem ratio, aspernatur, repellit. Illud potius sumit, errorem esse duplicem, alterum personalem, alterum iudicialem. Nec enim scholae propria vocabula, etiamsi minus latina sint, aversari debemus, sed malle, quod Augustinus ait, apertos quam nitidos habere sermones. Error itaque personalis privatus est cuiusque error, iudicialis est publicus. Edidit Innocentius huius nominis IV in libros decretalium commentaria; si in his quicquam errati est, hominis nimirum est, non pontificis¹, quamvis ea commentaria a pontifice edita sint. Ac si idem Innocentius in iudicio de fidei quaestione definiret quidpiam, quod revera falsum esset, iam hic error a publico Ecclesiae censore proficisceretur essetque proinde iudicialis. Responsio ad primum. Qua ex re primum argumentum facile refellitur. Nec enim historia fide digna docet Ioannem XXII post summum adeptum pontificatum de eiusmodi re aliquid definisse; quin potius, quum ad huius rei definitionem se pararet, ut Benedictus XI in extravag. sua ait, morte praeventus definire nequivit. Nec, si antequam esset pontifex, errorem illum habuerit, haereticus censendus est; sicut nec Irenaeus, nec Chrysostomus, nec Theophylactus, nec Bernardus, quos, re nondum expresse per Ecclesiam definita, illius opinionis fuisse, sunt qui contendant; vere ne an falso contendant, non est diei locique huius disputare.

Responsio ad secundum. Ad secundum etiam eodem modo respondetur. Non enim Coelestinus quidquam definivit. Verba quippe Innocentii III sic habent: Licet quidam praedecessores nostri sensisse aliter videantur. Sensisse, ait, non definivisse. Sed ne Innocentius quidem definit quicquam, sed explicat sententiam et opinionem suam inquiens: Non credimus quod in hoc casu is qui relinquitur, possit ad secundas nuptias transire. Quod profecto verum est, quamquam per illam Innocentii decretalem non firmiter definitum. Nec enim statim, si aliquid iuris volumine continetur, fidei dogma esse credendum est. Quod penultimo superioris libri capite latius explicatum est. Responsio ad tertium. Tertio vero argumento nullum negotium est respondere. Nam verbum iudico frequenter in ea significatione usurpatur, ut idem sit quod sentio seu opinor; quo modo Alexander accipit cum ait quosdam praedecessores suos aliter iudicasse. Responsio ad quartum. At quartum argumentum longe difficillimum est, nec potest ita breviter expediri. Aperte enim Alexander docet, consuetudinem illam civili etiam lege confirmatam, quae testamenta minus solemnia rescindit, et a divina lege et a patrum institutis² et a generali Ecclesiae consuetudine alienam. Quod autem ex auctoritate pontificia hoc sane loco pronunciet, illud est evidens argumentum, quod sub interminatione anathematis prohibet, ne quis eiusmodi audeat rescindere testamenta. Unde et capite proxime sequenti iudicibus mandat, ut in id genus causis tres duosve solummodo testes exigant, nec civiles leges, sed canonica decreta sequantur. Si ergo iussit Ecclesiae Pontifex, et anathematis interminatione iussit, ut nemo ea irritet testamenta quae duorum vel trium testium sunt testimonio firmata; nimirum non ut privatus quivis homo sed ut publicus Ecclesiae iudex eam quaestionem definivit. Atqui non est Dei Evangeliique praeceptum, quod tamen Alexander videtur adstruere, ut omnes causae tribus duobusve tantum testibus absolvantur. Alioqui non solum Leo IV sed Silvester etiam in Synodi Romanae cap. 3 legem Evangelio Deoque contrariam edidissent. Decreverunt enim ut nisi in 72 testibus non damnaretur episcopus. Qua ex re intelligitur legem civilem, quae tollendis e republica fraudibus cavet, ut testamenta non valeant, nisi quae septem fuerint testibus obsignata, non esse legi evangelicae adversam; quemadmodum ne illa quidem, quae, ut conflatae³ in episcopos invidiae occurreret, statuit ut ad episcopi condemnationem duo solum testes non sufficerent. Atque si mortalium vita esset mediocriter instituta moresque ad naturam non ad avaritiam compositi, duorum hominum testimonium idoneum profecto erat, ut quaecumque in iudicio causa finiretur. Sed sicut iuramentum a malo est, non illius qui iurat sed eius qui verum dicenti non credit; sic plures quam duos testes requirere, a malo quidem fuit non requirentis legis sed hominis defraudantis. Sed haec disserere non est huius aut loci aut temporis. Illud proprie huc pertinet, an Alexander erraverit. Et quidem in decretis pontificiis duo cum primis distinguenda sunt. Unum est, tamquam intentio conclusioque decreti; alterum, quasi ratio et causa a Pontifice reddita eius rei quam constituerit. Atque in conclusione Pontifices Summi errare nequeunt, si fidei quaestionem ex apostolico tribunali decernant. Sin vero Pontificum rationes necessariae non sunt, ne dicam aptae, probabiles, idoneae, in his nihil est videlicet immorandum. Non enim pro causis a Pontificibus redditis tamquam pro aris et focis depugnamus. Alexander igitur non definit consuetudinem illiusmodi esse divinae legi contrariam, sed, quod iuris peritis fere placere video, iubet, ut in legatis piis duo vel tres solum testes a

iudicibus exigantur. Haec decreti huius conclusio est, hic finis; nec dubium est, quin rem eam Pontifex iure quodam suo potuerit praescribere. Sed si in eius praescripti confirmationem Deuteronomii lege utitur, hanc quippe divinam nuncupat, si ad canonum statuta revocat, si Ecclesiae morem affert, non est operae pretium rationes illas ad vivum resecare; quemadmodum si Concilia quaedam definiant duas esse in Deitate personas, Patrem et Filium, afferantque in hoc illud quoque Geneseos testimonium: Pluit Dominus a Domino, non protinus in fidei iudicio errant, quamvis ex illo loco parum apte Trinitas comprobetur. Exstat item Synodus, ubi de perpetua Mariae virginitate pronunciatum est. Ad eam rem suadendam referunt patres portam apud Ezechielem clausam. Irrideat, si quis vult, sed ridebit tamen frustra. Non enim semper patres in fidei quaestione causas afferunt necessarias, sed interdum vero similes. Quod si etiam Pontifices in huiusmodi ponendis causis quandoque falluntur, ne calumniandi sunt quidem; tantum abest, ut inde loci huius auctoritas infirmetur. Porro autem, si valere quicquam iudicium meum potest, neque in conclusione Alexander neque in causis erravit. Nam suis in utroque foro subditis ferebat leges, Hostiensibus nempe civibus ac iudicibus Vellenensibus. Non ergo legem civilem, qua imperatores in regionibus suae ditioni subiectis utuntur, improbare voluit Alexander, sed voluit iudices etiam laicos in Ecclesiae patrimonio non secundum imperatorum leges, sed secundum statuta canonum de testamentis iudicare. Nec enim aequum esse censet, ut in rebus temporariis adiudicandis tam sint solliciti sacri canones quam sunt leges civiles, honestiusque esse credit in civitatibus et oppidis, quae in Ecclesiae iure ac dominio sunt, non legis civilis sed canonum consuetudinem observari. Quo fit ut, si decretalis huius ratio pressius teneatur, non solum in terris Romanae Ecclesiae subiectis, sed in quibuscumque aliis quae sub episcoporum Ecclesiarumque dominio sunt, lex haec Alexandri debeat servari; non in his modo quae pietatis causa Ecclesiae relinquuntur, verum etiam in aliis quibusque legatis. Honesta ergo Alexandri lex est, sancta, legitima. Sed ne in causis erravit quidem. Nam licet non sint necessariae, non sunt tamen prorsus ineptae. Consuetudo, inquit, quae plures quam tres duosve testes postulat, primum aliena est a divina lege, Veteris, scilicet, Instrumenti, quae duos solum tresve ut plurimum testes exigebat; aliena etiam a patrum institutis, hoc est a more iureque canonico, ubi in rebus praesertim temporariis duo testes sufficiunt; aliena demum a consuetudine Ecclesiae generali, quae in eiusmodi causis duobus vel tribus testibus est contenta. Aliena autem, non quasi contraria, sed tamquam nova et extranea, ob idque parum in Ecclesiae iudicio probanda. Quod si hanc animi sinceritatem dextramque de testibus opinionem, si hanc Veteris Legis ac iuris canonici consuetudinem principes seculi in tribunalibus suis sequi nolint; sed, ut fraudes tollant, maiorem testium numerum in testamentis civium suorum exigant, suo quidem iudicio libere possunt uti; nihil enim Alexander impedit per illam epistolam decretalem, quae nimirum eos solum ligat, qui Ecclesiae in utroque foro fuerint subiecti. Sed de quarto argumento satis superque dictum est. Responsio ad quintum. Quintum vero facillime diluitur ex iis quae in quarti argumenti refutatione sunt dicta. Causas enim Pontifices quandoque adferunt, non quae cogant sed quae suadeant. Nam quia leges quasdam synagoga olim a Deo habuit, non modo ad gubernandum utiles et accommodas, verum etiam ad plebis cuiusque mores ac religionem instituendam propemodum necessarias, Ecclesia eas Christi in suum usum vindicavit. Quamobrem et Summi Pontifices et iuris periti horum auctoritate confirmari

leges aliquot veteres probatas rursum ac denuo restitutas ab Ecclesia, divinas vocant; non quod Dei nunc praecepta sint, cum lex illa vetus sit abolita, sed quod Dei praecepta fuerint, servanda etiamnum a nobis, non ex vi quidem veteris legis, quod falso Pontificibus doctissimis impingebatur, sed Ecclesiae nova institutione. Quae tamen nova Ecclesiae institutio seu restitutio potius, ex veteri divina lege probabiliter suadetur. Responsio ad sextum. Ad sextum argumentum Turrecremata respondet lib. 2, c. 112, nullam esse inter Pontifices illos pugnam. Quin Ioannes exponit Nicolaum. Nam post verba praedicta Nicolaus subiunxit: Nec hic quisquam putet obsistere quod interdum Christus loculos dicitur habuisse; infirmorum enim personam Christus suscepit in loculis. Id vero est, quod Ioannes XXII definivit, nempe haereticum esse negare Christum et apostolos aliquid habuisse in communi, quod contrarium ex Luc. 22, Ioan. 4 et 17, Actor. 4 constaret. Responsio ad septimum. Ad septimum primo dicitur quod neuter ibi Pontifex definivit eiusmodi controversiam. Respondent enim saepe Pontifices ad privatas huius aut illius episcopi questiones, suam opinionem de rebus propositis explicando, non sententiam ferendo, qua fideles obligatos esse velint ad credendum. Certe, ut de Pelagio taceamus, Nicolaus nihil eo loco, quod ad hanc quidem quaestionem attineat, decrevit. Non enim illi proposita fuerat quaestio: an baptismus in nomine Christi collatus esset validus, sed an baptizatus a Pagano vel Iudaeo verum baptismi Sacramentum suscepisset. Obiter autem et in transcursu, cum huic quaestioni praepositae responderet, de suo non interrogatus adiecit, baptisma in nomine Christi conferri. Qua in re falli sine dubio potuit. Imo adeo falsus est, ut in 4 Sentent. libro magnis argumentis ostendimus. Deinde duo hi Pontifices fortasse non pugnant. Nam Nicolaus intelligitur docuisse quod in simili necessitate, qualis apostolorum tempore fuit, si cetera paria sint, baptismus in nomine Christi nunc etiam ratus erit. Pelagius autem definit citra eiusmodi necessitatem non valere; quemadmodum si nunc deesset balsamum aut liber et calix qui tangeretur, et confirmationis et ordinis Sacramenta manu solum imposita conficerentur, ut aetate apostolorum a principio statim fieri consuevit. At ubi non esset similis necessitas, nec ordinatio forte, nec confirmatio sine eiusmodi Sacramentorum materia valeret. Haec autem de baptismo in nomine Christi communem secuti opinionem diximus. Primum enim nusquam, ut ego quidem sentio, baptisma in eam formam administratum est: Ego te baptizo in nomine Christi. Quod et divus Ambrosius et plerique alii videntur intellexisse. Sed si qua eiusmodi forma Apostoli usi sunt, ea fuit: Ego te baptizo in nomine Iesu Christi, Act. 2. 38. et 19. Deinde, non necesse est apostolos sub alterutra illarum forma baptismi Sacramentum contulisse. Nec si Scriptura dicit quidquam in Christi nomine fuisse gestum, statim cogimur existimare his conceptis verbis rem gestam administratamque fuisse. Exempla sunt in Divinis Literis plurima. Illud est in promptu: In te inimicos nostros ventilabimus cornu, et in nomine tuo spernemus insurgentes in nos. Item: Caesis denunciaverunt ne omnino loquerentur in nomine Iesu. Act. 5. Item, Paulus dicitur fiducialiter egisse in nomine Iesu. Act. 9. Hebraeis porro id in alicuius nomine fit, quod auctoritate ac virtute cuiuspiam transigitur. Quare qui regis loco et tamquam illius minister quidpiam agit, hic in nomine regis eam rem dicitur agere. Recte igitur qui tamquam Christi administri in aqua et spiritu homines sanctificabant, eos in nomine Christi baptismi gratiam exhibuisse interpretamur. Non ergo necesse est

sentire quod apostoli baptismi formam a Christo praescriptam immutarunt. Nam et hodie nos vere in Christi nomine, hoc est loco, vi et auctoritate, baptisma conficimus. Ac si praescripta illa formula nominis Iesu Christi apostoli baptizarunt, non putandi sunt tamen Spiritus Sancti Patrisque nomen omisisse, sed in nomine Patris et Filii eius Iesu Christi et Spiritus Sancti baptizasse. Quod alterius loci est demonstrare. De septimo igitur argumento satis. Responsio ad octavum. In octavi argumenti explicationem multa quidem dici possent, sed nos in pauca conferemus. Sane Gratianus 32 qu. 7 audacius sane multo quam disertius ait, illam Gregorii sententiam evangelicae et apostolicae doctrinae esse contrariam. A quo ego longe dissentio. Nam, ut Romanorum pontificum auctoritatem negligamus, non possumus tamen utriusque Gregorii et I et III contemnere definitionem, cum fuerint ambo tum doctissimi tum etiam sanctissimi. Itaque non errarunt, quod Gratianus falso existimavit, sed locuti sunt potius de ea, quae ante matrimonium per infirmitatem inepta erat ad copulam coniugalem, hoc est, ut scholae verbis utamur, quae erat impotens ad solvendum debitum. Cuius simile exemplum habes de frigidis, c. Consultationi. Atque ipse idem Gregor. hoc modo sententiam suam explicat in epist. ad Ravennatem archiepisc, referturque a Gratiano 33 q. 1, cap. Requisisti. Nec desunt huic argumento aliae etiam responsiones, sed haec et planior et expeditior est. Quam quoque Glossa sequitur 20 d., c. De libellis, in verbo iunioris. Responsio ad nonum. In nono argumento nobis Lutherani, praesertim Oecolampadius, Bucerus et Calvinus insultant. Sed pueriliter tamen. Quoniam librum illum Gelasii Romani pontificis non esse magnis argumentis a me et animadversum et patefactum est. Primum enim auctor opusculi dicit esse recentem altercationem de veritate duarum naturarum in Christo. Non autem erat recens tempore Gelasii, sed olim profligata a Leone et Concilio Chalcedon., ubi Eutychis et Nestorii explosa sententia est. Rursum, in toto libro nec Leonis nec Concilii Chalcedonensis meminit. Id quod maxime fecisset, si auctor esset Gelasius. Nam in epistola ad Faustum huius Concilii auctoritate libenter utitur, libentius hic usurus, ubi adversarios posset tantae Synodi testimonio revincere. Ac certe cum Damasum contra Arium citaverit, citasset ac multo magis etiam Leonem contra Eutychem, si post tempora Leonis scripsisset. Atque Gelasius multis annis fuit Leone posterior. Quid quod auctor ille Damasum nomine episcopi Romani nullo alio honoris titulo retulit? Quod a more posteriorum Pontificum, cum priorum testimonia referunt, valde est alienum. Praeterea, eius operis auctor ad probandam utriusque naturae in Christo veritatem, inter magistros Ecclesiae Catholicos censet Eusebium Pamphili eiusque testimoniis utitur. Quem tamen apertissimum impietatis Arianae propugnatorem fuisse, Hieronymus affirmat in epist. ad Pammachium et Oceanum, cuius initium est Schedulae. Quin etiam tamquam Arianus, Eusebius hic cum suis operibus damnatus est, act. 5 et 6 septimae Synodi generalis. In asserenda item Christi utraque natura, e patribus latinis auctor ille solum Ambrosium refert; qui si esset Gelasius, Hilarii, Hieronymi, Augustini testimoniis uteretur, nec quosdam graecos ibi scriptores excitasset, qui latinis demortui semper et sunt et fuerunt. At Gelasius scripsit de utraque Christi natura adversus Eutychem et Nestorium. Non inficiamur; sed quinque libros scripsisse legitur, non hoc parvum opusculum, quod ementito titulo circumfertur. Gennadius quoque contra Eutychem scripsit; cur magis hoc opus Gelasii quam Gennadii fateamur? Fuit etiam Gelasius quidam episcopus Caesareae

Palaestinae, quem Hieronymus tradit quaedam eo tempore scripsisse, sed celasse. Huic ego opusculum tribuerem, nisi quod purum et politum sermonem dicit eum Hieronymus habuisse, qualem in hoc libello equidem non agnosco; nisi bono et eleganti auctori contigit malus et impurus interpres. Falluntur autem qui opus hoc Gelasio pontifici Romano tribuunt, ex verbis illis: Cum Sedem Aposlolicam vestra dilectio unanimiter teneat, constanter praedicet sapienterque defendat; quo loco legendum esse: fidem apostolicam, vel me non demonstrante lector probaturus est. Nec novum est sane, ut nomine pontificum Romanorum libri eiusmodi proferantur. Nam actione 5 Synodi 7 Iconomachi duos libellos prodiderunt, auctore Vigilio Romano pontifice. Sed falso tamen. Atque, ut opus constaret esse Gelasii, nihil tamen affertur. Cum enim edunt libros de re qualibet Romani pontifices, sententiam suam, ut homines alii docti, exprimunt, non tamquam Ecclesiae iudices de fide pronunciant. Nonum igitur argumentum satis, ut arbitror, evidenter confutatum est. Responsio ad decimum. Decimo autem refutando, quae Caietanus in illo 27 quaestionum opusculo dixit, non sunt hic ea nobis resumenda, ne acta agamus, quod vetamur veteri proverbio. Quod nunc instat, id diligenter explicandum est, quid videlicet consequentiae sit, ut si super Petrum Christus Ecclesiam aedificavit, Romana statim Sedes ceteris esse praeposita divino iure intelligatur. Inde enim plana quoque erit illa collectio: Si Petri fides iuxta Christi orationem non defecit, maiores Ecclesiae causae ad Romanum episcopum sunt referendae. Video autem eiusmodi res plane et perspicue expedire non posse, nisi doctum et intelligentem virum. Cuius rei tantae tamque difficilis facultatem consecutum esse me non profiteor, secutum esse prae me fero. Ea enim exponenda in hoc me opere suscepisse constat, non quae essent pervia et omnium sermone trita, sed quae vix adhibita etiam diligentia a doctissimis quibusque intelligerentur. Quod si succedat conatus, iure est laudandus, sin vero non succedat, non est certe reprehendendus. Sed haec hactenus. Rem iam ipsam explicemus. Primum autem illud commemorandum est, quod alias saepe diximus, quae Petro dicta in Evangelio a Christo sunt, non ut homini privato, sed ut Ecclesiae praefecto, ea ad successores quoque sine vi aliqua aut litterae inversione pertinere, quemadmodum quae Dominus apostolis commendavit aeque congruentia fidelibus universis, eadem futuris Christianis omnibus in sensu litterali commendata sunt: iuxta id quod Christus ipse Marci 13 explicuit inquiens: Quod vobis dico, omnibus dico: vigilate. Vigilare quippe ad omnes aeque pertinet. Quare etiam si Christus id non adeo diserte fuisset interpretatus, ut ille explicuit, ita nos quoque necessario explicaremus. Pari item ratione quae Dominus apostolis locutus est, ad ipsos quidem spectantia quatenus Ecclesiae sacerdotes, haec non ad fideles omnes sed ad reliquos futuros in Ecclesia sacerdotes Catholici referimus. Quale illud est Luc. 22: Hoc facite in meam commemorationem. Cum enim Dominus pane et accepto et fracto, elevatisque in coelum oculis Deo gratias egerit, calicemque simul et acceperit et levaverit, sine dubio Eucharisticum sacrificium, hoc est gratiarum actionis, Iudaeorum ritu obtulit; nisi stultus fuit et ingratus, qui cum referre Patri summam gratiam posset, quae ab illo nobis acceperat summa dona eidem referendo, minime retulisset. Iubens itaque apostolis suis Christus ut hoc ipsi facerent, quod scilicet illum videbant facere, nimirum id praecepit, ut hostiam Eucharistiae et gratiarum actionis offerrent. Quod et Cyprianus ad Caecilium, et Irenaeus lib. 4, cap.

32. divine exposuerunt. Quia ergo sacrificium facere sacrificorum et sacerdotum proprium munus est, quod eo loco Dominus apostolis commendavit, id proprie ad futuros Ecclesiae sacerdotes spectat, non ad vulgus etiam muliercularum, quod haeretici credidere. Porro quae iisdem Christum, quia pastores Ecclesiae futuri erant, mandasse legimus, haec ipsa episcopis et pastoribus succedentibus ad litteram credamus esse mandata. Huius rei exemplum est illud Matthaei 18: Quaecumque alligaveritis, etc. Et illud item Ioan. 20: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos: accipite Spiritum⁴ Sanctum, etc. Hanc vero regulam si in Sacris Literis explicandis tenuerimus, vitabimus procul dubio permixtam illam et tenebricosam confusionem, quam in Scripturae intelligentia haeretici patiuntur. Quorsum haec? nempe ut ea quae Petro in Evangelio dicta sunt, apte ac prudenter distinguamus; et si quid illi, ut privato, congruit, hoc ad singulos fideles spectare existimemus (cuiusmodi illud est: Si peccaverit in te frater tuus, corripe illum inter te et ipsum solum, etc.); sin vero quidquam illi convenit, ut apostolorum principi et Ecclesiae pastori, hoc citra controversiam putemus ad succedentes in Ecclesiae pontificatu esse referendum, idque in genuino litterae sensu. Nam et quae legislator civilis suis delegatis praescribit, non ad eum solum cui viva voce loquitur, sed ad ceteros qui illi in eodem officio succedunt, referuntur. Deinde illud quoque magnopere advertendum est, Romanum pontificem Petro succedere non esse per se quidem in Sacris Literis revelatum, sed aliunde constare; ex eo scilicet, quod historiae gravissime prodidere, Petrum apostolum suam cathedram Romae demum collocasse ibique cum esset episcopus fuisse defunctum. Hoc Velenus, hoc Sebastianus Francus, hoc haeretici quidam alii negant; quin etiam aiunt Petrum ne Romam quidem invisisse. Quod tamen, cum historici omnes graves prodiderint, malitiose negatur. Non enim existimandi sunt isti, quod verbis negant, id mente sentire, nisi pueri et pueri stulti esse creduntur. Quid enim tam stultum tamque puerile dici potest, quam si ea nos esse olim in republica gesta negemus, quae gesta esse vir quisque ante nos gravissimus affirmavit? Quod si eius rei, de qua disserimus, auctores quaeris, Dionysius unus est in epistola ad Timoth. Dionysius Corinthiorum episcopus alter est apud Eusebium lib. 2. Ecclesiast. hist., cap. 25. Tertius testis est Clemens in epistola prima. Quartus est Anacletus in epistola De ordinatione episcoporum. Quintus est Marcellus 24 quaest., 1. cap. Rogamus. Sextus est Leo in concione prima de festo Petri et Pauli. Septimus est Gelasius cum concilio 70 episcoporum. Octavus est Innocentius III in cap. Per venerabilem: Qui filii sint legitimi. Nonus est Nicolaus III cap. Fundamenta, De elect. in 6. Decimus est Leo IX in epistola synodica ad Petrum Antiochenum patriarcham. Undecimus Constantinus in edicto ante Nicaenam Synodum, 96 dist., cap. Constantinus. Duodecimus Epiphanius Haeresi 27 quae est Carpocratis. Tertius decimus Irenaeus lib. 3 Contra Valent. cap. 3. Quartusdecimus Tertullianus lib. 4 Adversus Marcionem, et lib. De praescript. haeret. Quintusdecimus Ambrosius in oratione contra Auxentium de Basil. trad. Sextusdecimus Hieronymus in lib. De viris illustr. in Petro. Decimus septimus Egesippus 3 lib. De exci. Hierosol., cap. 2. Decimus octavus Augustinus lib. 1 Contra Iulianum Pelag. Postremus Eusebius lib. 2, Ecclesiast. histor. cap. 14 et 15; libro quoque tertio, capit. 2 et 25. Quibus locis etiam refert Origenem, Caium, Papiam. Tam vero multis et incorruptis testibus qui non credit, is aut stultum, aut haereticum certe se esse demonstrat; ut publicam Romanae urbis vocem, loca item ipsa urbis praetereamus, quae etiamnum vitae mortique Petri testimonium perhibent.

His itaque positis, difficilis et perobscura quaestio facile explicatur, quae quidem, ut dixi, doctissimos viros ita implicuit, ut se expedire non valuerint. Quod enim pastor post Petrum a Christo in Ecclesia suffectus potestatem Petri ordinariam habeat ac cetera privilegia propter Ecclesiam Petro concessa, ex Evangelio habetur, iuxta ea quae primo documento animadversa nobis et demonstrata sunt. Quod vero ille, quem Christus Petro mortuo suffecit, Romanus fuerit episcopus, e re gesta colligitur. Nam si Petrus semper Antiochiae sedisset, ut coepit, sine dubio episcopus Antiochenus illi legitime in pontificatum successisset. Sed et id postremo considerandum (est enim res magna ac diligenti contemplatione dignissima) non illud modo ad doctrinam catholicam pertinere quod apostolis expresse revelatum est, verum hoc etiam quod ex altera propositione revelata et altera certa in lumine naturali, syllogismo collectioneque evidenti conficitur. Ut Christum Dominum habere voluntates duas duosque intellectus utriusque item actiones et creatam et increatam, aut Christum etiam ridere suapte natura, ut homines ceteros posse, in Sacris forte Literis non habetur expressum. Sed quoniam traditum in illis est Filium Dei esse hominem, et naturali ratione constat, omnem hominem habere voluntatem intellectumque creatum operationesque utriusque potentiae etiam creatas, omnem item hominem, ut flere, ita quoque ridere posse; qui unumquodlibet horum negaverit, is haereticus iudicabitur, propterea quod negando consequens, scilicet Filium Dei habere intellectum intellectionemque creatam, negat proinde antecedens, ex quo illud colligebatur, hoc est Filium Dei esse hominem. Esto aliud exemplum. Concilium Nicaenum in Fide non errasse aut Chalcedonense aut Ephesinum, nec in Sacris Libris nec in apostolorum traditionibus explicatum est; sed id solum, Concilia in Spiritu Sancto legitime congregata errare non posse. At quod Concilium Nicaenum, Chalcedonense, Ephesinum legitime fuerint coacta, ex divina revelatione non creditur, creditur tamen ex humana fide et traditione historiae fide dignae, per quam habemus eas Synodos, indicentibus et confirmantibus veris Ecclesiae pastoribus, ex universo orbe convenisse. Unde licet earum rerum certitudo ac veritas, quae in eiusmodi Conciliis definitae sunt, ex duobus quasi principiis pendere videatur, quorum alterum revelatum a Deo est, Concilia videlicet legitime congregata certissimae veritatis esse, alterum vero sola certitudine naturali credatur, per ea, quae scriptores graves et incorrupti memoriae prodidere; at haereticus erit qui negarit earum Synodorum scita atque decreta, non aliter ac si negaret Evangelium. Esto quoque aliud exemplum apertissimum. Quod sacerdotes nostrae huius aetatis a veris episcopis rite fuerint consecrati, non est Sacris Literis proditum: sed res gesta potius est, quae ex Verbis et animo consecrantium, pendeat. Ex hoc igitur principio, quod humana certitudine tenemus, videlicet hos sacerdotes rite initiatos esse, illud pendere necesse est, an in Ecclesia nunc sit verum Eucharistiae Sacramentum. Quod qui inficiaretur, hunc Ecclesia existimaret haereticum. Tametsi illa solum enunciatio universalis per revelationem accepta sit, omnes veros sacerdotes, si rectam intentionem habeant consecrandi, verum Eucharistiae Sacramentum conficere. Sed quod ii qui modo vivunt sint eiusmodi, non Evangelium solum sed gravis et constans naturae ratio simul cum Evangelio probat. Ad eundem profecto modum, qui negaverit Romanum pontificem eandem habere potestatem quam Petrus a Christo accepit, fidei adversarius censendus est; quamvis ex Evangelio nihil aliud proxime colligatur, quam Petri successores eundem habere cum

Petro principatum. Nam si huic evangelicae conclusioni illam addas, episcopum Romanum esse Petri successorem, quam ex historiis a traditione virorum gravissimorum accepimus, manifeste colligitur Romanum episcopum et ceteris episcopis superiorem esse et eandem habere in Ecclesia potestatem et auctoritatem quam habuit Petrus. Apte igitur Summi Pontifices atque prudenter testimonia illa evangelica ad Romanum episcopum Sedemque Apostolicam retulerunt. Quod si sententia haec nostra minus viris doctis fuerit probata, quamquam haud scio cur probetur minus, habemus tamen adhuc aliam huius rei explicandae formam, unde liqueat pontificem Romanum ex divina institutione fuisse Petri in Ecclesiae totius pontificatu successorem, atque adeo Romanis episcopis ea testimonia convenire, quae Petri probant et primatum et fidem. Diximus quippe retro fidem nostram non solum scripto sed etiam traditione contineri. Ita, licet Romanos episcopos Petro succedere in Sacris Libris non habeatur scriptum, ab apostolis tamen Ecclesiae, quasi per manus, traditum est. Iam quod haec fuerit apostolorum viva traditio, ex his scilicet viis manifeste constat, quas in tertio libro nos vel aperuimus vel indicavimus. Non enim singillatim sunt nobis explicanda omnia, ne longa oratione negotium lectori facessamus. Certe huius rei illud est evidens argumentum, quod non ante Phocam modo et Constantinum, non ante Nicaenam solum Synodum, verum etiam ante quemcumque post Neronem imperatorem, ante quodcumque Ecclesiae Concilium, ante quoscumque post Petrum Pontifices Maximos, semper a viris ecclesiasticis Romanus episcopus Petri successor est agnitus. Atque apostolicam traditionem fuisse non obscure tradit Anacletus Petri discipulus in epistola prima de oppressione episcoporum, Sixtus I ad Gallicanas Ecclesias, Eleutherius ad easdem, Victor in epistola ad Theophilum, Sixtus II in epistola ad Gratum episcopum, Zephirinus in epistola ad episcopos Sicilianos, Marcellus ad episcopos Antiochenae provinciae, Melchiades ad episcopos Hispaniarum, Marcus in epistola ad Athanasium, Iulius ad Orientales episcopos. Nec verisimile fit, ut rem tam necessariam ad Ecclesiae unitatem continendam Christus Dominus apostolis suis non revelarit. Si enim Moysi locus ille revelatus est, quem Dominus elegerat, ut inde a Iudaeis divina oracula peterentur, quanto magis credendus est Christus Petro manifestasse quisnam esset ille locus, ubi constituerat regni sui et principatum et sedem collocare? Atque si, ut transferretur Ecclesia Hierosolymitana in civitatem Pellam, voce Domini sunt apostoli admoniti, ut Eusebius lib. 3 Eccles. hist. cap. 5 et Epiphanius lib. 3 Contr. haer. cap. ult. referunt, multo magis credemus, ut e civitate Antiochena Romam emigraret Petrus cathedramque inde transferret dominicis oraculis fuisse commonitum. Quod si ita est, ut revera est, nec aliud nisi absurdissime credi potest, iam hinc fideles intelligant unde illa vox Lutheranorum fuerit, qua inter ceteros articulos Wormatiae propositos, hunc etiam posuere, ut abrogaretur Romani Pontificis potestas, quam sibi sumit supra ceteros episcopos; intelligant rursum quidnam illi moliantur, qui Romani episcopi monarchiam asserunt fuisse post D. Hieronymi tempus exortam. Nam qui Phocam scribunt instituisse Romanam Ecclesiam omnium esse Ecclesiarum caput, pie quidem fortasse id, nullius enim animum ego iudico, sed imprudenter tamen scripserunt; intelligant etiam unde D. Thomas lib. quarto Adversus gentes, cap. 76, affirmet eorum praesumptuosum errorem esse, qui se subducere nituntur ab obedientia et subiectione Petri, successorem eius Romanum pontificem universalis Ecclesiae pastorem non

recognoscentes: intelligant demum qua ratione Leo X Lutheri articulum vigesimumquintum condemnaverit in haec verba: Romanus pontifex Petri successor non est Christi vicarius super omnes totius mundi Ecclesias ab ipso Christo in beato Petro institutus. Decimo igitur argumento, quoniam in eo exponendo difficultas erat maxima, non potuit a nobis verbis paucioribus responderi. Responsio ad undecimum. Ad undecimum vero sic respondeo. Non est profecto admittendum fidem etiam personalem Petri defecisse. Nam Petri iudicium in fide publicum falsum asserere haeresis est manifesta. Sed cum apostolorum nemo in fidei doctrina errare posset, id peculiare Petri privilegium fuit, ut eius ne personalis quidem fides deficere potuisset. Quod enim quidam asserunt, Christum Dominum recumbentium undecim exprobrasse incredulitatem, etc., hoc Petrum apostolum ne tangit quidem. Nam cum Lucas cap. 24 scripsisset: mulieres undecim apostolis ea, quae a Domino audierant, annunciasse, nec illos credidisse mulieribus, sed earum verba deliramenta iudicasse, protinus subdidit: Petrus autem cucurrit ad monumentum. Non enim cucurrisset, nisi credidisset. Et coniunctio adversativa, qua Evangelista usus est, satis ostendit Petro verba mulierum non esse visa deliramenta. Atque oratio Christi pro Petro fusa id aperte demonstrat, Petri fidem non defecisse. At exponunt adversarii orasse Dominum, ne fides Petri deficeret finaliter. Sic enim loquuntur, sed nullius discipuli fides hoc modo defecit. lta oratio Christi non in singulare Petri privilegium cederet, quod non solum Chrysostomo, Theophylacto, Ambrosio et Bedae, sed contextui etiam contrarium est. Cum vero Ambrosius Petrum fidem amisisse ait, nomen fidei pro fidelitate accipit, quam scilicet amico suo Christo non servavit. Quamquam illud etiam est frequens, ut fides pro fidei confessione usurperur. At ridiculum est, ut, si Christus collegium apostolicum increpasse dicitur, singulos increpasse intelligatur, quasi vero non a prophetis saepe populus arguatur, in quo multi essent ad quos reprehensio nullo modo attineret. De qua re libro quarto uberius disputatum est. Id vero, quod de Anastasio et Honorio additur, non parvam ingerit quaestionem. Quoniam si oratio Christi non ad Petrum modo, verum ad posteros quoque Romanos episcopos referenda est, qua ratione Petri fides nec publica nec privata deficere potuit, eadem etiam nullius⁵ successoris deficiet fides, nec in iudiciis publicis, nec in colloquiis aut consensione privata. Sin vero cum ad posteros oratio illa refertur, intelligenda solum est de fide publica, scilicet in quaestionibus fidei decernendis, temere profecto et inconstanter eo testimonio videmur Petri fidem, etiam personalem, vindicasse. Huic loco Albertus Pighius Campensis non aliter potuit occurrere, quam omnes Romanos pontifices erroris nota liberando. Ita contendit nullum unquam in haeresim incidisse. Atque ut Anastasium in libertatem assereret, Gratianum vexavit contumeliosissime, iurisperitis turpissime maledixit. Ut vero Honorium tueretur, sextae generali Synodi exemplaria falsarios corrupisse, multis coniecturis suadere nisus est. Deinde etiam in eam opinionem inclinavit, ut crederet epistolam Honorii ad Sergium a Graecis de more fuisse vitiatam, Synodum autem in eo iudicio deceptam. Quin adeo duorum Conciliorum sexti et septimi acta omnia calumniatus est, ac pro sua certe virili amborum labefactavit et auctoritatem et fidem.

Haec vero Alberti opinatio nova quidem in Ecclesia est; sed ea etiam ratione confirmari potest, quod non est verosimile, ut homini, qui haereticus esse possit, fidei summam Dominus commiserit. Rectum enim est regula sui et obliqui, ut Aristoteles docet. Quare si fides Romani pontificis dirigere ipsum non valet, multo minus, ut videtur, alios in fide rectos efficiet. Quid, quod imbecillus in fide fratres in fide confirmare nequit? Si igitur Romanus episcopus iuxta Christi pollicitationem fratres suos confirmaturus est, firmum ipsum esse oportebit. Quamvis autem multis in locis dicat Pighius, sicut hic dicit, satis probabiliter de Summi Pontificis auctoritate; tamen non id spectandum est quid dicat, sed quid consentaneum sit ei dicere, cui veritatem tueri ac retinere sententia est. Dicit itaque ille multa multis locis de hac re quidem, sed aqua haeret, ut aiunt. Defendat Liberium Pighius, quem taedio victum exilii in pravitatem haereticam subscripsisse auctor est Hieronymus in Chronicis. Excuset Marcellinum, quem timore fractum idolis sacrificium obtulisse memoriae proditum est. Victorem vindicet, quem Paulianistae suum esse mentiti sunt, ut scribit Euseb. lib. 5 Eccl. hist. cap. 2. Anastasium liberet, quem sine certo et probabili testimonio Gratianus haereseos insimulavit. At Honorium quomodo ab errore vindicabit? quem haereticum fuisse tradit Pfellus in carmine de septem Synodis, Tharasius ad summos sacerdotes Antiochiae, Alexandriae et Sanctae Urbis, ut 7 Synodo, actione 3 scriptum est, Theodorus cum Synodo sua Hierosolymitana in confessione fidei, quae habetur eadem actione tertia, Epiphanius respondens haereticis in conspectu Concilii eiusdem actione 6, tomo 2, tota demum ipsa 7 Synodus actione ultima et in epistola ad omnes sacerdotes et clericos. Adrianus quoque Romanus pontifex in actione 5 Synodi octavae generalis, De Romano, inquit, pontifice quemquam iudicasse non legimus: licet enim Honorio ab Orientalibus post mortem anathema sit dictum, sciendum tamen est quod fuerat super haeresi accusatus, propter quam solum licitum est minoribus maiorum suorum motibus resistere. Hactenus Adrianus. Ubi etiam addit sententiam in Honorium latam ex Romani pontificis consensu fuisse. Id quod exploratum est in 6 Synodo generali, actione quarta, ubi Agatho in epistola ad Concilium Honorium ipsum anathematizat. Beda item De natura rerum cap. 67 in sexta Synodo, ait, Macarius cum suis sequacibus simul et praecessoribus, Cyro, Sergio, Honorio, Pyrrho, anathematizatus est. In Libro praeterea pontificali refertur Leo II sextam Synodum suscepisse, in qua condemnati sunt Cyrus, Sergius, Honorius. Atque in fine sextae Synodi ponitur epistola Leonis ad Constantinum, ubi post susceptum confirmatumque Concilium, Anathematizamus, inquit, Cyrum, Sergium nec non et Honorium, qui hanc Apostolicam Ecclesiam non apostolicae traditionis doctrina illustravit, sed profana proditione immaculatam fidem subvertere conatus est. Praeterea, illud caput Si Papa, 40 distin., quod pro nihilo habet Campensis, nos maximi habere debemus. Quoniam ille unus casus, in quo oves pastorem suum iudicare possunt, scilicet cum fuerit haereticus, habetur, ut alia loca praeteream, in quinta Synodo Romana 218 episcoporum in haec verba: A multis antecessoribus nostris synodaliter decretum atque firmatum est, ut oves pastorem suum nec reprehendere, nisi a fide exorbitaverit, praesumant. Idem tradit Anacletus in epist. 3 de patriarchis et primatibus inquiens: Pastor Ecclesiae, si a fide exorbitaverit, erit a fidelibus corrigendus; sed pro reprobis moribus magis est tolerandus quam distringendus, quia rectores Ecclesiae a Domino sunt iudicandi. Idem Eusebius docet ad episcopos Aegyptios referturque 2 quaest., 7 cap. Oves. Idem Ioannes Papa in epist. ad Zachariam. Idem in octava Synodo

traditum est, ut nunc referebamus. Refert etiam Burchardus lib. 1, cap. 13. 138. 139. Calixtum, Clementem, Gaium in hanc eandem sententiam. Non est igitur negandum, quin Summus Pontifex haereticus esse possit, cuius rei exemplum unum et item alterum forsitan proferetur; at quod in fidei iudicio contra fidem definierit, ne unum quidem proferri potest. Itaque obiectioni positae hoc responsum habeto. Aliud est in Petro, quod spectat ad hominis privatam excellentiam, aliud quod pertinet ad communem Ecclesiae utilitatem. Quod negarit Christum hominis erat, quod confirmarit fratres erat Ecclesiae. Illud proprium, hoc commune erat. Similiter, quod fides Petri propria semper interius servaretur, hominis privilegium erat; quod vero aliis confirmandis solidam fidem proponeret, nec in fidei iudicio deficeret, Ecclesiae publicum privilegium erat. Romanus igitur episcopus non fuit heres aut privilegiorum aut culparum Petri propriarum, quae videlicet ex accidenti publicae Petri potestati coniungebantur, sed successit in his, quae spectabant ad Ecclesiae communes et necessarias commoditates. Nam privilegia apostolis a Christo concessa aliter ad ipsos aliter ad successores referuntur. Quippe in apostolis fuerunt etiam privilegia personalia amplioris gratiae quam in posteris. Ut, verbi causa, per illa verba: Quaecumque⁶ ligaveritis super terram, etc., et per illa: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos, etc., intelligimus, potestatem generalem in universum orbem apostolos suscepisse. Ita pares Petro dicuntur 21 dist., cap. In novo, et 24 quaest., 1 cap. Loquitur. Sed episcopi posteriores non successere apostolis in potestate generali extraordinaria sed in ordinaria, quam singuli in suis Ecclesiis apostoli habuerunt, ut Simeon Iacobo in Ecclesia Hierosolymitana, etc. Esto aliud exemplum. Ex verbis illis: Ego rogabo Patrem, et alium Paraclitum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, spiritum veritatis, recte quidem theologi colligunt apostolos post Spiritus Sancti adventum in gratia confirmatos. Ceterum non ita transiit hic Spiritus in episcopos succedentes, ut in eis aeternum maneat per gratiae confirmationem, quod apostolis ex privilegio personali donatum est, sed id solum transiit ad posteros Ecclesiae pastores, quod necessarium erat ad Ecclesiae communem utilitatem. Sic omnino privilegium fidei indeficientis, quod in Petro personale etiam fuit, ad episcopos Romanos transmissum est, non in eo quod Petri erat peculiare sed in eo quod commune erat Ecclesiae. Unde et aliae obiectiones repelluntur, quae pro Alberti sententia positae sunt. Non enim fides interior Romani pontificis Ecclesiae est necessaria, nec illius occultus et privatus mentis error Ecclesiae⁷ Christi nocere potest. Quapropter non est necesse ut interioris fidei conservatione Romanis pontificibus Deus semper assistat. At quod, dum ea decernunt quae fidelibus credenda sunt dumque Ecclesiam Christi in fide dirigunt, non deficiant, sed divina manu teneantur, id Ecclesiae opus est idque proinde Romanis episcopis etiam imbecillis et alias privatim errantibus non negabitur, ne videlicet per publicae potestatis errorem Ecclesiam faciant in communis veritatis ignoratione versari. Undecimum igitur argumentum abunde, ni fallor, confutatum est. Responsio ad ultimum. At postremo argumento refutando illud non sunt lectores admonendi, est enim in promptu malos Urbis mores, si quos forte urbs malos habeat, non esse huius loci defendere. Non sumus tam rudes et stupidi, quam Lutherani nos esse calumniantur. Oculos etiam nos eruditos habemus, sed modestos tamen.

Scriptum est enim quod patris nudata verenda boni filii aversi veniendo texerunt. Aversari autem id dicimur, quod reprobamus. Quid autem est filios verenda patris superiecto dorsis pallio aversos operuisse, nisi, ut Gregorius ait, bonis subditis sic praepositorum suorum mala displicere, ut tamen haec ab aliis occultent? Operimentum, inquit, aversi deferunt, quia iudicantes factum ei venerantes magisterium, nolunt videre quod tegunt. Sic magistrorum vitam discipuli probi iure apud se taciti reprehendunt et eos, etiam cum displicent, venerantur. Super cathedram, inquit Christus, sederunt scribae et pharisaei, quaecumque dixerint vobis facite, secundum vero opera eorum nolite facere. Sed haec hactenus. Illud est potius lector admonendus, ut animadvertat Romanas consuetudines alias esse Romae cum tota Ecclesia communes, quas videlicet ex apostolorum Petri et Pauli traditione creditur accepisse, de quibus Augustinus in epistola ad Ianuarium, numero 118 multa, sed plura fusius Innocentius I in epistola ad Decentium tradit; aliae vero sunt consuetudines, quas Ecclesia Romana vel a se habuit privatim institutas, vel a Petro quidem apostolo accepit, non tamen in universum orbem promulgandas, de quibus Augustinus diserte loquitur in epistola 86 ad Casulanum, et in epistola 118. 119. ad Ianuarium. Priores igitur consuetudines, quas Ecclesia Romana non modo tenet, verum etiam ab universa Ecclesia docet esse servandas omnino tenere debemus, ut Iulius 2 dist., cap. Nolite, et lnnocentius ead. dist., cap. Quis nesciat, et Callistus 12 dist., cap. Non decet, et Gregorius ead. dist., cap. Praeceptis docuerunt. Posteriores vero Ecclesiae Romanae consuetudines non oportet privatas Ecclesias sequi, ut D. Augustinus locis positis tradidit et Nicolaus 12 dist., cap. Scit, et Gregorius ead. dist., cap. Novit. Idemque omnino traditur 31 dist., cap. Quoniam et cap. Aliter. In una enim fide nihil officit Sanctae Ecclesiae consuetudo diversa, ut habetur De con., dist. 4, cap. De trina. Atque de huiusmodi consuetudinibus et Ambrosius et Hieronymus intelligendi sunt in iis locis, quae sunt obiecta. Illud vero quod ex Trullana Synodo affertur facile diluitur; quoniam, ut superiore libro latius explicatum est, Synodus haec nullam habet in Ecclesia auctoritatem, in his praesertim in quibus contra Ecclesiam Romanam Graeca se contentione erexit. Nec Conciliorum conatus de legibus aut ferendis aut abrogandis quicquam valet, nisi Summi Pontificis decreto et sententia confirmetur. Et consuetudinem illam de ieiunio sabbati ex his esse constat, quas in posteriore genere collocavimus, ut etiam Ambrosius dicit, 12 distinct., cap. Illa. Quocirca vane de hac re a Concilio Trullano Ecclesia Romana reprehenditur. Sextus igitur liber hunc in modum absolutus sit, quem plus fortasse nimio longum fecimus, tametsi non sunt longa, quibus nihil est quod demere possis.

DE SANCTORUM AUCTORITATE