De locis theologicis

His argumentis nituntur illi, qui in hoc errore fuerunt. Nam fuisse quosdam testatur Clemens Alexandrinus 1 Stromatum lib. In haec verba: Non me autem latuerunt ea, quae ab aliquibus imperite tumultuantibus iactantur, qui dicunt oportere in his versari, quae fidem continent, externa autem et quae sunt supervacanea, transilire, quae nos frustra conterunt et detinent in iis quae ad fidem nihil conferunt. Alii autem etiam philosophiam ex malo ad hominum perniciem existimant in vitam esse ingressam, ut quae profecta sit a maligno aliquo inventore. Et rursum eodem libro, Nonnulli, ait, qui se putant esse ingeniosos, nec philosophiam attingere volunt nec dialecticam, sed nec contemplationem discere naturalem, sed solam et nudam fidem requirunt, perinde ac si cum nullam vitis curam gesserint, velint ab initio statim botros accipere. Dicitur autem Dominus vitis allegorice, a quo cum diligentia et agri colendi arte, quae fit ratione ac sermone, fructus est vindemiandus, etc. Lutherus etiam, qui omnes omnium haereticorum haereses in unam fecit Camarinam confluere, non modo asseruit philosophiam esse theologo inutilem et noxiam, verum etiam omnes speculativas disciplinas errores esse. Scilicet morum philosophiam novus

hic Socrates mirifice complexus est; quae in contemplatione versatur, eam solum damnat. Cornelius quoque Agrippa, vir post hominum memoriam vanissimus, in suo illo libro, qui De vanitate scientiarum inscribitur, non sicut Zethus ille Pacuvianus, philosophiae solum, sed omnibus humanis disciplinis atque adeo divinis bellum indixit. Atque horum hominum ingenium quale esse soleat, non est necesse disputare, est enim in promptu. Facile siquidem intelligitur, quamobrem isti discipulos suos a facultatibus, quae ratione constant, alienos esse velint. Quemadmodum enim Epicurus reiicit dialecticam, Alfaquini etiam Mahumetis Saracenos procul ab omnibus disciplinis abducunt, quoniam intelligunt disciplinas artesque omnes rationales doctrinae perversae esse contrarias; ita Lutherani, nequando a discipulis errores sectae absurdissimi deprehendantur, cupiunt eos ab omni cognoscendi ratione sevocare. Sed enim cum veritas veritati nunquam adversetur; consentiat semper, et subserviat, iure ac merito scholae nostrae auctores nobilissimi humanas omnes scientias, tamquam ancillas, ad artem et ministerium verae sapientiae advocarunt. Id quod Iulianus invidens, Christianis lege interdixit studiis bonarum artium. Socrates lib. 3 Historiae ecclesiasticae cap. 12 et 16, Sozomenus lib. 6 Hist. tripartitae, cap. 37. Quapropter mirari non desino, morem eiiciendi humanas rationes, cum in theologia disseritur, in quibusdam etiam Catholicorum gymnasiis insertum esse, haud parva certe iactura ecclesiasticae disciplinae, si illa consuetudo invalescat. Erunt enim ii, si ita res procedit, optimi praestantissimique theologi, qui plurima loca memoria tenuerint, et, quod iurisperitis obiicitur, qui elenchi fuerint librorum et indices. Id quod in Germania, regnante Luthero, accidit, ut sutores, qui Novum Testamentum memoriae mandarant, magni et praeclari theologi haberentur; atque adeo mulierculae, quoniam Evangelia et Paulinas epistolas memoriter recitare poterant, omnium Academiarum theologos ad disputandum provocarent, auderentque viris concurrere non virgines sed mulieres corruptissimae. Talis scilicet est lutherana theologia, in qua quoniam nullum acumen, nullum ingenii specimen est, optimo quisque splendidissimoque ingenio, quamlibet acie mentis et veri perspicientia polleat, quamlibet rerum et divinarum et humanarum ordinem ac connexionem teneat, quamlibet omnium causas, effecta, antecedentia, consequentia non animo solum perlustrarit sed etiam comprehenderit, nullo tamen apud istos habeatur in pretio. Sed haec alio loco forte tempestivius dicentur. Nunc ad id, quod erat institutum, revertamur.