De locis theologicis
Melchor Cano (1509–1560)
De locis theologicis libri duodecim
First published 1563
Melchor Cano's De locis theologicis, first published in 1563, examines the sources and authority of theological arguments in twelve books. It considers Scripture, tradition, ecclesial authority, reason, and history as grounds for theological inquiry. The present edition includes the Latin text and an English translation. The Latin was prepared from Juan Belda Plans's BAC reading text and checked against The School of Salamanca's CC BY 4.0 transcription and aligned page images of the 1563 edition; both sources are credited.
Prooemium
Liber Primus
Caput I
Caput II
Caput III
Liber Secundus
Prooemium
Caput I
Caput II
Caput III
Caput IV
Caput V
Caput VI
Caput VII
Caput VIII
Caput IX
Caput X
Caput XI
Caput XII
Caput XIII
Caput XIV
Caput XV
Caput XVI
Caput XVII
Caput XVIII
Liber Tertius
Caput I
Caput II
Caput III
Caput IV
Caput V
Caput VI
Caput VII
Liber Quartus
Caput I
Caput II
Caput III
Caput IV
Caput V
Caput VI
Liber Quintus
Caput I
Caput II
Caput III
Caput IV
Caput V
Caput VI
Liber Sextus
Caput I
Caput II
Caput III
Caput IV
Caput V
Caput VI
UBI CONCILIORUM CLARISSIMA TESTIMONIA REFERUNTUR QUIBUS ECCLESIAE ROMANAE VIS ET AUCTORITAS COMPROBATUR
His duobus capitibus superioribus nec Summorum omnium verba Pontificum nec veterum sanctorum adscripsimus, ne longior atque adeo molestior fieret oratio. Tantum loca indicavimus, quae quum videat lector, tum plane intelligat, nihil nos obscurum, nihil ineptum aut quod ad rem non faceret attulisse. Nunc synodica hac de re non iudicia solum, sed verba quoque referemus, ut adversarii nube etiam horum testium gravius opprimantur. Primum igitur sit Concilii Nicaeni testimonium, quod quoniam capite quarto adscriptum est, non est operae pretium hic resumere. Alterum sit Concilii Chalcedonensis, quod retulit D. Thomas in opusculo Contra errores Graecorum in haec verba: Veneramur secundum scripturas et canonum definitionem sanctissimum antiquae Romae episcopum primum esse et maximum episcoporum. Et infra: Si quis episcopus praedicatur infamis, liberam habet sententiam appellandi ad beatissimum episcopum antiquae Romae; quia habemus Petrum petram refugii, et ipsi soli libera potestate loco Dei sit ius discernendi secundum claves a Domino sibi datas: et omnia ab eo definiia teneantur tamquam a vicario apostolici throni. Ac revera in huius synodi act. 1 Leo dicitur apostolicum gubernare thronum et Sedes Romana caput omnium Ecclesiarum. Et act. 2 cum esset lecta epist. Leonis, patres clamaverunt: anathema qui ita non credit; Petrus per Leonem locutus est. Et in act. 3 Romanum episcopum dominum nostrum vocant eique acclamantes apostolicum et universalem appellant: et eius doctrinam ut beati Petri amplectuntur, atque universa Concilii dogmata optant Sedis Apostolicae auctoritate confirmari. Et cum Leo Dioscorum condemnasset, Synodus ait: Sanctissimus archiepiscopus magnae Romae una cum ter beatissimo Petro, qui est petra et crepido Catholicae Ecclesiae, et ille qui est rectae fidei fundamentum, nudavii eum episcopatus dignitate. Et in epistola synodali ad Leonem gratulantur patres, quod tantum antistitem Apostolicae Sedi, unde religionis nostrae fons et origo manat, Dominus dederit. Atque haec in Concilio Chalcedonensi quidem. Ea vero quae D. Thomas refert, in huius temporis exemplaribus non habentur. Sed ab haereticis erasa Gregorius queritur, lib. 5 Epist., epistola 14 ad Narsem comitem. Tertium testimonium exstat in Synodo quinta generali apud Constantinopolim celebrata. In sententia siquidem illa, quam contra Anthymum pronunciavit Mennas Constantinopol. archiepiscopus, cui videlicet omnes Concilii patres subscripserunt, haec verba ipse idem Mennas adiecit: Nos Apostolicam Sedem sequimur et obedimus, sicut caritas vestra scit, et ipsius communicatores, communicatores habemus, et condemnatos ab ipsa et nos condemnamus. Synodus ergo quinta generalis, Mennae iudicio subscribens, Apostolicae Sedis decreta tamquam certa amplectitur. Non enim aliter eos
in universum Catholicos haberet, qui Romanae apostolicaeque fidei communicassent, nec illos damnaret omnes quos Apostolica Sedes damnavisset. Aliud testimonium gravissimum habes in sexta Synodo generali, actione quarta: ubi scribitur professio fidei quam Agatho Romanus episcopus ad Concilium misit. Quam etiam repetit Agatho idem in suggestione synodica (sic enim ibi appellatur), cui innumerabiles episcopi subscripserunt. Atque haec suggestio, nequis calumnietur, probata est ab omnibus Concilii patribus, actione 8, 13, et 17. Verba autem professionis synodicae hoc modo habent: Beati apostoli adnitente praesidio, haec Apostolica eius Ecclesia nunquam a via veritatis in qualibet erroris parte deflexa est. Huius auctoritatem, utpote apostolorum omnium principis, semper omnis Catholica Christi Ecclesia et universales Synodi fideliter amplectentes in cunctis secutae sunt: omnesque venerabiles patres apostolicam eius doctrinam sunt amplexi, per quam et probatissima Christi luminaria claruerunt, quam et sancti doctores orthodoxi venerati et secuti sunt: haeretici autem falsis criminationihus ac derogationum odiis insecuti. Haec enim Apostolica Christi Ecclesia per Dei gratiam a tramite apostolicae traditionis nunquam errasse probabitur, nec haereticis novitatibus depravata succubuit: sed ut ab exordio christianae fidei percepit ab auctoribus suis apostolorum principibus, illibata finetenus permanet, secundum ipsius Domini Salvatoris divinam poilicitationem; Petre, Petre, ecce Satan expetivit vos, etc. Ego autem pro te rogavi, ut non deficiat fides tua. Et tu confirma fratres tuos. Quod apostolicos pontifices meos praedecessores confidenter fecisse semper, est cognitum. Hactenus Agatho Romanus episcopus. Et actione 18 ipsa Synodus aperte profitetur Romanum episcopum Agathonem successorem esse in sede principis apostolorum. In septima etiam Synodo generali actione 2, lecta est epistola synodica Adriani I, qua definit, Ecclesiam Romanam caput esse omnium Ecclesiarum. Recepta vero epistola est atque probata a Concilio generali, ut patet ead. act. 2. In octava quoque Synodo generali habetur libellus Adriani huius nominis secundi, ab ipsa Synodo acceptus et confirmatus, qui illam fidei confessionem continet, quam in capitis quarti fine posuimus. Patres vero huius 8 Synodi Romani pontificis doctrinae in haec verba consentiunt: Sequentes in omnibus Apostolicam Sedem speramus, ut in una communione, quam Sedes Apostolica praedicat, esse mereamur, in qua est vera et integra Christianae religionis soliditas. Quare non consentientes Sedi Apostolicae, eorum nomina inter sacra mysteria non sunt recitanda. Hactenus patres. In eadem rursum Synodo approbata est epist. Ignatii Constantinop. patriarchae ad Adrianum, ubi eadem haec res aperte docetur. Approbatus quoque est libellus Ecclesiae Romanae et Synodus item Nicolai, in quibus eadem doctrina est. Sed et in postrema sessione, canone 21, Romanam Sedem vocat Synodus sedem Petri principis apostolorum. Synodus Romana insuper sub Symmacho assentitur Romanae Sedis praesulem merito beati Petri apostoli per universum orbem primatum obtinere sacerdotii, et statutis synodalibus solere tribuere firmitatem. Praeterea, Synodus alia universalis, cui Nicolaus praesedit, Si quis, ait, dogmata vel decreta pro Catholica fide aut ecclesiastica disciplina a Sedis Apostolicae praesule promulgata contempserit, anathema sit. Quam fere sententiam Lucius III accepit, cap. Ad abolendam, De haereticis. Leo quoque huius nominis IX in epist. synodica ad Petrum Antiochenum patriarcham adstruit sanctam Romanam et Apostolicam Ecclesiam caput esse omnium Ecclesiarum,
ad quam maiores causas esse referendas. Concilia, inquit, omnia et sanctus sanctorum, rex regum confirmant. Praeterea, Concilium Lateran. sub Innocentio III, sic habet: Nolumus quidquam abbati Ioachim derogari, cum omnia scripta sua assignari mandaverit Apostolicae Sedis iudicio approbanda vel etiam corrigenda, firmiter confitens se illam fidem tenere, quam Romana tenet Ecclesia, quae disponente Domino cunctorum fidelium mater est et magistra. Quod idem Concilium Lugdunense sub Gregorio docuit. Ex Domini itaque institutione Romana Ecclesia fidelium magistra est, ac proinde Romanus episcopus Petro succedit in Ecclesiae magisterium. Idem tradit Concilium Lugdunense sub Innocentio IV. Idemque omnino tradit Concil. Trid., sess. 7, in haec verba: Si quis dixerit in Ecclesia Romana, quae omnium Ecclesiarum mater est et magistra, non esse veram de baptismi Sacramento doctrinam anathema sit. Concilium vero Lugdunense sub Gregorio dicit Romanum pontificem esse vicarium Iesu Christi, successorem Petri, rectorem Ecclesiae universalis. At Concilium Viennense sub Clemente asserit dubia fidei declarare ad Sedem Apostolicam dumtaxat pertinere. Praeterea, patres Concilii Florentini, Definimus, inquiunt, Sanctam Apostolicam Sedem et Romanum pontificem in universum orbem tenere primatum, et ipsum pontificem Romanum successorem esse B. Petri principis apostolorum et verum Christi vicarium, totiusque Ecclesiae caput et omnium Christianorum patrem ac doctorem exsistere, et ipsi in B. Petro pascendi et gubernandi universalem Ecclesiam a Domino nostro Iesu Christo plenam potestatem traditam esse, sicut in gestis oecumenicorum Conciliorum continetur. Hactenus Concilium Florentinum. Sed Conciliorum testimonia satis multa retulimus. Rationibus modo theologicis ea, quae posuimus, corroboranda sunt, idque magis, Romanum pontificem, cum de fide iudicat, errare non posse.