De locis theologicis

Melchor Cano

De locis theologicis

Melchor Cano (1509–1560)

De locis theologicis libri duodecim

First published 1563

Melchor Cano's De locis theologicis, first published in 1563, examines the sources and authority of theological arguments in twelve books. It considers Scripture, tradition, ecclesial authority, reason, and history as grounds for theological inquiry. The present edition includes the Latin text and an English translation. The Latin was prepared from Juan Belda Plans's BAC reading text and checked against The School of Salamanca's CC BY 4.0 transcription and aligned page images of the 1563 edition; both sources are credited.


Prooemium

Liber Primus

Caput I

Caput II

Caput III

Liber Secundus

Prooemium

Caput I

Caput II

Caput III

Caput IV

Caput V

Caput VI

Caput VII

Caput VIII

Caput IX

Caput X

Caput XI

Caput XII

Caput XIII

Caput XIV

Caput XV

Caput XVI

Caput XVII

Caput XVIII

Liber Tertius

Caput I

Caput II

Caput III

Caput IV

Caput V

Caput VI

Caput VII

Liber Quartus

Caput I

Caput II

Caput III

Caput IV

Caput V

Caput VI

Liber Quintus

Caput I

Caput II

Caput III

Caput IV

Caput V

Caput VI

Liber Sextus

Caput I

Caput II

Caput III

Caput IV

IN QUO OSTENDITUR QUOD ROMANUS EPISCOPUS ILLE SIT QUI PETRO ET IN FIDEI FIRMITATE ET IN COMPONENDIS RELIGIONIS CONTROVERSIIS DIVINO IURE SUCCEDAT

Sequitur, ut doceamus Romanam Sedem eam esse, ubi Petri et soliditas et auctoritas, Deo auctore, collocata sint. Quod quoniam non haeretici modo impudenter, verum etiam Catholici nonnulli imprudenter inficiati sunt, diligentissime est nobis corroborandum. Tam enim diligenter, etsi minus vere, sed tamen accurate non modo fundatam, verum etiam exstructam opinionem non est facile diruere; si opinio tamen dicenda est, quae adeo certis argumentis refelletur. Et quidem hac de re quamvis plura dicta sint a Caietano cum aliis in locis, tum in libello De Romanae Ecclesiae primatu; quia tamen vel ob stili quasi ingenitam obscuritatem, vel ob id forsitan, quod minus attente a plerisque legitur, nihil etiamnum viris doctis et ingeniosis persuasit, oportebit nos de rebus eisdem iterum disputare. Explicabuntur autem haec fortasse ieiunius, his enim ubertas orationis adhiberi vix potest. Verumtamen de rebus grandioribus atque ad exponendum difficilibus omne quod dilucide dicitur, egregie et praeclare dicitur. Locum igitur arduum explanaturi, testibus primum id faciemus, quorum audita testimonia locum dubitationis non relinquant. Nolo autem quam plurimis possum testimoniis lectorem onerare, sed gravissima et apertissima solum adscribam. Ordiar autem ab ipsis Summis Pontificibus, quorum de hac re clara iudicia et certa sunt. Simpliciter autem adscribentur, ne, inquit et ait, saepius interponantur. Anacletus in Epist. 1 de oppressione episcoporum: Difficiliores quaestiones et maiores causae ad Sedem Apostolicam referantur: quoniam apostoli hoc statuerunt iussione Salvatoris, ut maiores et difficiles quaestiones semper ad Sedem deferantur Apostolicam, super quam Christus universam construxerit Ecclesiam, dicente ipso ad beatum principem apostolorum: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Et in 3 epistola de patriarchis et primatibus explicat quidnam per Sedem Apostolicam intellexerit in haec verba: Haec sacrosancta Romana et Apostolica Ecclesia non ab apostolis, sed ab ipso Domino Salvatore nostro primatum obtinuit, et eminentiam potestatis super universas Ecclesias ac totum Christiani populi gregem assecuta est, sicut ipse Beato Petro apostolo dixit: Tu es Petrus, etc. Evaristus: Ad Sedem Apostolicam tamquam ad caput sunt dubia referenda. Id vero dixit Evaristus episcopis Africanae regionis, cum illum de fidei quaestione consulerent. Dixit etiam eos in hoc normam patrum secutos. Ab ineunte igitur Ecclesia Romanus pontifex magister fidei est agnitus. Quod erat Petri proprium munus. Alexander huius nominis primus in epist. ad omnes orthodoxos: Huius Sanctae et Apostolicae Sedis apici summarum dispositiones causarum et omnium negotia Ecclesiarum ab ipso Domino tradita sunt, quasi capiti. Probat vero hoc eodem Matth. testimonio: Tu es Petrus, etc. Sixtus primus ad Gallicanas Ecclesias et Eleutherius ad easdem affirmant a sanctis apostolis esse institutum ut episcoporum iudicia ad Sedem Apostolicam referantur. Scilicet, quia maiores Ecclesiae causae, etc. Pius primus in epist. ad omnes Ecclesias: Hanc Sanctam Sedem Apostolicam omnium Ecclesiarum caput Dominus esse praecepit, dicens principi apostolorum Petro: Tu es Peirus, etc. Victor in epist. ad Theophilum, ad Romanum episcopum episcoporum omnium causas ab apostolorum tempore pertinere definit; probatque illo testimonio: Quaecumque ligaveris, etc. Citat etiam in hoc institutum apostolorum, in quo Romana Sedes vocatur

universalis Apostolica Ecclesia. Eundem quoque apostolicum canonem nomine Ecclesiae refert in hoc ipsum Sixtus II. Zephirinus in epistola ad episcopos Sicilianos: Maiores Ecclesiae causae a Sede Apostolica, et non ab alia, sicut apostoli statuerunt, sunt terminandae, iuxta illud: Quecumque ligaveris, etc. Marcellus ad episcopos Antiochenae provinciae idem confirmat ex illo: Tu es Petrus, etc. Asserit etiam, ex divina iussione et apostolorum traditione ad Ecclesiam Romanam tamquam ad caput referenda maiora Ecclesiae negotia. Eusebius ad episcopos Campaniae et Tusciae, cum affirmasset Romanam Ecclesiam Petri privilegio esse donatam, subiicit: Prima salus est, rectae fidei regulas custodire, et a constitutis patrum nullatenus deviare. Nec polest Domini nostri praetermitti sententia dicentis: Tu es Petrus, etc. Et haec, quae dicta sunt, rerum probantur effectibus. Quia in Sede Apostolica extra maculam semper est Catholica servata religio. Melchiades in epistol. ad Hispaniarum episcopos: Privilegium episcopos iudicandi Dominus Beato clavigero Petro sua vice solummodo commisit. Quod eius praerogativum suae concedit sedi futuris hereditandum temporibus. Quod utique privilegium a temporibus apostolorum statutum est servare, et illaesum manet usque in hodiernum diem, ne quando membra a suo discrepent capite et schismata oriantur. Marcus ad Athanasium: Sancta Romana Ecclesia, quae semper immaculata mansit, et Domino providente et B. Petro apostolo opem ferente, in futuro manebit sine ulla haereticorum insultatione firma et immobilis. Haec apostolorum viva traditio. Haec sancta Apostolica Mater omnium Ecclesiarum Christi Ecclesia, quae per omnipoteniis Dei gratiam a tramite apostolicae traditionis nunquam errasse probatur, sed illibata finetenus manet, secundum ipsius Domini pollicitationem: Ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua. Quo eodem testimonio probat idem Lucius ad consulta episcoporum Gallorum et Hispanorum: et Felix ad Benignum. Iulius in epist. ad Orientales episcopos: Conciliorum convocandorum iura et maiores causas ad Sedem Apostolicam evangelicis apostolicisque institutis referri oportet. Id a sanctis apostolis et successoribus eorum; id a Nicaena Synodo definitum est. Affert vero hic Pontifex ad illud confirmandum testimonium Christi a ceteris repetitum: Tu es Petrus, etc. illam quoque rationem, ne membra a suo capite dissideant. Idem quoque Iulius in epistola ad episcopos congregatos Antiochiae: Sanctam Romanam Ecclesiam et Apostolicam ipse Dominus decenter allocutus est, inquiens: Tu es Petrus, etc. Habet enim potestatem singulari privilegio sibi concessam, et Domini ore sacrata atque desuper exaltata est. Et sicut Beatus Petrus primus fuit apostolorum omnium, ita et haec Ecclesia suo nomine consecrata, Domino instituente, prima et caput est ceterarum, ut ad eam, quasi ad matrem et apicem omnium maiores Ecclesiae causae referantur. Adstruit vero in Nicaena Synodo esse definitum, non debere praeter sententiam Romani pontificis ullo modo aut Concilia celebrari aut episcopos damnari, cui maiora Ecclesiarum negotia ab ipso Domino speciali privilegio tradita sunt. Citat vero in huius rei confirmationem 18 caput Nicaeni Concilii in haec verba: Omnes episcopi in gravioribus causis libere Apostolicam appellent Sedem, atque ad eam quasi ad matrem confugiant, cuius dispositioni omnes maiores ecclesiasticas causas antiqua apostolorum auctoritas reservavit.

Citat rursum 19 caput eiusdem Nicaeni Concilii in haec verba: Quamquam accusati Pontificis causam comprovincialibus episcopis scrutari liceat, non tamen inconsulto Romano pontifice definire, cum Beato Petro apostolo non ab alio quam ab ipso Domino dictum sit: Quaecumque ligaveris super terram, etc. En Nicaenum Concilium non obscure, quae potestas Beato Petro a Domino data est, eam in Romanum pontificem asserit esse transmissam. Nec obstat sane, quod haec capitula in nostris nunc exemplaribus non habentur, tum quoniam Iulius ipse sub gravi iuramento testatur, ea in scrinio Romanae Sedis haberi (fuit autem Iulius huius nominis primus, qui hoc testimonium perhibet, vir integra et incorrupta fide); tum quoniam adversus eos scribebat epistolam, quorum plerique Nicaeno Concilio ipsi interfuerunt, nec ullo pacto fieri potest verosimile, quod canones iis obiecerit, qui facile probare possent fuisse a Pontifice confictos; tum, quoniam id etiam testantur Athanasius et Pontifices Aegyptiorum Thebaidis et Libiae in epistola ad Felicem, qui Concilio quoque eidem praesentes fuerunt. Scimus, inquiunt, in Nicaena magna Synodo ab omnibus concorditer esse roboratum, non debere absque Romani pontificis sententia Concilia celebrari nec episcopos damnari. Tradunt autem in eadem epistola eiusmodi capitula, et alia plura necessaria ab haereticis incensa nobisque sublata. Eundem item canonem nomine Nicaeni Concilii protulerunt in sexta Synodo Carthaginensi Faustinus, Philippus et Asellius, Apostolicae Sedis legati ex litteris Zosimi Romani pontificis. Testatur etiam Athanasius in epistola ad Marcum Papam, fuisse 70 capitula Nicaeni Concilii, id quod Marcus ipse eidem rescribens plane confirmat. Et Felix Papa in epistola ad episcopos Aegyptios queritur, ea capitula, de quibus nunc agimus, haereticos expunxisse. Sed et Pelagius 17 distin., cap. Multis, id quod nos probare nitimur, dicit sanctam Synodum statuisse, Nicaenam videlicet intelligens. Quod expressit Innocentius I ad Victricium seu Victorinum cap. 3 et Leo ad Theodosium iuniorem. Non ergo dubitari potest quin nostra haec sententia fuerit a Nicaeno Concilio definita quemadmodum Iulius pontifex asseveravit. Damasus ad trium Conciliorum Africanorum episcopos: Summas causarum definiri absque Romanae Sedis auctoritate non licet, Synodumque sine eius auctoritate fieri, non est catholicum. Nec ulla Concilia rata leguntur, quae non sunt fulta aposlolica aucioritate. Est enim firmamentum a Dec fixum et immobiie omnium episcoporum Apostolica Sedes et vertex Ecctesiarum, supra quam Christus universalem construxit Ecclesiam; ait enim: Tu es Petrus, etc. Vide eundem quoque in epistola ad Prosperum et ceteros Numidiae orthodoxos episcopos. Innocentius I in epistolis ad Concilia duo Carthaginense et Milevitanum: Congrue Apostolicae Sedis arcana consulitis, antiquae regulae formam secuti, quam toto semper ab orbe nostis esse servatam, praesertim quoties ratio fidei ventilatur. Breviter, quoniam omnium verba referre molestissimum esset, idem omnino confirmant Leo epist. 54 ad Anastasium, et epist. 67 ad episcopos Viennensis provinciae, Gelasius ad Anastasium Augustum, et in decretis, quae cum 70 episcopis tulit, et in epislola ad episcopos Dardaniae, Vigilius in decretis suis cap. ult., Pelagius II ad episcopos qui convenerant in civitatem Constantinopolitanam, D. Gregorius in epistoia ad August. Anglorum episcopum, aliique multi Pontifices; quorum testimonia habes 12 dist. 17 et 19 et 20 et 21 et 22 et 80 dist., cap. Urbes, et 96 dist. cap. Bene, et 24 quest. 1 per multa capita, et 25 quaest. 1 et De electione cap. Significasti, et De Privileg. cap. Antiqua, et De Baptis. cap. Maiores, et De elect. in 6 cap. Fundamenta, et in Extravag. Unam

sanctam. Quam extravagantem innotavit et approbavit Concilium Lateranense sub Leone X. Cum ergo omnes episcopi Petro in Ecclesiae Romanae Sede succedentes unanimi consensione asseruerint fidei soliditatem Petro collatam ad Romanos pontifices, tamquam ad legitimos successores pertinere, certe si Irenaei canon verus est, qui hoc negaverit, Ecclesiae auctoritatem ipse negat. Quae causa idonea fuit, ut si quae Ecclesiae a Romana Sede defecerint, non aliter a Summis Pontificibus ad unionem ecclesiasticam fuerint receptae, quam sub huiusmodi confessionis forma: Prima salus est rectae fidei regulam custodire et a constitutis patrum nullatenus deviare. Et quia non potest Domini nostri Iesu Christi praetermitti sententia dicentis: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et haec, quae dicta sunt, rerum probantur effectibus, quia in Sede Apostolica extra maculam semper est Catholica servata religio; anathematizamus omnes, qui contra Sanctam Romanam et Apostolicam Ecclesiam suas erigunt cervices, sequentes in omnibus Apostolicam Sedem, in qua est integra et vera Christianae religionis et perfecta soliditas profitemurque sequestratos a communione Ecclesiae Catholicae, id est, non consentientes Sedi Apostolicae, eorum nomina inter sacra recitanda non esse mysteria, qui videiicet Sanctae Romanae et Apostolicae Ecclesiae privilegia cassare nituntur. Hanc confessionis normam praescripsit Bonifacius II in epist. ad Eulalium Carthaginens. Episcopum, hanc Ioannes Constantinop. episcopus fecit, cum Ecclesia Constantinopolitana Romanae, a qua Acacio auctore defecerat, uniretur. Eandem Hormisda Papa ad episcopos Hispaniae misit, ut si qui ex schismate venientes ecclesiasticam communionem ab eis exposcerent, secundum illam professionis formam admitterentur. Hanc denique Adrianus Papa dedit ad 8 Synodum generalem. Satis igitur persuasum esse debet, nisi valde sumus pertinaces, in Romana Sede Petri auctoritatem et firmitatem esse sitam.

Caput V

Caput VI

Caput VII

Caput VIII

Liber Septimus

Caput I

Caput II

Caput III

Caput IV

Liber Octavus

Caput I

Caput II

Caput III

Caput IV

Caput V

Caput VI

Caput VII

Liber Nonus

Caput I

Caput II

Caput III

Caput IV

Caput V

Caput VI

Caput VII

Caput VIII

Caput IX

Liber Decimus

Caput I

Caput II

Caput III

Caput IV

Caput V

Caput VI

Caput VII

Caput VIII

Caput IX

Liber Undecimus

Caput I

Caput II

Caput III

Caput IV

Caput V

Caput VI

Caput VII

Liber Duodecimus

Prooemium

Caput I

Caput II

Caput III

Caput IV

Caput V

Caput VI

Caput VII

Caput VIII

Caput IX

Caput X

Caput XI

Caput XII

Caput XIII

↑ Top of work