De locis theologicis

Quod fuerit Achademiae theologiae initium, quis progressus, quos institutores habuerit, quosve auctores, tametsi ad scholae commendationem attinet, non est tamen huius loci dicere: ubi hoc solum conamur explicare, quantum habeat virium ad faciendam fidem argumentum ex scholae auctoritate depromptum. Ea igitur re explicanda, sit prima conclusio. Prima conclusio. Theologorum scholasticorum etiam multorum testimonium, si alii contra pugnant viri docti, non plus valet ad faciendam fidem, quam vel ratio ipsorum, vel gravior etiam auctoritas comprobarit. Videlicet in scholastica disputatione plurium auctoritas obruere theologum non debet, sed si paucos viros modo graves secum habeat, poterit sane adversum plurimos stare. Non enim numero haec iudicantur, sed pondere. Hanc vero conclusionem probare argumentis non debeo. Nam si quid est evidens, de quo inter omnes conveniat, argumentari non soleo: Perspicuitas enim ut ait Cicero argumentatione elevatur. Certe ubi variae sunt doctissimorum hominum discrepantesque sententiae, academicorum temperamentum imitari et a rebus incertis certam assensionem cohibere debemus. Quid enim tam temerarium, tamque indignum sapientis gravitate atque constantia, ut iden Cicero elegantissime tradit, quam quod non satis explorate perceptum sit et cognitum, id sine ulla dubitatione defendere? Quo loco sane arguendi sunt scholastici nonnulli, qui ex opinionum, quas in schola acceperunt, praeiudiciis, viros alias catholicos notis gravioribus inurunt, idque tanta facilitate, ut merito rideantur. Nobis autem schola nostra magnam quidem licentiam dat, ut quodcunque maxime probabile occurrat, id nostro iure liceat defendere: sed non licet tamen eos que nobis sunt adversi temere ac leviter condemnare. Alia sunt scholae placita, de quibus mox dicturi sumus, alia sunt praecepta sectae, de quibus modo loquimur. Quae ab illis dissident, ea notam habent, quae ab his, non habent. Nec enim si

quid aut scoticis aut thomisticis pronunciatis contrarium est, error illico est. Sed haec hactenus. Secunda conclusio. Ex auctorum omnium scholasticorum communi sententia in re quidem gravi, usque adeo probabilia sumuntur argumenta, ut illis refragari temerarium sit. Nam in quacunque arte peritis credendum esse ratio monstrat. Nec enim sanus haberetur qui nautis in navigandi ratione non crederet. Qui igitur in arte hac de Theologiae dogmatibus disserendi experientibus et exercitis nullam fidem habet, aut parum sanus, aut certe temerarius est. Deinde in Clement. de summa Trinitate, Patres concilii Vien. opinionem illam inquiunt, quae dicit tam parvulis quam adultis conferri in baptismo informantem gratiam et virtutes, tamquam probabiliorem et doctorum modernorum Theologiae magis consonam et concordem, fore a catholicis eligendam. Si ergo in re, quae olim inter ipsos etiam scholasticos theologos controversa fuerat, opinio concors iuniorum tanti apud patres in concilio fuit, quanto magis nos res omni tempore ab schola praescriptas tenere et revereri debemus? Et si opinatio ipsa theologorum recentiorum communis fidem facit concilio, illudque inclinat ut definiat huiusmodi opinationem esse tenendam, quid si non ex opinione, sed ex certo et minime circumductili animo quicquam theologi omnes praefinierint? An non existimas concilium Viennense pro eiusmodi dogmatis firmiter in shola receptis graviore censura iudicaturum? Scholae igitur communem consensum non nisi impudenter et temere reiiciemus. Praeterea cum inter ipsos theologos scholasticos magna fere ubique dissensione certetur, ita ut in hac parte iure forsitam reprehendantur, certe non idem omnes assererent, nisi eodem divino spiritu permoverentur. Nec minus mirandum est varias scholae factiones doctoresque tam inter se discrepantes unam eandemque sententiam concurrisse, quam septuaginta interpretes diversis (ut ferunt) cellulis inclusos, in unam eandemque convenisse interpretationem. Non igitur poterit esse verum illud, quod scholasticorum theologorum coro idem concinenti fuerit contrarium. Tertia conclusio. Concordem omnium theologorum scholae de fide aut moribus sententiam¹ contradicere, si haeresis non est, at haeresi proximum est. Scholae porro placita, si ita vocare libet, in duplici sunt differentia. Altera ad philosophiae magis rationem expediunt quam fidei. Altera ad fidem pertinent moresque christiano populo necessarios. Quae ab illis dissonant, ea scholastico theologo non sunt haeretica. Quae vero huic posteriorum rerum generi sunt adversa, ea nos hic tanquam venena refugimus. Nam iis haereseos crimen, ut quod sit ipsum per se atrocissimum, impingere aperte et simpliciter non audemus. In quo equidem saepe theologorum requiro prudentiam. Absurdum est enim, ut crimen gravissimum nisi rebus quoque gravissimis impingatur. Sed ad rem. Illa conclusio, ut est a me posita, primum ostenditur, quod nullum dogma reperietur, quod eadem mente oreque scholastici omnes certo ac firmiter asseruerint, quin idem universum ecclesia teneat, eorum auctoritate mota. Nam si aliquod invenire haeretici possunt, proferant, et tacebimus. Quod si nullum proferri potest, sine dubio, velint nolint, id quod scholae totius auctoritate firmatur, verum est si ad fidem, ut dixi, moresque pertineat.

Adde quod nullum tam proprium Scholae decretum est, quod vel ex sacris literis, vel ex apostolorum traditione, vel ex conciliorum aut pontificum definitionibus non habeat certam originem. Ita qui scholae decreta refutarunt, hi semper inventi sunt et fontem, unde illam manant, repudiasse. Atque ut uno verbo dicam, nemo qui in catholicis habeatur, omnes sine discrimine theologos explosit. Quod satis magnum argumentum est sine fidei discrimine huiusmodi scholae placita negari non posse. Praeterea si qua in quaestione universi Theologi eadem inter se concinunt, profecto si in eo errant, ecclesiam item errandi periculo exponunt. Sive enim qui confessiones audiunt, sive qui ad populum habent conciones, utrique plebem instituunt ut a theologis acceperunt. Ita fit, ut ecclesia eorum in fide communem errorem dissimulando, Christi fideles suo silentio deciperet. Error enim, cui non resistitur, approbatur: ut veritas, cum non defenditur, opprimitur, ut Innocentius ait (83 dist. error). Atque Deus ipse, si theologorum omnium errorem non aperiret, in necessariis Christiano populo deesset. Quid enim facturus est populus imperitus nisi eos sequi, quos pro illo tempore ecclesiasticae doctrinae magistros accepit? An post haec omnia scholae Teologia contemnenda est? Crederem nisi eius auctoritate ecclesia res plurimas definisset. Quippe trecentos ab hinc annos, si quas ecclesia haereses condemnavit, si quae de fide et moribus decreta tulit, in utrisque scholasticorum subsidio et diligentia vehementer adiuta est. Id quoniam constat inter omnes, quibus vel conciliorum gesta, vel negotia cognitionis fidei sunt cognita, fateamur necesse est doctores scholasticos simul omnes in fide et moribus errare non posse. Praeterea, cum Dominus dixit: Qui vos audit, me audit, et qui vos spernit, me spernit, non modo ad primos Theologos, hoc est, Apostolos verba illareferebat, sed ad doctores etiam in ecclesia futuros quandiu pascendae essent oves in scientia et doctrina. Quemadmodum igitur qui theologos Christo succedentes contemnebat, Christum is etiam dominum contemnebat, ita qui theologos iuniores antiquis succedentes despicit, hic Christum quoque ipsum despiciat necesse est. Unde Chrysostomus, sive quis alius fuerit, in commentariis super Matthaeum imperfectis homi. 42: Cum audieris, inquit, aliquem beatificantem aliquos doctores, proba qualis est circa suos doctores. Si enim illos cum quibus vivit sustinet et honorat, sine dubio illos, si cum illis vixisset, honorasset. Si autem suos contemnit, si cum illis vixisset, illos contempsisset. Hactenus ille in verba Christi: Vae vobis qui aedificatis sepulchra prophetarum, et ornatis monumenta iustorum, et dicitis: si fuissemus in diebus patrum nostrorum, non essemus socii eorum in sanguine prophetarum. Itaque testimonio estis vobis metipsis, quod filii estis eorum qui prophetas occiderunt. Et vos implete mensuram patrum vestrorum. Nimirum, pharisaeorum instar haeretici ratiocinantur. Si essent scholastici doctores, quales erant Hilarius, Hieronymus, Basilius, sequeremur eos: si in diebus Augustini, Ambrosii, Hieronymi fuissemus, non essemus socii Manichaei, Novati, Vigilantii, Pelagii, Ioviniani. Itaque testimonio sunt, quod filii sunt eorum qui sanctos antiquos contempserunt: cum iuniores scholae Theologos pro nihilo putant. Postremo, ut ad Ephes. quarto Apostolus docet, alios dedit Christus in ecclesia apostolos, quosdam prophetas, alios vero Evangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis

Christi, donec occurramus omnes in unitatem fidei in virum perfectum, ut iam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinae. Quandiu igitur Christi corpus, hoc est ecclesia fuerit, ad divinam procurationem pertinebit, ut ii qui in ecclesia sacrae doctrinae doctores habentur tanquam a Deo dati veritatem in fide teneant, ne populus parvulorum more circumferatur. Nec vero si hoc Apostoli testimonium aeque pro antiquis et iunioribus facere dicimus, iuniores Theologos priscis illis mox aequamus: (scimus enim quantum antiquitati deferendum est, quantum etiam sanctitati.) sed firmum esse hunc etiam locum, tum ex multis aliis, tum ex hoc apostoli testimonio pro nostra quidem virili contendimus. Rectene an secus, aliorum esto iudicium. Nos enim argumento novo, ubi nullum, quem imitaremur, habebamus, quae nobis probabilissima visa sunt, ea lectoribus exposuimus. Si quis vero sic nostra reiiciat, ut adducat meliora, volentes ac libentes amplectemur. Nihil autem necesse est de me ipso dicere mihi. Quamquam non est verendum ne vera et aperta de me praedicans, nimis videar aut insolens, aut loquax. Sed utcunque hunc scholae locum ego tractavi, gravissimum, ut puto, Theologis feci. Quoniam cum explicatissime de ea re disseruerim, discent hodie a me, quibus facillime rationibus scholasticae Theologiae asserere et gravitatem possint et auctoritatem. Atque haec hactenus. Nunc obiectiones a principio contra positas repellamus.