De locis theologicis

IN QUO 15, 16, 17 ET 18 ARGUMENTA REFELLUNTUR

Quanquam ex his, quae capite superiore diximus, argumentorum eorum refutatio apparet, quae 15 loco 16 17 et 18 sita sunt; sed ordine tamen refutanda sunt singula, ut scholae etiam minutis theologis morigeremur. Et in 15 argumento quidem Philonis primum auctoritas quaeritur. Quae sane magna fuit, sed breuiarium illud temporum Philonis non fuit, nec libellus alter de antiquitatibus, quem constat eiusdem esse farinae. Iosephi vero in historia fidem non Romani modo principes, sed viri quoque ecclesiae celebrarunt. Egesippus bonus in primis auctor, vir probatae fidei ac gravis omnino historicus Iosephum egregie laudat, quod ad historiae auctoritatem pertinet quidem, nam quod ad religionem, consortem eum facit perfidiae Iudaeorum. Hieronymus non dubitat locum illi inter ecclesiae scriptores dare, atque adeo eius de rebus gestis monimenta inter ecclesiasticas historias recensere. Eusebius Caesariensis, Sozomenos, Nicephorus, ut alios omittam, miris modis Iosephi historiam commendant. Quin et Iosephus ipse historiam suam grauibus probabilibusque rationibus commendavit. Quae non minorem faciunt fidem, quam si eaedem ab Hieronymo aut alio quopiam auctore positae fuissent. At serpentis poenam nimium crasse interpretatur, vim ligni scientiae boni et mali falsam fictitiamque commemorat, Herodiadem scribit non Philippi, sed Herodis uxorem fuisse, qui Herodis quoque tetrarchae frater erat, templum in secundo anno regni Darii dicit esse perfectum, seniorum lamentationes cum templi veteris amplitudinem recordarentur, non ad novum fundatum, sed ad iam consummatum refert; aliaque demum ait partim scripturae sacrae partim veris aliis ac probatis historiis adversa. Plane ait, non inficior. Sed errores fuere ignorantis, non mendacia fallentis. Neque aequum est paucis e maculis labem toti narrationis corpori aspergere. Egregius itaque historicus Iosephus fuit, quamadmodum Egesippus affirmat, et rerum indagini sobrietatique sermonum attentus. Quod vero in temporibus notandis eum quidam reprehendunt, id iure an iniuria faciant, non facile dixerim. Equidem eiusmodi errata indoctis negligentibusque librariis prompte ac libenter adsigno. Iulii porro Aphricani quinque de temporibus volumina in manus nostras non venerunt. Qua re de eius historiae fide ipsi semper nos iudicare non possumus. Sed extat Gelasii praeiudicium, quod in argumento obiectum est, idque sequi Theologos opportet de rebus eius modi iudicaturos. Opuscula, inquit, Tertulliani sive Aphricani apocrypha. Quo in loco an Iulium Aphricanum voluerit Gelasius improbare, non satis expeditum est. Primum enim de Iulio Aphricano nullus veterum malam opinionem habuit. Eusebius vero ac Hieronymus unique eius de rebus gestis testimonia colunt. Nec Iulius hic est in

fidei doctrina reprehensus. Nam quod historiam Susannae fictam esse credidit, in eo virorum doctissimorum errorem secutus est. Atqui ob peccatum unum, cuius vel probabilis excusatio est, omnia Iulii opuscula a Gelasio damnari, non fit mihi profecto verosimile. Eadem quippe culpa, si culpa fuit, Iulio fuit cum doctoribus ecclesiae communis. Vix enim reperias quemquam, qui non in aliquo errarit. Deinde, quorsum Gelasius, quasi nihil interesset utrum hic an ille damnaretur, in eam formam censet? Opuscula Tertulliani sive Aphricani apocrypha. Atque si duo auctores illi essent nominibus reque etiam ipsa differentes, more suo Gelasius utriusque singillatim opera condemnasset. Cum autem Tertullianum sive Aphricanum una confessione notat, non est existimandus auctores diversos, sed eundem intellexisse. Mihi sane huius modi coniecturae suspicionem afferunt, locum esse corruptum, ut alia in hoc capite pleraque, et particulam, sive, scriptorum vitio additam. Legendum itaque esse: Opuscula Tertulliani Aphricani apocrypha. Nisi forte Aphricani cognomen quidam Tertulliano impertiebant, quocirca in eum modum sententiam Gelasius tulerit ut sive nomine proprio seu cognomine a quolibet vocaretur, intelligeremus esse damnatum. Reliqui sunt Eusebius et Sozomenus, quorum auctoritas quintadecima tandem argumentatione urgebatur. Verum de his auctoribus quid senserim, quid censuerim, capite superiore habes. In quintodecimo argumento nullus scrupulus obiectus est, qui non fuerit excussus. In sextodecimo autem Innocentii decretum primum obiicitur. Sed ille, si ecclesiae monimena probat, non statim gentilium historias improbat. Sunt hae, fateor, usui ecclesiatici fori litiumque vulgarium parum aptae, quanuis et in hunc usum possint esse aliquando utiles, sed quibus in locis et quaestionibus, quoniam a praesenti instituto alienum est, non est operae pretium dicere. In sacrarum vero literarum expositione, quod in capite huius libri secundo fuse diximus, historiae profanae multo omnino valent. Quamobrem, si quaestio circa divinas literas incidat, et concilia, et caeteri ecclesiastici iudices eiusmodi historias negligere nec debent nec possunt. Nec his solum scripturae usibus gentium historiae accommodantur. Qui sunt alias Theologis necessariae, quemadmodum et nobis ante explicatum est, et sequentibus quoque libris explicabitur. Andreas porro in synodo Florentina nihil aliud docet, nisi Graecorum aut Romanorum bella cognoscere nequaquam ad synodum pertinere. Poterat dicere Troianorum aut etiam Florentinorum. Nam Graecorum ac Romanorum bella quaedam cognita utilissima sunt prophetarum vaticinationibus explicandis. Sed haec facillima sunt; cetera persequamur. Quae et ipsa post ea, quae retro disseruimus, nihil difficultatis habent. Sane in responsionem decimi septimi argumenti ne verbum quidem unum adiiciendum censeo, quippe quod, nisi ego fallor, in capite 6 accurate est ac diligenter expeditum. Duodeuigesimum ergo idemque postremum quam brevissime potero expediam, quo iam fit tandem huius loci finis. Duo igitur argumentorum genera Theologus usurpat. Unum est certum, alterum probabile. De utrisque proximo libro est latius disserendum. Nunc in pauca restringam. Non est necesse, Theologus certa semper principia sumat. Ex incertis, probabilia sint modo, argumentationes aliquando conficit, non ad vincendum quidem, sed ad pesuadendum idoneas. Stultus vero Theologus ille erit, qui in omni suo syllogismo res necessarias velit rebus quoque necessariis addicere. Sunt enim nonnulla adeo implicata et obscura ut prudentiae theologicae sit, non ea demonstrare velle, sed suadere, non patentius illustrare, sed utcumque expedire.

In huiusce modi itaque argumentorum genere si quis humanae fidei probabilitate usus fuerit, falli nimirum aliquando poterit, reprehendi sine iniuria non poterit. Atque etiam, quemadmodum supra diximus, quaedam ita certo humana fides tradit, ut ea in dubium vertere stultitiae sit argumentum vel certissimum. Haec si in usum suum Theologus vendicarit, nihil fallax, nihil imbecillimum ineptumve conficiet, sed rem veram firmam, rationique tum humanae tum etiam divinae consentaneam. Verum ab his historiae partibus, quae sunt expositae, quemadmodum ducatur argumentum, satis expositum videtur. Omnia igitur argumenta theologica manare a fontibus decem, dictum est in primo libro. In decem autem sequentibus libris, cuiusmodi argumenta e singulis locis erui possint, ostensum est. Quae dicta sunt fortasse longius, quam instituta causa postulabat: sed breuius certe, quam res tantas posse a me dici existimaram. In historiae humanae auctoritate explicanda fateor magna mihi longitudo orationis fuit. Sed nullus e locis Theologiae erat, ubi aut latior occurreret differendi materia, aut me opporteret magis cura, diligentia, industria elaborare. Quod etsi minus praestiti quam rei magnitudo desiderabat, non tamen frustra elaboraui. Admonere enim reliquos potui, ut accuratius scribant: et res vel meliores addant, vel superuacuas detrahant, vel disperse, et diffuse dictas angustius et contractius astringant, breviter, si quid norunt rectius istis, candidi impertiant.

DE LOCORUM USU IN SCHOLASTICA DISPUTATIONE