De locis theologicis

DE AUCTORITATE IURIS PONTIFICI PRUDENTIUM

Atque hic quidem liber concludi iam poterat, nisi Theologiae iuris pontificii prudentia iungeretur, essetque proinde hoc etiam loco explicandum quantum iuris huiusmodi prudentium auctoritas Theologo ad argumentandum conferat. Sunt enim quidam usque adeo in ea facultate doctis infensi, ut illorum auctoritatem ab usu prorsus Theologiae remotam esse arbitrentur. Nos vero huiusmodi doctorum auctoritas quanti sit Theologo facienda paucis ostendemus, illo principio sumpto, Theologis, qui pontificum canones ignorent, nimis multa deesse ad usus Theologiae necessarios. Principio enim, si a Theologis animarum cura non est aliena, sed potius animas regere eorum quasi peculiare munus est, procul dubio canonici iuris scientia est illis necessaria. Nam quemadmodum non est in abbatem eligendus, nisi qui ante fuerit in regula competenter instructus,ita ne cura quidem ecclesiam gubernandi est ei commitenda, qui ecclesiasticas regulas nescit. Theologus igitur, qui vel episcopus vel parochus futurus est, nisi canones ante didicerit, quibus fideles debent in Christiana religione et ecclesiae caeremoniis institui, non habebit profecto ad rem hanc publicam gerendamTheologiae officinam satis instructam.

Atque hinc illa sunt ex Caelestino, Leone, Augustino, septima synodo, concilio Carthaginensi, concilio Toledano 4., Concilio Aurelianense 4, Quae partim a Gratiano, partim a Buchardo referuntur. Quibus omnibus locis idem omnino praescribitur, hoc est, sacerdotes Canonum ecclesiasticorum oportere esse peritos. Episcopis item iuris canonici intelligentiam esse necessariam, facile ostenditur ex c. accedentibus.de excelsi. praelat. Ubi definit Pontifex ad Episcopum pertinere de causis matrimonialibus cognoscere, publicas poenitentias vel iungere, vel tollere, indulgentias concedere. At haec omnia nisi sciat, quomodo et quatenus per ius liceant, nulla ratione rite agere potest. Qua de re quoniam late differunt Innocen. Hostien. Anto.de Butri. Cardin. Abbas, et caeteri iurisperiti. c. Cum in cunctis.de electio. Et in cap. Nisi cum pridem.de renun.et in cap.1 de consanguini et affini. Gratianus quoque 21 dif. Cosmus in pragma. sanctione Gallicana.titu.de collatio. Taliter. Ioannes de Anania in ca. quia nonnullis,de magistris. August. de Anco. In libr.de potestate eccles.quaest.108 art. 3 Anton. 3 part. titu. 5 cap. 2 nos hic nihil superaddemus. Solum argumentabimur canonici iuris cognitionem Theologo esse pernecessariam. Cum enim Theologi propria functio sit exhortari fideles in doctrina sana, iidem quippe Theologi, qui magistri animarum esse dicuntur, doctor vero ecclesiae non divinas modo leges, verum etiam ecclesiasticas populum docere debeat, absurdum sane est auferre a Theologi munere canonum disciplinam. Nam licet in scriptura sacra praecepta vivendi maiori ex parte tradantur, sed ut Cardinali Turrecremata in proemio Decreti docet, doctrina morum in specie, secundum gradus singulos et ordines officiorum ecclesiae sine iuris ecclesiastici cognitione non habetur. At sermones morales absoluti esse nequeunt, si generatim et non speciatim habeantur, ut Aristoteles in ethicis suis monet. Ad disciplinae igitur ecclesiasticae cumulum theologus nimirum sacras ecclesiae leges debet addiscere. Confirmat autem hoc vel maxime Concilium Lateranense sub Innocentio 3 in cap. Quia nonnullis de Magistris. Praecipit enim quod theologus in Ecclesia Cathedrali ad docendum constitutus sacerdotes doceat in sacra pagina, et in his praesertim informet, quae ad animarum curam spectare noscuntur. Atqui in canonibus plurima sunt instituta, quae ad animarum pertinent curam: canones igitur non habet theologus ignorare. Praeterea, omnis doctrina divinitus inspirata utilis est ad docendum, arguendum et corripiendum, ut perfectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus. At canones ecclesiastici instinctu Spiritus sancti sunt editi, ut Damasus ait 25 quaestione prima.capit. Violatores. Praeterea Theologi a summo pontifice et episcopis asciscuntur tanquam adiutores et comministri no solum in praedicationis officio, verum etiam in audiendis confessionibus et poenitentiis iniungendis, ac caeteris eiusmodi, quae ad salutem animae pertinent: ut tum ex cap. Inter caetera.de offi.iudi.ordina.tum etiam rerum experimento docemur. Confessiones autem audire ac poenitentias iniungere sine iuris peritiavix quisque potest. Nam quod Caietanus dicit, poenitentes in excommunicationibus, suspensionibus, irregularitatibus, aliisque eiusmodi poenis ad iurisperitos remitendos esse ne confessor ipse alterius facultatis onere praegravetur, id ignoro prorsus quemadmodum sine magnis incommodis fieri queat.

Primum enim interdum in poenas iuris incurrunt foeminae, quae pro conscientiae remedio iurisperitorum adire domos absurdum erit, ac certe parum muliebri verecundiae consentaneum. Deinde etiam, cum iurisperiti et scientiam et verba locare soleant, ad confessionis sacramentum non nisi prius data pecunia erit accessus. Adde quod homines vel sacerdoti verentur sua peccata detegere. Quod si ad iurisperitos etiam relegentur, sacramenti huius onus gravius efficietur, quam ut ferri ab imbecillis possit. Sed quid ego incommoda numerare pergo, in quae confessores incidant necesse est, atque adeo poenitentes, si confessores ipsi canonum sunt ignari? Cum manifestiora sint quam ut indicare debeamus. Fatendum est igitur iurisperitiam theologis magno usui futuram. Nec adeo longe repetita argumenta conquirere opus est, cum passim ipsi videamus quanta canonum multitudine theologorum sint referta volumina, illorum praesertim, qui indices quaestionum scipsere, quas summas nuncupare consuevimus. Ubi quantum ius canonicum theologis conferat, vel ipsi iudices esse possunt, qui quantumvis eximia doctrina polleant, has et legunt et amant epitomas. Sed et summa ipsa Caietani, si quae ex iure canonico multa continet, demas, magna ex parte imperfecta reperietur. Praeterea, cum ad theologum nullae causae frequentius referantur quam matrimonii, si non respondeat, indoctus habebitur, sin citra iuris peritiam respondeat, ne dicam impudens, erit imprudens. Nam, ut Alexander tradit, causae matrimonii non sunt tractandae per quoslibet, sed per viros discretos, et qui statura canonum non ignorent. Ad haec summorum pontificum decreta a iure divino, hoc est, a libris utriusque testamenti dimanasse creduntur.Cum ergo Theologia ex eisdem fontibus suos rivuculos ducat, inepte nimirum theologus faciet, nisi opera summorum pontificum velit uti, qui cum multorum consiliis exquisitis, tum spiritu sancto suggerente ex divinis oraculis dogmata et leges, sive ad fidem sive ad fidelium mores, et ecclesiasticos ritus et caeremonias collegerunt. Item theologica facultas non est eiusmodi, ut tantummodo animo rem cernat, sed etiam aliquid molitur et facit. Est enim, ut scholae verbis utar, partim speculativa, partim practica, quemadmodum Divus Thomas demonstrat. At iuris canonici disciplina Theologia quaedam practica est, ut Alvarus Pelagius docet, tum quia eius facultatis finis est dirigere animas per canonicas leges in salutem aeternam: tum etiam quia in solo volumine Decretalium multi casus et articuli continentur utiles et necesarii, tam in consiliis animarum et poenitentiae foro, quam in regendis et disponendis ecclesiis et rebus ecclesiasticis. Agit enim liber ille de baptismo, de sacra unctione, de celebratione missarum, de Matrimonio, de ordinibus et caeteris sacramentis: de statu Monacho, de clericorum honestate, de voto, de iureiurando, atque aliis eiusmodi; de symonia, de periurio, de usuris, de furtis, et reliquis id genus criminibus; de irregularitate, suspensione, excommunicatione, interdicto, poenisque similibus. Quae omnia si theologus ignoret, non solum idiota erit, ut cap.ex multa.de voto Innocentius vocat, sed in multis, praesertim quae ad actionem pertinent, et ad mores christianos hallucinabitur. Atque utinam theologi, qui iuris canonici sunt penitus ignari, vel a decernendis conscientiae casibus abstinerent, ni imperiti risui haberentur, cum de his nonnunquam respondent ut magistri, quae nunquam ut discipuli didicerunt, vel certe essent modestia praediti, ut iurisperitos consulerent, ne divinando de sensu proprio responderent.

Quodsi docere vellemus in quot errores theologi nonnulli ob iuris pontificii ignorationem incurrerint, facillimum quidem esset, nisi esset longum, et alio nostra oratio properaret. Sentiamus igitur, id qud positum est, iuris canonici doctrina theologo esse valde necessariam, eo vel maxime, quod summi pontificis et conciliorum auctoritas, quae huius doctrinae voluminibus continetur, theologis argumenta subministrat propria theologicae facultatis: ut abunde duobus ante libris demonstratum est.