De locis theologicis

Theologiae scholasticae proprium munus, quantum et a maioribus accepimus, et huius facultatis alumni quotidianis fere congressibus experimur, illud primum est, ut quae in sacris literis et apostolorum traditionibus abdita continentur, ea in lucem quasi e tenebris eruantur. Colligit enim theologus ex principiis fidei a Deo revelatis conclusiones suas, atque in principiis ipsis implicitas per argumentationem naturae consentaneam explicat. Quemadmodum enim musica facultas ex iis, quae sunt in Arithmetica posita, ea ratiocinando connectit, quae sunt in numeris sonantibus aut consona aut dissona, ita scholae theologia ex his quae fides posuit, ea quae sunt consequentia, naturae ratione conficit de Deo rebusque divinis. Quodsi Astrologia, Musica,¹ perspiciendi facultas atque aliae id genus disciplinae, tametsi ex alienis facultatibus quasi mendicae, sed habentur in pretio tamen, tanquam utiles et necessariae: ecquisnan iste malus genius est, scholasticam disciplinam profligare velle, quae non ex Arithmetica, non ex Geometria, non ex Physica, sed ex sacris divinisque et literis et institutis docet, quid consequens sit, quid contra repugnans? Nec vero audiendi sunt qui scholasticas quaestiones ut curiosas reprehendunt, et scholae temeritatem insimulant, quod de rebus longe semotis a captu nostro audeat pronunciare, et tam multa definire, quae citra salutis dispendium vel ignorari poterant vel in ambiguo relinqui. Huius generis exempla ponunt: Quis discernat patrem a filio, quid ab utroque spiritum sanctum, quid intersit inter filii nativitatem et spiritus processionem, utrum spiritus sancti a patre et filio proficiscentis unicum sit principium, an duo. Ita censent id praeclari et magni theologi esse, nihil ultra quam sacris literis proditum est, definire, hoc est, in theologiae principiis haerere, mentem a consequentibus et repugnantibus sevocare. Quorum sententia quid sibi velit non intelligo. Potest enim quicquam esse absurdius, quam sola disciplinae principia habere definita, conclusiones vero, quae certo atque evidenti syllogismo ex illis conficiuntur, aut ignorari velle, aut in ambiguo relinqui? Quod si in Geometria, Physica Astrologiave quisquam assereret, vere et iure stultissimus haberetur. Sed de his hactenus. Non libet mihi rem exploratam suadere, quod multi et hi docti saepe fecerunt. Itaque pergamus ad reliqua. Habet rursum haec disserendi in schola facultas alium propositum scopum, fidei nostrae adversus haereticos defendendae. Est quippe doctoris scholastici, ut magister sententiarum in proemio ex Augustino tradit, scire quemadmodum fides catholica et piis opituletur et adversus impios defendatur. Quod si scholae doctor non possit docere

fideles doctrinam sanam, et eos qui sanam non habent redarguere, apud vulgus theologus esse aliquando poterit, re vera nunquam erit. Atque ob em causam scholasticorum disputationibus adeo sunt haeretici infensi, quod intelligunt catholicam fidem, quam expugnare moliuntur, horum studio doctrinaque muniri. Agnoscunt sane lupi canes eosque odio prosequuntur, et scholae nomen istis invisum est, quae lupos arcet a gregibus et eorum insidias porro cavet. Atque in hoc genere nihil est quidem admirandum; illorum autem hominum genus mirari non desino, qui cum catholici et habeantur et sint, his plausus tamen excitare solent, qui nesciunt iuventutem ad linguarum studium adhortari, nisi prius theologos scholasticos maledictis figant, totisque concidant voluminibus. At suavissime maledicunt. Venenum animi linguae mella tegunt, eoque perniciosius paratum, quo suavius obbibitum. At sunt morosi et prolixi scholastici theologi, si quaerimus anxie etiam superstitiosi. Sed haec, ut dixi, morum vitia sunt, non scholae. At morositas tamen et ea vitia quae theologis obiiciuntur habent aliquid excusationis, vel iustae, vel quae probari posse videatur. Nam de rebus multis et variis non solum in genere sed singulatim etiam disserentes non potuerunt haec brevi oratione conficere. Hinc autem myriades articulorum, quas isti reprehendunt, quae si essent adagiorum non reprehenderent sed suspicerent. Accedit quod perspicuitas non solet esse coniuncta brevitati. Obscuri nanque fiunt qui breves esse laborant. Ita perspicui theologi esse cupientes longiores aliquanto fuere. Adde quod res difficiles et obscurae, quas plurimas theologi edisserunt, paucis explicari non queunt. Rudibus quoque et imperitis schola sese attemperat, atque adeo plura et quaerit et definit, quae doctis hominibus, iis etiam qui ingenio multum valent, supervacanea viderentur. Scholastico demum more utramque partem theologi disserentes, necesse est ut quaecunque docent longiore ea sermone complectantur. Anxia veo superstitio, quae dicitur, religio est, non superstitio. Nempe non licet apud nos susque deque omnia ferri, sed scholae norma decretoque univeros, qui aut disputare aut scribere de re theologica velint, certis oportet limitibus ac praescriptis lineis contineri. Hinc illae lacrymae. Illis libertas placet, immo vero licentia dicendi scribendique; nos, cum de rebus theologicis disputamus, licentiam omnem et temeritatem perhorrescimus. Sed totum hoc scholasticum disserendi genus spinosum est: et pes spinis confixus gressum deinde figere non valet. Scilicet tenerrimi istorum pedes sunt, et quos errores non pungunt pungit disciplina. Quam, ut ante dicere coeperam, ob id odio isti prosequuntur, quod ars est, quae doceat tum propugnare fidem, tum haereses expugnare. Id quoniam postremo libro sumus fuse ac diligenter explicaturi, breviter et sine disceptatione modo ponendum est. Nec enim decet omnia eodem loco demonstrare. Spectat denique ad scholasticorum functionem Christi ecclesiaeque doctrinam, quantum fieri potest, ex disciplinis humanis aut illustrare aut etiam confirmare. Nam quod Augustinus docuit, vasa argentea et aurea caeteramque Aegyptiorum supellectilem, etiamsi commodatam acceperimus, iure quasi nostra facere possumus, inque fidelium usus vendicare: et alienigenam mulierem, ut Hieronymus admonet, rasis crinibus reiectique superfluis ad Dei populum introducere. Id quod, si quo decet temperamento gravitateque fiat, nemo ut opinor tam stultus futurus est, qui reprobet, nisi horum nihil unquam reputaverit.

Discunt theologi a David extorquere de manibus hostium gladium, et Goliae superbissimi caput proprio mucrone truncare. Discunt a Paulo vel inscriptionem fortuitam arte torquere in argumentum fidei, et quae in alium usum scripta sunt, ea ad emolumentum ecclesiasticae doctrinae convertere. Discunt cum Daniele ac Moyse Chaldaeorum Aegyptiorumque sapientiam, si non ut sequantur, at un indicent atque convincant. Nec aequum est, ut si adversum Philosophos disputant, ignorent dogmata philosophorum: nam etsi quispiam adversus Mathematicos velit scribere imperitus Matheseos, risui patet 37 d.c. qui de mensa. Possem persequi multa huius rei argumenta, sed ea ipsa quae dixi sentio fuisse longiora. Ignosceat autem Lector. Nam et studio rerum nostrarum provectus sum, et schola est paulo loquacior, ne ab omnibus eam vitiis videar vendicare. De his igitur hactenus. Egi enim secus atque initio dixeram: et in loco presso atque angusto spacia dicendi videor quaesiisse. Sed difficile erat rem ab alienis conscissam, et a quibusdam e nostris male tractatam ne levi quidem ratione sarcire. Tres itaque fines verae theologiae constituendi sunt. Nec enim tantum de scholastica, sed de omni omnino theologia disputo. Lutheranorum autem haeresis, si sibi consentanea esse velit, de scholae instituto nihil queat dicere, in qua nunquam se exercuisse vel ipsa fatetur. Nemo autem audiendus est, qui de ea re, quam nec usu nec ratione habet cognitam disputabit. Quod si tria illa verae theologiae sunt communia, ea vero schola omnia praestat, certe in iis perniciosus est error, qui scholam negligendam esse existimant. Haec est enim vera theologia, in qua omnia insunt, quae sunt in theologo requirenda: scientia Dei, caelestium rerum cognitio, humanarum prudentia et usus. Ut cum haec adsint, perfect doctoris Christia disciplina sit, et sine his esse non possit. Quod cum optimum maximumque sit, si id volumus adipisci, theologiae scholasticae opera danda est, sine qua nullam omnino perfectam in Ecclesia doctrinam consequi possumus. Ea vero neglecta, qui se theologos esse arbitrantur tum se denique errasse sentient, cum eos aut disputatio cum haereticis, aut gravis aliquis et perplexus conscientiae casus experiri coget. Nec vero quisuam scripturae sanctae studiosus vereri debet ne ex scholae studio sacrarum literarum studium retardetur. Nam et ad hunc fructum ferendum non modo non retardat, verum etiam invitat atque allectat schola. Nosque ipsi quicquid ad sacras literas attulimus, si modo aliquid attulimus, a doctoribus atque doctrina scholastica instructi ad eas er ornati accessimus. Sed iam tempus est, ut doceamus quod est nobis hoc loco praecipuum institutum, an scholasticorum auctoritas firma argumenta theologo praestet, an infirma.