De locis theologicis

TRIA PRONUNCIATA CONTINET QUIBUS EFFICITUR PETRI IN FIDE FIRMITATEM AD SUCCESSORES QUOQUE DERIVARI

Etsi non sum nescius, quam sit scholastica disputationis forma quibusdam invisa, sed non debeo tamen aliam inire disputandi rationem praeter eam, quam et viris clarissimis probatam esse intellexi, et ad errores omnes refellendos semper aptissimam existimavi. Certe quae Augustinus contra adversarios Ecclesiae disseruit, tametsi et inventa sunt acutius et dicta subtilius, quam ut quivis ea possit agnoscere, ad evincendas tamen haereses eo aptiora iudicantur, quo tenuius ad vivum resecata sunt. Demonstraturus igitur Apostolicam eandemque Romanam Sedem errare in fide non posse, scholae more tres propositiones habeo ponere, in quibus huius quaestionis cardo vertitur. Prima propositio: Petrum apostolum fuisse a Christo institutum pastorem Ecclesiae universalis. Hanc probat aperte illud apud Ioannem testimonium: Pasce oves meas. Qui enim non distinxit inter has oves et illas, alienam a suo demonstravit ovili, quae Petrum pastorem non recognosceret; ut Innocentius De mai. et ob. cap. Solitae, et Bernardus lib. De consid. Ad Eugen., cap. 6, evidentissime argumentantur. Nec dubitari potest ad Petrum eam curam specialiter pertinuisse, quem Dominus, priusquam oves illi committeret, interrogavit, nec id semel aut bis, sed tertio etiam: Simon Iona, diligis me plus his? Ubi non expressit solum Simonis proprium nomen, sed patris etiam nomenclaturam adiecit, ne ulla posset ambiguitate Petri potestas eludi aut perverse in alium torqueri. Atque idem rursus ex altero apud Matthaeum testimonio declaratur: Beatus es, inquit Dominus, Simon Bar Iona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est. Et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam et quodcunque solveris super terram, etc. Ubi notandum in primis illud, quod cum omnes discipuli rogati fuissent, ceteris tacentibus, unus Petrus respondit. Deinde et illud advertendum, quod et nomen Petri antiquum Christus servavit, inquiens: Beatus es Simon, et patris etiam nomen addidit, ne ad Cananaeum possent verba referri. Nomen quoque novum indidit, quod Petro non commune cum reliquis apostolis esset, sed proprium. Et ego dico tibi, ait non Ioanni, non Iacobo, sed tibi: tu es, non solum vocaris, sed es Petrus, hoc est saxum. Unde et Ioannis primo cap. Cephas, id est petra ingens seu rupes magno ferendo aedificio idonea, a Domino vocatus est. Et super hanc petram, inquit, aedificabo Ecclesiam meam, id est super te, o Petre, ut exponit Hilarius super Matthaeum, Ambrosius sermone 47 de fide Petri, Cyprianus in epistola ad Quintum, Hieronymus 1 lib. Contra Iovinian. et super Matth. et in epistola quadam ad Marcellam et in Isaiae 2 et 16 c., quamvis in concione quadam de Pentecoste aliter exposuerit, Chrysostomus homil. 55 in Matth., Cyrillus lib. 2. in Ioann., cap. 12, Origenes hom. 1. in Matth. et hom. 5 super Exodum, Theophylactus

Lucae 22, Gregorius in quadam epistola ad Mauricium Augustum et in alia ad Eulogium Alexand. episc., 6 lib., epist. 37, Leo concione 2, de apostolis Petro et Paulo. Sed et in epistola ad Flavianum, Petrus, inquit, a principali petra soliditatem et virtutis traxit et nominis; atque in epist. 67 ad episcop. Viennens. id apertius exponit 19 dist., cap. Ita Dominus. Tertul. lib. De praescr. haer., Epiphanius in lib. Ancoratus, Dionysius item in epist. ad Timoth. Petrum dicit a Paulo vocatum fundamentum Ecclesiarum. Et Concil. Chalcedon. vocat Petrum petram et crepidinem Catholicae Ecclesiae, atque ex consequenti fatetur Ecclesiam Catholicam super Petrum aedificatam. Nec me latet Augustinum super Ioannem homil. ultima, De verb. Domini homil. 4 id veritum esse concedere. At lib. 1 Retract., cap. 21 hunc communem sanctorum sensum non reprobat. Nec reprobari sane is poterat, quem non Summi modo Pontifices, verum Concilia quoque probantur, quemadmodum ex his, quae postea dicemus, perspicuum erit. Sed non est opus rem alioqui lucidissimam externis admotis luminibus illustrare. Quorsum enim dicit Dominus Simoni filio Ionae: Tu es Πέτρος, hoc est saxum, nisi ut intelligeremus, cum e vestigio addit et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, ipsissimum Petrum esse, super quem esset Ecclesia aedificanda? Cum vero idem sit secundum metaphoram domus fundamentum, quod servata corporis analogia caput; manifeste colligitur, Petrum ut Ecclesiae caput, ita etiam fundamentum esse. Cur autem nomen capitis in Petro vereamur, si rectorem ovium Christi eum negare non possumus? Nam populi rectores capita dicuntur, Amos 6; et Saul, quoniam rex erat, caput populi dicitur, 1 Regum 15. Sed testimonia patrum Bucerus quaerit, negatque Petrum ab ullo unquam caput Ecclesiae vocatum. Impudentissime vero negat. Quoniam Evaristus, Alexander huius nominis primus, Pius etiam I, Callistus I item, Gregorius, Athanasius, Chrysostomus, patres Concilii Chalcedonensis, Constantinopolitanae septimae Synodi Petrum ac successores eius caput Ecclesiae non obscure appellaverunt. Quorum testimonia paulo post adscripturi sumus. Fateamur igitur Petrum et caput et fundamentum et rectorem pastoremque esse a Christo constitutum Ecclesiae universalis. Haec enim omnia adeo sibi cohaerent, ut si unum ex illis tollas, reliqua tollere necesse sit. At Clemens 6 Dispo. lib., Petrus, Iacobus et Ioannes, inquit, quamvis a Christo fuerint omnibus pene praelati, tamen non sibi vindicabant primatus gloriam, sed Iacobum, qui dicebatur iustus, apostolorum episcopum statuunt. Non igitur Clementi Petrus erat pastor Ecclesiae universalis. Huiusmodi scilicet testimonia hinc inde venantur haeretici, ut luci tenebras offundant. Dionysius 3 c. De div. nomin. Petrum dicit supremum fuisse decus et theologorum columen; Eusebius lib. 2 Eccles. hist., cap. 14. Petrum scribit probatissimum omnium apostolorum et maximum, fideique magnificentia primorum principem; Epiphanius haeresi 51 affirmat Christum elegisse Petrum, ut esset dux suorum discipulorum; Leo in epist. ad episcop. Viennen. evangelici muneris sacramentum ait ita Dominum ad omnium apostolorum officium pertinere voluisse, ut in beatissimo Petro omnium apostolorum summo principaliter collocaret. His, nam alios enumerare longum est, his, inquam, tam multis et idoneis testibus non credunt haeretici; et volunt nos uni Clementi credere, qui dicat Iacobum apostolorum episcopum institutum esse. Hierosolymorum episcopus Iacobus agnoscitur; apostolorum episcopus non agnoscitur. Quamquam apostoli aedificationis gratia, cum erant Hierosolymis, Iacobo sane plurimum deferebant; quo posteris episcopis exemplo essent, ut tamquam subditos in aliena Ecclesia se gererent. Sed bene habet, quod non asserit Clemens Dominum statuisse, sed apostolos modestiae causa. Nos vero hac prima propositione asserimus Petrum a Domino pastorem Ecclesiae Catholicae institutum.

Quod quoniam Caietanus in libel. De auctoritate Papae et Concilii, et fusius adhuc in altero De Eccles. Romanae primatu plurimis maximisque argumentis ostendit, nos breviter demonstrasse sufficiat. Secunda propositio: Petrum, cum Ecclesiam docebat aut oves in fide firmabat, errare non potuisse. Haec primum ostenditur ex illo testimonio Lucae 22: Simon, Simon, ecce Satan expetivit vos, ut cribraret sicut triticum; ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua; et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos. En cum dixisset Dominus: Satan expetivit vos, non ait: ego rogavi pro vobis, sed: pro te; nec dixit: et vos aliquando conversi, sed: tu aliquando conversus, confirma fratres tuos. Cum autem oratio Christi, ut auctor est Paulus, semper fuerit exaudita, quod Christus oravit, id certe consecutus est, ne Petri fides deficeret, ut fratres posset in fide firmare. Deinde hanc etiam demonstrat illud Matthaei 16: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Quae verba explicans hom. 1 in Matth. Origenes ait: Manifestum est, etsi non exprimatur, quod nec adversus Petrum nec adversus Ecclesiam portae praevalere poterunt inferorum. Nam si praevalerent adversus petram, in qua Ecclesia fundata erat, contra Ecclesiam item praevalerent. Petrus ergo firmus stabat in fide, ne fabrica super ipsum fundata rueret. Praeterea si Petro peculiari ratione et privilegio claves non unius coeli, sed coelorum datae sunt, quemadmodum homil. 6 in Matth. annotavit Origenes, claves autem coelos aperiunt, consequens fit, ut omnia coelorum impedimenta tollant. At ex parte intellectus ingressum in coelos impedit ignorantia fidei, sicut ex parte voluntatis affectio prava, data est igitur Petro potestas non minus ad tollendam ignorantiam quam ad tollenda peccata. Quaecumque itaque solvisset et quaecumque ligasset, sive spectarent ad intellectum sive ad affectum, ea ligata fuissent solutaque in coelis. Quamobrem quaestiones in fide difficiles solvere iure suo Petrus poterat, ligareque proinde suo iudicio, ut id tenerent fideles quod ipse decerneret. Atqui falso de fide iudicio fideles ligari non queunt. Quod si divinatio in labiis regis, et in iudicio non errabit os eius, ut Proverb. 16 c. dicitur, cur nos existimabimus Petrum regni coelorum principem a Deo constitutum, in gravissimo de fide iudicio errare potuisse? Et si Caiphas, vir in synagoga impius, cum esset pontifex anni illius, quia pontifex tamen erat, prophetavit, nonne magis Petrum Summum a Christo Pontificem Ecclesiae datum, divino Spiritu ad veritatem finiendam agi credemus? Si pastor denique omnium fidelium Petrus est a Deo constitutus, doctor ergo et magister Ecclesiae supremus effectus est. Quod si pascua doctrinae salubris ovibus Christi non daret, sed posset eas erroribus falsis ac perniciosis pascere, nimirum non esset a Christo Ecclesiae provisum. Provisum est autem sine dubio, nisi Petrus ipse nos fefellerit, inquiens: Viri fratres, vos scitis quoniam ab antiquis diebus Deus in nobis elegit, per os meum audire gentes verbum Evangelii et credere. Petrum ergo peculiariter inter ceteros elegit Christus, ut eum gentes in fidei controversia non audirent solum loquentem, sed etiam crederent. Ita enim cum Petrus sententiam edixisset, tacuit omnis multitudo, Petro definienti consentiens, ut Actor. 15 a Luca refertur. Tertia propositio: Petro defuncto, divino iure esse, qui illi succedat in eadem auctoritate et potestate. Nam cum oves Christi essent usque ad consummationem seculi futurae, desipiet profecto qui Christum existimabit ovili perpetuo pastorem temporarium suffecisse. Quod igitur Dominus instituendo pastorale Ecclesiae munus primo pastori contulit, id ordinarie cuilibet successori intelligitur contulisse, ut Caiet. De prim. Eccles.

Rom., cap. 12 eruditissime comprobavit. Praeterea, regnum Christi futurum erat aeternum; ergo et Ecclesiae principatus non fuit temporalis, quod libro etiam superiore probatum est. Alioqui si Petri potestas ad posteros non est translata, ne ceterorum quidem apostolorum potestatem ad succedentes episcopos transmissam agnoscemus. Ita nunc in Ecclesia nulla aut episcoporum aut sacerdotum potestas erit. Qui est error in fide manifestus. Utitur etiam Bernardus ad Eugen. lib. 2, cap. 6. in huius rei confirmationem illo Exod. testimonio: Esto tu populo in his quae ad Deum pertinent, ut ostendas populo caeremonias, et ritum colendi viamque per quam ingredi debeant. Provide autem de omni plebe viros polentes, qui iudicent populum omni tempore. Quidquid autem maius fuerit, referant ad te, et ipsi minora tantummodo iudicent. Si hoc feceris, implebis imperium Domini. Quibus auditis, Moyses fecit omnia quae Iethro suggesserat. Quod si Iethro consilium et optimum fuisse constat et synagogae maxime necessarium ut unus esset summus iudex, ad quem maiores causae et quaestiones referrentur, nullo pacto verisimile fit Christo Domino huiusmodi consilium defuisse, quod Ecclesiae erat similiter necessarium. Non ergo Petro solum ea potestas collata est a Domino, sed ad posteros quoque transiit, nisi Deus maiorem synagogae curam habuerit quam Ecclesiae. Confirmat eam rem vel maxime alterum Legis Veteris testimonium, quo usus est Innocentius III, cap. Per venerabilem, qui Filii sunt legitimi. Si difficile, inquit, et ambiguum apud te iudicium esse prospexeris, et iudicum intra portas tuas videris verba variari, surge et ascende ad locum quem elegerit Dominus Deus tuus, veniesque ad sacerdotes Levitici generis, et ad iudicem qui fuerit illo tempore, quaeresque ab eis, qui iudicabunt tibi, iudicii veritatem. Et facies quaecumque dixerint, qui praesunt loco quem elegerit Dominus, et docuerint te iuxta legem eius, sequerisque sententiam eorum, nec declinabis ad dexteram neque ad sinistram. Qui autem superbierit, nolens obedire sacerdotis imperio qui eo tempore ministrat Domino Deo tuo, ex decreto iudicis morietur homo ille, ut nullus deinceps intumescat superbia. In quibus verbis illud primum advertendum est, non quaslibet causas ad metropolitanum iudicem summumque sacerdotem esse referendas, sed difficiliores, quam ut minorum iudicum auctoritate absolvi possent. Deinde et illud admonendum, supremum illud tribunal, a cuius sententia iuxta legis normam nulla prorsus erat appellatio, senatum suum habuisse quidem levitarum et sacerdotum, sed unum esse primum iudicem, summumque unum sacerdotem, qui in sententia ferenda vel solus significatur habere auctoritatem: Qui autem superbierit, inquit, nolens obedire sacerdotis imperio qui eo tempore ministrat, vel praesidenti ad ministrandum, ut Septuaginta transtulerunt. Et rursum: Ex decreto iudicis morietur homo ille. Non ait: Sacerdotum et iudicum, sed: Sacerdotis et iudicis. Nec illud praetereundum, quod non iubet Dominus Concilium ex tota synagoga congregari, sed Concilium adhiberi iubet sacerdotum et levitarum, qui senatus loco summo sacerdoti in civitate matricia semper adessent. Quia enim in promptu erat, ut id genus quaestiones et controversiae identidem orirentur, paratum et aditu facile oportebat esse tribunal, id quod non esset, si frequens cogendum esset ex omni synagoga Concilium ut universas controversias definiret. Sed ne id quidem negligendum est, legislatorem absolute praescribere, ut post sacerdotis praesidentis iudicium omnes suis opinionibus cedant. Facies, ait, … sequerisque sententiam eorum, nec declinabis ad dexteram aut sinistram. Nec iniuria id quidem

praescribit legislator, quoniam ante, ut securos disceptantes redderet, fuerat pollicitus, iudicium illius senatus, ad quem consultatio referretur, verum esse futurum. Qui iudicabunt, inquit, tibi iudicii veritatem. Sed, ait Bucerus, vera erunt haec, si protulerit secundum legem. Sic enim habet Moyses: Facies quaecumque docuerint te iuxta legem eius. Hic primum, quod isti saepe contra nos faciunt, revocare eos libet ad hebraicam veritatem. Septuaginta quippe hoc modo verterunt: Facies secundum verbum quod nunciaverint tibi ex loco, quem elegerit Dominus Deus tuus. Et custodies valde, ut facias secundum omnia quae sancita fuerint tibi: secundum legem et iuxta iudicium quod dixerint tibi, facies. Et Sanctes Pagninus ita reddidit: Facies secundum sermonem verbi quod annunciabunt tibi, et custodies faciendo iuxta omnia quae docebunt te. Iuxta sermonem legis quem docebunt te, et secundum iudicium quod dicent tibi, facies. Ubi non praecipit Moyses ut sacerdotibus credant, si iudicarint secundum legem, sed potius, ut quae sacerdotes docuerint, ea pro lege habeantur. Alioqui, si de legis ac religionis controversia ad senatum recurrentibus hanc causam liceret arripere, nulla unquam eiusmodi quaestio finiretur. Semper enim ille locus dubitandi esset reliquus, an sacerdotes proferrent iuxta legem, cuius dubitationis nullus esset iudex institutus. Sed de his disputatum est alio loco satis, ut arbitror, diligenter. Nunc autem id solum agimus, Deum post tempora etiam Moysis, quamdiu synagoga futura erat, instituisse Maximi Pontificis unum tribunal summum, e cuius iudicio privati omnes cives ac iudices etiam minores penderent. Quid ergo? Moyses providit synagogae, et Christus non providit Ecclesiae? An volumus ut his diebus non sit iudex in Israel, sed unusquisque quod sibi videatur bonum, id et faciat et sentiat? Volumus, inquiunt, Evangelii libertatem. Anne est libertas civitati nullum habere a quo regatur? Est libertas navi sine gubernatore undis ventoque permitti? Libertas ergo erit, ut quidam ait, nullum esse in schola praeceptorem, nullum in humano corpore caput, nullam mentem in homine, sed solis cupiditatibus turbari ac misceri omnia pro libidine. Id vero ne pecudes quidem cuperent, quarum interest pastores habere, a quibus deducantur in pascua atque in eis defendantur ab iniuria ferarum. Non itaque, ut ad propositum revertamur, domus una sine patrefamilias, una civitas sine rectore, ovile unum sine pastore, uno mortuo Petro, relictum est, sed est aliquis, qui illi in regendi ac pascendi oves auctoritate succedat. Quod si obiicias, ex typo et figura non sumi idoneum argumentum, memineris quae in veteri populo illo quasi delineata ad illius speciem et ordinem pertinerent, ea ad speciem Ecclesiae et ordinem referri oportere. Nec nos ex figura argumentamur et typo, sed a minori ad maius argumentamur, evidenti sane ratione. Incredibile est enim, synagogam componendis de fide, lege et religione controversiis iudicem et senatum Deo auctore habuisse, Ecclesiam non habere; praesertim cum Ecclesiae id sit multo etiam magis necessarium. Quae cum ex tam variis nationibus, linguis, ingeniis, institutis emerserit, necesse est ut plures gravioresque habeat de fide et religione controversias. Quas nisi huius reipublicae princeps valeat componere, Ecclesiae profecto forma et species turpissima est et sors multo quam synagogae deterior. Sed Ecclesiae ac synagogae omissa comparatione, ex fine certe praescribitur auctoritas, quae principi in unaquaque societate congruat. Non enim aequa est auctoritas cuilibet imperanti; sed alia patrifamilias, alia praefecto, alia regi convenit, unicuique vero horum tanta, quanta ad cuiusque societatis finem necessaria erit, ut eam patrifamilias

praestemus auctoritatem necesse est, quam ad finem domestici convictus necessariam esse, ratio recta et doctrina praescripserit: quoniam in una domo eodemque tecto, ubi varia est hominum natura et officium cuiusque diversum, non aliter vivi omnino potest. Tantam ergo habet Summus a Christo institutus Pontifex in Ecclesia auctoritatem, quanta ad continendos Christianae reipublicae cives in fide, religione, officio est necessaria. Suboriri autem inter nos necessum est de fide ac religione controversias, quibus componendis si nullus est a Christo datus iudex ad quem referretur tandem eiusmodi quaestio omnis, sine fine esset perpetuaque dissensio, totque ac tam dissonantes de fide ac religione sententiae, quot sunt in Ecclesia et quam sunt diversa capita. Quas ob res si Ecclesiae unitatem, caritatem, consociationem conservare oportet, necesse est profecto ut unus sit relictus a Christo princeps, qui non aliter ac Petrus dissidentium lites dirimere solvereque quaestiones possit. Videmus enim principi cuiusque alterius societatis id convenire, ut si inter socios aliquae controversiae oriantur, praesertim quae ad finem illius societatis proprie pertineant, dirimere eas valeat, cum adiuncto sibi seniorum prudentiumque consilio. Atque haec demum propositio tertia definita est in Concilio Constantiensi. Nam 8 sess. ille error Wicleffi damnatur: Papa non est proximus et immediatus vicarius Christi. Et sess. 15, septimus error damnatus est huiusmodi: Petrus non fuit nec est caput sanctae Ecclesiae Catholicae. Et tertius decimus: Papa non est manifestus et verus successor Petri. Et 27 error: Non est scintilla apparentiae, quod oporteat esse unum caput in spiritualibus regens Ecclesiam, quod semper cum ipsa militanti Ecclesia conversetur et conservetur. Et in bulla Martini V eidem Concilio praesidentis: Utrum credat quod Papa canonice electus, qui pro tempore fuerit, sit successor B. Petri, habens supremam potestatem in Ecclesia Dei. Neque hoc novum sane fuit; quin Ecclesia semper unum Summum Pontificem ac totius Ecclesiae pastorem Petro succedentem agnovit. Quod si reliqua omnis potestas Petro concessa sive ad remittenda peccata sive ad quaecumque alia reipublicae Christianae necessaria munera, non ad Petrum solum sed ad successores pertinet: certe quod dictum est: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam; illud rursum: Tibi dabo claves regni caelorum; illud item: Pasce oves meas; illud denique: Ego rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, ad Summos Pontifices, qui Petro in Ecclesia succedunt, est referendum. Privilegium quippe in fide non errandi, ob Ecclesiae utilitatem, Petro concessum est. Ideo enim cum dixisset Christus: Ego rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, subdidit protinus: Et tu confirma fratres tuos. Verum haec in genere dicta sint; iam in specie, quae ad hanc controversiam pertinent, ea evidentius explicabuntur.