De locis theologicis

DOCET QUIDNAM NOMEN AUT SYNODI AUT CONCILII HOC SANE LOCO SIGNIFICET

Nihil dubium erat quin sinodi vel concilii nomine eadem quippe res est, patres semper nostri intellexerint sacerdotes, praesertim episcopos, in locum unum congregatos, ut causas eas scilicet definirent, quae ad ecclesiae sive fidem seu mores pertinerent. At Lutherani novum concilium volunt omnibus retro saeculis inauditum, ubi de fidei quaestione iudicent non episcopi et sacerdotes, sed rhetores et laicorum turba, qui non via et ratione, sed verbis et clamore praevaleant. Verum huiusmodi errorem facillimum est eripere. Tota enim fidelium ecclesia congregari non potest, et ut posset quidem, non expedit tamen ut ad indisciplinatum vulgus disciplinae nostrae controversiae referantur. Quod si rem publicam vel in pace vel in bello continendam stultum esset concitatae et ineruditae plebis consilium requirere, stultum quoque est, ac multo etiam magis, velle ut in gravissimis de fide quaestionibus populi consensionem atque iudicium requiramus. Ac si populus in rebus temporariis tuto et prudenter magistratuum curae, diligentiae, consilio sese tradit, nec ferendis legibus quicquam sibi aut consilii aut auctoritatis vendicat, cur plebem hi Christianam incitant, ut suis nolit rectoribus se commitere, sed pergat in consensum illud admitti, ubi causae omnino publicae non a privatis hominibus, sed a publicis ecclesiae magistratibus transigendae sunt? Non sumus, inquiunt, adeo rudes et tardi, ut velimus aut totam plebem in concilium cogi, quod esset amentiae, aut doctrinae quaestiones in indoctum vulgus referri; quod esset stultitiae. Sed id cupimus, quod et merito et optimo iure cupimus, ut nec sacerdotes imperiti in concilium veniant, et si qui laici sacrarum litterarum periti sint, sunt autem plurimi, hi ad synodum evocentur; et sive sacerdotes, sive laici, deligantur viri prudentia ac sapientia celebres, quorum consilio res omnes ecclesiae publicaque negotia gerantur. Quoniam non decet ut in his, quae religionis sunt, irreligiosus episcopus laico pio anteferatur, aut in his quae sunt doctrinae laico docto antestet sacerdos indoctus. Sed quod de ignaris episcopis calumniantur, id in confutatione argumentorum explicabimus, nam et hoc primo iam capite inter caetera obiectum est. Quod vero dicunt selectos e plebe viros in synodum cogendos esse, errant in eo turpissime, nec intelligunt qualis sit rei publicae Christianae facies et forma a Christo instituta. Qua de re satis abundanter multis voluminibus ab Alberto Pighio aliisque Catholicis disputatum est. Nunc vero Lutheranis ego non pugno, utrum omnes fideles sacerdotes sint; non utrum foeminae a Christo sint ad ecclesiae munia et sacrorum administrationem admissae; quoniam huiusmodi quaestiones non sunt praesentis operis et instituti. Tantum dico non foeminas, non laicos, sed solos sacerdotes et episcopos oportere in concilium cogi. Veniam, inquit Dominus Moysi, ad te in caligine nubis, ut audiat me populus loquentem ad te, et credat tibi in perpetuum… Descende et contestare populum, ne forte velit transcendere terminos ad videndum Dominum, et pereat ex eis plurima multitudo. Sacerdotes quoque, qui accedunt ad Dominum, sanctificentur … et accendes tu et Aaron tecum, etc. In hanc ergo formam Christus per episcopos et sacerdotes populum

Christianum instituit, nec plebei ascendere ad consultandum cum sacerdotibus debent, sed praescriptis terminis contineri. Sed ait: Moyses sacerdos non erat, et tamen ille docebat populum religionisque quaestiones finiebat. At primum, nego Moysem sacerdotem non fuisse. Moysem, inquit, et Aaron in sacerdotibus eius (Psalm. 98). Item non modo obtulit Deo munera, et inmolavit, verum etiam Aaron et filios eius consecravit. Sacerdos igitur erat. Illud Levitici octavo diserte explicatum est. Deinde dato mihi legislatorem alium, dato ducem et prophetam a Deo constitutum, dato hominem, cuius verbis Deus tantum auctoritatis dederit, et tunc ego fortasse dicam eiusmodi virum, etiam si laicus sit, cum sacerdotibus consulendum. Sed illud uni Moysi concessum est. Transferri itaque passim in alios non debet. Nam quid proprie in controversiis finiendis legislator ipse praescripserit planum in lege et expeditum est. Si difficile, ait, et ambiguum apud te iudicium esse prospexeris… venies ad sacerdotes Levitici generis… etc. sequerisque sententiam eorum, nec declinabis ad dexteram nec ad sinistram. In ambiguis ergo quaestionibus ad sacerdotes populus habet currere, in eorumque iudicio requiescere. Adde huc illud Aggaei:Interroga sacerdotes legem. Adde etiam illud Malachiae: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore eius: quia angelus Domini exercituum est. Nec in veteri testamento solum ea praescripta forma est in controversiis finiendis praecipiendaque doctrina, sed in novo etiam asservatur ut in utraque iuxta re populus ab episcoporum sacerdotumque labiis et iudicio pendeat. Nam quod ab episcopis percipienda evangelii doctrina sit, testis est Paulus ad Ephes. 4 inquiens: Et ipse dedit quosdam quidem Apostolos, quosdam autem Prophetas, alios vero Evangelistas, alios autem pastores, et doctores, etc. Quo loco Paulus, cum Apostolos, Prophetas, Evangelistas, quasi in tres clases distribuisset, pastores tamen et doctores severe, sane atque prudenter re ipsa confusos, sola cogitatione distinxit, ut iidem esse in ecclesia, qui et pascerent et docerent intelligerentur.Sed in his verbis lapsa consuetudo deflexit de via, sensimque eo deducta est, ut alios pastores, alios doctores intelligeret, qua nulla pernicies maior Christianorum viae potuit afferri. Apostolus enim penes Episcopos ut regendi, ita quoque pascendi ac docendi auctoritatem esse voluit. Attendite, inquit, vobis et universo gregi, in quo vos Spiritus Sanctus posuit episcopos regere ecclesiam Dei. Et rursum ad Timotheumet Titum: Non alios episcopos, alios doctores, sed eumdem episcopum doctoremque praescripsit. Ac per Hieremiam Dominus: Dabo, inquit,pastores, qui pascent vos scientia et doctrina. Doctrina igitur evangelica a pastoribus ecclesiae expectanda est, quos et episcopos esse et doctores tradidit Paulus. At vero, quod episcoporum ac sacerdotum etiam sit de fidei controversiis decernere, Actorum quintodecimo capite tradit Lucas. Cum enim venissent Paulus et Barnabas et quidam alii Hierosolymam, suscepti quidam sunt ab ecclesia, quae erat Hierosolymis, sed cum proposita esset quaestio, convenerunt, ait, Non foeminae, non iuvenes, non laici, … sed apostoli et presbyteri videre de verbo hoc. Quod si Petrus ut mentes Antiochenorum dubitantium Synodi auctoritate firmarentur, non fideles omnes, sed solos presbyteros cum apostolis congregandos existimavit, quid est quod nos in ecclesiae gravissimum coetum mulierculas, lanios, coquos, sartores,

convenire cupiamus? Scimus enim apud Lutheranos huiusmodi multos sacrarum sibi litterarum scientiam assumere. Praeterea, cum in dubium venit quaenam pascua sint ovibus permittenda, quae contra vetanda, pastorum ea consultatio est, non ovium. Ecclesiae igitur pastoribus huiusmodi causas Dominus demandavit. Praeterea, claves regni coelestis Christus non vulgo passim, sed apostolis eorumque successoribus concessit, ut in cap. firmiter de summa Trinitate dicitur. Nec enim quae alterius et loci et temporis sunt, ea nunc probare debemus, in clavium autem potestate eaedem res sunt, aperire et solvere, claudere et ligare, quemadmodum vel ipse Christus, Matth. 16 cap. explicuit. Solvere ergo quaestiones circa fidem exortas, ligareque fideles expleto iam iudicio ad credendum, non quorumlibet est, sed eorum tantum qui ut claudendi et aperiendi, ita ligandi solvendique auctoritatem habent. Confirmat autem hoc vel maxime quod ea impedimenta tollere, quibus ianua regni coelorum clauditur, clavium munus est proprium. Ignorantiam igitur fidei, quae sine dubio in eiusmodi impedimentis est, ii proprie tollent, quibus claves concessae sunt. Accedit ad haec quod apostolus ad Rom. 10 coelos esse intellexit apostolos, cum eis illud aptavit: In omnem terram, etc. Apostolorum ergo et eorum qui apostolis successere, proprium erit illustrare caeteros ac vi sua populum continere. Quod si coeli illustrationes tollis, quibus omnia quae terra parit maturata pubescunt, infoecunda haec maneat necesse est, ac vere iuxta nomen suum arida. Atque etiam, si tenebrae operient terram et caligo populos, non has alii discutient quam quibus a Christo dictum est, Vos estis lux mundi. Qui vero, quod superiorum est munium inferioribus in ecclesia tribuunt, hi similes sunt ut si qui aut in terra vim illustrandi ponant, aut in pedibus vim cernendi. Sed quoniam de his fusius et accuratius ab aliis disputatum est satis fuerit haec nos pauca breviter attigisse. Nec est profecto cur maiorem in hac re lucem desideremus, quam non ratio modo, sed perpetuus etiam ecclesiae usus fecit esse perspicuam. Non enim patrum memoria, nisi episcopi et presbyteri in concilium vocantur. Nec hi omnes, sed qui pastores ecclesiae et rectores sunt. Episcopi enim, quos annulares nostri vocant, sine causa aliquando in synodum sunt admissi. Sed nihil mirum. Nam et sine causa in ecclesia sunt. Verum haec alias. Nunc complectar quod proposui brevi. Sane, nisi me opinio fallit, sicut nec simplices presbyteri, ita nec annulares isti episcopi quidem in synodum cogendi sunt. Totum quippe ecclesiastici concilii negotium non ordinis, sed iurisdictionis potestate transigitur. Ferre namque sententiam, solvere aut ligare absque iurisdictione nemo potest. Constat autem patres in synodo aut leges de moribus dare populo, aut de fidei quaestionibus iudicare, quorum neutrum sine ligandi solvendique iure sacerdos facit. Sed utcumque haec habeant, errant certe in media luce Lutherani, qui synodum aliter quam episcoporum et sacerdotum collectione definiunt. Errat quoque turpiter pueriliterque Bucerus, cum ait in synodum ecclesiae non debere cogi nisi Dei filios. Primum enim, si solum Dei filii synodum ecclesiae faciunt, quaero an convenire debeant ultro non vocati, an potius futurus sit aliquis, cuius evocentur imperio. Si vocati in concilium veniant, ecquis, rogo, ille futurus est, qui veros Dei filios internoscat? Sin ultro venient, quisque ergo de se iudicium feret et suae bonitatis opinione fretus in concilium sese ingeret? Sed ut de se coniecturam habeat, quomodo reliquos iustos esse et sanctos intelliget?

Atque ut huiusmodi hominum insaniam apertius deprehendas, finge in republica unaqualibet cives, qui sua et sponte et auctoritate se congregent ad censendum de legibus, de magistratibus, de religione, idque eo quisque audacius, quo magis virtuti suae et studiis fidit. Num talis reipublicae forma et species non a Solone dico aut Licurgo, sed ab ullo omnino cordato homine probaretur? Non igitur ea confusio ac perturbatio in ecclesiae synodum inferenda est, quam ne in vicis quidem et opidulis homo sanae mentis admitteret. Nisi forte in illam insaniam recidamus, ut putemus hominem, simul atque Dei filius esse desit, potestate quoque regendi, pascendi, iudicandi, ligandi, solvendi esse destitutum. Quod quidem quale sit non est huius operis ostendere, sed in republica prophana animadverti potest, ubi civium tamen vel probitas vel improbitas non adeo obscura est, ut non queat aliquando facile deprehendi. Id quod in Christiana republica non perinde facile est, cuius scilicet praecipua virtus, qua filii Dei et nominantur et sunt, occultissima est. Non enim qui manifesto Iudaeus est, nec quae in manifesto in carne est circumcisio, sed qui in abscondito Iudaeus est, et circumcisio cordis in spiritu, non littera, cuius laus non ex hominibus, sed ex Deo est. Quamobrem, si charitate amissa potestas item publica amitteretur, dici non potest quantis tenebris ecclesia esset circumfusa. De quo argumento et nos superiore libro disseruimus, et alii plerique diseruerunt multo copiosius; nos quasi praetereuntes haec diximus, ut lectores intelligant quod ad praesentem locum satis est, episcopos enim malos in synodum congregandos, ut qui potestatem pascendi, iudicandi, ligandi, solvendi non amiserint. Lutheranos itaque ab hoc quidem sermone removeamus: ipsi autem intelligamus synodi ecclesiasticae nomen non quosvis, sed pastores et pontifices ecclesiae complecti in unum locum congregatos, ut de causis ecclesiasticis, hoc est, de moribus, fide, religione, pronuntient.