Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

NOTANDUM 1. Quod cum Virgo Deipara per eximiam vitae suae integritatem ac sanctimoniam, non solum caput, sed etiam corpus serpentis contriverit: hinc veterrimus ille serpens omnes, quas potuit, mortis artes, ut ei debitum cultum ac venerationem impendendam vel prohiberet, vel pessundaret. Nam praeterquam quod aliquando extiterint haeretici, maxime vero mulierculae quaedam, ut narrat S. Epiphanius haeresi 78. et 79. quae Virginem Deiparam veluti Divinitatem aliquam venerabantur, et ei libationem et sacrificia deferebant; varii fuerunt quoties pene saeculo⟦?⟧ Mariani cultus hostes⟦?⟧ et impugnatores haeretici: cum enim de beatissima Virgine merito canat Ecclesia: Cunctas haereses sola interemisti in universo mundo, nemini mirum videri debet, si omnes suborientes haereses adversus eius gloriam debacchari ac militare non cessent. Nam, ut alios taceam, Lutherani et Calvinistae in B. Virginis cultores infensissimo odio exarserunt.

Hinc est, quod Lutherus in Postilla Nativitatis et Annuntiationis Mariae, non minus mendaciter quam impudenter scribat: Papistas Mariam Deam fecisse, et plus recurrere ad illam, quam ad Christum, et plura ab ea petere, et expectare. Melancton in Apologia confessionis, ait: clamari esse apud Papistas Mariam successisse in locum Christi: quia plus fiduciae ponunt in illa, quam in Christo, et plus illam, quam Christum, orant: quasi Christus esset solum Iudex, et non Propitiator. Calvinus in Harmonia cap. 2. Ioannis, ait: Nos ornasse⟦?⟧ Mariam spoliis Christi, et non putare illam satis honorari, nisi Dea fiat.

NOTANDUM 2. Impetrationem B. Virginis longe praestantiorem ac efficaciorem esse, quacumque interpellatione Sanctorum, idque multiplici de causa: Primo quidem, quia est Mater Dei, ac proinde illius apud Deum postulatio efficacissima est: unde Seraphicus Bonaventura In Speculo B. Mariae⟦?⟧ cap. 8. non minus devote, quam praeclare ait: Quia Dominus potentissimus tecum est, ideo et tu es potentissima secum, potentissima es per ipsum, potentissima apud ipsum: ita ut vere dicere possit illud Eccles. 21. In Ierusalem potestas mea. Et cap. 5. ait, abyssum invocare abyssum, quando Mater Dei Filium pro nobis invocat: et refert ibidem Augustinum, de ea sic loquentem: Sicut apud Deum es potentior, ita praes omnibus Sanctis es pro nobis sollicitior. Secundo, quia est sanctior omnibus aliis Sanctis, non solum hominibus, sed etiam Angelis, ut docet S. Ephrem De laudibus Virginis, scribens: Sanctior Cherubim, sanctior Seraphim, et nulla comparatione caeteris omnibus superis exercitibus gloriosior. Unde Petrus Damianus ser. De Annuntiatione, ait: Attende Seraphim, et in illius superioris naturae supervola dignitatem, cerne videbis quidquid maius est, minus esse Virgine, solumque Opificem opus istud supergredi. Tertio, quia quamvis oret Deum per Christum, sicut et alii Sancti, tamen non est improbabile alios Sanctos Christum etiam orare mediante ipsa B. Virgine: unde S. Bernardus serm. De Nativitate Mariae ait: Ad Patrem recurris accedere, ille tibi dedit Mediatorem, scilicet Christum: sed forsitan, et in ipso Maiestatem terrere divinam, advocatum vis habere ad ipsum? ad Mariam recurre, etc. Plures aliae rationes ad eamdem veritatem asserendam collineare possunt, quibus compertum fiat beatissimam Virginem peculiari devotione merito iure a fidelibus celebrari, utpote quae cum Deo longe praestantiorem quam caeteri Sancti affinitatem habeat.

NOTANDUM 3. Quod cum plerique ex SS. Patribus scribant B. Virginem esse apud Deum omnipotentem, mediatricem, humani generis reparatricem, et alia eiusmodi; haec ita sunt accipienda per sensum accommodationis, ita quod dicatur omnipotens secundum quid, seu per quamdam assistentiam divinam, qua nempe creatura potest aliqua operari propter peculiarem assistentiam, et concursum Dei operantis, et producentis ea, quae ab ipsa creatura postulantur, et exorantur: quem utique omnipotentiae modum nonnulli e SS. Patribus tribuunt B. Virgini; praesertim S. Anselmus lib. De laudibus Virginis cap. 12. Te sic Deus exaltarit, ut omnia secum possibilia donaverit. Et infra orans B. Virginem, Tu velis, inquit, et nequaquam fieri non poterit. Petrus Damianus ser. 2. De Nativitate Mariae: Fecit tibi magna, qui potens est, et data est tibi omnis potestas in caelo et in terra, et nihil tibi impossibile, cui possibile est desperatos in spem beatitudinis relevare; quomodo enim nulla potestas te potuit opprimere⟦?⟧? etc. Et statim post: decedis enim ad illud aureum reconciliationis altare, non solum rogans, sed etiam imperans. Domina, non ancilla. Simili ratione dicitur mediatrix et reparatrix generis humani: non quidem immediate, sed mediante Christo Domino, quia nempe eius beneficio hunc potentissimum habuimus Mediatorem et Redemptorem.

NOTANDUM 4. Anno 375⟦?⟧ Collyridianorum exortam esse haeresim in Arabia, qui Virginem Deiparam ut Deum colebant, et in eius nomen collyridem panis per mulieres offerebant. Huic enim sexui secta illa sacerdotii munia deferebat: imo solebat mulieres hanc sectam continere. Illam S. Epiphanius confutat haeresi 78. extendens primo nullam mulierem, ex quo mundus conditus est, sacerdotio unctam esse: quod ubi ex Veteri Testamento probavit, haec addit ex novo: Si sacerdotium mulieribus mandatum foret, aut ceremonicum quiddam⟦?⟧ praestare in Ecclesia liceret, nulli potius quam Mariae illud in Novo Testamento committi sacerdotis officium debuit: cui tantus honor est habitus, ut gremio sinuque suo Regem omnium⟦?⟧ ac caelestem Deum, Deique Filium exciperet. Cuius aeternum veluti templum ac domicilium ad divini Verbi incarnationem singulari est benignitate Dei, magno nimirum stupendo mysterio praeparatus. Tertium longe Deo utilius est visum: ac ne baptizandi quidem potestas est illi facta: cum alioqui ab illa tingi potius Christus quam a Ioanne potuisset. Ostendit deinde Beatam Virginem adorandam non esse: Sanctum erat, inquit, Mariae corpus, fateor, non tamen Deus illa fuit. Et Dea et Virgo extitit: minime tamen nobis ad adorandum proposita, sed pia adorans ipsum qui e sua carne genitus, e caelo ac paterno sinu descenderat. Quod sanctum quoque nos Evangelium praemonere voluit, in quo ita Christus loquitur: Quid mihi et tibi mulier? nondum venit hora mea. Quod idcireo mulierem appellavit, ne quis Beatam Virginem excellentioris alicuius esse naturae crederet. Et infra: Quamquam enim selectum quoddam ens⟦?⟧ atque eximium sit, nihilominus mulier est, eiusdemque cum caeteris naturae: licet animo atque sensu amplissimis honoribus affecta sit: perinde ac reliquorum sanctorum corpora, aut si quid ad gloriam ac splendorem illustrius attulere. Addit inferiors: Illam Ioachini et Annae precibus concessam, ita tamen ut non aliam quam caeteri mortales nascendi conditionem habuerit, sed ut illi e communi satu ac matris utero prodierit. Denique hanc statuit religiosi cultus regulam: Honoretur una Maria⟦?⟧: Pater vero, Filius et Spiritus Sanctus adorentur: Mariam adorare nemo velit. Et infra: Maria in honore sit, Dominus adoretur. Quibus S. Epiphanii verbis cultus religiosus Deiparae Virginis asseritur, superstitiosus damnatur. Honor Mariae iudicium diligit. Quamobrem nec cum Deo componatur unquam, nec una cum Christo laude celebretur, nec ipsi tribuantur quae Deo soli vel Homini-Deo conveniunt. Taliter honoranda est Mater Domini, inquit S. Bernardus, bene admonet:

sed honor Reginae iudicium diligit. Virgo regia fulvo⟦?⟧ non eget honore, aere⟦?⟧ cumulata titulis, infulis dignitatem. Honora sane integritatem carnis, vitae⟦?⟧ sanctitatem, miram⟦?⟧ foecunditatem in Virgine, prolem venerare divinam. Extolle nescientem in concipiendo concupiscentiam nec in pariendo dolorem... Magnifica gratiae inventricem, mediatricem salutis, restauratricem saeculorum. Exulta denique exaltatam super choros Angelorum ad caelestia regna. Haec mihi de illa cantat Ecclesia, et me eadem docuit decantare.

His ita praemissis, duo supersunt determinanda: Primum, quod Virgo Deipara longe nobiliori cultu, quam omnes alii Sancti, sit veneranda: Secundum, quod longe potentior et efficacior sit illius ad Deum interpellatio, quam aliorum Sanctorum, quae duo haec unica Conclusione SS. Patrum auctoritate expendemus.

Conclusio ultima. — BEATISSIMA VIRGO EST COLENDA CULTU HYPERDULIAE, ET PRAE CETERIS SANCTIS INTERPELLANDA.

Probatur prima pars: adoratio, et cultus hyperduliae ille est, qui creaturae rationali impenditur propter precellentem eius dignitatem et sanctitatem, divina quidem inferiorem, sed caeterarum creaturarum sanctitate sublimiorem: at talis est beatissimae Virginis dignitas et sanctitas: nam, inquit S. Anselmus, De Laudibus Mariae, cap. 9. Pura enim sanctitas, et sanctissima puritas piissimi pectoris eius omnem omnis creaturae puritatem, sive sanctitatem transcendens incomparabili sublimitate hoc promeruit, ut Reparatrix perditioribus benignissime fieret. — Idem habet Germanus Constantinopolitanus Patriarcha in Epist. ad Ioannem Episcopum Synadensem, quae probata est in septima Synodo actione 1. ubi inter caetera scribit: ipsam proprie vereque Matrem veri Dei colimus et magnificamus, et universa visibili et invisibili creatura superiorem arbitramur. — Similia scripsit Theodorus Hierosolymitanus Patriarcha in Epistola Synodica, quam probavit eadem septima Synodus actione 3. In ea namque Epistola dicit: Quae vera⟦?⟧ Dei Mater est, et tam ante, quam post partum Virgo permansit; atque omni tam intelligibili, quam sensibili natura facta est gloria et splendore praestantior. — Hinc Basilius Seleuciensis, Orat. 33. ait: Si de aliis Sanctis Paulus dixit, quibus dignus non est mundus, quid de Dei Genitrice dicemus, quae tanto splendidius Martyribus coruscat, quanto Sol stellis omnes fulgore vincit? Quapropter merito in Collectaneis Anastasii Bibliothecarii p. 73. legimus hanc professionem: Quisquis beatam super omnem creaturam, et naturam humanam, absque eo, qui genitus est ex ea, venerabilem, semperque Virginem, Matrem scilicet Domini nostri, non honorat, atque adorat, anathema sit.

Probatur etiam secunda pars; nempe, quod non solum prae caeteris omnibus Sanctis venerandam, sed etiam interpellandam ac invocandam Deiparam Virginem sancti Patres certatim praedicant, cum eam misericordiae Matrem, miserorum, afflictiorumque spem ac solatium, necnon et salutis reparatricem, apud Deum mediatricem potentissimam appellant. Sic prae caeteris Basilius Seleuciensis, Oratione in Annuntiatione, Ave gratia plena, inquit, mediatrix Deo, et hominibus, ut inimicitiae maceria diruatur, et caelestibus terrena iungantur. — Idem scribit Germanus Patriarcha Constantinopolitanus, in Sermone De Dormitione B. Virginis, ubi inter caetera ait: Nemo Dei cognitione repletus, nisi per te, Sanctissima: nemo salvatus nisi per te, Dei genitrix: nemo a periculis liber nisi per te, dilecta Dei⟦?⟧ Genitrix. Deinde subiicit: Tu maternum cum apud Deum obtines, iis qui supra modum peccant, supra modum veniam conficis. Nec enim fieri potest ut non exaudiaris, quoniam tibi ad omnia, et per omnia, et in omnibus Deus, tamquam vere et immaculatae Matri suae obedit. Unde, et afflictus merito ad te confugit; imbecillus tibi adhaeret; qui bello petitur, te hostibus opponit. Indignationem, iram, et afflictionem, immissionem per Angelos multos tu commotus: tu iustam comminationem, et sententiam aequae condemnationis convertis, magnopere amans populum illum, qui nomine Filii tui vocatur. — His praeclare adstipulatur Arnoldus Carnotensis, De laudibus Virginis, ubi inter caetera, in quibus maxime de Virginis mediatione et potentissima suffragatione disputat, haec habet: Dicidunt coram Patre inter sese Mater et Filius pietatis officia, et miris allegationibus muniunt redemptionis humanae negotium: et condunt inter se reconciliationis nostrae inviolabile testamentum. Maria Christo se spiritu immolat, et pro mundi salute obsecrat; Filius impetrat, Pater condonat.

Hinc S. Augustinus, Sermone 18. De Sanctis, qui est De Annuntiatione, quem aliqui S. Fulgentio tribuunt, Deiparam Virginem sic interpellat:

Admitte nostras preces intra sacrarium exauditionis, et reporta nobis antidotum reconciliationis. Sit per te excusabile, quod per te ingerimus: fiat impetrabile, quod fida mente poscimus. Accipe quod offerimus: redona quod rogamus: quia tu es spes unica peccatorum. Per te speramus veniam delictorum, et in te, beatissima, nostrorum est expectatio praemiorum.

His omnibus praeclaram coronidem imponet Seraphicus Doctor in Speculo B. Mariae Virginis; maxime vero lectione 5. ubi inter caetera haec habet:

Quis immensitatem Mariae potest mensurare? Ecce quod dicitur in Ecclesiastico: Altitudinem caeli, latitudinem terrae, et profundum abyssi, quis dimensus est? Caelum est Maria, tum quia caelesti puritate, caelesti claritate, caelestibus aliis virtutibus, abundavit. Tum quia sedes Dei altissima fuit, teste Propheta, qui dicit: Dominus in caelo paravit sedem suam. Terra quoque Maria fuit, qua fructum illum nobis protulit, de quo idem Propheta ait: Terra dedit fructus suos. Abyssus etiam est Maria in bonitate, et misericordia profundissima. Unde etiam dum profundissimam misericordiam Filii sui pro nobis interpellat, quasi abyssus abyssum invocat. Caelum ergo est Maria, terra est Maria, abyssus est Maria. Quis huius caeli altitudinem, quis huius terrae latitudinem, quis huius abyssi profunditatem; quis, inquam, Mariae immensitatem dimensus est, nisi ille solus, qui ipsam non solum in gratia, et in gloria, sed etiam in misericordia, tam altissimam, tam sanctissimam, tam profundam operatus est? Unde specialiter de huius misericordia ait B. Bernardus: Quis misericordiae tuae, O benedicta, longitudinem, et latitudinem, et sublimitatem, et profundum queat investigare? Nam longitudo eius usque ad novissimum diem invocantibus eam subvenit universis: latitudo eius replet orbem terrarum, ut sua quoque misericordia plena sit omnis terra: sed et sublimitas illius supernae civitatis invenit restaurationem; et profundum eius sedentibus in tenebris, et umbra mortis obtinuit redemptionem.

Et infra, cum dixisset gratiam B. Virginis ipsi fuisse utilissimam, quia fuit ei deliciosa in animo, miraculosa in Filio, gloriosa in regno: deliciosa in mente spirituali, miraculosa in prole Virginali, gloriosa in diademate aeternali⟦?⟧; subdit:

sed certe, charissimi, gratia Mariae non solum utilissima fuit sibi ipsi, sed etiam nobis; imo toti humano generi: gratia enim Mariae colligit malos, impinguat bonos, liberat universos: colligit a culpa, impinguat gratia, liberat a morte aeterna. Dico ergo, quod gratia Mariae colligit ad misericordiam, colligit ad Ecclesiam malos... O vere magna Mariae gratia! qua multi ex eis > ad misericordiam colliguntur, qui a Doctoribus, et Rectoribus tamquam incorrigibiles relinquuntur; et ideo bene B. Bernardus ait: Maria tu peccatorem toti mundo despectum materno affectu amplecteris, foves, nec deseris, quousque horrendo Iudici miserum reconcilias.... Suffragante gratia Mariae (boni) impinguantur unctionibus gratiae, impinguantur, inquam, pinguedine Spiritus sancti, qua et ille impinguari cupiebat, qui dicebat: Sicut adipe, et pinguedine repleatur anima mea. O quis aestimare valeat, quam multae animae opitulante gratia Mariae, sint per gratiam impinguatae; immo certe quis aestimare valeat, quanta in ipsa Maria fuit impinguatio gratiarum, cuius gratia impinguata sunt tot millia animarum? Item gratia Maria liberat a morte aeterna universos, qui liberantur... Unde Anselmus ait: Quid, inquit, digne referam Genitrici Dei, et Domini mei? Per cuius foecunditatem captivus sum redemptus, per cuius partum de morte aeterna sum exemptus, per cuius prolem, perditus restitutus sum, et de exilio miseriae ad patriam aeternae beatitudinis sum reductus? O ergo Mater gratiae, fac nos filios gratiae: fac, ut per gratiam tuam verissimam, colligamur ad veniam remissionis, impinguemur per gratiam devotionis, liberemur a morte damnationis. Per Dominum nostrum, etc.