Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Notandum 1. Duplicem solito distingui terminum actionis productivae: unum videlicet totalem et adaequatum, alium vero formalem. Terminus totalis nihil aliud est, quam ipsa res tota, quae fit per actionem: sic in generatione humana terminus totalis est homo genitus, in dealbatione est album. Formalis vero est illa forma, qua mediante terminus ille totalis completur et perficitur: seu forma, quae est ratio cur ipsa actio terminetur ad terminum totalem et adaequatum: sic in dealbatione albedo producta est ratio formalis, seu forma, qua fit album. Prior terminus etiam dicitur terminus qui, nempe qui totaliter, et adaequate actionem terminat; posterior vero dicitur terminus quo; quia ipso mediante actio terminatur: sic in generatione substantiali terminus qui, seu totalis, est suppositum, seu compositum ex natura et subsistentia: terminus vero quo, seu formalis, est ipsa forma substantialis, qua compositum habet esse.

Notandum 2. Nullam, aut saltem levem controversiam inveniri apud Theologos, de termino totali actionis unitivae, seu assumptionis humanitatis ad Verbum: omnes namque conveniunt talem terminum esse Christum, seu personam compositam ex natura divina et humana; nempe Deum-homo, hoc est, Verbum Divinum in humanitate subsistens; quippe ille est terminus totalis et adaequatus Incarnationis qui habet esse per Incarnationem: Christus autem habet esse per Incarnationem; ac subinde est illius terminus. Sed gravis, eaque multum intricata movetur difficultas, maxime apud recentiores Theologos, quisnam sit terminus formalis quo, seu ad quem unionis hypostaticae; circa cuius controversiae resolutionem variant Auctores, et maxime in quatuor sententias scinduntur: Prima est eorum, qui sustinent terminum formalem quo, seu ad quem Incarnationis, esse personalitatem Verbi. Ita Alvarez disp. 13. conclus. 3. Secunda sententia ait terminum formalem ad quem huius actionis esse modum substantialem unionis, quo Verbum Divinum humanitati assumptae copulari dicitur. Ita Suarez disp. 8. sect. 2. Tertia sententia contendit ipsum terminum esse humanitatem, ut unitam Verbo, ita quod unio sit conditio praerequisita ad illam terminationem. Sic docet Vasquez disp. 19. cap. 2. Quarta denique sententia contendit, quod cum unio hypostatica possit diversimode considerari, nimirum, vel quatenus est communicatio subsistentiae divinae, vel quatenus est assumptio naturae humanae, vel prout est unio naturae divinae cum humana, licet Incarnatio sit una, eademque actio in re; tamen secundum has diversas considerationes etiam diversos terminos habet; qui utique sententia, utpote probabilior et verior, ut probetur evidentius

Notandum 3. Quod etsi Incarnatio, seu actio unitiva naturae divinae cum humana in unitatem personae, sit actio simplex et indivisa, tribus adorandis Personis ex aequo communis; tamen secundum diversam habitudinem et relationem sui ad diversa, etiam varias sortitur appellationes, ratione quarum dici potest multiplex. Enimvero si spectetur per respectum ad principium per quod fit, dicitur unitio si per respectum ad divinam naturam, quae humanitati sociatur, appellatur communicatio, seu transfusio, qua Divinitas intimiori ac peculiari modo illabitur humanitati assumptae, quam caeteris entibus, quibus fit praesens dumtaxat per illapsum immensitatis, qua caelum et terram implet, non autem per vinculum personalitatis, qua naturam divinam cum humana sociat: si denique consideretur Incarnatio per ordinem ad naturam assumptam, dicitur humanatio, seu incarnatio: qua Deus humanitatem in consortium suae Divinitatis evocans, illam arctissimo eiusdem personae foedere in perpetuum copulavit. Quibus praelibatis sit

Conclusio prima. — Terminus totalis et adaequatus actionis unitivae et copulativae Verbi cum humana natura, est Christus, scilicet Deus-homo.

Ita communiter omnes Theologi, et

Probatur: Terminus totalis et adaequatus actionis unitivae duorum extremorum est compositum ex illis resultans: sed Christus, quatenus Deus-homo subsistens in unitate personae, est compositum resultans ex actione unitiva Divinitatis cum humanitate: igitur est illius actionis unitivae terminus totalis et adaequatus. Maior constat per inductionem, quippe terminus totalis et adaequatus vel generationis, vel compositionis, vel resurrectionis, alius non est, quam ipsum compositum ex partibus unitis resultans; nihil enim aliud intenditur per actionem unitivam, quam compositum resultans ex unione extremorum. Minor etiam constat ex dictis: siquidem Christus est ipsum Verbum subsistens in humanitate nostra secundum unitatem personae, per quam natura divina et humana invicem sociantur et subsistunt.

Dices: Terminus totalis Incarnationis debet esse aliquid creatum: sed Christus non est aliquid simpliciter creatum: igitur non est terminus totalis Incarnationis. Maior apparet, quia omnis actio, quae fit in tempore, productiva est alicuius temporanei: Incarnatio autem facta est in medio temporum: igitur terminus per eam productus temporaneus est: omne autem temporaneum creatum est, ac proinde terminus actionis incarnativae est quid creatum. Minor etiam est vera: quippe cum Christus connotet naturam Divinam, qua longe praestat humana, et suppositum Verbi, quod est infinitum et increatum, etiam dici debet aliquid increatum; siquidem a nobiliori parte petitur denominatio: et consequenter alius est assignandus terminus totalis et adaequatus actionis incarnativae, quam Christus.

Respondeo, terminum totalem et adaequatum considerari posse dupliciter: vel materialiter et disiunctive, ratione extremorum ex quibus coalescit; vel formaliter et copulative, ratione coniunctionis et unionis utriusque extremi. Priori modo dici potest quid increatum et creatum, aeternum et temporaneum, ratione scilicet naturae humanae, et divinae, ac suppositi Verbi: posteriori vero simpliciter appellari potest quid creatum, quippe unio illa creata est, si creationis nomen late usurpes, non quidem pro re, qua nihil supponit, nam revera unio supponit naturam divinam et humanam, sed quatenus significat actionem, per quam fit aliquid, quod antea non erat; Christus enim factus est in tempore per actionem unitivam Divinitatis cum humanitate in unitate personae: unde cum compositum, seu terminus totalis alicuius unionis substantialis, non denominetur a partibus secundum se sumptis, sed ab earum unione simul, ut constat exemplo hominis, qui dicitur mortalis, licet animam immortalem habeat, Christus absolute dici potest quid creatum et temporaneum, quoniam unio Divinitatis cum humanitate facta est in tempore; increatum enim dicit omnem negationem inceptionis et desitionis, et proinde si terminus ille adaequatus sic diceretur increatus in ratione termini, negaretur ista unio hypostatica facta fuisse in tempore, quod aperte falsum constat ex illo Ioannis: Verbum caro factum est, necnon ex Symbolo, qua dicitur Christus conceptus de Spiritu sancto, natus ex Maria Virgine, et homo factus. Nec refert quod nec Verbum, neque natura divina, quae praecipuum in Christo locum tenent, sint quid increatum et aeternum: quippe ad hoc ut aliquod compositum dicatur factum formaliter, non est necesse, quod per actionem, ex qua resultat, producta fuerint extrema; sed sufficit quod invicem fuerint copulata; si quis enim albedinem praexistentem separatam uniret subiecto, vere produceret album, quamvis extrema ante unionem extitissent: igitur licet per unionem humanitatis ad Verbum non fiat ipsum Verbum, nec ipsa natura divina, non minus propterea Christus resultans ex illa unione dici debet productus et temporaneus, quia extrema ista per actionem unitivam copulata sunt in tempore.

Conclusio secunda. — Incarnatio considerata ut communicatio substantiae divinae habet pro termino personalitatem Verbi: ut humanatio seu Incarnatio, eius terminus est humanitas: ut unitio, terminus eius formalis est unio.

Patent tres huius Conclusionis partes. Prima quidem, nam terminus formalis ad quem communicationis est id quod communicatur: sed suppositum Verbi est id quod formaliter communicatur naturae humanae: igitur secundum hanc considerationem, suppositum Verbi est terminus formalis Incarnationis. Secunda pars etiam fit clara, nam terminus formalis Incarnationis, ut est humanatio, est id quod in termino totali habet quasi rationem formae: sed id a quo Christus habet formaliter, quod sit homo, est ipsa humanitas: ergo illa est terminus formalis. Tertia denique pars itidem constat, nempe quod unio sit terminus formalis productionis, nam terminus formalis actionis productivae, ut talis, est id quod producitur per ipsam actionem, sed id quod producitur per unitionem est ipsa unio: igitur illa est terminus formalis Incarnationis, quatenus ipsa est unitio naturae divinae cum humana.

Dices: Illud habet rationem termini formalis in Incarnatione, quod maxime habet rationem formae perfectivae: sed Verbum Divinum habet rationem formae perfectivae, nam est actus terminans et perficiens humanitatem, quae est quasi materia terminata et perfecta per personalitatem Verbi: igitur terminus formalis est ipsa Verbi personalitas.

Distinguo maiorem: Quod habet rationem formae perfectivae in ratione communicationis, concedo: in ratione unitionis, aut humanationis, nego. Et similiter distincta minore, nego consequentiam. Fateor equidem Verbum Divinum posse dici terminum formalem Incarnationis, quatenus illa dicitur communicatio naturae divinae et personalitatis Verbi, non vero quatenus est humanatio aut productio.

Instabis: Verbum Divinum idem praestat quod praestaret personalitas creata si adesset: sed si personalitas creata adesset, revera esset forma actuans humanitatem, quatenus humanitas est: igitur Verbum est terminus formalis ipsius humanitatis, et consequenter Incarnationis quatenus illa est humanatio.

Respondeo, Incarnationem spectari posse, vel quatenus tendit ad esse personale praecise et formaliter, vel absolute quatenus tendit ut Deus sit homo. Priori modo possumus dicere, quod personalitas est terminus formalis, quippe illa est qua dat esse personae: at vero absolute, et quatenus per Incarnationem Deus fit homo, personalitas praecise dici nequit illius terminus formalis, quippe actionis creatae et mutationis, Verbum Divinum, aeternum, et immutabile, non potest dici terminus formalis.