Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

QUONIAM Theologia est illa mystica Turris David, ex qua mille Clypei pendent, omnis armatura fortium, Cant. 4. debetque vir Theologus comparare se ad omnes prorsus eventus, congressus, et disputationes, prout varia quotidie occurrunt hominum ingenia, idque monente Apostolorum Principe, Parati, inquit, simus satisfacere omni poscenti rationem, de ea, quae in nobis est spes et fide; hinc est, quod maturo consilio Theologiae Principes suas de Divina Verbi Incarnatione disputationes ordiantur ab illius possibilitate et non repugnantia; quatenus dum sese offerret occasio cum Gentilibus Philosophis de Religione Christiana congrediendi, instructi sint et parati, nedum ad refellenda omnia, quae adversus hoc ineffabile Mysterium humana mens fingere posset et obiicere; sed insuper momenta ex proprio promptuario ipsi subiiciant, quibus illud esse possibile, ac Deo congruum, nobisque summe necessarium suadere valeant. In quo certe Subtilis Doctor ordine convenientiori, quam S. Thomas, videtur egisse: hic enim primum de convenientia disputat, ille vero a possibilitate quaestiones auspicatur; prius autem statuendum est rem aliquam esse possibilem, quam convenientem, quippe ex possibilitate rei congruitas, non vicissim ex congruitate possibilitas est iudicanda.

Cum autem tria maxime circa praesentem difficultatem occurrere possint dubia. Primum, an illa unio divinae naturae cum humana in unitate personae sit possibilis factu. Secundum, an illa possibilitas sit cognoscibilis, ac demonstrabilis aliqua naturali ratione. Tertium, quaenam sint momenta, quaeve rationes, quibus illa possibilitas possit suaderi. Hine tres illas difficultates totidem Quaestionibus in presenti Sectione resolvemus.

Ex Subtili Doctore in 1. dist. 2. qu. 1. n. 10. possibile duplex distingui: logicum scilicet, et physicum. Possibile logicum, inquit, est modus compositionis formatae ab intellectu, cuius termini non includunt contradictionem, et ita hoc modo possibilis est haec propositio, Deum posse produci, et Deum esse Deum: possibile vero reale, seu physicum est, quod accipitur ab aliqua potentia in re, sicut a potentia inhaerente alicui, vel terminata ad illud sicut ad terminum. Hoc est, illud dicitur possibile physicum, quod potest esse terminus realis alicuius potentiae productivae, qualiter ante creationem mundus erat possibilis, et innumerae dicuntur adhuc creaturae possibiles, quas Deus ex infinita sua potentia producere posset, nec tamen pro suo sapienti consilio producet unquam. De utraque possibilitate hic futurus est sermo: quippe determinandum suscipimus, an propositio illa, Deus est homo, contradictionem aliquam implicet, anve unio Divinitatis cum humanitate supremam Dei potentiam non excedat.

NOTANDUM 2. Certum esse quod non detur medium inter haec duo, esse possibile, et esse impossibile; non enim datur aliquod medium inter implicare contradictionem, quod est impossibile, et non implicare contradictionem, quod est possibile; medium tamen admittitur inter haec duo: demonstrare, quod aliquid sit possibile, et demonstrare quod aliquid sit impossibile; multa namque sunt possibilia, de quibus tamen nullum datur medium positivum naturale per quod demonstretur possibilitas illorum; haec autem, quia possibilia sunt, non possunt demonstrative probari esse impossibilia, nam verum vero non opponitur, sed soli falso: quare si verum sit, quod aliquid sit possibile, falsum est, quod sit impossibile: argumentatio autem, quae falsum concludit, nullatenus potest esse demonstrativa.

NOTANDUM 3. Deum incarnari, non esse Deum in carnem transmutari, sed Deum manentem Deum, fieri hominem in unitate suppositi; ita ut persona Divina non solum terminet, ac suppositet naturam Divinam, sed etiam humanam; quare sicut Petrus dicitur homo, quia eius persona sustentat et personat naturam humanam; sic Deus dicitur homo, quia Divina persona Verbi sustentat ac terminat naturam humanam. Ex ea autem terminatione sequitur in Deo denominatio intrinseca, qua dicitur intrinsece unitus homini: ad hanc enim denominationem sufficit, quod natura humana substantialiter, et intime uniatur Divinae personae. Non tamen ea ratione est denominatio intrinseca, quasi natura humana informet Deum, qui dicitur homo: hinc illa denominatio, Deus est homo, accedit aliquo modo ad denominationem extrinsecam, et ab ea etiam recedit. Accedit quidem, quia natura humana non informat Deum, qui dicitur homo, cum tamen aliae denominationes intrinsecae desumantur a forma informante. Recedit vero, quia aliae denominationes extrinsecae, sunt vel a formis accidentaliter unitis, vel a terminis extra subiectum denominatum existentibus: haec vero denominatio sumitur a natura humana personaliter, et substantialiter unita Verbo, quod eius personalem dependentiam terminat.

His ita praemissis, duo maxime hac in Quaestione sunt determinanda: Primum quidem an illa unio personalis divinae naturae cum humana sit possibilis. Secundum, an solvi possint omnes rationes, quae illam possibilitatem videntur impugnare.

Conclusio prima. — Possibile fit naturam humanam uniri Verbo Divino in unitate suppositi.

Probatur primo: Ab actu ad posse legitima est consecutio: sed illa unio de facto est peracta; igitur est fieri possibilis. Maior constat, quod enim revera est, non habet repugnantiam ad existendum. Minor est de fide, constatque illis omnibus momentis, quibus Sectione tertia sequenti probabimus adversus Iudaeos Messiam venisse, ac peractum esse Incarnationis Mysterium.

Probat secundo Doctor in 3. dist. 1. q. 1. n. 4: Illud est possibile, quod nullam repugnantiam praesefert: sed nullatenus repugnat naturam uniri Verbo in unitate suppositi: ergo potest id fieri. Probat Minorem: si qua esset repugnantia, peteretur vel ex parte Verbi assumentis, vel ex parte naturae assumptae: sed ex neutro capite repugnantia deduci potest. Non quidem ex parte Verbi assumentis: id enim repugnaret, vel quia persona divina est, vel quia peculiaris est persona Verbi. Non primum, quia, inquit Doctor, terminare dependentiam naturae humanae, non infert aliquid repugnans personae divinae; quippe cum non importet compositionem, ad quam requiritur actus et potentia; siquidem persona divina non est actus informans, sed dumtaxat terminus humanae naturae dependentiam terminans. Nec pariter intrat potentialitatem aliquam, aut limitationem, aut dependentiam, quia ad illam terminationem seu unionem non requiritur aliud per se, quam quod terminans sit independens ab eo quod terminat: Verbum autem independens est a natura humana, quam terminat, sicut Deus, licet terminet dependentiam creaturarum ab ipso, non censetur ab eis ullatenus pendere.

Non etiam repugnat, quia peculiaris est persona Verbi, quia si ex hoc capite aliqua repugnantia exurgeret, maxime quia non posset dari unio ad unam personam, quin necessario daretur ad reliquas, alia namque ratio assignari non potest: sed ita non est. Licet enim quod convenit naturae divinae, etiam singulis tribus personis indivisim commune sit; non tamen, quod convenit uni personaliati, omnibus debet esse commune: nam paternitati convenit constituere Patrem; idipsum autem non convenit filiationi, neque spirationi passivae: potest igitur uni ex divinis personis convenire ratio terminandi hypostatice naturam humanam, absque eo quod aliis idipsum conveniat. Ratio autem, inquit Doctor, quare quaelibet persona divina potest terminare dependentiam naturae alienae est, quia quaelibet personalitas divina est in se et ex se formaliter independens: quodlibet autem independens in aliquo genere potest terminare aliud, quod in tali genere dependentiam habet: igitur persona divina in se, et ex se independens, potest sufficienter terminare talem dependentiam naturae creata.

Denique non repugnat illa unio hypostatica ex parte naturae assumptae: si enim repugnaret, maxime quia singularitas personae alicuius non posset ab eiusdem personalitate separari, ac subinde cum non possit ulla natura assumi nisi existens, et consequenter, nisi singularis, quia existentia singularium est, ideirco nec assumi posset, nisi personata, quod cum repugnet, etiam repugnaret naturam singularem assumi: sed haec ratio nulla est, sufficienter enim probatum est in Metaphysica, personalitatem a singularitate realiter esse distinctam et separabilem, nec repugnare, ut substantia aliqua sit singularis, et tamen ulterius communicabilis; igitur Deus poterit sibi naturam singularem unire seclusa eius personalitate, et consequenter ex nullo capite repugnat illa divinitatis cum humanitate unio in unitate personae.

Conclusio secunda. — Nulla ratione naturali demonstrari potest divinae Incarnationis impossibilitas.

Probatur: Verum vero non potest esse contrarium: sed verum est Incarnationem esse possibilem, ut liquet ex praecedenti Conclusione: ergo nulla ratio naturalis, quae veritatem aliquam praeseferat, potest illius impossibilitatem suadere. Deinde, si qua ratio hanc impossibilitatem evincere posset, peteretur vel ex parte Dei non valentis naturam humanam assumere in unitate personae, vel ex parte ipsiusmet naturae, quae taliter non esset assumptibilis: sed ex neutro capite repugnat, ut supra probatum est, et constabit amplius ex solutione omnium rationum mox obiiciendarum: igitur, etc.

Obiicies 1. Actus purus non est unibilis cum ullo alio: sed quaelibet persona divina est actus purus: ergo non est unibilis cum natura extranea. Minor constat. Maior pariter; si enim actus uniretur, iam non esset actus purus, quia diceret potentialitatem ad aliud eum quo uniretur: ergo, etc.

Distinguit maiorem Doctor 11. 16. Actus purus non est unibilis cum altero per modum partis componentis, ita ut cum alio, cui unitur, faciat unum per se, quod constet partibus se habentibus ut materia et forma, concedit: non est unibilis per modum termini infiniti supplentis vices alicuius termini creati, negat; et concessa minore, negat consequentiam.

Instabis: Persona divina non potest uniri humanitati, nisi cum ipsa constituat aliquod unum per se: sed unum per se non constituitur ex pluribus, nisi unum eorum habeat rationem actus, aliud vero rationem potentiae: igitur si Verbum divinum uniatur humanitati, necessum est, quod habeat rationem partis componentis.

Distinguo minorem: unum per se, quod fit per compositionem et informationem, fieri nequit, nisi ex partibus, quarum una sit actus, alia potentia, concedo: quod fit per terminationem dependentiae unius ad alterum, nego. Verbum autem divinum unitur humanitati, ut constituat unum per se Christum, non quidem per modum compositionis formalis, sed dumtaxat per modum personae divinae terminantis, ac supplentis vices personae creatae.

Urgebis: Illa unio, quae fieret per modum termini, suppleret vices personalitatis humanae, ergo veram et realem compositionem efficeret. Probatur consequentia: Quidquid supplet vicem personalitatis, idem praestare debet, quod ipsa personalitas: sed personalitas humana veram efficit compositionem cum natura individuali; est enim actus informans et afficiens ipsam naturam: ergo si persona divina suppleat vicem personalitatis humanae, debet efficere compositionem cum ipsa natura assumpta.

Nego consequentiam; et ad eius probationem respondeo primo, distinguendo maiorem: id quod supplet vicem personalitatis debet idem praestare, quod ipsa personalitas, quatenus est terminus ultimus efficiens, ne natura ulteriorem habeat communicationem, concedo: quatenus est actus ipsam naturam afficiens et perficiens per modum formae, nego. Primum est de ratione formali et speciali personalitatis, quatenus praecise personalitas est; non ita secundum, quia ratio afficiendi et perficiendi communis est personalitati cum caeteris modis et formis tam accidentalibus quam substantialibus, si, ut volunt aliqui, personalitas ipsa creata sit modus, vel forma positiva.

Respondeo secundo negando minorem; nam, ut fusius probavimus in nostra Metaphysica, probabilius est ex mente Doctoris Subtilis, quod ratio formalis personae non sit aliquid positivum, sed tantum connotet, supra rationem individui, negationem ulterioris communicationis ipsius naturae individuae alteri tamquam supposito, cum quo censetur facere unum ens per se.

Obiicies 2. Inter ea quae inter se invicem unibilia sunt, debet intervenire quaedam proportio: sed inter personam divinam et naturam creatam nulla intervenit proportio; quippe persona divina infinita est, natura vero creata finita; finiti autem ad infinitum nulla est proportio: ergo non sunt invicem unibilia.

Distinguit maiorem Doctor ibidem: debet esse proportio entitatis ad entitatem, negat: habitudinis, qualis est inter causam et effectum, obiectum et potentiam, terminans et terminatum, concedit. Inter Deum equidem, et creaturam non est proportio entitatis, sed terminationis, tum ex parte Dei, tum ex parte ipsius creaturae: nam creatura in ratione effectus, terminat foecunditatem et causalitatem divinam, per quam producitur, et Deus vicissim in ratione obiecti terminat activitatem intellectus et voluntatis creatae, a quibus percipitur: ergo quamvis non sit proportio entitativa inter Verbum et ipsam humanitatem, quia Verbum illam infinities excedit in perfectione et dignitate; tamen est proportio terminativa personalis sufficiens ad unionem, de qua loquimur: quippe cum Verbum sit persona infinita, virtutem habet terminandi omnem communicationem naturae personabilis, qua ab ipso tamquam a causa dependet.

Instabis: Infinitum et finitum non possunt etiam esse simul in ratione terminantis et terminati: ergo nulla solutio. Probatur subsumptum: contraria nequeunt simul existere, propter eorum repugnantiam: sed finitum et infinitum magis invicem pugnant, quam contraria, quia sunt magis diversa, quippe cum in aliquo genere invicem non conveniant, sicut conveniunt contraria in genere qualitatis et accidentis: igitur nequeunt simul subsistere.

Negat subsumptum Doctor, et eius probationis negat minorem. Non enim ideirco contraria sunt invicem incompossibilia, quia habent diversitatem: quia quantitas, et albedo sunt magis diversae, quam albedo, et nigredo, quandoquidem quantitas, et albedo spectant ad diversa praedicamenta; albedo vero, et nigredo sunt eiusdem praedicamenti; unde quae sunt diversi generis possunt invicem subsistere, ut quantitas, et albedo, licet ea quae sunt eiusdem praedicamenti simul esse nequeant, propter nativam suam oppositionem: et consequenter incompossibilitas contrariorum provenit dumtaxat ex eorum repugnantia naturali. Natura autem divina et humana non habent ex natura sua particulari repugnantiam aliquam respectu eiusdem suppositi, et subinde quamvis sint magis diversae quam contraria, possunt facilius invicem subsistere in eodem supposito, quam contraria.

Obiicies 3. Si Verbum divinum posset incarnari, etiam posset pati: sed pati nequit: ergo nec incarnari. Maior constat, quia sicut Incarnare est agere, ita Incarnari est pati; nam actioni omni correspondet passio.

Negat maiorem Doctor, ad cuius probationem dicit, quod quamvis actioni omni transeunti correspondeat passio, et consequenter, quamvis incarnationi activae correspondeat aliqua passio, sicut calefactioni activae correspondet passio calefactionis passiva: passio correspondens actioni incarnativae non significatur hoc verbo Incarnari, sed designatur per verbum assumi, vel uniri: ex eo quod Incarnare significet effective unire carnem, seu naturam humanam supposito Verbi, efficiendo, ut sit assumpta a Verbo per dependentiam illam specialem, quam habet ab ipso, ratione unionis hypostaticae. Igitur verbum passivum proprie correspondens verbo activo Incarnare non est Verbum Incarnari, sed verbum uniri, vel assumi. Ex quo sequitur, quod illa passio correspondens incarnationi activae sit tantum in natura humana, qua assumitur, et non in Verbo, quod assumit. Quamvis ergo grammaticaliter loquendo, inquit Doctor, incarnari sit verbum passivum, quod videtur correspondere verbo activo incarnare, tamen realiter et significative non est verbum passivum ipsi correspondens.

Obiicies 1. Implicat Deum mutari: sed si incarnaretur, revera mutaretur, acquireret enim novam naturam, eamque terminaret, quam prius non habebat, nec terminabat: ergo, etc.

Nego minorem: non enim posita possibilitate Mysterii Incarnationis, propterea sequitur Deum mutari, tota enim illa mutatio Verbo Divino extrinseca est, cum nullam formam in se recipiat, per quam intrinsece afficiatur de novo; sed tota illa mutatio in naturam humanam refunditur, quae recipit personam Verbi, cui substantialiter unitur, et per quam terminatur omnimoda illius communicatio. Id innuit Apostolus ad Philip. 2. cum ait: Habitu inventus ut homo, qua verba praeclare explicat S. Augustinus. lib. 83. qq. quaest. 73. ubi praemissa multiplici habitus notione, haec habet:

Habitus ergo in ea re dicitur, quae nobis ut habetur accidit. Verum tamen hoc interest, quod quaedam eorum, quae accidunt nobis ut habitum faciant, non mutantur a nobis, sed ipsa nos mutant, in seipsis integra manentia, sicuti sapientia cum recidit homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. Quaedam vero sic accidunt, ut et mutant et mutantur, sicuti cibus ipse amittit speciem suam atque in corpus nostrum vertitur: at nos refecti cibo ab exilitate atque languore in robur atque valentiam commutamur. Tertium vero genus est, cum ipsa quae accidunt mutantur, et quodammodo formantur ab eis, quibus habitum faciunt, sicuti est vestis: nam cum reposita vel proiecta est, non habet eam formam quam sumit cum induitur, atque inducitur membris; ipsa autem membra et cum induuntur et cum exuuntur in suo statu manent. Potest esse et quartum genus, cum ea quae accidunt ad faciendum habitum, nec ea mutant quibus accidunt, nec ab iisdem ipsa mutantur; sicut annulus in digito.... Iste autem habitus (quo nempe Filius Dei dicitur inventus ut homo) non est ex primo genere; non enim manens in se natura hominis divinam commutarit. Neque ex secundo; non enim immutavit homo Deum, et mutatus est ab illo. Neque ex quarto; neque enim sic assumptus est homo, ut neque illum mutaret Deus, neque ab ipso mutaretur. Sed potius ex tertio; sic enim assumptus est > homo ut commutaretur in melius, et ab eo formaretur ineffabiliter excellentius atque coniunctius, quam vestis, cum ab homine induitur. Hoc ergo nomine habitus satis significavit Apostolus, quomodo dixerit in similitudinem hominum factus, quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus est.

Id rursus appositissimo exemplo idem exponit sanctus Augustinus, Serm. 27. De tempore.

Neque enim, inquit, quia dictum est: Deus erat Verbum, et Verbum caro factum est; sic Verbum caro factum est ut esse desineret Deus. Sicut enim Verbum, quod corde gestamus, fit vox cum id ore proferimus, non tamen illud in hanc commutatur, sed illo integro, ipsa qua procedit assumitur: ut et intus maneat qui intelligatur, et foris sonet quod auditur. Hinc idem tamen profertur in sono, quod ante sonuerat in silentio: atque ita verbum, cum sit vox, non mutatur in vocem: sed manens in mentis luce, et assumpta carne vocis procedit ad audientem, et deserit cogitantem.

Ad rationem autem allatam pro confirmatione minoris dico quod: id quod acquirit novam naturam, mutatur quidem si acquirat illam tamquam recipiens; non vero si tamquam se tribuens et communicans illi: at quando Deus in Mysterio Incarnationis acquirit humanam naturam, non illam in se recipit, sed seipsum illi communicat, subindeque non mutatur: sic quando aliqua creatura de novo producitur, habet relationem realem ad Deum creatorem, ratione cuius Deus, qui se illi creaturae communicat, acquirit rationem termini respectu illius, nec tamen propterea mutatur.

Instabis: Qua ratione natura humana dicitur mutari per Incarnationem, eadem Verbum Divinum diceretur mutatum: ergo, etc. Probatur antecedens: ideirco natura humana dicitur mutari, quia recipit in se naturam divinam, quam non habebat in se, seu cui non erat unita personaliter: atqui etiam Verbum Divinum per Incarnationem habet sibi copulatam personaliter naturam humanam, cui antea non erat unita: ergo pari ratione per Incarnationem dicitur mutari.

Nego antecedens: et ratio disparitatis est, quod Verbum Divinum sibi copulat naturam humanam per modum terminantis illius dependentiam in ratione personae; natura vero humana in se recipit personam Verbi tamquam sui complementum intrinsecum; quippe, cum Verbum gerat vices personalitatis creatae, quae spectat ad complementum substantiale ipsius naturae, quo fit, ut ipsa natura dicatur perfici per illam unionem personalem Verbi, quia Verbi personalitas gerens vices personae creatae confert ipsi naturae complementum, sine quo illa natura consisteret incompleta. Secus autem est de Verbo Divino, quia Verbum Divinum nihil perfectionis, nec complementi per illam terminationem acquirit: non enim minus esset infinite perfectum, etsi ipsius personalitatis creatae vices non gereret.

Urgebis: Quamquam Verbum Divinum habeat rationem terminantis respectu naturae assumptae, non minus revera diceretur mutari: igitur praetaxata solutio nulla. Probatur antecedens: ita se habet, proportione servata, personalitas divina in ratione terminantis, ad naturam, sicut se habet intellectus divinus ad obiectum intelligibile: sed intellectus divinus revera diceretur mutari, si terminaretur de novo ad aliquod obiectum intelligibile, ad quod antea non terminabatur, quippe

Deus censeretur aliquid cognoscere de novo, quod prius non cognoscebat: ergo, etc.

Nego antecedens, et ad illius probationem, nego paritatem. Ratio disparitatis est, quod intellectus divinus habeat pro obiecto omne ens intelligibile, quacumque ratione intelligibile sit; unde si de novo terminaretur ad aliquod obiectum, quod prius non attingebat, revera mutaretur; quia consequens esset, quod non sese extenderet ad id omne, quod est intelligibile, nec consequenter adaequaret latitudinem sui obiecti, ad quod ex infinita sua virtute naturaliter tendit; secus autem est de personalitate divina, quae ex innata sua virtute non postulat terminare personaliter omnem omnino naturam tam increatam, quam creatam, sed praecise, et ex se fertur dumtaxat ad terminandam naturam divinam: quapropter non minus completa est eius virtus, ubi naturam divinam terminat dumtaxat, quam si quaslibet naturas creatas terminaret.

Subsumes: Ideirco intellectus divinus sese extendit ad id omne quod est intelligibile, et mutaretur si illud non attingeret ab aeterno, quia vim infinitam habet intelligendi: sed etiam personalitas divina vim habet infinitam terminandi communicationem naturae: ergo qua ratione intellectus divinus censeretur mutari, si de novo perciperet aliquod obiectum intelligibile, pari ratione divina personalitas censeretur mutari, si alicuius naturae communicationem de novo terminaret.

Nego paritatem: quia obiectum cognoscibile, qua cognoscibile est, per se spectat ad adaequatum obiectum intellectus divini, quod est omne ens intelligibile: natura autem omnis terminabilis hypostatice non per se spectat ad personalitatem divinam, quia quaelibet natura ex ratione sua formali et naturali postulat terminari per propriam personalitatem: unde non est eadem ratio de obiecto cognoscibili ab intellectu divino, ac de natura terminabili a personalitate divina. His adde quod obiectum cognoscibile conferat ad perfectionem potentis cognoscentis: quo enim obiectum praestantius cognoscitur, eo praestantior est intellectus notitia: terminabilis autem natura non per se confert ad perfectionem personalitatis terminantis; imo ipsa personalitas ex se confert ad ipsius naturae personatae et terminatae dignitatem ac praestantiam, quanto enim dignius est suppositum, tanto dignior est natura personata.

Urgebis insuper: Quod transit de potentia ad actum, revera mutatur: sed natura divina per Incarnationem transiret de potentia ad actum, quia de unibili fieret unita: ergo mutaretur.

Distinguo maiorem: quod transit de potentia ad actum passive vel subiective, hoc est per modum inhaerentis vel informantis, mutatur, quia novam recipit formam quam non habebat, concedo: active, et per communicationem, nego. Et similiter distincta minore, nego consequentiam: natura enim divina unitur humanae per modum potentiae activae; quia illa unio nihil aliud est, quam communicatio personalitatis divinae, qua Verbum Divinum assumit naturam humanam in unitatem personae.

Obiicies 5. Ex duobus entibus in actu non potest fieri unum per se: sed natura divina, et humana sunt entia in actu; utraque enim habet id omne, quod requiritur ad sui perfectionem: igitur vel non potest fieri utriusque unio, vel unitum non erit ens per se.

Respondeo, naturam humanam in Christo esse quidem perfectam in ratione naturae, imperfectam tamen et incompletam in ratione personae: quia propria personalitate caret, et ita potest subsistere per personalitatem divinam, et cum illa efficere unum per se, nempe Christum.

Obiicies 6. Duo contradictoria de eodem verificari nequeunt: sed si divina natura cum humana posset sociari in eadem persona, sequeretur illam esse simul finitam et infinitam, creatorem et creaturam, mortalem et immortalem, quae sunt contradictoria: igitur haec fieri nequeunt.

Distinguo maiorem: contradictoria nequeunt esse vera de eodem secundum idem, concedo: secundum diversa, nego; nam homo simul est mortalis et immortalis; mortalis quidem ratione corporis, immortalis autem ratione ipsius animae. Christus autem dicitur mortalis ratione humanitatis assumptae, immortalis autem ratione naturae divinae.

Obiicies ultimum: Deus supplere nequit effectum causae formalis: ergo nec supplere potest effectum subsistentiae creatae et humanae.

Distinguo antecedens: omnem effectum, concedo; aliquem nego. Subsistentia autem humana duo habet: primum ut afficiat per modum formae, si sit aliquis modus substantialis ipsam naturam individualem afficiens, ut volunt aliqui, et hunc effectum non potest Deus supplere. Alterum ut terminet naturam ultimate, et sic terminando denominet illam subsistentem; et hoc Deus supplere potest aequivalenter per suam subsistentiam, non quidem connaturalem subsistentiam largiendo, sed aliam aequivalentem et longe digniorem, puta propriam subsistentiam, quae terminat ulteriorem communicationem naturae creatae; sed longe digniori modo ac praestantiori, quam a propria personalitate terminatur.

Instabis: Non potest personalitas Verbi gerere vices personae creatae nisi contineat illam eminenter et virtualiter: sed ita non est, quippe, inquit Doctor, cum personalitates divinae non sint formaliter perfectae nec infinitae, non possunt virtute continere perfectionem creatae personalitatis. Adde quod etiamsi taliter eam contineret, non propterea posset illius vices supplere; siquidem natura divina, quae continet virtualiter personalitates creatas, sicut et quamlibet creaturam, quia est formaliter infinita, nequit tamen supplere vices personalitatis creatae: ergo neque id poterit exequi personalitas Verbi.

Negat maiorem Doctor ibid. n. 1. Non enim ideirco persona Verbi supplere potest vices personalitatis creatae, quia est infinita vel perfecta, sed quia est omnimode independens in ratione personae, ideirco supplere potest vices cuiuslibet personae dependentis: et hac ratione licet essentia divina virtualiter et eminenter contineat personalitates creatas, nequit tamen earum vices gerere, quia ipsa non est formaliter independens in ratione personae. Ideo, inquit Doctor:

non ex perfectione entis personalis colligitur quod personalitas Verbi possit supplere personalitatem creatam, sed ex hoc quod illa entitas personalis est independens; et independens in punctum tale, potest terminare dependentiam alterius ad ipsum, quod natum est habere terminum talem: ista autem dependentia nata est habere personam pro termino, et non naturam: igitur persona divina independens potest sufficienter terminare talem dependentiam naturae creatae ad ipsam.

Incarnationis mysterium.

NOTANDUM 1. Triplex solito nobis affulgere lumen, quo res divinae supernaturales possunt innotescere: Primum est lumen fidei infusae, quo percipiuntur per speculum et in aenigmate. Secundum est demonstrationis, vel scientiae divinitus inditae, aut ex principiis revelatis, et ratiocinationis adminiculo comparatae. Tertium denique est suasionis, qua petitur ex coniecturis et rationibus, ac similitudinibus nititur et firmatur. Fides informat ac illustrat fidelem per auctoritatem revelantis, cui credit: scientia Philosophum confirmat et convincit per evidentiam demonstrationis et illationis unius veritatis minus notae, ex principiis naturaliter evidentibus: suasio denique rudes et ignaros instruit, ac ad suscipiendam veritatem disponit per notitiam eorum quae in prospectu habent. An autem triplici hoc lumine probetur Incarnationis Mysterium, quaeritur apud Theologos. Conveniunt autem omnes illud quidem innotescere lumine fidei; quippe Scripturae sacrae nihil frequentius efferunt quam adorandum hoc Mysterium: quocirca recte Christus monebat Iudaeos Ioan. 5. Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam aeternam habere; et illae sunt quae testimonium perhibent de me. Difficultas ergo est dumtaxat de lumine scientiae ac suasionis; an videlicet per demonstrationem, aut per coniecturam aliquam evidenter detegi possit hoc Mysterium, tum a Philosophis, tum a rudioribus et ignaris.

NOTANDUM 2. Res supernaturales esse in duplici differentia: quaedam enim supernaturales dicuntur quantum ad substantiam, aliae vero dumtaxat quantum ad modum. Prioris generis et ordinis sunt illa omnia quae naturam ita excedunt, ut nullo prorsus cuiusvis intellectus conamine, nativa ac propria virtute deprehendi possint et cognosci: puta personarum Trinitas in unitate essentiae, decretum praedestinationis huius aut illius hominis. Quis enim hominum scit quae sunt hominis, inquit S. Paulus 1. ad Corinth. 2, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? ita quae sunt Dei nemo cognorit nisi Spiritus Dei. Posterioris vero generis sunt res illae ordinis quidem naturalis quantum ad entitatem, licet non ita sint quantum ad modum existendi. Sic v. g. visus restitutus caeco nato naturalis est secundum entitatem, quippe facultas illa visiva eiusdem ordinis est et rationis cum ea quae per generationem habetur: sed est supernaturalis quantum ad modum; quia excedit vires naturae, et modum ac ordinem quem Deus ex ordinaria sua providentia servare solet in agendo. Controvertitur autem inter Theologos an seclusa omni fide ac revelatione divina, Incarnatio Verbi ita sit supernaturalis secundum entitatem, ut naturaliter percipi non possit. Censent aliqui quod cum illa nonnisi extraordinaria Dei virtute patrata fuerit, inde constare eam evidenti ratione non posse probari. Verum nonnulli Theologi, quibus praevisse dicitur Raymundus Lullius, contendunt Incarnationem adversus obnitentes Philosophos evidenter posse probari.

NOTANDUM 3. Incarnationem spectari posse vel ut possibilem, vel ut futuram, vel ut peractam, de quo triplici statu potest esse difficultas: qualiter ab homine viatore necnon et ab Angelis, tum beatis, tum damnatis possit cognosci.

Conclusio prima. — Nullius intellectus angelici aut humani potest natura viribus Incarnationis possibilitatem, aut futuritionem detegere: nec existentiam evidenter, et certo cognoscere.

Probatur prima pars: Entia supernaturalia secundum substantiam non possunt natura viribus attingi: sed Incarnatio supernaturalis est secundum entitatem: ergo nullo intellectus naturalis conamine percipi potest. Maior constat, ex eo enim entia supernaturalis ordinis secundum entitatem talia dicuntur, quod omnimodum naturae captum transcendant. Minor etiam patet, siquidem omnino supernaturale est, quod Deus hypostatice sit unitus homini, quod natura creata suo spolietur connaturali subsistendi modo, quod naturalis subsistentia vices a personalitate divina suppleantur, etc.

Deinde, ut intellectus comprehendere posset Incarnationis Mysterium, deberet evidenter cognoscere potentiam obedientialem naturae rationalis secundum id omne ad quod illa potentia sese extendere potest; deberet pariter cognoscere virtutem Omnipotentiae divinae penes supremum effectum, quem ipsa potest edere; siquidem Incarnatio est maximum et praestantissimum opus divinae Omnipotentiae: sed hoc utrumque capere non potest evidenter intellectus creatus propriis viribus: igitur nec Mysterium Incarnationis certo et evidenter detegere.

Denique, ut illa possibilitas posset coniici, et alicui venire in mentem, oporteret esse aliquod medium in rebus creatis ex quo creatus intellectus illam possibilitatem posset deprehendere: sed nullum est tale medium: tum quia mysterium illud opus est summae Dei liberalitatis ac libertatis; et subinde nulla illius est cum naturalibus causis et effectibus connexio: tum quia cum natura quaeque creata infinite distet a Deo, ex se nihil prorsus habet, quo possibilem sui cum Deo intimam unionem ostendat: igitur nullo medio, nullaque virtute creatus intellectus, seclusa fide et revelatione, potest huius mysterii possibilitatem detegere.

Secunda, et tertia pars simul probantur: Primo quidem ex Scriptura, quae mysterium hoc creaturis absconditum pronunciat. Sic Paulus ad Ephesios 3. loquens de Mysterio Incarnationis illud appellat inscrutabiles divitias Christi, et Sacramentum absconditum a saeculis in Deo: et 1. ad Corinth. 2. vocat sapientiam in mysterio quae abscondita est. Quapropter Christus Isaia 8. dicitur Deus absconditus, propter videlicet hominis assumpti Sacramentum. Quod eximie probat sanctus Ambrosius in secundum caput posterioris ad Corinthios, ubi ita concludit: Abscondita est ergo Dei sapientia dum non in verbis, sed in virtute est: non humana ratione possibilis, sed spiritus efficacia credibilis. Quibus pariter quadrat illud Isaia 35. Generationem eius quis enarrabit? Unde S. Ambrosius lib. 1. De fide, cap. 3. Mihi quidem impossibile est generationis scire secretum: mens deficit, vox silet, non mea tantum, sed et Angelorum. Et post pauca: Non sola admirabilis a Patre generatio Christi: admirabilis etiam eius generatio ex Virgine.

Idipsum testantur caeteri sancti Patres: inprimis Dionysius lib.

De divinis Nominibus, cap. 2. Iesus, inquit, in carne apparuit, et ineffabilis est sermone, et omnino ignota intelligentiae: ipsi quoque antiquissimo Angelorum primatui non satis perspecta. Cui concinit sanctus Cyrillus Alexand. lib. De Incarnatione Unigeniti, cap. 7. dicens adunationem Verbi cum carne, omni humana cognitione esse superiorem. Quod aperte demonstrat sanctus Augustinus Epist. 3. ad Volasianum, ubi de hoc mysterio loquens ait: Hic si ratio quaeritur, non erit mirabile: si exemplum ponitur, non erit singulare. Divinum aliquid posse, quale nos fateamur incredibile non posse. In talibus rebus tota ratio facti est potentia facientis.

Dices 1: Ratio naturalis non iudicat evidenter incarnationem esse impossibilem: ergo iudicare potest illam esse possibilem. Consequentia patet, quia inter contradictoria, qualia sunt possibile et impossibile, non datur medium.

Nego consequentiam: licet enim a parte rei inter mysterium esse possibile et impossibile non detur medium; tamen datur inter iudicare illud mysterium esse possibile, et iudicare esse impossibile: etenim inter utrumque hoc iudicium datur suspensio et negatio actus. Unde si aliquis Philosophus requireretur an iudicaret unionem Dei cum homine esse possibilem aut impossibilem; vel suspenderet actum nihil affirmando aut negando; vel si aliquid proferret, illud certe excederet captum ipsius intellectus, mitteretque falcem in messem alienam: cum enim Incarnatio sit ordinis supernaturalis, excedit sphaeram naturalem intellectus creati, nullamque habet connexionem cum principiis naturalibus, ex quibus dumtaxat Philosophus suam mutuari potest certam notitiam.

Dices 2: Angelus evidenter cognoscit Deum posse efficere quidquid non implicat contradictionem: sed etiam ipsi est evidens nullam esse contradictionem, quod Deus fiat homo; siquidem naturaliter novit quod Deus sit subsistens et independens in ratione personae, novit pariter subsistentiam naturae humanae ab illa esse separabilem: igitur colligere potest, quod divina persona ratione suae independentiae possit supplere vices personalitatis creatae.

Nego minorem: quamquam enim Angelus cognoscere possit subsistentiam divinam esse communicabilem, et subsistentiam creatam esse distinctam naturaliter a natura humana, tamen nesciret quo pacto Verbum uniri posset humanae naturae; quippe ipsi non esset notum, an subsistentia illa humana realiter esset a sua natura separata, et utrum ipsa natura subsisteret subsistentia Verbi, siquidem modus ille subsistendi est supernaturalis ordinis.

Instabis: Subsistentia creata est ordinis naturalis, et intra latitudinem obiecti naturalis Angeli: ergo potest nosse Angelus illam abesse a natura individuali Christi; et proinde nosse potest naturam illam subsistere subsistentia Verbi.

Nego hanc ultimam consequentiam; quamquam enim Angelus agnoscere possit naturam humanam Christi non habere propriam subsistentiam, tamen inferre non potest exinde, illam subsistere subsistentia Verbi; quippe iudicare posset Deum conservare illam naturam individualem absque omni subsistentia, sicut de facto conservat species Eucharisticas absque omni subiecto.

Dices 3: Angelus cognoscere potest resurrectionem hominis esse possibilem; ergo etiam iudicare potest incarnationem esse possibilem.

Nego antecedens: quamquam enim hominis resurrectio non sit supernaturalis quoad substantiam sicut Incarnatio, tamen cum sit ordinis supernaturalis quoad modum, pendeatque ex libera Dei voluntate, et nulla sit causa naturalis per quam possit fieri, hinc est quod Angelus certo non potest cognoscere naturali lumine resurrectionem esse possibilem.

Dices 4: Philosophus aliquis peritissimus solvere poterit evidenter omnia argumenta suadentia impossibilitatem Incarnationis: igitur inferre poterit illam esse possibilem.

Distinguo antecedens: solvere poterit negative, hoc est negando principia ex quibus inferuntur, et ostendendo illationes ex illis principiis non convincere, nec omnimodo persuadere, concedo: solvere poterit positive, evidenter ostendendo, quod principia ex quibus procedunt, falsa sunt, et subinde quod eorum contradictoria sunt vera, nego: non enim consequens est, quod qui probat evidenter aliquibus rationibus, aliquid non esse impossibile, iisdem rationibus suadeat et evincat illud esse possibile; quia possibilitas alicuius rei non pendet a rationibus, quae illam suadent, sed a suis intrinsecis principiis ex quibus fit quod res illa sit possibilis. His adde, quod etiamsi Philosophus solveret omnes sibi propositas rationes contra possibilitatem Incarnationis, tamen certo iudicare non posset nullam esse rationem, quae illam impossibilitatem astrueret; imo posset suspicari longe urgentiores proponi posse rationes, quae illam impossibilitatem evincerent.

Dices 5: Ratio naturalis suadet Mysterium Incarnationis esse evidenter credibile: ergo pariter suadet esse evidenter possibile.

Nego consequentiam; nam aliunde petitur credibilitas, et aliunde possibilitas rei: possibilitas namque provenit ex principiis internis illius rei, a quibus habet, quod non repugnet, nec sit contradictio illam esse; credibilitas autem sumitur ex auctoritate dicentis fide digni, unde quo quis magis iudicatur verax in dicendo, eo etiam facilius et firmius ei datur fides.

Dices 6: Revera daemones noverunt Incarnationis Mysterium, et Christum esse Deum-hominem: sed illud non cognoverunt per revelationem, utpote cum omnis divini beneficii sint incapaces: igitur oportet noverint per nativam intelligendi virtutem. Maior constat: primo quidem ex illo Matthaei 8. ubi dicitur, quod cum Christus Dominus venisset trans fretum in regionem Gerasenorum, occurrerunt ei duo habentes daemonia, saevi nimis, ita ut nemo posset transire per viam illum, et exclamaverunt dicentes: Quid nobis, et tibi, Iesu Fili Dei? venisti huc ante tempus torquere nos? Et Luca 4. Exibant autem daemonia a multis clamantia, et dicentia: Quia tu es Filius Dei: et increpans non sinebat ea loqui, quia sciebant ipsum esse Christum. Secundo, idem constat ex omnibus oraculis ab ipso daemone in idolis editis: constat enim, ut referunt Suetonius in Octavio cap. 91. Nicephorus libro primo c. 17. et plures alii sacri Annalistae, quod cum Augustus Imperator Apollinem Delphicum consuluisset, nec occlusus daemon solita responsa daret, quaenam esset causa tanti silentii obmutescentis Apollinis cum requireret Imperator, haec tandem ab eo responsa elicuit:

Me puer Hebraeus divos Deus ipse gubernans, Cedere sede iubet, tristemque redire sub orcum: Aris ergo dehinc tacitus abscedito nostris.

Quapropter addunt iidem Scriptores Augustum Romam reversum, aram in Capitolio erexisse, hac inscriptione notatam: Ara Primogeniti Dei.

Respondeo distinguendo minorem: id non acceperunt per revelationem sibi immediate factam, concedo: per revelationem factam, tum per Prophetas, tum per Angelos, et exaratam in divinis Scripturis, ac miraculis declaratam, nego. Certum enim est, quod daemones, inquit Tertullianus in Apologetico, cap. 22.

Quid ubique geratur tam facile sciunt, quam enunciant; velocitas, divinitas creditur, quia substantia ignoratur: dispositiones etiam Dei, et tunc Praepositis concionantibus eripiunt, et tunc lectionibus resonantibus carpunt, ita et hinc sumentes quasdam temporum sortes, aemulantur divinitatem dum furuntur divinationem.

Potuerunt ergo nosse daemones ex ratiociniis Prophetarum, Christum esse illum Messiam tot votis expetitum, totque promissum oraculis; etenim si Iudaei ex promissionibus factis, et exaratis in divina Scriptura nosse poterant Christum esse Messiam, multo facilius id cognoscere potuerunt daemones; non quidem certo et evidenter, sed coniecturaliter, tum propter illa vaticinia; tum propter miranda opera, quae Christus ipse patrarat; Si enim eum revera cognorissent, numquam Dominum gloriae crucifixissent, idest crucifigi suggessissent, ut dixit glossa primae ad Corint. 2. Hinc nixi sunt etiam daemones Christi Domini mortem praepedire, ut colligitur ex somnio uxoris Pilati, quae sicut legimus Matth. 27. marito suo dixit: Nihil tibi, et Iusto illi: multa enim passa sum hodie per visum propter illum: tunc enim diabolus valde subdubitans Christum esse Messiam, dissuadere conabatur eius mortem: unde licet plurima divinae virtutis signa in Christo daemones agnoscerent, tamen quia etiam in eo conspiciebant humanae infirmitatis exempla, non habebant pro certo eum esse revera Filium Dei, unde ad eum accessit tentator dicens: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Nec obest, quod Evangelista dixerit, Non sinebat ea loqui quia sciebant ipsum esse Christum: nam particula quia non sumitur ibi causaliter, sed historialiter, et recitative: hoc est, Christus non sinebat daemones asserere, quod sciebant illum esse Filium Dei, tum quia mentiebantur illi, cum significare intenderent se illud certo cognoscere, cum illud dumtaxat coniecturaliter novissent: tum quia id maxime dicebant ad explorandum, an revera ita esset.

Urgebis: Doctor Subtilis in 1. dist. 10. quaest. 8. num. 12. docet, quod quicumque Angelus, etiam malus, si absolute permittatur uti sua potentia cognoscitiva naturali, possit intelligere mysteria gratiae iam existentia: quod etiam videtur asserere de Mysterio Incarnationis, et expresse probat per illam totam Quaestionem de Existentia Corporis Christi. Ait enim respondens ad tertium:

De malis Angelis dico, quod absolute permittatur quicumque Angelus malus uti sua potentia cognoscitiva naturali, potest intelligere quodcumque intelligibile causatum; et per consequens posset intelligere cogitationes cordium, et Mysteria Gratiae. Unde infert, quod si daemon non cognoverit Mysterium Incarnationis, illud ideirco contigisse, quia, inquit, non fuit permissum propter certas causas, ne impediretur redemptio nostra; si enim cognovissent, numquam Dominum gloriae crucifixissent, idest, numquam me redimi eius morte procurassent, igitur Doctor Subtilis nobis adversatur, et nos illi.

Nego consequentiam; loquitur enim Doctor, non de cognitione evidenti et certa, sed arguitiva et coniecturali. Et si contendas cum de priori cognitione intelligendum, respondeo cum Fabro in 1. Disputatione 13. capite ultimo, quod loquitur Doctor de Mysteriis gratiae supernaturalibus, quae non involvunt ordinem ad aliquid increatum, quale est Mysterium Incarnationis, quod involvit ordinem ad Verbum, qui utique supernaturalis ordo, ita cuiusvis intellectus naturalis vires transcendit, ut absque revelatione non possit cognitione clara et evidenti, sive mediata, sive immediata, illud percipere, sed dumtaxat arguitiva et coniecturali.

Dices septimo: Plurimi infideles aliquam habuerunt notitiam Incarnationis Verbi, ut colligitur ex Theodoreto libro De Graecanicis Haeresibus, Eugubio lib. 1. De perenni Philosophia cap. 3. Sixto Senensi lib. 2. Bibliotheca sancta, Serbio Sybilla, et S. Augustino lib. 18. De Civitate, cap. 23. ubi profert, et expendit vaticinia Sybillarum, maxime vero Sybilla Cumana, de Incarnatione Verbi; idque ita distincte et expresse, ut etiam Christi Iesu acrostice nomen expresserit; quo etiam testimonio usi sunt SS. PP. quotquot adversus Gentiles causam Christianae Religionis propugnandam susceperunt. Imo earum Sybillarum testimonium usurpare non est dedignatus S. Paulus, ut refert Clemens Alexandrinus lib. 6. Stromatum his verbis:

Quomodo Deus Iudaeos salvos esse voluit, dans eis Prophetas: ita etiam Graecorum spectatissimos propria sua lingua exercitatos, prout cupere poterant Dei beneficentiam, ab illo se credi, per Petri praedicationem, declaravit Paulus dicens: Libros quoque sumite, agnoscite Sybillam, quomodo unum Deum significat, et ea quae sunt futura. Hydaspem sumite, et legite, et invenietis Dei Filium multo clarius, et apertius esse scriptum, et quemadmodum adversus Christum multi Reges instruerent aciem, qui eum habent odio, et qui nomen eius gestant, et eius fideles, et constantiam, ac tolerantiam.

Quod utique Clemens recitat non ex Epistolis Pauli, sed ex concionibus ad populos habitis, quarum nonnulla verba in audientium aures sic esse illapsa putandum est, ut numquam ea deleverit oblivio, sed felici ac succedanea traditione ad ipsius sancti Clementis tempora propagata fuerint. Quidni enim S. Paulus Sybillinum testimonium usurpasse credendus sit, cum et Graecos Poetas citare consueverit, ut legimus Actorum 17. Hinc frequentes erant primitus Christiani in legendis libris Sybillinis, ut exinde adversus Gentiles pro Christiana Religione testimonium usurparent: quapropter, ut auctor est Origenes lib. 5. Contra Celsum, Gentiles ipsi Christianos, Sybillistas, nominare consueverant. Unde refert Iustinus Martyr in Orat. ad Antoninum Pium, opera, et instinctu malorum daemonum, mortis supplicium adversus librorum Hydaspis, Sybillae, aut Prophetarum labores constitutum fuisse, ut per timorem homines illis (quominus scripta legentes, rerum bonarum notitiam percipiant, sed in servitute eorum retineantur) absterrerentur: quod quidem efficere, et ad finem suum perducere nequiverunt. Inde factum est, ut refert Lactantius lib. 4. cap. 15. quod his testimoniis Gentiles victi, eo confugere solebant, ut dicerent, illa quidem esse Carmina Sybillina, sed a nostris ficta, atque composita: Quod profecto non putarit, inquit idem Lactantius, qui Ciceronem, Varronemque legerit, aliosque praeterea, qui Erythraeam Sybillam, ceterasque commemorant, ex quorum libris ista exempla proferimus: qui auctores obierunt, antequam Christus secundum carnem nasceretur. Nec etiam ista ignoravit Virgilius, quippe ex iisdem Sybillinis Carminibus Aeneida 1. qua de Christo ex Virgine nascituro praedicta erant, tribuit magna adulatione Salonio Pollionis filio. Canit enim:

Te duce, si qua manent sceleris vestigia nostri, irrita perpetua solvent formidine terras, Ille Deum vitam accipiet, etc. Clara Deum soboles, magnum Iovis incrementum, etc.

Sed ista de Verbi Incarnatione esse intelligenda Constantinus Imperator Oratione ad sanctorum coetum egregie disputavit. Inde constans apud Gentes etiam pervenerat persuasio, ut refert Suetonius in Vespasiano cap. 11. Esse in fatis, ut eo tempore Iudaea petiti rerum potirentur, quod utique rerum ignarus Suetonius Vespasiano Augusto tribuendum esse putavit. His adde id quod refert S. Thomas 2. 2. q. 2. art. 7. ad 3. Invenitur, inquit, in historiis antiquorum, quod Constantinopoli tempore Constantini, et Helenae matris eius, inventum fuit quoddam sepulcrum, in quo iacebat homo lapideam tabulam gerens in pectore, in qua exaratum erat hoc enicinium: Christus nascitur ex Virgine, et ego credo in eum! O sol, sub Helenae et Constantini temporibus iterum me ridebis. Igitur ex his, et similibus testimoniis constat Gentiles habuisse notitiam Incarnationis Verbi, ac proinde illud Mysterium naturalem hominis captum non transcendit.

Nego consequentiam: quamquam enim haec omnia in obiectione narrata vera esse non dubitem: inde tamen non liquet, hanc notitiam a Gentilibus fuisse comparatam solo naturae ductu ac lumine; aliunde enim haec accersiri potuit. Primo quidem traditione, quae ab Adamo per Patriarchas ad Noae posteros potuit invalescere: nam Protoparenti nostro factam fuisse repromissionem incarnandi Verbi Divini reparatoris ac salvatoris hominum, nemini dubium est, quae utique felici traditione ad eius posteros invaluit. Secundo, ex dono Prophetiae plurimis Gentilibus a Deo liberaliter concesso: qualiter S. Hieronymus, libro 7. Contra Iovinianum, existimat Sybillas dono Prophetiae fuisse illustres: Quarum, inquit, insignis fuit Virginitas, et Virginitatis praemium divinatio: unde concors est Christianorum sententia, ut refert Lactantius lib. 1. cap. 6. Sybillas divino instinctu plura vaticinatas esse de Mysteriis Christianae Religionis, maxime vero de Incarnatione Filii Dei, eiusque praesertim passione. Tertio, ex oraculis ipsorum daemonum, quibus hoc Mysterium ante eorum lapsum revelatum fuerat. Nam censet S. Bernardus daemones ideirco corruisse, et in Deum extitisse perduelles, quod ipsis propositus Deus homo futurus, ut omnium caput et princeps, quibus omnes creaturae, ut superiori parere deberent, noluerint sese subiicere. Imo etiam post eorum lapsum hoc Mysterium daemoni fuisse intimatum colligunt sacri Interpretes ex illis Genesis verbis, cap. 3. ubi Deus, diabolum Protoparentum exploratorem et expugnatorem sub larvata serpentis effigie sic affatur: Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius: ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo eius. Adde quod, ut supra diximus, daemones utpote summa intelligendi virtute praediti potuerunt omnia SS. Prophetarum de Christo venturo in Scripturis exarata vaticinia cognoscere, et suis sectatoribus intimare. Denique eam notitiam mutuare potuerunt Gentiles ex communicatione cum Hebraeis; qui plurimis captivitatibus apud varias nationes dispersi, potuerunt eis denuntiare, quae in sacris suis, ac vaticiniis habebant: cum enim tota Hebraeorum spes in Christo venturo, qui eorum omnes miserias solveret, totiusque mundi imperium teneret maxime esset reposita, idque suis in angustiis solatii potissimum haberent, mirum non est si hanc eximiam suam spem Gentilibus intimarint.

Conclusio secunda. — Supposita fide, ac revelatione divina, potest naturalis ratio illo divino lumine illustrata, coniecturis, et exemplis mysterium incarnationis scandere.

Patet huius Conclusionis veritas ex SS. Patribus, qui variis exemplis, et similitudinibus Mysterium hoc infidelibus ac rudioribus, enixi sunt intimare. Idque maxime exemplo unionis animae rationalis cum corpore, quo utrunque eleganter utitur S. Augustinus Epistola 3. quae est ad Volusianum, ubi de hoc Mysterio loquens,

Sic autem, inquit, quidam reddi sibi rationem flagitant, quomodo Deus homini permixtus sit, ut una fieret persona Christi, cum hoc semel fieri oportuerit, quasi rationem ipsi reddant de re, quae quotidie fit, quomodo miseatur anima corpori, ut una persona fiat hominis. Nam sicut in unitate personae anima unitur corpori, ut homo sit, ita in unitate persona Deus unitur homini, ut Christus sit. In illa ergo persona mixtura est animae et corporis, in hac persona mixtura est Dei et hominis: si tamen recedat auditor a consuetudine corporum, qua solent duo liquores ita commisceri, ut neuter servet integritatem suam, quamquam et in ipsis corporibus aëri lux incorrupta miseatur: ergo persona hominis mixtura est animae et corporis: persona autem Christi mixtura est Dei et hominis. Cum enim Verbum Dei permixtum est animae habenti corpus, simul et animam suscepit et corpus. Illud quotidie fit ad procreandos homines: hoc semel actum est ad liberandos homines. Verumtamen duarum rerum incorporearum commixtio facilius credi debuit, quam unius incorporeae, et alterius corporeae. Nam si anima in sua natura non tollitur, incorpoream se naturam comprehendit, multo magis incorporeum est Verbum Dei, ac per hoc Verbi Dei et animae credibilior debuit esse permixtio, quam animae et corporis. Sed hoc in nobis ipsis experimur, illud in Christo credere iubemur. Si autem utrumque nobis pariter inexpertum credendum praeciperetur, quid horum citius crederemus? quomodo non fatemur duo incorporea, quam unum corporeum, alterumque incorporeum facilius potuisse misceri, si tamen non indigne ad istud mixtionis, vel mixturae nomen admittitur, propter consuetudinem corporalium rerum, longe se habentium, aliterque notarum? Verbum igitur Dei, idemque Dei Filius, Patri coaeternus, eademque virtus, et Sapientia Dei a superno fine creaturae rationalis usque ad intimum finem creatura corporalis attingens fortiter, et disponens omnia suaviter, praesens, et latens, nusquam conclusa, nusquam discissa, nusquam tumida: sed sine mole ubique tota, > longe alio modo quodam, quam eo quo creaturis ceteris adest, suscipit hominem, seque et illum fecit unum Iesum Christum, mediatorem Dei et hominum, aequalem Patri secundum divinitatem, minorem Patre secundum carnem, hoc est secundum hominem, incommutabiliter immortalem aeque ac aequalem Patri secundum divinitatem, eundemque mutabilem atque mortalem secundum cognitam nobis infirmitatem, in qua Christus eo tempore, quod opportunissimum ipse noverat, et ante saecula disposuerat, venit hominibus magisterium et adiutorium, ad capessendam sempiternam salutem.

Congrue etiam unio ista mirabilis explicatur per unionem accidentis cum subiecto, qua usus est Doctor in o. dist. 1. quaest. 1. Ut autem haec similitudo appareat, primo venit distinguenda duplex relatio accidentis ad subiectum. Prima est informationis ad informatum, ad perfectibile: et hac, inquit Poncius ibidem, dicit imperfectionem in subiecto, quia potentialitas et perfectibilitas in Deo non convenit nostro proposito. Secunda est relatio substantiati naturaliter posterioris ad prius substantans, a quo dependet tamquam a termino puro: et haec posterior nullam notat imperfectionem in subiecto; quia dicit tantum proprietates naturales in illo, et substantiationem accidentis, quod est nota perfectionis. Itaque sublatis imperfectionibus ab hac unione, simillima erit unioni hypostaticae, et per consequens eam maxime intelligibilem reddet, propter multiplicem illius convenientiam. Prima est, sicut subiectum substentat accidens, et accidens a subiecto dependet, ita Verbum Divinum substentat naturam humanam, et haec dependet ab ipso speciali motivo. Secunda: sicut accidens et subiectum simul unita, unum quoddam suppositum efficiunt, ita in hac unione, licet duae sint naturae, unicum tamen suppositum habent. Sed tertia est: sicut accidens advenit subiecto iam existenti, sic humanitas Verbo. Quarta: sicut accidens non est de essentia subiecti, sic nec humanitas de essentia Verbi. Quinta: sicut natura subiecti non confunditur nec permiscetur cum natura accidentis, nec e converso; sed utrumque manet integrum et impermixtum, ita de natura divina et humana dicitur. Sexta tandem: sicut proprietates accidentis, et accidens ipsum in concreto communicantur subiecto, et de eo enuntiantur, et e converso; ita proprietates humanae naturae, et ipsa natura, communicantur Verbo Divino, et de eo enuntiantur, et e converso; ut videbitur ubi de communicatione idiomatum agemus.

Suadet etiam idipsum ratio. Constat namque ipso naturali lumine, Deum, utpote bonorum omnium maximum, sui esse summe communicativum: ac subinde conveniens esse, ut communicet se penes id omne, quod infinita sua entitate continet; videlicet, secundum entitatem, perfectionem, et hypostasim; igitur sicut suam entitatem communicaverat in ordine naturae omnibus creaturis, quae illius sunt infinitae entitatis participationes ac defluxiones quaedam; maxime vero homini, qui est eius divinae entitatis spirans ac verax imago: sicut suas divinas praecellentias in sublimi sanctitate sua velut adunatas et expressas, hominibus iustis indiderat in statu gratiae, ut eos constitueret suos filios adoptivos: denique, sicut beatissimis mentibus felicitatem ac beatitudinem suam indiderat in ordine gloriae: ita pariter conveniens erat eius summe bonitati, ut sese sua humana natura individuo communicaret hypostatice, ac personaliter, quatenus homo ad divinitatis ordinem posset sublimari.

Dices. Si fide supposita possit intellectus humanus sua naturali virtute mysterium hoc probabilibus rationibus scandere: igitur etiam absque ullo lumine fidei, idem intellectus poterit illis coniecturis, et rationibus mysterium hoc possibile, aut futurum iudicare.

Nego consequentiam: plura namque potest intellectus fidei lumine illustratus investigare ad veritatem aliquam confirmandam, quam possit illis subsidiis destitutus. Facilius enim probantur inventa et cognita, quam inveniantur ignota. Ideo; quia hae rationes ac coniecturae, quibus nunc fide illustratus intellectus utitur, ea fide seclusa non sufficerent ad vincendam difficultatem et repugnantiam, quam lumen naturale patitur circa hoc mysterium: et ideo seclusa fide non valeant illae rationes ac coniecturae sufficientes ad ferendum iudicium etiam probabile, quod tale mysterium possibile sit, aut futurum.