Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Notandum 1. Theologos convenire tres personas divinas posse simul assumere et terminare eamdem humanitatem terminatione mediata: si nempe subsistentia absoluta et communis illam naturam immediate assumeret et terminaret: quia, ut dictum est in praecedenti Quaestione, eo ipso quod talis subsistentia communis illam naturam terminaret, et sibi uniret, terminaretur etiam a subsistentiis relativis personarum, quibus illa subsistentia absoluta communicaretur. Conveniunt insuper, quamlibet ex divinis personis posse naturam humanam assumere, et illam sibi hypostatice unire; siquidem assumptio naturae competit persona, vel active ratione omnipotentiae, quae est illius assumptionis principium effectivum; vel passive ratione personalitatis, quae est illius assumptionis terminus: sed quaelibet ex divinis personis habet per omnipotentiam, et personalitatem omnino independentem infinitam vim in terminando: igitur quaelibet potest naturam humanam assumere, et incarnari. Neque inde sequeretur ulla personarum confusio, licet Pater, si incarnaretur, appellaretur Filius; nam eadem persona potest dici Pater, et Filius diverso respectu: illa autem divina persona diceretur Pater, quatenus est principium generationis aeternae Verbi: diceretur autem Filius, quatenus esset terminus generationis temporalis ex Virgine: unde non esset Filius Dei, sicut Verbum, sed dumtaxat Filius Virginis.

Notandum 2. Certum esse tres divinas personas peculiari et nobiliori modo residere in humanitate Christi, quam in omnibus creaturis. Quam utique veritatem eleganter docet S. Augustinus Sermone 3. De Tempore, ubi ait: Filius suscepit carnem, et non deseruit Patrem, nec se divisit a Patre. Suscepit, inquam, Filius carnem in proprietate: sed tamen Pater, et Spiritus sanctus, non defuit maiestate. In divinitate aequalitas, in carne sola Filii proprietas; non tamen a Patre, aut Spiritu sancto recessit aliquando divinitas. Cum ergo una sit Deitas, una sit divinitas, implerit quidem carnem Christi, et Pater, et Spiritus sanctus: sed maiestate, non susceptione, etc. Haec autem nobilior et peculiaris residentia colligitur ex connexione, vel potius identitate essentiali, quae est inter divinas personas; ita quod, si per impossibile tres adorandae personae in omnibus creaturis non existerent, tamen propter unionem unius personae cum humanitate, duae aliae etiam in illa residerent: Quemadmodum enim (inquit sanctus Basilius Epist. 48.) in catena, qui unius annuli summitatem apprehendit, eo ipso simul alterum insertum attrahit: ita et hic qui Spiritum trahit, per ipsum Filium, et Patrem una simul attraxit. Et si quis tenet Filium apprehenderit, habebit et ipsum utrumque, hinc Patrem illius, illinc Spiritum sanctum undique compactum. Non est igitur difficultas de praesentia reali et personali trium divinarum personarum in eadem humanitate: sed dumtaxat de earumdem unione hypostatica, an videlicet tres simul eidem naturae individuali possint uniri hypostatice.

Notandum 3. Circa praesentem Quaestionem duas principes esse sententias: Primum quidem affirmantem tres divinas personas posse simul eamdem naturam assumere: quam tuetur S. Thomas 3. p. q. 3. art. 6. quem sequuntur eius discipuli, qui in suas partes etiam ex nostris advocant Alensem q. 2. memb. 1. S. Bonaventuram in 3. dist. 1. art. 1. q. 3. Ochamum item in 3. dist. 1. et nonnullos alios. Secundam vero sententiam tuetur Subtilis Doctor in 3. dist. 1. quaest. 2. num. 5. cum suis omnibus discipulis, quibus ut subscribamus, sit

Conclusio prima. — PLURES DIVINAE PERSONAE NON POSSINT EANDEM NUMERO NATURAM ASSUMERE, ILLAMQUE PROPRIA SUBSISTENTIA IMMEDIATE TERMINARE.

Probatur primo, auctoritate S. Anselmi lib. 2. Cur Deus homo, cap. 9. ubi ait: Plures personae nequeunt unum, eumdemque hominem assumere in unitate personae: quare in una persona tantum hoc fieri necesse est. Et libro De Incarnatione Verbi, cap. 1. Filio incarnato, non est necesse alias quoque personas incarnari, sed impossibile.

Nec valet reponere cum S. Thoma, eiusque discipulis, S. Anselmum ibi hominem accipere pro natura singulari personata propria personalitate; non vero pro natura, quae nondum intelligitur affecta sua personalitate. — Haec enim responsio aliena est prorsus a mente S. Anselmi: quippe eius intentum erat investigare in quam trium divinarum personarum facta fuerat hypostatica unio; supponit autem non fuisse peractam in tribus divinis personis, imo nec fieri potuisse, ut inde colligat in una tantum persona, nempe secunda, illam unionem fuisse factam: et revera quidem, nam si per hanc particulam, hominem, S. Anselmus intelligeret humanam naturam affectam sua personalitate, nihil plane concluderet; quia aeque implicat hypostasin assumi ab una persona, atque a tribus. Adde quod paulo post asserit, Verbum assumpsisse hominem, quo significat, vocabulo hominis nihil aliud denotari, quam naturam humanam secundum se spectatam.

Probatur secundo: Si tres divinae personae possent simul assumere eamdem numero naturam, sequeretur naturam illam esse infinitam: at repugnat naturam aliquam creatam infinitam esse: ergo pariter repugnat illam a pluribus personis assumi. Minor constat. Probatur maior: idcirco natura divina concluditur esse infinita, quia ipsa eadem numero potest esse indivisam in tribus suppositis divinis: ergo pari ratione si natura humana in tribus suppositis existeret, censeretur infinita. Patet antecedens, quia qua ratione illa natura potest esse in tribus personis divinis sine ulla sui divisione, eadem ratione posset esse in infinitis, atque haberet vim existendi infinitam; quia in infinitis personis posset existere. Consequentia etiam patet, quia natura humana singularis, qualis est assumpta a Verbo Divino, de se non est limitata potius ad tria supposita, quam ad centum, aut mille, si tot essent in divinis: ergo quantum est de se, si possit esse in tribus suppositis, poterit etiam esse in infinitis, si darentur.

Reponent Thomistae, falsam esse illam sequelam: idem namque, inquiunt, natura divina censetur infinita, non quia communicatur tribus suppositis, sed maxime quia communicatur suppositis a se realiter indistinctis, qua connaturaliter exigit, et sibi identificat: secus autem est de natura humana assumpta, qua nec identificaretur illis suppositis, sed esset ipsis adventitia: nec illa connaturaliter exigeret, sed dumtaxat ad illa determinaretur per potentiam obedientialem. — Contra, infinitas et illimitatio non oritur ex sola illa identitate unius rei ad alteram, sed ex sola aptitudine, qua res aliqua potest infinite se communicare: si enim daretur aliqua albedo, v. g. quae ex se posset infinitos parietes afficere et dealbare, licet ab eis esset distincta realiter, et solum adventitia, non minus tamen censeretur infinita, quia contineret virtutem et perfectionem infinitarum albedinum: ergo pari ratione, si natura humana communicari posset infinitis suppositis, quamvis eis foret adventitia, et ab eis realiter distincta, non minus censeretur infinita.

Probatur tertio: Natura humana affecta propria subsistentia et personalitate non potest assumi a Verbo Divino: ergo ubi affecta est personalitate Verbi non potest amplius assumi a Patre, nec a Spiritu sancto. Consequentia patet a paritate rationis; ideo enim natura affecta propria personalitate non est amplius assumptibilis hypostatice, quia est omnimode completa et terminata substantialiter: at etiam talis est per suppositum Verbi: igitur, etc.

Negant paritatem Thomistae, et rationem disparitatis hanc proferunt, quod aperta sequeretur contradictio si natura subsistens, et terminata per propriam personalitatem, rursus terminaretur per aliam; requireretur enim, quod illa subsisteret in se, et in alio: et sic subsisteret in se, et non subsisteret; quod est contradictorium: secus autem est si subsisteret in tribus personis, quia tantum subsisteret in alio. — Contra, non aliunde potest esse contradictio, quod natura subsistat in se, et in alio, quam quia, ut subsistit in se, est totaliter et adaequate terminata ac substantialiter completa, ex quo fit ut non possit amplius terminari et compleri: atqui eadem ratio contradictionis sequitur ex eo, quod natura sit terminata per personalitatem Verbi, quia subsistentia Verbi non minus perfecte, imo longe perfectius terminat et complet substantialiter illam naturam, quam terminare ae complere possit proprium suppositum; igitur par utrobique ratio. Adde quod gratis supponant esse contradictionem, quod natura subsistat in se, et quod subsistat in alio; nam omnis contradictio debet esse penes unum et idem respectu unius et eiusdem: et in eo casu, natura humana non esset in se, et in alio respectu unius et eiusdem, quia esset in se respectu et ratione propriae subsistentiae; in alio autem, ratione subsistentiae alienae: igitur non solum nulla est eorum replicatio, sed etiam minus recta locutio.

Probat tertio Doctor: Non potest unum et idem a pluribus adaequate pendere: at si natura creata tribus personis divinis uniretur, a pluribus totaliter et adaequate penderet: ergo repugnat unam et eamdem naturam a pluribus personis divinis assumi. Maior videtur certa, eamque colligit Doctor per inductionem. Primo quidem ab exemplo causae efficientis totalis: nam alias sequeretur, quod illae causae essent totales, et non essent totales. Essent totales, ut supponitur tam a nobis, quam ab adversariis: non essent autem totales, quia cum de conceptu intrinseco causa totalis sit quod totum effectum et totaliter producat, eo ipso quod alia causa simul cum ipsa illum produceret, sequeretur quod vel partialiter cum ipsa produceret illum effectum, et sic non esset illius causa totalis; vel totaliter produceret, et sic alia causa nihil influeret in effectum, quippe supponeret illum a priori causa totali productum. Colligit etiam ab inductione in aliis generibus causae, maxime vero in accidentibus, quae cum essentialiter pendeant a subiecto, unum et idem pendere non potest a duobus subiectis primis in suo genere. Minor vero suadetur; id enim ab altero totaliter et adaequate dependet, quod existit illo posito, caeteris etiam quibuscumque seclusis: sed natura creata per quamcumque ex tribus divinis personis assumpta, revera subsisteret per se, et esset completa substantialiter, etiamsi non assumeretur ab aliis personis, sicuti est de facto a solo Verbo assumpta: igitur si a tribus assumeretur, a qualibet earum personarum totaliter et adaequate penderet. — Confirmatur: quia duae causae efficientes totales et eiusdem ordinis non possunt producere eumdem numero effectum; quia, ut mox dictum est, simul essent totales, et non totales; ergo a simili, duae causae formales extrinsecae, quales essent praedictae personae respectu terminationis illius naturae humanae, non possent illam terminare, quia illarum quaelibet totaliter terminaret, et non totaliter.

Huic rationi varie respondent Thomistae; sed communior eorum solutio ea est, quam tradit Caietanus dicens, quod licet non possit unus et idem effectus pendere a duobus dependentia causali, quae est stricta; potest tamen ita pendere dependentia non causali, sed terminativa, quae est dependentia non stricta: discrimen enim inter utramque dependentiam est, quod effectus productus a causa totali eatenus totaliter ab ea pendet, quatenus habet esse ab una causa, non relinquitur in eo capacitas, per quam censeatur pendere ab alia, quia nullum ab illa esse mutuatur, ratione cuius censeatur ab ea dependere: natura vero terminata subsistentia aliena non accipit suum esse ab ea, sed solum modum quemdam unionis, per quem dicitur ab ipsa sustentari et terminari. Cum igitur natura sit capax triplicis modi unionis, et diversi, quia tribus personis successive saltem potest uniri; dum habet unum modum, et ratione illius unitur uni personae, non manet expleta secundum extensionem capacitatis, qua terminari potest ab alia: quare accedere potest alia persona tribuens alium modum unionis: non quidem ex indigentia, sed ex sola capacitate. Hinc illa natura per unam subsistentiam terminaretur adaequate, adaequatione quidem intensiva, non autem extensiva: sicut patet in creatis ex vi eiusdem relationis, qua ad unum filium refertur, et ab illo adaequate intensive terminatur, dum generatur alter filius, ad ipsum denuo terminatur adaequatione extensiva. — Verum contra primo: quemadmodum effectus productus a causa efficiente totali suum esse ab ea mutuatur totaliter, ita natura aliqua singularis suam sustentationem et terminationem totalem accipit a suo termino totali: cum hoc solo discrimine, quod effectus accipiat esse simpliciter a causa: natura vero solum habeat esse modificatum a subsistentia: igitur quemadmodum acceptio esse totalis ab una causa totali excludit aliam quamcumque causam totalem eiusdem ordinis, ita acceptio esse modificati, scilicet sustentationis totalis, ab una subsistentia totali excludere debet quamcumque aliam subsistentiam totalem. Insuper, natura esset adaequate terminata et completa extensive per propriam subsistentiam: igitur etiam talis est per subsistentiam Verbi, quae non minorem habet virtutem terminandi naturam ac illius capacitatem explendi, quam propria subsistentia. Ad exemplum de relatione, dico illud esse falsum: sicut enim in quolibet individuo hominis geniti est diversa differentia individualis diversimode determinans naturam specificam, ita etiam est adaequata ratio terminandi relationem diversam filiationis: quapropter gratis asseritur, quod multiplicatis filiis non multiplicentur relationes: quippe cum sint diversae rationes fundandi, et omnes conditiones ad multiplicationem relationum desiderandae ibi reperiantur.

Obiicies 1: In mysterio Incarnationis tota ratio facti est potentiae facientis, inquit S. Augustinus Epistola 3. quae est ad Volusianum: igitur in hoc mysterio magis attendenda est virtus personae assumentis, quam conditio personae assumptae: at Omnipotentiae divinae non repugnat tres personas unicam naturam assumere: igitur id possunt exequi. Maior patet. Minor probatur: divinae personae possunt eamdem naturam assumere si non sese excludant a consortio eiusdem naturae: at ita est; quippe in eadem natura divina subsistunt: igitur etiam subsistere possunt in eadem natura humana. — Distinguo maiorem: attendenda est magis potentia facientis, quam ratio facti in his, quae contradictionem non implicant, concedo: quae implicant, nego. Implicat autem, ut diximus, quod eadem natura terminetur totaliter a pluribus terminis totalibus et adaequatis. Ad probationem minoris, dico non esse parem rationem de subsistentia divinarum personarum in natura divina, et in humana; tum quia natura divina est infinita, et sic ei non repugnat esse in pluribus; tum quia personalitates divinae non tribuunt rationem subsistendi naturae divinae, quia illa a se subsistit per suam subsistentiam absolutam, sed tantum personis, quae inter se sunt realiter distinctae: at vero naturae creatae personalitas tribuit subsistere, quod nequit a pluribus totalibus et adaequatis subsistentiis conferri.

Obiicies 2: Humanitas secundum se assumptibilis est a quacumque divina persona: ergo omnes simul eam possunt assumere. Antecedens constat, quia, ut diximus, quaelibet ex divinis personis potest naturam humanam assumere. Probatur consequentiam: in illo instanti, quo una ex divinis personis naturam assumit, aliae duae personae divinae possunt agere secundum ultimum potentiae suae, ut eamdem naturam assumant; quo in casu, vel illa natura a tribus assumetur, et sic habetur intentum; vel a nulla, quod est absurdum; quippe Deus agendo secundum omnimodam potentiam suam non potest frustrari effectu; vel ab una tantum, quod dici nequit, cum non sit potior ratio, cur assumatur ab una, quam a multis, cum tres divinae personae sint aequalis virtutis, et natura assumptibilis sit in potentia obedientiali, ut assumatur a qualibet divinarum personarum: igitur, etc. — Respondet Doctor num. 1. negando, quod tres divinae personae suam possint impendere virtutem ad assumptionem simultaneam eiusdem naturae, propter earum incompossibilitatem in terminatione eiusdem naturae; Deus enim suam virtutem non exercit circa impossibilia, et ea quae contradictionem important, qualis est illa assumptio simultanea. Possunt equidem, inquit Doctor, tres divinae personae simul agere ad assumptionem ipsius naturae ab aliqua persona ex illis, ita quod licet tres agant, unica dumtaxat naturam assumat, et terminet: Et si dicas, inquit Doctor, qualiter potest simul agere quaelibet persona ad uniendam illam naturam sibi, nego: quia impossibile est, ut simul uniatur pluribus: quia impossibile est totaliter dependere dependentia eiusdem rationis a pluribus personis, cum sit una terminari ad unam personam, et ad incompossibilia non possunt personae simul agere.

Instabis: Id praestare possunt tres divinae personae quod est in potentia obedientiali per ordinem ad quamlibet ipsarum: sed natura creata est in potentia obedientiali, ut assumatur a qualibet ex divinis personis: igitur tres simul possunt illam assumere. Maior constat. Probatur minor: antequam assumeretur natura a Filio, potuit assumi a Patre: ergo etiam postquam assumpta est a Filio. Probatur consequentiam: ideo fuit assumptibilis a Patre antequam assumeretur a Filio, quia ad illam assumptionem habebat potentiam obedientialem: sed illam eamdem potentiam habet, dum est assumpta a Filio, neque enim eam potuit perdere, cum sit ipsi realiter identificata; igitur eam conservat. Confirmatur: quia potentia obedientialis, quam habebat in ordine ad Patrem, non habuit suum actum, neque impleta fuit per sui ipsius assumptionem a Filio; siquidem illa potentia obedientialis ordinabatur ad unionem naturae cum Patre: unio autem cum Patre est diversae rationis ab unione cum Filio, sicut personalitas Patris est diversa rationis, aut saltem numero distincta a personalitate Filii: igitur unio quae fieret cum Patre distingueretur numero ab unione qua fieret cum Filio; et consequenter potentia naturae, quatenus respicit personalitatem Patris est vel diversae rationis, vel diversa numero a potentia respiciente unionem cum Filio; atque adeo unio cum Filio non reducit ad actum illam potentiam obedientialem naturae, quatenus ordinatur ad Patrem; ergo non obstante ipsius naturae unione cum Filio, habet adhuc potentiam obedientialem, ut uniatur cum Patre, et consequenter potest adhuc uniri. — Distinguo maiorem: quod est in potentia obedientiali, nec ullam habet repugnantiam, ut reducatur ad actum, concedo: quando illam habet repugnantiam: nego. Ad minorem dico: natura assumpta a Filio adhuc habet potentiam obedientialem ad Patrem, ut cum ipso uniatur in sensu diviso, concedo: in sensu composito, nego: hoc est, secundum se spectata posset quidem uniri cum Patre; id vero non potest quatenus assumpta et terminata est per Filium, quia iam omnimode est completa substantialiter, et totaliter terminata. Ad confirmationem similiter nego ultimum consequentiam: quamvis enim illa potentia obedientialis non habuerit actum quatenus ordinatur ad Patrem, non sequitur, quod illum possit habere, quando iam terminata est, et reducta ad actum per personalitatem Filii, propter incompossibilitatem terminationis totalis, qua fieret per personalitates Patris, et Filii: quam utique veritatem clare demonstrat Doctor respondendo ad praefatum argumentum ab exemplo parietis, qui licet habeat potentiam ad albedinem et nigredinem, tamen ubi reducitur ad actum per praesentiam et adhaesionem albedinis, non potest reduci ad actum illa potentia, quam habebat ad nigredinem, propter incompossibilitatem nigredinis cum albedine: Sic, inquit Doctor, natura nunc personata a Verbo, si dimitteretur ab eo, posset assumi a Patre; sed stante actuali assumptione a Verbo, licet sit in potentia assumptionis a Patre, non potest tamen reduci ista potentia ad actum, propter incompossibilitatem illius actus ad istum; hoc est, personalitatis Verbi ad personalitatem Patris in eadem natura assumpta.

Urgebis: Natura unita Verbo habet inclinationem ad personalitatem propriam: ergo et ad quodeumque potens illam personalitatem supplere: sed personalitas Patris potest illam supplere: igitur habet inclinationem ad personalitatem Patris. — Distinguo sequelam maioris: habet inclinationem ad id omne quod potest propriam personalitatem supplere, si aliunde non sit impedimentum et repugnantia, concedo: si sit, nego. Et similiter distinguo minorem: personalitas Patris potest illam supplere, in sensu diviso, et ex hypothesi quod non esset aliunde assumpta, concedo: in sensu composito, ubi semel assumpta est, nego. Adde quod retorqueri potest argumentum, quia quamvis natura assumpta a Verbo conservet inclinationem ad proprium suppositum, ut supponitur, non tamen potest simul cum unione ad Verbum habere personalitatem propriam: ergo licet ut unita Verbo haberet inclinationem ad suppositum Patris, non sequitur, quod possit cum unione ad Filium habere unionem cum Patre.

Obiicies 3: Idem accidens potest esse in duobus subiectis: ergo eadem natura in duobus suppositis. Probatur consequentia a paritate rationis. Antecedens etiam constat, quia possunt esse simul duo corpora, unum gloriosum, alterum non gloriosum, in eodem loco ergo possunt habere unum ubi: ubi autem est accidens ipsorum: ergo unum accidens potest esse in diversis subiectis. Quod autem eadem duo corpora habeant idem ubi, patet, quia correspondet ipsis idem locus, et consequenter eadem circumscriptio activa: ergo etiam habent eamdem circumscriptionem passivam: sed circumscriptio passiva est ubi: ergo illa duo corpora habent idem ubi. — Respondet Doctor negando antecedens, ad cuius probationem dicit illa duo corpora non habitura idem ubi, sed diversa. Et ad probationem respondet, locum illum, in quo continerentur duo corpora, habere duas circumscriptiones activas in eadem superficie, et consequenter duae erunt circumscriptiones passivae in illis corporibus, quia superficies ambiens est fundamentum sufficiens fundandi plures circumscriptiones activas in pluribus corporibus circumscriptis, sicut una albedo sufficit ad fundandas plures similitudines albi in pluribus albis. Verum, quoniam hic videtur Doctor supponere, quod unum accidens non possit esse in pluribus subiectis, cuius oppositum ex ipso docuimus in Philosophia, ideo respondeo negando consequentiam. Et ratio disparitatis est, quod non sequatur contradictio, ex eo quod unum accidens ponatur in pluribus subiectis, quia hoc solum designat multiplicationem praesentiae, et informationis, quod non repugnare docuimus in Physica; repugnat autem eamdem naturam subsistere pluribus subsistentiis. Ad Doctorem autem dicens ipsam negavisse accidens posse pluribus subiectis inesse, eo modo quo de facto unico subiecto inest: de facto enim ita est in uno subiecto, ut per se et adaequate dependeat ab illo, quo certo modo nequit existere in pluribus subiectis: sed in illis potest esse, ita ut tantum partialiter ab uno dependeat: simile autem dici nequit de subsistentiis: quia quaelibet subsistentia tribuit totum esse completum substantiale, et est ultimus eius terminus.

Obiicies denique: Si simultanea terminatio eiusdem naturae tribus divinis personis repugnaret, illa repugnantia peteretur vel ex parte naturae terminabilis, vel ex parte personarum terminantium: sed ex neutro capite potest haec repugnantia, seu contradictio reperiri. Non quidem ex parte personarum terminantium, quia illae non se excludunt a convenientia et terminatione eiusdem naturae creatae. Non etiam ex parte naturae, quia illa habet potentiam obedientialem ad omnes personas divinas: igitur illa simultanea terminatio a tribus personis divinis non repugnat. — Nego minorem: illa namque repugnantia petitur tum ex parte personarum assumentium, quae cum sint termini totales respectu naturae assumendae, non possunt suam virtutem simul exercere circa eamdem naturam: repugnat etiam ex parte naturae, quae cum sit omnimode completa per unam subsistentiam, non habet unde compleatur per alteram. Ad probationem dicens non eamdem esse rationem terminationis divinae, ac humanae; tum quia cum natura divina sit infinita, potest esse in pluribus suppositis: tum quia illa natura non completur in suo esse substantiali per subsistentias relativas, sicut compleretur natura humana: nam subsistentiae relativae non dant esse substantiale naturae divinae, quae iam supponitur undequaque completa per subsistentiam absolutam, sed dumtaxat eam naturam divinam determinant ad constituendas personas: unde non est paritas inter terminationem utriusque naturae.

Conclusio secunda. — UNICA PERSONA DIVINA POTEST PLURES NATURAS CREATAS ASSUMERE. Ut Doctor in 3. distinct. 1. qu. 5. ubi Conclusionem sic probat. Plures naturas simul assumi a Verbo non repugnat, neque ex parte Verbi, neque ex parte naturarum: ergo potest illas assumere. Probatur antecedens primo quidem ex parte Verbi, quia habet virtutem infinitam terminandi, ex subinde non potest exhauriri per terminationem unius naturae. Adde quod per illam terminationem tantum ponuntur in ipso Verbo plures relationes rationis, vel Verbum ipsum per suam subsistentiam terminat plures relationes reales naturarum assumptarum. Utrum autem repugnat Verbo. Non primum, quia multiplicatio relationum rationis nullam arguit in Verbo mutationem, aut dependentiam realem. Non etiam secundum, quia Deus, et tota Trinitas terminat omnes relationes creaturarum: igitur Verbum potest plures ex illis relationibus terminare. Non etiam repugnat ex parte creaturarum, quia omnes sunt in potentia obedientiali, et dependent aequaliter a persona divina assumente: ergo qua ratione una potest assumi, etiam et altera: actualis enim dependentia unius naturae non repugnat dependentiae alterius naturae, inquit Doctor.

Dices 1: Si Verbum assumeret plures naturas, aut esset unus homo, aut plures homines: at neutrum dici potest. Non primum, quia haberet plures humanitates, et consequenter esset multiplex homo. Non etiam secundum quia esset unicum suppositum; ubi autem est unicum suppositum, est unicus homo, licet plures sint formae, qui enim plures habet scientias propter unitatem suppositi, non dicitur plures scientes, sed unus sciens. — Respondet Richardus negando sequelam, dicendo nempe quod in eo casu nec esset unus homo, nec plures. Hanc responsionem impugnat Doctor: primo quia unum et multa sunt opposita immediate dividentia ens: ergo nullum est ens, de quo non possit dici, quod sit unum ens, vel multa entia: igitur de illo ente, quod est homo, verum erit dicere quod sit unus homo, aut multi homines. Secundo, quia de quolibet ente necessario debet dici, quod sit unum, aut non unum: ergo cum de quolibet ente, quod dicitur homo, potest dici, quod sit unus homo, aut non unus homo: sed si dicatur, quod non sit unus homo, debet dici, quod sit plures homines, ubi enim negatur unum, affirmantur multa: in affirmatione scilicet, quae fit per positionem. — Respondet S. Thomas quaest. 3. art. 7. quod esset unus homo propter unitatem suppositi, sicut dicitur unus sciens, licet pluras habeat scientias. Quam responsionem impugnat Doctor, quia, inquit, si concretum hominis deberet non multiplicari, quando suppositum restat unum, sequeretur, quod ad multiplicationem suppositi, concretum deberet multiplicari: sed falsum consequens, quia alias tres personae divinae deberent dici tres dii. — Unde respondet Doctor, pluralitatem concretorum non esse petendam ex sola pluralitate suppositorum, ut vult sanctus Thomas, sed etiam ex pluralitate formarum: ita quod quantulumcumque sint plura supposita, non sequatur pluralitas concretorum, si unica sit forma. V. g. ex pluralitate suppositorum divinorum non sequitur pluralitas Deorum, quia in divinis est unica tantum divinitas. Dicitur enim homo terminus adiectivus respectu personae divinae, ut docet Doctor dist. 7. qu. 1. et idem numerari non potest, nisi numeratis suppositis. Et si teneatur, quod sit terminus substantivus, et dicatur substantive de proprio supposito, tamen dicitur adiective de supposito Verbi, saltem quoad modum praedicandi: cum autem quodlibet adiectivum ultimate dependeat et terminetur ad substantivum, non potest ipsum adiectivum esse ratio terminandi significatum alterius adiectivi per se. ideoque cum haec dictio homo sit adiectiva, non poterit terminare dictionem numeralem, duos, ratione sui, quia adiectivum reducitur ad suum substantivum, nec censetur multiplicari, nisi ipso multiplicato. Mitto fusiorrem hanc de re discussionem magis grammaticalem, quam theologicam, rectiusque hoc in casu censerem Verbum non appellandum unum hominem, nec plures, sed unum dumtaxat suppositum habens plures humanitates.

Dices 2: Si naturae distinctae speciei assumerentur simul a Verbo, sequeretur non solum duo contraria, sed etiam duo contradictoria posse enuntiari de eodem: sed falsum consequens: ergo, etc. Probatur maior: nam si Verbum assumeret ignem et aquam simul, sequeretur calorem et frigus, quae contraria sunt, simul existere: similiter si assumeret simul hominem et columbam, sequeretur unum et idem suppositum esse simul rationale et irrationale, quae sunt contradictoria. — Nego maiorem: nam si Verbum aquam et ignem assumeret, solum sequeretur ignem et aquam esse simul simultate suppositi et terminantis, non autem simultate existentiae, et reatu penetrationis naturarum assumptarum. Similiter, si assumeret naturam hominis et columbae, nulla sequeretur contradictio, quae solum intercedit inter negationem et affirmationem penes unum et idem: quare sequeretur quidem unum et idem ens esse rationale et irrationale, non respectu eiusdem, sed respectu diversorum.