Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Notandum 1. Quod cum Incarnatio sit unio Verbi cum natura humana, necessum est quod ipsa natura praesupponatur existens, omnis quippe unio realis est inter extrema actu existentia; cum autem humanitas constet corpore et anima, hinc potest esse duplex difficultas de dispositione praerequisita in ipsa humanitate ad unionem hypostaticam: Primo quidem ex parte corporis, an videlicet Incarnationem praecedere debuerit perfecta corporis organizatio, idque prioritate temporis, vel naturae; Secundo ex parte animae, an illustrari debuerit dono aliquo supernaturali, puta gratia sanctificante, ut apta fieret ad eiusmodi unionem.

Notandum 2. Ex Doct. Subtili in 3. d. 2. qu. 2. duplex distingui posse medium extrinsecum requisitum ad unionem, aliud quidem medium necessitatis; aliud vero congruitatis. Primum est illud, sine quo res attingi non potest; secundum vero est id sine quo absolute et simpliciter fieri posset, non tamen ita decenter, ac congrue. Hinc quaerimus, an gratia habitualis, vel aliud donum supernaturale fuerit praerequisitum in anima Christi necessario, aut congrue ad unionem hypostaticam: ita quod Verbum divinum vel non absolute, vel saltem non ita decenter assumpsisset naturam humanam sine tali praevia dispositione. Circa quem difficultatem duae sunt extremae pugnantes Theologorum sententiae, quarum altera talem dispositionem negat praerequiri; alia vero affirmat, idque vel necessario, ita quod hypostatica unio necessariam habuerit connexionem cum huiusmodi dispositione, quemadmodum unio animae cum corpore necessariam habet connexionem cum ultima dispositione corporis, eamque necessario sequitur. Sic sentire videtur Gabriel in 3. dist. 2. Vel ut volunt aliqui cum Alex. Alensi 3. p. qu. 3. licet talem dispositionem non necessario sequatur incarnatio, ita ut illa dispositione posita possit incarnatio non sequi: tamen illa dispositio ita videtur necessaria, ut absolute debeat praesupponi tamquam aliqua qualitas reddens naturam capacem huius unionis. Alii tandem volunt huiusmodi dispositionem requiri saltem tanquam congruum ornamentum humanitatis, ut per ipsam humanitas decenter praeparetur ad tam excellentem unionem, ut docet S. Bonaventura in 3. dist. 2. art. 3.

Notandum 3. In Incarnatione quatuor debere per ordinem considerari: Primo quidem ratione materiae, nempe sanguinem purissimae Virginis ad locum formandi corporis destinatum. Secundo, organizationem Christi corporis, quae consistit in introductione formae organicae, seu corporeitatis, quam introductionem praecedit alteratio. Tertio, animationem eiusdem corporis, seu unionem animae rationalis cum ipso. Quarto denique, unionem totius naturae constitutae cum Verbo. Quaeritur autem utrum, et quomodo ista sese praecesserint. Hinc duplex in praesenti solvenda occurrit difficultas: Prima, utrum organizatio corporis Christi tempore, vel natura praecesserit unionem cum Verbo. Secunda, an anima Christi illustrari debuerit aliqua supernaturali qualitate, qua mediante praepararetur ad unionem hypostaticam.

Conclusio prima. — ORGANIZATIO NON PRAECESSIT TEMPORE ANIMATIONEM, NEC UNIONEM CUM VERBO, SED DUNTAXAT NATURA.

Haec Conclusio tribus partibus constat: quarum

Prima patet, quia organizatio consistit praecipue in introductione formae organicae completae, qua ut sic est ultima dispositio ad animationem: sed ultima dispositio, et animae rationalis infusio, de qua hic inquimur, sunt simul tempore, ut suppono ex Physicis: ergo organizatio tempore non praecedit animationem.

Secunda pars probatur: Si organizatio, et animatio corporis prioritate temporis praecessissent incarnationem, consequens esset, quod natura humana prius fuisset subsistens per propriam subsistentiam, quam per subsistentiam Verbi: sed consequens esset absurdum: ergo, etc. Consequentia maioris patet: natura enim humana aliquo reali instanti temporis existens, est etiam per se subsistens: ergo vel per alienam subsistentiam, vel per propriam: at si prius tempore extitisset, quam uniretur Verbo, non subsistisset per subsistentiam alienam: ergo per propriam.

Dices contra primam partem: omnis substantia generabilis et corruptibilis, quae non creatur, producitur per mutationem: sed tota natura assumpta a Verbo est generabilis et corruptibilis, nec immediate creata fuit, et consequenter mutabatur ad formam: igitur prius tempore fuit sub privatione opposita illi formae, quia opposita privative non possunt simul tempore esse in eodem: et consequenter prius tempore erat corpus non animatum, quam animatum: subindeque organizatio tempore praecessit animationem. —

Respondet Doctor, argumentum esse verum, quando forma producitur post productionem susceptivi eius: secus vero, quando forma producitur simul cum susceptivo: tunc enim non est proprie mutatio ad formam illam, quia susceptivum non prius fuit sub privatione, quam sub forma; nec prius fuit aptum natum habere formam, quam illam habuerit. Igitur cum anima rationalis simul inducatur etiam in nobis cum esse perfecto corporis, consequens est, quod ad ipsam proprie non sit mutatio, sed tantum ad esse corporis organici, cuius mutationis subiectum est materia, quae prius fuit sub forma sanguinis, quam sub formis organicis.

Tertia denique pars etiam constat, nempe quod corporis organizatio et animatio, saltem natura, praecesserit assumptionem: fundamentum enim relationis et unionis naturaliter praecedit relationem et unionem; quia quod nihil est in se, etiam nihil est in ordine ad aliud: sed natura humana complete constituta per animationem est fundamentum unionis cum Verbo: ergo naturaliter illam praecedit.

EX HIS COLLIGE: organizationem Christi corporis non esse factam per varias alterationes, quemadmodum fit organizatio corporum aliorum hominum spatio quadraginta sex dierum; sed in instanti, ut docet S. Damascenus lib. 3. De Fide orthodoxa, cap. 2. ubi ait: Sacrosanctum corpus Christi non sensit trium dierum curriculo figuratum in utero Virginis, et efformatum: proinde sicut in nostra generatione masculi corpus quadraginta dierum spatio dicitur formari in utero materno, sed uno, ut ita dicam, eodemque momento Virginis sacratissimae protinus conceptum, seu verum Christi corpus omnino completum fuit. Unde consequens est, quod Christi Domini corpus diutius manserit in utero Virginis, quam manere soleant aliorum infantium corpora, quia prius organizatum fuit, et animatum, quam animentur alia corpora.

Conclusio secunda. — NULLA FUIT DISPOSITIO PRAEREQUISITA EX PARTE ANIMAE, QUA MEDIANTE ET PONENTE VERBUM HUMANITATEM ASSUMERET. Ita Doctor in 3. dist. 2. qu. 2. ubi conclusionem sic

Probat primo: Si quod fuisset tale medium, maxime gratia habitualis, aut aliqua supernaturalis qualitas animam afficiens, eamque praeparans, et capacem efficiens, ut a Verbo assumeretur: sed hoc est prorsus fictitium, et absurdum. Quod sic probat: Anima rationalis ex se prius natura subsistit, quam accidentaliter perficiatur: ergo anima Christi prius natura fuit subsistens in Verbo, quam ullam perfectionem accidentalem reciperet. Antecedens patet: primo, quia subsistentia est modus magis intrinsecus naturae subsistenti, quam sit omnis forma accidentalis, quia illa pertinet ad complementum ipsius substantiae; haec vero dumtaxat ad illius ornatum extrinsecum; prius autem est rem aliquam esse completam intrinsece, et substantialiter, quam extrinsece, et accidentaliter. Consequentia vero probatur, tum quia eo instanti natura humana fuit affecta subsistentia Verbi, quo propria subsistentia resultare debuerat: sed propria subsistentia ante omnem perfectionem accidentalem resultasset, nisi per Verbi subsistentiam fuisset praepedita: igitur natura humana prius fuit affecta subsistentia Verbi, quam ornata qualibet accidentali perfectione; ac subinde tantum abest, ut Incarnatio facta fuerit mediante gratia habituali, imo ista non fuit concessa, nisi intuitu, et beneficio Incarnationis. Quod utique probat Doctor ex illo Ioannis 1. Vidimus gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae, et veritatis; quibus verbis S. Ioannes significat, quod Christus habuerit plenitudinem gratiae, quia erat unigenitus; ergo oportuit Christum prius natura fuisse unigenitum, quam habuisse gratiam, et consequenter gratia habitualis non fuit dispositio ad unionem hypostaticam.

Probat secundo: Si gratia habitualis esset medium ad unionem hypostaticam, maxime vel medium formaliter uniens extrema, vel disponens unum extremum, scilicet humanitatem ad illam unionem: sed neutrum dici potest. Non quidem primum, quia humana natura formaliter unitur per se et immediate Verbo, non autem mediante aliqua qualitate aut entitate creata absoluta. Non etiam secundum, quia si requireretur tamquam dispositio, maxime vel tamquam dispositio moralis, vel tamquam dispositio physica: neutrum autem potest affirmari. Non quidem tamquam dispositio moralis, quia non minus esset improportio entitativa naturae et subsistentiae divinae ad naturam creatam posita illa gratia habituali, quam ea sublata: cum enim gratia illa esset qualitas creata, non tolleret distantiam infinitam, quae est inter naturam divinam et humanam. Non etiam tamquam dispositio physica, quia quodcumque accidens praesupponit existentiam subiecti: ergo gratia praesupponit existentiam humanitatis: sed non praerequiritur aliqua dispositio physica ad personalitatem in natura, praeter illam quae requiritur ad existentiam eius; nam eo ipso quo habet existentiam pro aliquo instanti, necessario debet habere aliquam personalitatem, alioquin posset esse natura existens sine ulla personalitate.

Dices: Natura humana non potest uniri Verbo unione beatifica sine habitu gratiae sanctificantis, ex eo maxime quod tam unio ipsa, quam terminus illius excedit facultatem naturae creatae: ergo cum unio hypostatica sit adhuc excellentior, quia est summa gratia, ut loquitur S. Augustinus, lib. 13. De Trinit., cap. 19. conferri non potest absque praevio gratiae habitu. —

Respondet Doctor negando antecedens, quatenus contendit, quod ratio ob quam visio beatifica nequeat conferri creaturae, absque gratia habituali, sit quod visio beatifica excedat naturam; nam si hoc esset verum, sequeretur, quod gratia habitualis non posset dari naturae, absque aliqua gratia, aut dono supernaturali; excedit enim naturam: et consequenter daretur processus in infinitum. Illa ergo non est ratio, ob quam gratia praesupponitur visioni beatificae, sed quia visio beatifica est operatio supernaturalis procedens effective ab ipsamet natura, et quia natura non habet virtutem adaequatam ad producendam istam actionem, propterea necesse est, quod ipsi detur aliud comprincipium supernaturale, cum quo possit ipsam producere: at unio hypostatica non est operatio, neque aliquid potens effective produci partialiter a natura, quia illa nullatenus est capax producendi sui ipsius unionem cum Verbo, sed tantum illam recipiendi. Ideo non debet admitti aliud principium supernaturale antecedens in natura, ut conferatur ipsi unio hypostatica; sed sicut natura potest immediate recipere habitum gratiae, licet excedat ipsius virtutem, quia habitus gratiae non petit a natura produci effective, sed tantum in ipsa recipi; ita a pari potest immediate recipere unionem hypostaticam.