Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Omnes quidem Theologos convenire, Christi meritum esse infinitum: dissentire vero in assignanda ratione huius infinitatis. Thomistae siquidem, et plurimi Recentiores docent meritum Christi fuisse infinitum formaliter intrinsece: Doctor vero Subtilis cum suis omnibus Discipulis contendit fuisse dumtaxat infinitum extrinsece, seu denominative, qualiter, v. g. visio beatifica aliqua ratione dici potest infinita. Haec autem infinitas accidentalis et extrinseca ex multiplici capite oriri potest: Primo quidem, ex parte obiecti, circa quod versatur: quemadmodum enim peccatum mortale per quamdam denominationem extrinsecam ab obiecto infinito, quod offendit, denominatur grave in infinitum, ita etiam meritum Christi ratione obiecti extrinsece denominari potest infinitum. Secundo, ex parte personae operantis: sic actiones humanitatis Christi dici possunt infinita, quia nimirum ex unione ipsius cum Verbo consurgit quaedam dignitas in humanitate, et consequenter in eius actionibus, ratione cuius dignitatis actiones illae extrinsece et accidentaliter dici possunt infinitae. Tertio. ex parte acceptationis divinae, quia videlicet Deus illa Christi merita acceptat pro salvandis infinitis hominibus, si tot currerent salvandi. An autem hac dumtaxat infinitate extrinseca Christi merita fuerint infinita, hic erit determinandum.

Notandum 2. Seu potius remeandum ex dictis, Verbum divinum nullam habere physicam specialem causalitatem circa humanitatem assumptam, quam non habeat Pater, et Spiritus sanctus: siquidem opera sanctissimae Trinitatis ad extra sunt indivisa, ita quod nihil quidquam una persona operetur, quin pariter caetera personae censcantur idipsum producere; siquidem earum operatio ad extra est per potentiam, et voluntatem, qua in tribus divinis personis est indivisibilis et simplicissima. Unde non sunt tres omnipotentes, sed unus omnipotens. Adde quod Verbum divinum terminat tantum dependentiam naturae assumptae, eodem quasi genere terminationis quo punctum terminat lineam, quod certe fieri potest absque speciali influxu.

Notandum 3. Principium quod nunquam operari nisi secundum naturam et perfectionem principii quo. Aqua calida v. g. ut quatuor nunquam calefecit ut quinque: quia calor, qui est principium calefactionis, habet tantum perfectionem quatuor graduum. Hinc sequitur, quod etsi persona Verbi divini physice concurreret speciali influxu ad elicitionem actionum humanitatis assumptae, tamen essent mensurandae semper huiusmodi actiones secundum perfectionem principii quo, puta intellectus, vel voluntatis creatae. qua principia cum sint physice et naturaliter finita, non poterunt ab illis procedere actiones physice et naturaliter infinitae. Unde sit

Conclusio unica. — MERITUM CHRISTI NON EST INFINITUM EX SE FORMALITER ET INTRINSECE, SED DUMTAXAT EXTRINSECE.

Ita Doctor dist. 19. num. 4. eamque Conclusionem probat plurimis rationibus, quarum prima sic proponi potest: si aliqua actio humana Christi esset infiniti valoris, et acceptabilitatis, sequeretur quod esset tanti valoris, quanti est volitio increata et essentialiter infinita ipsius Dei: sed omnino absurdum est, quod volitio creata et contingens, quae ex natura sua intrinsece posset esse et non esse, et quae dependet a principio finito et limitato, esset tanti valoris, ac esset volitio increata: ergo actio meritoria Christi non est infiniti valoris. Patet etiam maioris: quia volitio increata non potest habere maiorem valorem, quam infinitum: ergo si volitio creata haberet valorem infinitum, haberet tantum valorem quantum habet volitio increata. — Confirmatur. si volitio creata Christi habet ex se infinitum valorem et acceptabilitatem: ergo exigitur ex se ut sit tam grata Deo et accepta, quam ipsa Verbi persona est Deo grata et accepta: sed omnino hoc videtur absurdum: ergo non est tanti valoris aut acceptabilitatis. Probatur minor, quia inde sequeretur, quod quemadmodum Verbum, et volitio ipsius sunt simpliciter infinita, ita etiam volitio illa creata esset simpliciter infinita, quod certe nec ipsimet adversarii admittent, nec potest ulla ratione esse verisimile

Probat secundo Doctor: Si volitio creata Christi esset ex se infiniti valoris, haberet etiam infinitam perfectionem in ratione fruitionis: dignitas meriti provenit ex maiori dignitate actus: ergo si volitio creata non habet tantam perfectionem in ratione fruitionis, non habebit tantam dignitatem, nec tantum consequenter valorem: aut si habet tantum valorem, debet habere tantam perfectionem in ratione fruitionis.

Reponunt Thomistae: veram esse rationem Doctoris, si meritum Christi esset infinitum in ratione entis: at cum sit infinitum dumtaxat in ratione meriti, non vero in ratione entis, argumentum illud nihil concludit. — Contra, meritum Christi non est infinitum in ratione entis: ergo neque infinitum est ex se formaliter et intrinsece. Antecedens admittunt Adversarii. Probatur consequentia: non potest intelligi quomodo formaliter et intrinsece meritum Christi sit infinitum, nisi quia in entitate sua formali, et quatenus dependet ab operante infinito, et infinite operante, est infinitum: sed hoc est esse infinitum in ratione entis: ergo si meritum Christi sit infinitum formaliter, et intrinsece, ut volunt Adversarii, erit infinitum in ratione entis.

Confirmatur ratione Doctoris, qua est tertia illius probatio: actio meritoria Christi fuit bonum finitum ex sua ratione intrinseca, non solum in genere entis, sed etiam in genere moris: ergo non fuit infinite meritoria ex sua ratione formali. Consequentia patet, quia non plus fuit acceptata, quam esset bona, ex sententia eorum qui eam volunt esse infinitam: ergo si ex ratione sua formali non fuit infinite bona in genere moris: ergo nec infinite accepta: ergo nec infinite meritoria. Antecedens sic ostenditur: principium per se actionis meritoriae Christi sumptum, cum omnibus respectibus etiam ad Verbum, est finitum intrinsece: igitur et actio eius fuit formaliter finita et limitata. Antecedens patet. quia principium illius actionis est voluntas Christi creata informata gratia infinita, quae ex respectu ad Verbum nullam induit infinitatem intrinsecam. quia respectus ille finitus est. Consequentia probatur: quia a principio essentialiter intrinsece finito non potest esse actio intrinsece et formaliter infinita: actio enim non excedit virtutem suae causae.

Respondet Thomistae, principium quo formale esse quidem finitum in genere entis et moris, principium vero quod esse infinitum: quod sic est, ut actio meritoria dicatur infinita in genere moris. — Contra, hoc principium quia non agit nisi in virtue principii quo, ut dictum est in tertio Notabili; ergo quamvis principium quod sit infinitum, non potest tamen elici actio nisi praecise iuxta mensuram perfectionis principii quo: quod quia finitum est, actio quoque Christi meritoria intrinsece, et formaliter debet esse finita. Confirmatur. agens, quod per suum principium formale est formaliter finitum in genere entis et naturae, non potest causare effectum formaliter infinitum, nec elicere actionem formaliter infinitam: ergo nec per principium quo formaliter finitum in genere moris et gratiae potest actionem infinitam in genere moris elicere. Consequentia patet a paritate rationis. Antecedens probatur, quia Christus v. g. per intellectum creatum non potest elicere intellectionem formaliter infinitam.

Reponent iterum, haec illam infinitatem esse petendam ex eo quod Verbum divinum specialem habeat influxum in actiones humanitatis, ratione activitatis illius humanitatis, quae ipsi competit, unde potest elicere actionem infinitam, etsi principium quo formaliter merendi sit finitum. — Contra primo, conveniunt omnes pene Theologi, quod Verbum divinum nullam habebat peculiarem efficientiam respectu illarum actionum. Secundo, etiam admisso, quod habuerit illum influxum, adhuc implicat actionem ab eo per principium formaliter finitum elicitam esse infinitam. Probatur, quia actus essentialiter infinitus non potest dependere essentialiter ab aliquibus causis formaliter finitis in perfectione, etiam causa infinita coagente: ita quod causa finita habeat essentialem causalitatem super illum actum: sed natura assumpta habuit super actiones Christi creatam essentialem causalitatem: ergo non potuerunt formaliter esse infinita. Consequens est evidens cum minore. Maior patet, tum quia nec a causa finita sola est causalitas effectus: tum etiam quia etsi causa infinita et finita subordinentur, implicat tamen, quod ab eis oriatur effectus infinitus, quia effectus non potest excedere perfectionem suae causa proximae, a qua dimanat, unde quoniam effectus aliquis producitur a Deo, et a sole, propterea quod dependet essentialiter a sole, qui est causa finita, non potest talis effectus esse formaliter infinitus: ideoque quantumvis Verbum divinum habeat peculiarem efficientiam respectu actionum humanitatis Christi, non tamen propterea possunt illa formaliter esse infinita: quia per alias causas finitas modificantur et determinantur in genere et ordine actionum et entium finitorum.

Confirmatur quarta ratione Doctoris: Nullus sequitur effectus formaliter et intrinsece infinitus etiam ex causa infinita, nisi ipsa agat infinite, seu modo infinito: at Verbum divinum, ut persona humanitatis assumpti, dato quod egerit merendo, non egit infinito modo. Probatur, tum quia ut sic gerebat vices personae humanae: quae non aliter operabatur, quam persona propria, si fuisset: tum quia mereri et satisfacere sunt actiones dicentes inferioritatem et submissionem: ergo non possunt elici a Deo ut sic: ergo neque a Verbo infinite, seu infinito modo operante.

Reponunt Thomistae cum Suarez, equidem actiones Christi non fuisse infinitas meritorias ex quadam efficientia et influxu, quem Verbum divinum habuerit circa humanitatem, et illius operationes, sed dumtaxat ratione unionis, quam illa Christi operationes habent cum Verbo divino; ratione cuius unionis illae operationes humanitatis censentur veluti Verbo propria, atque consequenter in infinitum dignificatae. — Contra, quamvis actio dignitatem aliquam accipiat a persona, a qua elicitur, attamen actio finita perfectionis secundum entialem non potest accipere dignitatem infinitam, quamvis eliciatur a persona infinita: igitur haec responsio est nulla. Probatur antecedens: actio finita perfectionis secundum entitatem non potest habere tantum valorem et dignitatem moralem, quantum haberet, si esset infinita secundum entitatem: at si esset infinita secundum entitatem tantum habere posset valorem et dignitatem moralem infinitam: ergo actio, quae est finita secundum entitatem, quantumvis eliciatur a persona infinita, non potest ex se et intrinsece habere dignitatem infinitam. —

Confirmatur, quia actio infinitae bonitatis ex natura sua physica proveniens ab aliqua persona infinita deberet habere maiorem dignitatem etiam in ratione meriti. quam alia actio finitae entitatis elicita ab eadem persona infinita: sed hoc esset falsum si actioni physice infinite correspondere posset praemium infinitum: igitur tale praemium per se non debetur tali actioni provenienti a persona Christi ex ratione sua, et dignitate intrinseca.

Confirmatur secundo non magis debet crescere valor operationis ex perfectione et dignitate personae, quam valor cognitionis seu visionis ex dignitate obiecti: sicut enim actio personae dignioris existimatur excellentior, quam actio personae minus dignae, ita visio perfectioris obiecti censetur praestantior, quam imperfectioris: at licet crescat et augeatur visionis perfectio secundum maiorem perfectionem obiecti, inde non sequitur, quod visio terminata ad obiectum infinitum sit infinitae perfectionis intrinsece, alias visio beatifica cuiuslibet creaturae esset intrinsece infinita perfectionis: igitur licet crescat dignitas actionis ex dignitate personae, inde non sequitur, quod si persona sit infinite dignitatis, etiam actio sit infinita dignitatis in genere moris et meriti. His visis, quod etiamsi personae dignitas aliquid influeret in bonitatem moralem, non efficeret illam bonitatem esse infinitam, etiamsi illa persona sit infinita: igitur licet circumstantia personae augeat valorem meritorum, non efficiet illum infinitum, quamvis persona sit infinita.

Respondet Suarez consequentiam non valere, quia, inquit, aliter circumstantia persona concurrit ad dignificandam actionem in ratione meriti: aliter vero ad eam dignificandam, seu augendam bonitatem moralem eius in genere virtutis: dignificat enim actionem in ratione meriti ipsa moraliter afficiendo actionem: sed non dignificat nec auget bonitatem moralem in genere virtutis, nisi quatenus ipsa potentia versatur circa obiectum talis virtutis. Unde non potest communicare bonitatem, nisi iuxta modum, quo tendit potentia in obiectum illud; et ideo cum potentia tendat finito modo in obiectum, inde fit quod persona infinita non communicet bonitatem moralem infinitam actui elicito. — Contra, modus finitus quo potentia tendit in obiectum impedit communicationem bonitatis infinitae in actionem illam moralem, quamvis illa actio procedat a persona infinita: igitur etiam finitus modus operandi personae infinitae impediet quominus illa persona communicet dignitatem meritoriam infinitam isti actioni finitae. Antecedens est ipsius Suarezii. Consequentia vero patet a prioritate rationis.

Deinde, valor et meritum actionis est proprietas consequens bonitatem moralem ipsius actionis, unde res in tantum valet, in quantum est bona: igitur cum bonitas moralis actionum Christi sit finita, etiam illarum actionum valor et meritum finitum erit. Denique gratis asserit Suarez personam dignificare seipsam actionem in genere meriti independenter ab obiecto, non vero eam ita dignificare in genere virtutis.

Concludendum est igitur, meritum Christi esse dumtaxat infinitum extrinsecum et accidentarium, videlicet ex triplici circumstantia, obiecti, personae, et divinae acceptationis. Primo quidem, ex circumstantia obiecti, nam quemadmodum extrinseca quadam denominatione peccatum aliquod commissum in obiectum infinitum, puta Deum, dicitur infinitum, ita etiam actio meritoria in Deum, vel propter Deum elicita, dici posset aliqua denominatione extrinsece infinita. Secundo ex circumstantia suppositi, quia quoticenscumque natura aliqua operatur in supposito infinito, licet illud suppositum non active concurrat, nihilominus tamen quia dignificat aliqua ratione naturam operantem, dignificat quoque consequenter actionem elicitam a tali natura; unde quia suppositum est infinitum, actiones illae quoque dici possunt aliqua ratione infinitae, hoc est extrinsece et accidentario. Tertio denique, ratione acceptationis divina, quia nimirum, licet opus aliquod in se non sit infinitum, quia tamen ad rationem illius, ut est meritorium, requiritur acceptatio divina. potest virtute illius acceptationis dici infinitum, quatenus nimirum pro infinitis peccatis, vel infinitis hominibus acceptatur: ergo Christi meritum multis titulis extrinsecis tantum et accidentariis dici potest infinitum.

Obiiciunt Adversarii, primo quidem aliquas Scripturae auctoritates, quibus licet non significetur meritum Christi fuisse infinitum, tamen declaratur id fuisse sufficientis valoris pro solvendis peccatis omnium prorsus hominum: ex quibus inferri licet illud meritum fuisse infinitum: sic Psal. 139. Apud Dominum misericondia, et copiosa apud eum redemptio. 1. Cor. 6. Empti enim estis pretio magno. 1. Ioan. 2. Non pro nostris autem tantum, sed et pro totius mundi.

Confirmant ex Clemente VI. in dicta extravaganti Unigenitus, ubi loquens de thesauro Ecclesiae, sic ait: De cuius consumptione, aut diminutione non est aliquatenus formidandum, propter infinitum meriti Christi. Ergo iuxta Pontificem, operationes Christi fuerunt valoris meritorii simpliciter infiniti. Consequentia patet: tum quia si illarum valor meritorius non esset infinitus simpliciter, merita Christi non appellarentur absolute infinita: tum etiam, quia alias liceret formidare cum fundamento ne in tantum peccata hominum crescerent. ut ex eorum multitudine merita Christi tandem consumerentur. Quod autem Pontifex ad infinitatem meritorum Christi suadendam, non ad acceptationem extrinsecam Dei. sed ad intrinsecam coniunctionem ipsius ad Verbum recurrat, colligitur ex eo. quod dicat unam guttam sanguinis Christi. propter coniunctionem ad Verbum, sufficientissimam fuisse pro peccatis omnium hominum: sed si merita Christi solum essent infinita ex acceptatione extrinseca Dei, ad illam recurreret, non vero ad unionem cum Verbo: igitur, etc.

— Respondeo. ex illis omnibus tum Scripturae, tum Pontificum auctoritatibus, nil aliud inferri, quam quod revera Christi meritum sit infinitum moraliter. et sufficientissimum pro solvendis infinitis hominibus: non quidem ex se. seu ex eo, quod procedat praecise a persona infinita, sed ex eo. quod Deus acceptavit illud tanquam pretium, et satisfactionem ad remittendam poenam infinitam peccatis debitam, et conterendam vitam aeternam; non minus, quam si ex se esset infiniti valoris. Ratio autem cur Deus ita Christi merita acceptavit. recte colligitur ex eo. quod illa meritoria opera, quatenus procedebant a persona divina, extrinsecam specialem habebant dignitatem, quae movebat Deum ad illa merita potius acceptanda, quam merita omnium prorsus hominum, et Angelorum. Licet enim circumstantia personae non tribuerit dignitatem infinitam intrinsecam, tamen tantum valorem, tantamque dignitatem conferebat istis operibus, ut nulla prorsus alia opera meritoria maiorem dignitatem haberent, imo nec aequalem. Unde non abs re Pontifex, ut significet praestantissimum fuisse Christi meritum, et sanguinis pretium, recurrit ad unionem; siquidem summa humanitatis Christi et illius operationis dignitas recte colligitur ex unione hypostatica, quamquam inde non sequatur dignitatem illam esse intrinsece infinitam.

Instant Adversarii: Illa acceptatio divina vel fuit iuxta dignitatem meritoriam operationis Christi, vel illam excessit; seu Deus pluris fecit illa merita acceptando, quam ex se valerent. Si primum, igitur illa merita habent ex se dignitatem infinitam independenter ab acceptatione Dei. Secundum vero dici non potest, quia opus ex se non condignum, sed solum ex praemiantis acceptatione, imperfectum est in ratione meriti, sicut pretium, quod ex se est inaequale, sed solum habet aequalitatem ex voluntaria acceptatione vendentis, est imperfectum in ratione pretii: igitur si Christi opera non fuerint ex se condigna in ratione meriti, sed id habuerint ex acceptatione extrinseca Dei. necessum est, quod fuerint imperfecta in ratione meriti.

— Respondeo, Christi merita non fuisse acceptata ultra dignitatem et valorem suum, quia quamvis non fuerint intrinsece infinita, tamen quia procedebant a persona infinita dignitatis, tanti erant valoris, quanti opus erat ut acceptarentur a Deo pro salvandis infinitis hominibus, quia scilicet illa merita excedebant dignitatem cuiuscumque alterius exeogitibilis operis meritorii. Addo quod quamvis Deus illa acceptasset ultra dignitatem. non sequeretur, quod illa Christi opera essent imperfecta in ratione meriti: siquidem illa merita censeri non possunt esse imperfecta. quibus non potest dari meritum praestantius et perfectius: at Christi meritis non potest dari praestantius meritum: igitur non possunt censeri imperfecta. Hine nulla est comparatio meritoriorum illorum cum pretio. Idcirco enim pretium, cuius valor dependet ab acceptatione vendentis, censetur imperfectum, quia tali pretio potest dari maius, quod ex se aequet dignitatem rei emptae: at Christi meritis non possunt dari aliqua praestantiora merita, quae ex se aequare possent solutionem faciendam pro infinitis peccatis expiandis, et infinitis hominibus salvandis: igitur exinde non debent censeri imperfecta.

Obiiciunt 2. Actiones meritoriae Christi dicuntur a SS. Patribus theandrinae. idest. divinales, seu actiones Dei et hominis; sic enim eas appellat S. Dionysius. Epist. 1. ad Caium, et S. Damascenus, lib. 3. De Fide, cap. 15: sed actio theandrica tam procedit a Verbo, quam ab humanitate: igitur tam Verbum influit in actiones, quam ipsa humanitas: sed actio. in quam Verbum peculiariter influit, est infiniti valoris: ergo actiones Christi ut meritoriae, fuerunt ex se infiniti valoris. — Distinguo maiorem: tam procedunt a Verbo, quam ab humanitate per influxum physicum aut moralem quasi Verbum aeque influat in actiones. ac humanitas in illas influit, nego: tam procedunt a Verbo, quam ab humanitate, hoc est actiones illae producuntur a persona, quae est simul Deus et homo, tanquam a principio quo. concedo: exinde autem non sequitur, quod Verbum potentialiter influat in istas actiones, et consequenter verum non est, quod illae actiones ex se sint infiniti valoris.

Obiiciunt 3. Offensae gravitas crescit iuxta perfectionem personae laesae: satisfactio autem iuxta perfectionem personae satisfacientis: igitur sicut culpa commissa in personam infinitam censetur infinita, ita satisfactio facta a persona infinita censeri debet infinita. — Respondeo, antecedens esse verum secundum proportionem, non secundum gradum. hoc est, proportione quadam, iniuria illata personae infinitae censetur infinita, non tamen secundum gradum perfectionis personae offensae, quia persona offensa si sit infinita, est infinita secundum gradus intrinsece et formaliter perfectionis infinitae; iniuria vero non secundum gradus infinitatis, sed extrinseca quadam denominatione a persona infinita laesa, dicitur infinita: hinc satisfactio, vel actio meritoria mensuratur iuxta perfectionem personae merentis, non secundum gradum, sed secundum proportionem, praesertim si persona. cui attribuitur meritum, nullam habet efficientiam circa illud, sed dumtaxat illud extrinsece, et accidentario dignificet, quemadmodum diximus suppositum Verbi divini dignificare actiones meritorias humanitatis assumptae.

— Censerem tamen hanc controversiam facile componi posse, et utramque sententiam conciliari, dicendo Christum revera meruisse pro infinitis hominibus quantum ad sufficientiam, non quod opera ipsius meritoria habuerint bonitatem et dignitatem infinitam. quod etiam plurimi Thomistae concedunt; sed quod tantae fuerint dignitatis, tantique valoris, ex eo quod procederent a persona divina, ut Deus per eorum valorem et dignitatem summam motus fuerit ad illa acceptanda pro omnibus omnino hominibus, etiamsi numero essent infiniti.