Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

NOTANDUM 1. Sanctorum opitulationem, et mediationem ab iisdem haereticis impugnari, qui venerationem insectantur: nam Vigilantius apud Hieronymum libello 1. Contra eundem impie dicebat: Dum vivimus, nobis mutuo pro nobis orare possumus, postquam mortui fuerimus, nullius pro alio exaudienda est oratio. Non minore impietate Copronymus publico edicto prohibuit Sanctorum intercessionem, ut testantur Suidas in Copronymo, et Glicas 4. annalium. Eamdem haeresim sectati sunt Waldenses ex Guidone haeresi 16. Lollardi ex Trithemio in Chronico ad annum 1315. Wicleffistae, nam, ut refert Waldensis, Wiclefus 1. 3. Trialogi dicebat, Stultum esse Christum fontem paratiorem relinquere, et ad viros turbidos, et remotos (sic Sanctos appellat) recedere. Lutherani hanc, ut omnes fere alias veteres pridem sepultas haereses, etiam ab inferis suscitarunt; nam Lutherus in Postilla maiori super dominicam septimam post Trinitatem ait: Divi Petri merita ne se quidem redimere: quomodo autem mihi auxiliabuntur, cum neque sibi ipsi opem tulerint? Et in hac impietate subscripsit Calvinus libro 1. Institutionum, capit. 11. ubi dicit solum Deum esse orandum, et invocationem Angelorum appellat Platonicam philosophiam.

NOTANDUM 2. Sanctos merito appellari mediatores nostros apud Deum; mediatoris siquidem qualiscunque nota propria est intercessio, hoc est, deprecatio, et conciliatio, qua in gratiam potentioris aliquis reducitur, praesertim alienati, et offensi: quamquam enim Christus apud Patrem huiusmodi functionem primario exerceat, ac munus istud praestantissime et peculiari quadam ratione illi conveniat, ut disp. 2. demonstratum est; nihil ea res tamen obstat, quin post ipsum, et eius auctoritate ac virtute, suffragatores sint, et mediatores alii, per quos ad principalem accessus pateat. Nam ad mediationem perfectam duplex desideratur officium: unum quod in bene merendo, ac factis ipsis opitulando cernitur: alterum quod in precibus, et orationibus consistit, quas pro susceptis in tutelam clientibus, patronus ad Deum, mediatorque fundit, ut eius opem, et beneficientiam eliciat. Ex quibus mutuus in clientibus amor in patronum, et fiducia nascitur; qua utantur, ut et in arduis ac difficilibus rebus, ad illius praesidium recurrant, et eum supplicationibus ac votis ambiant, tum in eundem vicissim gratum ac benevolum animum, quibus possunt obsequiis et honore cultuque testentur. Haec autem omnia Sanctos erga nos implere patebit in huius disputationis decursu.

NOTANDUM 3. Ex Seraphico Doctore in 1. dist. 45. art. 3. quaest. 2. Sanctos nobis opitulari, et divinam beneficientiam conciliare duplici medio; nempe merito, et affectu.

Merito quidem praecedenti, inquit, quo Deo facillime servierunt, et tantum locum suis meritis sunt adepti, ut non solum sibi beatitudinem et gloriam meruerint, sed etiam aliis suffragari. Multa etiam supererogaverunt affectu, quin amici Dei sunt facti, et amicitia est idem velle, et nolle: hinc cum Sancti aliquem speciali amore prosequuntur, illum stimulant, ac impellunt, ut Deum diligat, et ei impense in omnibus obsequatur.

His ita praemissis, statuendum est Catholicum dogma, nempe constanti, ac perpetua Ecclesiae traditione Sanctorum invocationem, et interpellationem a fidelibus omni saeculo fuisse usurpatam, quam utique veritatem aperiet et firmabit

Conclusio unica. — SANCTORUM INVOCATIO AC INTERPELLATIO RELIGIOSE A FIDELIBUS SEMPER FUIT FREQUENTATA ET USURPATA.

Probatur primo ex Scriptura sacra, illis maxime locis, quibus Angeli a Patriarchis, et viris sanctissimis interpellantur, et exorantur. Sic Genes. 18. Iacob Angelum precatur, ut benedicat filiis Ioseph, et praeterea monet, ut post suam mortem, suum nomen cum nomine Patrum suorum Isaac, et Abraham super eos invocetur: Angelus, ait, qui eruit me de cunctis malis, benedicat pueris istis, et invocetur super eos nomen meum, nomina quoque patrum meorum Abraham, et Isaac. Censet ergo sanctorum Angelorum, et virorum etiam vita functorum opitulationem et interpellationem vivis prodesse. Idem significatur Iob 5. ubi Eliphaz Iob monet: Voca ergo si est, qui tibi respondeat, et ad aliquem sanctorum convertere.* Supponit ergo interpellationem Sanctorum non fore frustraneam. Idem significatur Iob 33. ubi Eliu loquens de peccatore, cuius anima appropinquavit corruptioni, ait: Si fuerit pro eo angelus loquens, unus de millibus, ut annuntiet hominis aequitatem, miserebitur eius, et dicet: libera eum, ut non descendat in corruptionem: inventa est enim ei propitiatio. Quibus verbis aperte significat sanctos Angelos hominibus interdum opitulari, et pro eis ad Deum preces fundere, ac auxilium elicere, quo peccata declinent. Confirmatur ex illo Ieremiae 15. ubi Deus Prophetam alloquens ait: Si steterit Moyses, et Samuel coram me, non est anima mea ad populum: supponit ergo Moysem et Samuelem, licet tune vita functos, potuisse orare pro populo.

NEC VALET REPONERE CUM CALVINO lib. 3. cap. 20. inde colligi contrariam nostrae Conclusioni; nam, inquit, cum Deus dicat: si steterit Moyses et Samuel, supponit eos non stetisse, nec ipsos orasse pro populo Israilitico: igitur multo minus caeteri Sancti existimandi sunt pro vivis intercedere, et si Deus non exaudiisset orantes Moysem et Samuelem, nec alios exauditurus est. Respondeo enim Calvinum ineptias vel latebras quaerere; nam quamvis Moyses et Samuel tune non oraverint, non est consequens eos non potuisse pro illo populo deprecari: nec enim asserimus Sanctos continuo pro nostris vel delictis vel necessitatibus exolvendis apud Deum precibus agere: et certe, si nullae pro vivis essent Sanctorum vita functorum preces, luderet Deus dicendo, quod si Moyses, et Samuel pro praevericante Israëlitico populo preces funderent, eos tamen hac in parte non esse exauditurum. Ad quid enim haec obtestatio, nisi ut significet eorum preces se solitum exaudire? Hinc merito S. Chrysostomus Homil. 1. in 1. ad Thess. (quem mutilum, ac suppressis quibusdam verbis truncatum, ut haereticis familiare est, in suas partes traduxerat Plessaeus Mornaeus), ex illis Ieremiae verbis infert non esse spernendas Sanctorum preces; nec tamen in iis dumtaxat nostrae salutis securitatem ac certitudinem esse stabiliendam. Id maxime probatur ex 2. Machabaeorum 15. ubi Iudas Machabaeus refert se in somniis Oniam et Ieremiam vita functos vidisse et audisse orantes pro populo Israëlitico: hunc autem librum esse Canonicum constat ex Concilio Carthaginensi 2. Can. 22. Augustino lib. 18. De Civitate, cap. 36. et Hieronymo contra Vigilantium.

Confirmatur etiam ex Novo Testamento, nam S. Petrus Epist. 2. cap. 1. spondet fidelibus se post mortem suis precibus apud Deum acturum, ut quae docuerat, divina suffragante ac stimulante gratia opera complerent: ait enim: Dabo autem operam, et frequenter habere vos post obitum meum, ut horum memoriam faciatis. Adde quod maior sit ratio, imo potior, interpellandi Sanctos vita functos longe intimius Deo coniunctos in coelesti patria triumphantes, quam eos qui hac in mortali vita exulant et militant: sed docet Apostolus nobis prodesse intercessionem iustorum hic degentium, et illam ipsemet saepius exorat: nam eos sollicitat, ut pro se ad Deum preces fundant. Sic 1. ad Thess. 5. Fratres, orate pro nobis. Et ibidem Paulus orat pro illis. Et Epistola ad Philemonem: Spero per orationes vestras donari me vobis. Ad Heb. ultimo: Orate pro nobis.

Secundo eadem veritas definita est in Conciliis, maxime vero in septima Synodo; nam in eius Actione 1. approbatur epistola Tharasii ad Ioannem Presbyterum et Anachoretam, in qua inter caetera haec habet: Poscimus intercessionem intemeratae Dominae nostrae sanctae Deiparae, sanctorum item Angelorum, omniumque Divorum. Et in fine eiusdem epistolae: Salvos facias intercessione, et precibus Dominae nostrae sanctae Deiparae, et eiusdem fidei confessio, in qua haec habet: Obsecrans intercessionem sanctissimae, intemerataeque Virginis Mariae, sanctorumque Angelorum, Prophetarum, et Martyrum, Confessorum, et Doctorum. Et iterum in fine: Sanctamque suam Ecclesiam custodiat, quaeque huic imminent scandala, intercedente immaculata Deipara Virgine Maria, omnibusque Sanctis, avertat. Similiter Concilium Chalcedonense Act. 11. post medium, hanc veritatem confirmat; nam in eo Patres clamarunt: Flavianus post mortem vixit, Martyr pro nobis oret. Et Concilium Trid. Sess. 25. in decreto de invocatione, veneratione, et reliquiis Sanctorum, et sacris imaginibus, definit bonum et utile esse sanctos invocare, &c. et damnat contrarium asserentes.

Probatur tertio auctoritate SS. Patrum, et veterum Theologorum: imprimis Origenes lib. 8. Contra Celsum, Sanctos orare pro nobis, Deumque placare demonstrat:

Habent enim, inquit, sensum eorum, qui Dei benevolentia digni sunt: nec solum erga eos, qui digni sunt, sic sunt affecti: sed et omnibus opitulantur, qui summum colere Deum cupiunt, quem et propitium reddunt, et cum iis communiter precantur, ac simul postulant.

Quapropter lib. 2. in Iob ait: O beate Iob, ora pro nobis miseris, &c. et in lamentatione: O Sancti Dei, vos lacrymis, fletu, dolore pleno deprecor, ut procidatis misericordiae eius pro me misero. Et postea: Haec mihi Pater Abraham deprecare pro me.

Subscribit S. Basilius Homil. 20. de quadraginta Martyribus ubi ait:

Quantum laborares, ut vel unum invenires, qui pro te Dominum rogaret? Ecce quadraginta sunt eandem effundentes orationem. Ubi duo, vel tres congregati sunt in nomine Domini, ibi in medio ipsorum est. Ubi ergo quadraginta sunt, quis de illius praesentia dubitabit? Qui affligitur, ad quadraginta confugit: qui laetatur, ad ipsos occurrit. Hic, ut malorum exitum inveniat: ille, ut in secundis rebus conservetur. Hic religiosa femina pro illis orans invenitur: ac peregre agenti viro reditum postulans: aut aegrotanti sanitatem. Tum Martyribus postulata nostra iunguntur.

Tune quibusdam interpositis: O communes, inquit, custodes humani generis, boni curarum participes, orationis adiutores, legati potentissimi!

Adstipulatur S. Gregorius Nazianzenus Oratione funebri in S. Basilium, ubi circa finem sic eum exorat:

Tu vero, divinum, et sacratum caput e coelo nos aspice; et carnis stimulum a Deo nobis ad disciplinam datum, vel precibus tuis siste, vel persuade fortiter ferre: ac totum vitae nostrae curriculum ad id, quod maxime conducibile est, dirige. Postquam autem excesserimus e vita, illic nos etiam in tua tabernacula suscipe; ut simul viventes, et sanctam ac beatam Trinitatem intuentes, &c.

Eadem precandi formula S. Athanasium compellat in fine Orationis 21. Et in Oratione 21. de eodem dicens Athanasio: Hic res, ait, nostras e coelo prospicere, ac manum porrigere iis, qui virtutis causa laborant, eoque id magis facere, quo vinculis corporis expeditus est. Concordat S. Gregorius Nyssenus

Oratione in s. Theodorum, cuius his verbis auxilium sic praeclare postulat: Intercede pro patria apud communem regem... Timemus vexationes, expectamus pericula. Non longe absunt nefandi Scythae, qui bellum contra nos meditantur. Tamquam miles pro nobis pugna: tamquam Martyr pro consortibus utere libertate. Quum e vita excesseris, qui nosti perpessas et necessitates humanae naturae: Parem postula. Tunc ita pergit:

Nos enim dum incolumes sumus servati, tibi acceptum referimus. Postulamus autem, et futuri securitatem temporis. Quod si maiori adrocatione et intercessione opus est, fratrum tuorum Martyrum chorum congrega; et cum omnibus deprecare. Multorum iustorum orationes populorum ac multitudinum peccata dissolvunt. Admone Petrum, excita Paulum, necnon Ioannem Theologum et dilectum Discipulum, ut pro fundatis a se Ecclesiis solliciti sint, pro quibus catenas gestarunt.

Sanctus Ambrosius eamdem veritatem pluribus commendat, maxime Epist. 63. ubi refert quemadmodum sanctorum Gervasii et Protasii corpora, revelante sibi Deo, repererit, in quorum sepulcro libellus etiam inventus est, in quo et eorum ortus, ac finis scriptus erat, cuius haec erat clausula: Ego servus Christi Philippus sustuli cum filio meo furtim nocte sancta corpora: et in domo mea, Deo solo teste, in ista arca saxea sepelivi: credens me orationibus eorum consequi misericordiam Domini nostri Iesu Christi. At clarissime hanc veritatem explicat in libro De Viduis, ubi demonstrat sanctos mortuos, perinde ac vivos, pro nobis intercedere: cum enim retulisset miraculum socrus Simonis a Christo sanatae ob intercessionem Petri et Andreae, addit: Ergo rogaverunt pro ea Petrus et Andreas. Exsistat aliquis, qui tam cito possit rogare pro nobis, vel certe isti, qui pro socru rogant, Petrus et Andreas frater eius. Tune enim pro affinitate poterant: nunc iam possunt pro nobis, et pro omnibus impetrare. Pergit deinde:

Observandi sunt Angeli pro nobis, qui nobis ut praesidium dati sunt: Martyres observandi, quorum videmus nobis quodam corporis pignore patrocinium vindicare. Possunt pro peccatis rogare nostris, qui proprio sanguine, etiam si qua habuerint peccata, laverunt. Isti enim sunt Dei Martyres, nostri praesules, speculatores vitae, actuumque nostrorum. Non erubescimus eos intercessores nostrae infirmitatis adhibere: qui et ipsi infirmitatem corporis, etiam cum viverent, cognoscebunt.

Id ipsum variis in locis commendat Sanctus Chrysostomus, maxime vero in Homilia panegyrica de Martyribus Aegyptiis. Et in Epistolam primam ad Cor. 1. 12. ac in Homilia de Sanctis Berenice, &c. ubi ait:

Non solum in hoc die festo, sed in aliis etiam diebus ad illas adhaereamus, deprecemur eas; oremus uti patronae nostrae sint, magnam quippe fiduciam apud Deum obtinent, non viventes dumtaxat, sed etiam mortuae: imo mortuae multo magis. Nunc enim stigmata Christi portant: haec porro stigmata monstrantes, nihil non Regi persuadere possunt, &c.

S. Hieronymus clarissime hanc veritatem ubique praedicat, maxime Epist.

1. 25. et 27. at fusissime in libro Contra Vigilantium, ubi inter caetera haec habet:

Dicis in libello tuo, quod, dum vivimus, mutuo pro nobis orare possumus: postquum autem mortui fuerimus, nullius sit pro alio exaudienda precatio, praesertim cum Martyres ultionem sui sanguinis obsecrantes impetrare non quieverint. Si Apostoli, et Martyres adhuc in corpore constituti possunt > orare pro ceteris, quando pro se modo debent esse solliciti, quanto magis post coronas, victorias, et triumphos? Unus homo Moyses septuaginta millibus animorum impetrat a Deo veniam: et Stephanus imitator Domini sui, et primus Martyr in Christo pro persecutoribus vitam deprecetur: et postquum cum Christo esse coeperint, minus valebunt, &c. Denique, Sancti non appellantur mortui, sed viventes.

Quo nos item argumento Catholici contra Vigilantii sectatores Hagiomachos uti consuevimus, ad easdem diluendas calumnias.

Omnium optime Sanctorum invocationem et opitulationem commendat S. Augustinus infinitis prope testimoniis: at praeciarissime Sermone 51. De diversis cap. h. De S. Stephano, cuius reliquiae recens inventae fuerant:

Triumphavit, inquit, coronatus est: latuit tanto tempore corpus eius: processit quomodo Deus voluit, illuminavit terram, tanta miracula fecit, et mortuus est rursum fortiter mortuus, quia nec mortuus. Ergo hoc commendo charitati vestrae, ut sciatis, quod orationes eius multa impetrant, non tamen omnia. Nam invenietis etiam in libellis, qui dantur, fuisse illi difficultates impetrandi: et accepisse tamen postea beneficium, non detrectante supplicis fide. Non cessatum est, oratum est: et dedit postea Deus per Stephanum. Sunt verba orantis Stephani: et responsum est illi: Pro quo oras non est dignus, hoc et hoc fecit. Et lumen institit, rogavit, accepit.

Similia habet Serm. 91. 96. et 99. necnon et libro De cura pro mortuis gerenda cap. 16. quaerit quomodo Martyres invocantibus se interesse possint: et id censet vel Angelorum ministerio, vel singulari Dei gratia fieri. Deus, inquit, omnipotens, qui est ubique praesens, nec concretus nobis, nec remotus a nobis, exaudiens Martyrum preces per Angelica ministeria usquequaque diffusa probet hominibus ista solvit. Sed et in libro 1. De baptismo contra Donatistas, sub initium: Adiuret itaque nos in orationibus ait de S. Cypriano loquens in istius carnis mortalitate, tamquam in caliginata nube laborantes, ut donante Domino quantum possumus, bona eius imitemur.

Missos facio omnes alios celebres posteriores eiusdem veritatis assertores, qui constanti traditione a Patribus acceptum Sanctos invocandi ritum, ad nos usque propagarunt: sat enim est demonstrasse illos sanctissimos Ecclesiae Doctores, quorum tempore adhuc illibatam viguisse fidem ac puram Evangelii doctrinam non denegant haeretici, ut inde constet illos nefario errore detineri, dum Sanctos invocare grande piaculum deputant.

Probatur insuper hac ratione: Ni superstitiosum vel illicitum esset Sanctorum opem implorare, maxime vel quia hoc redundaret in Christi iniuriam: vel quia ipsi nos orantes et interpellantes audire non possunt: vel quia non possunt opem et subsidium ferre: vel quia nolunt: at nullum istorum verum est: igitur Sanctos interpellare et invocare non est illicitum. Maiorem admittunt haeretici, his namque potissimum quatuor capitibus Sanctorum interpellationem impugnant. Probatur minor quantum ad singulas partes: Primo namque certum est Sanctorum invocationem non esse Christo iniuriosam, tum quia absque Christi iniuria oramus Sanctos, et viros iustos viventes, ut pro nobis Christum obsecrent: quidni igitur etiam citra iniuriam Christi licebit interpellare vita functos? quippe qui non aliter eos, quam apud nos viventes invocemus, hoc est, non ut Deos, nec ut Christos, sed ut amicos Dei, et Christi. Tum quia non invocamus Sanctos, ut gratiam largiantur, vel remissionem peccatorum conferant, vel alia beneficia impendant, sed ut suis precibus apud Deum agant, quatenus ipse bonorum omnium auctor et largitor, a nobis postulata et expetita largiri dignetur. Tum quia non illos interpellamus, ut mediatores redemptionis: unus siquidem et solus redemptionis mediator Christus est: sed ut mediatores intercessionis, non quidem primarios et principales (hanc enim dignitatem solus Christus sibi vindicat), sed ut intercessores secundarios et minus principales, quorum preces omnem vim et efficaciam ex Christi meritis obtineant: igitur cum Christi gloriae et ministerii dignitati nihil detrahat sanctorum virorum interpellatio, nec etiam derogare censenda est invocatio eorum, qui licet vita corporea sint functi, nihilominus vivunt apud Deum, penes quem est fons vitae. Nec etiam illicita et frustranea foret Sanctorum invocatio, quia preces nostras audire non possent, ut ore foetido contra hanc religiosam observantiam effutivit Calvinus, lib. 3. Institutionum, cap. 20. n. 21: Quis tam longus esse illi aures recelerit, quae ad aures nostras porrigantur: oculos etiam tam perspicaces, qui necessitatibus nostris adrigilent? Dico enim quod etsi Sancti in caelis depositis corporis aures et oculos non habeant (si beatam Virginem, et eos qui cum Christo resurrexerunt excipias), habent tamen oculos et aures spirituales, quales sunt in Angelis, qui Luca 16. laetantur de conversione peccatoris: quales habuit Samuel, qui 1. Reg. 9. Sauli indicavit asinas, quas quaerebat, inventas esse: quales habuit Elisaeus, dum 1. Reg. 6. intima Regis Assyriorum consilia penetrabat, et illa Israilitarum Regi renuntiabat. Cum enim Sancti clara Dei visione illustrentur, omnia quae ad eorum statum pertinent intuentur, et audiunt. Hinc S. Ambrosius, lib. De Viduis, Martyres appellat spectatores vitae, actuumque nostrorum. Unde S. Gregorius Magnus lib. 1. Dialog., cap. 8. Quia inquit, in illa aeterna felicitate omnes communi claritate Dei conspiciunt, quid est quod ibi nesciant, ubi scientem omnia sciunt?

Idipsum probat S. Augustinus, lib. 2. De Civitat. Dei, cap. 29. allato exemplo Elisaei.

Nec refert, quod idem Augustinus, lib. De cura pro mortuis gerenda, videatur asserere Sanctos ignorare quid agatur, sed vel ab Angelis audire posse, vel revelante spiritu Dei; nam c. 16. cum dixisset Martyres ipsos interdum praesentes adesse supplicantibus, ut opem suam impendant, exemplo S. Felicis, qui visibiliter apparuit Nolanis civibus, ut illos a barbarorum obsidione liberaret: subinde dubitans proponit utrum Martyres per seipsos adsint uno tempore tam diversis locis, et opitulentur iis, quos per eos certum est adiurari, an iis generaliter orantibus pro indigentia supplicantium Deus exaudiens Martyrum preces, per Angelica ministeria usquequaque diffusa praebet hominibus ista solacia, &c. Res haec altior est, inquit quam ut a me possit attingi, et abstrusior quam ut a me valeat perscrutari: et ideo quidquid horum verum sit, an vero fortassis utrumque sit, ut aliquando ista fiant per ipsam praesentiam Martyrum, aliquando per Angelos suscipientes personam Martyrum, definire non audeo, multum a scientibus ista perquirendum.

At illud ipsum, quod haesitando in medium protulit Augustinus, et probabile putavit, asseverantius docuit Hieronymus, Sanctos neutiquam certis affixos esse sedibus, ut huc, illueque volitare ad opem ferendam nequeant: et hoc arguentem Vigilantium acriori oratione pungens a veterno excitat. Ais, inquit,

vel in sinu Abrahae, vel in loco refrigerii, vel subter altare Dei animas Apostolorum et Martyrum consedisse: nec posse suis tumulis, et ubi voluerint, adesse praesentes: Senatorica videlicet dignitatis sunt, ut non inter homicidas teterrimo carcere contineantur, sed in libera, honestaque custodia in Fortunatorum insulis, et in campis Elysiis recudantur. Tu Deo leges pones! Tu Apostolis cingula iniicies, ut usque ad diem iudicii teneantur custodia, nec sint cum Domino suo, de quibus scriptum est: Sequuntur Agnum, quocumque ierit? Si Agnus ubique, ergo et hi, qui cum Agno sunt, ubique esse credendi sunt. Et cum diabolus, et daemones toto vagantur orbe, et celeritate nimia ubique praesentes sint: Martyres, post effusionem sanguinis sui, arca operientur inclusi, et inde exire non poterunt?

Non etiam tertium, nempe quod ea auctoritate non valent, ut aliquid suis precibus pro nobis a Deo impetrent: nam, ut ait S. Augustinus, Sermone 1. De Sancto Stephano:

Commendemus nos orationibus eius, multo magis enim nunc exaudietur pro veneratoribus suis, qui sic exauditus est pro lapidatoribus.

Idem supra contra Vigilantium urgebat sanctus Hieronymus. Quapropter S. Bernardus Sermone in Vigilia Sanctorum: Vos tria, inquit, in festivitatibus Sanctorum considerare debere: auxilium Sancti, exemplum eius, confusionem nostram. Auxilium eius, quia potens in terra, potentior est in caelis ante faciem Domini Dei sui, &c.

Non denique, quia nolunt: enimvero si dum mortales viverent, tanta erga proximum charitate flagrarunt, ut eorum unusquisque cum Apostolo dicere posset: Cupio anathema esse a Christo pro fratribus meis, quanto ferventior et constantior erit eorum amor in proximum, non tantum gratia sanctificante excitatus, sed et gloria consummatus? Unde S. Bernardus loco mox laudato:

Si sanctus, dum hic viveret, misertus est peccatoribus, et oravit pro illis: nunc tanto amplius, quanto certius agnoscit miserias nostras, orat pro nobis frater, qui beata illa patria charitatem eius non immutarit, sed augmentavit: nec enim quia impassibilis omnino, ideo et incompossibilis factus est, sed nunc potius induit sibi viscera misericordiae, cum ante fontem misericordiae existat.

His adde quod, ut inquit Seraphicus Doctor in 1. dist. 15. quaest. ult.

Deus decrevit, et voluit quod Sanctos rogaremus triplici ex causa, scilicet propter nostram inopiam, Sanctorum gloriam, et Dei reverentiam. Propter inopiam in merendo, ut ubi nostra non suppetunt merita, patrocinentur aliena. Propter inopiam in contemplando, ut qui non possumus summam lucem aspicere in se, aspiciamus in Sanctis. Propter inopiam in amando, quia miser homo se magis sentit affici circa unum Sanctum, quam etiam circa Deum. Ideo compassus nostrae inopiae voluit nos rogare Sanctos, ac per hoc patet primum; quia ille qui ante erat indignus de se, rogando Sanctos, eorum patrocinio efficitur dignus. Secunda causa est Sanctorum gloria, quia Deus vult Sanctos suos glorificare, vult per eos miracula facere in corporibus, et salutem in animabus, ut ipsos laudemus: et hoc non tantum per supremos Sanctos, sed etiam infimos; unde sicut aliquis sanatur corporaliter invocando Petrum, alius e converso, sic et spiritualiter. Et sic patet > secundum, quia Deus vult honorem duliae omnibus Sanctis dari. Tertia causa est Dei reverentia, ut peccator quia Deum offendit, quasi non audeat Deum in propria persona adire, sed amicorum patrocinium implorare. Et sic patet tertium obsequium, quia bonum est aliquando a Deo resilire propter reverentiam.

Obiiciunt 1. Haereticos varios Scripturae textus producere: primo quidem illud Isaiae 63. Abraham nescivit nos, et Israel ignoravit nos. Secundo illud Apostoli ad Rom. Quomodo invocabunt in quem non crediderunt? Cum igitur non credamus in Sanctos, sed in Deum, non debemus illos, sed solum Deum invocare. Tertio illud 1. ad Timoth. 2. Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo Christus Iesus. Et 1. Ioan. 2. Si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem Iesum Christum iustum: igitur non debemus alium, quam Christum interpellare.

Respondeo ad primum, quod etsi tune temporis Abraham, et Iacob non cognoverint, quae apud Israilitas agerentur, non est consequens, quod Sancti nunc in caelis degentes nesciant, quae apud nos gerantur: siquidem illi Patriarchae tune cum caeteris iustis erant in limbo, ubi clara Dei visione non illustrabantur. Dico secundo, Prophetam his verbis dumtaxat significare, quod illi Patriarchae non cognoverint Israilitas scientia et notitia approbationis, eo quod pro legitimis filiis ipsos non habuerint, quia Iudaei per peccata a suorum Patriarcharum virtute deviantes, degeneres erant, et indigni qui Prophetarum virtute filii nominarentur. Ad secundum dico, Apostolum non asserere solum Deum esse invocandum omni prorsus invocatione, alioquin nec viros iustos viventes, nec principes, aut alios homines pro qualibet gratia liceret interpellare; sed tantum loquitur de invocatione suprema, quae latriae cultum habet annexum, quaeque in Deum tendit, trinum in potentissimum et uberrimum bonorum omnium largitorem et fontem. Ad tertium dico, Apostolum asserere Christum esse mediatorem unum, non tamen dicere eum esse unicum, quae duo longe distincta sunt, nam vocabulum unus societatem alterius includit, unicus autem excludit. Deinde dico Apostolum loqui de mediatore redemptionis, subdit enim: Qui dedit redemptionem semetipsum pro omnibus. Idem sapit S. Ioannes, nam addit: Ipse est propitiatio pro peccatis nostris. Hoc autem genere mediationis non negamus Christum esse unicum mediatorem. Sancti autem, ut supra dicebamus, non dicuntur mediatores redemptionis, sed intercessionis. Hoc autem genus mediationis alteri a Christo competere non denegant Apostoli, quippe cum ipsi viventes fuerint interpellati, ut pro ipsis ad Deum preces funderent.

Obiicies 2. Canonen 35. Concilii Laodiceni quo, iuxta Theodoretii interpretationem, Coloss., cap. 2. illi damnantur qui docebant Angelos esse colendos. Haec autem habet Canon: Non oportet christianos derelicta Dei Ecclesia abire et ad Angelos idololatriae admirandae congregationes facere, &c.

Respondeo, hunc Canonem edictum esse contra haereticos angelicos, sic dictos, ex eo quod teste Epiphanio, Haer. 60. et Augustino, Haer. 39. Angelos cultu latriae, soli Deo debito, colendos esse docerent: quod autem piam quamlibet Angelorum venerationem non damnet Canon, nec etiam Theodoretus, constat ex eo quod praecedente Canone 31. veri martyris cultus religiosus recipitur: falsorum vero Martyrum superstitiosa veneratio prohibetur. Quis autem credat sanctam synodum Canone immediate sequenti rescidisse pium cultum Angelorum, qui naturae et gratiae donis omnes fere Sanctos excellunt? Theodoretus vero non tantum veneratur Angelos, sed eosdem nostrae salutis administros, nostrosque apud Deum intercessores et patronos esse constanter affirmat, ut videre est lib. Divin. Decret. 5. De Angelis, et in Danielem, cap. 1.

Respondeo secundo cum Baronio, ad annum Christi 60. num. 20. et seq. quod sicut praecedenti Canone falsorum Martyrum, ita falsorum Angelorum hic cultus prohibetur. Falsos autem Angelos, quos gentiles et magi religiose colebant, genios fuisse ait Baronius, quorum gratia diem natalitium celebrantes, cognatos et amicos suos convocabant, et hoc est quod notat his verbis: et ad Angelos idololatriae abominandae (hoc est ab idololatris adoratos) congregationes facere. Probabilius tamen iudicat per falsos Angelos intelligi debere daemones, quos cum illi ad magias suas perficiendas invocarent, a Patribus huius concilii idololatrae nominati sunt. Cum vero ad imposturas suas honesto nomine velandas profiterentur se Angelos invocare, ut ait Tertullianus, in Apologet., cap. 28. idololatrae occulti nuncupabantur. Haec responsio sequentibus eiusdem Canonis verbis confirmatur: Quicumque autem inventus fuerit occulte huic idololatriae favens, anathema sit: quia derelinquens Dominum Iesum Christum Filium Dei, accessit ad idola. At honor quem Angelis exhibemus cum non sit latria, idololatria dici non potest, nec ipsi Angeli idola appellari possunt. Ergo longe alium a nostro damnat cultum synodus laudata.

Obiiciunt 3. Varias SS. Patrum trium priorum saeculorum auctoritates: maxime Ignatii, Epistola ad Philadelphenses: Irenaei, lib. 2. cap. 27; Tertulliani, in Apologetico, cap. 30; Clementis Alexandrini, libro Stromatum, cap. 8; Origenis, Contra Celsum, lib. 8. quibus praefati Doctores significant neminem praeter Deum invocandum esse.

Verum respondeo ex omnibus illis auctoritatibus, quas colligit et obiecit Molinaeus, in cap. 7. libri qui Papismi novitas inscribitur, nihil contra Catholicum dogma, et Sanctorum invocationem legitime inferri posse. Primo namque ad auctoritatem Ignatii, quam his verbis conceptam profert: Virgines solum Christum prae oculis habere, et eius Patrem in animabus vestris illuminari a Spiritu sancto: dico istam sententiam, in germana epistolarum illarum editione, qua nuper e Florentino codice est typis exarata, non occurrere, sicut nec in veteri editione latina. Deinde, etiamsi praefata verba sint Ignatii, nihil hinc presidii haereticis affulget; solum enim monet Ignatius inter orandum, Deum habere praesentem: quod utique fit, cum etiam ad ipsum per Sanctos intercessiones dirigimus: nec particula solum ibi vim habet exclusionis, alioqui inter orandum non oporteret ullatenus cogitare de Spiritu sancto; siquidem solum Christum, eiusque Patrem prae oculis habere monet Ignatius. Ad S. Irenaeum dico, illum ibi exagitare haereticos Valentinianos, qui Aeonas suos, et falsos Angelos invocabant, atque incantationibus operam dabant, quod execratur Ecclesia: Quae, inquit, munda, et pura, et manifeste orationes dirigit ad Deum, qui omnia facit, et nomen Domini nostri Iesu Christi invocat. Nihil autem simile profecto admittit qui Sanctos vel Angelos colit et invocat. De Tertulliano dico, illum ibi redarguere Gentiles criminantes Christianos, quod pro salute Imperatorum Diis non supplicabant, eosque irridet, quod illam salutem postulent a Diis, qui dare nequeunt. Tum ista subiicit: Hac ab alio orare non possum, quam a quo scio me consecuturum: quoniam et ipse est, qui solus praestat. Itaque ibi Tertullianus opponit daemonibus omnium bonorum vacuis principalem honorum omnium largitorem; non vero excludit intercessionem Sanctorum Angelorum, aut virorum. Ad Origenem dicentem soli supremo Deo esse supplicandum, dico illum dumtaxat excludere supplicationem faciendam idolis ac daemonibus; cum enim Celsus dixisset: Non soli Deo, sed etiam daemonibus, propterea quia Dii sint, credendum esse, ut litamus. Respondet Origenes: Apage consilium illud Celsi dicentis, supplicandum esse daemonibus. Non enim ullo modo ei auscultandum est. Quippe solus est orandus supremus Deus: sed et Unigenitus eius orandus, ac primogenitus omnis creaturae, hoc est Verbum Dei: ei postulandum ut ipse, tamquam Pontifex, orationem nostram, quae ad ipsum pervenerit, ad Deum suum, Deumque nostrum perferre velit. Manifestum est igitur illum supremum honorem, quem Celsus daemonibus adhiberi volebat, Origenem asseruisse soli Deo esse deferendum. Non excludit ergo intercessionem Sanctorum, qui inferiores Christo mediatores existunt.

Denique ad Clementem Alexandrinum dico, eum reprehendere gentiles, quod ab illis, qui non sunt Dii, tamquam a Diis aliquid petant. Extrema, inquit, est inscitia, ab iis, qui non sunt Dii, tamquam a Diis petere, vel ea petere, quae non conducunt: dum per bonorum speciem nobis mala postulamus. Unde merito cum unus sit bonus Deus, ab ipso solo bonorum alia dari, alia consecrari, orantes petimus tam nos, quam angeli. Culpat ergo dumtaxat eos, qui ab alio, quam a Deo bonorum omnium largitore aliquid obtinere posse existimabant: at dum Sanctos interpellamus, non ab alio expectamus postulationis nostrae effectum, quam ab ipso Deo, quem Sanctorum suffragante beneficio convenimus, et exoramus: igitur non est cur tantopere in praefatis testimoniis sui erroris apertum patrocinium habere glorientur haeretici.

Obiiciunt 4. Christus non solum sua morte, verum etiam suis precibus nobis promeruit omnes gratias, omniaque dona nobis a Deo conferenda: et insuper semper vivit ad interpellandum pro nobis: igitur superfluae sunt Sanctorum preces, et vana eorum interpellatio.

Nego consequentiam, sicut enim Christus quanquam omnem gratiam nobis per suam mortem fuerit promeritus, nihilominus voluit illam per sacramenta potissimum nobis conferri, ita pariter licet suis precibus omnia dona nobis necessaria meruerit, tamen plurima dumtaxat ad instantiam et preces Sanctorum tam vivorum, quam mortuorum, nobis conferre decrevit.

Adde quod si hac ratione illicita forent Sanctorum preces et invocationes, sequeretur etiam culpandas nostras ad Deum postulationes, nec nos posse quidpiam a Deo postulare citra iniuriam Christi orationis merito irrogatam.

Obiiciunt 5. Ex illa Sanctorum invocatione sequi nos illos tamquam Patronos et protectores venerari: at illud derogat gloriae Dei, quem ut unicum protectorem et auxiliatorem tenemur invocare: igitur, &c.

Distinguo maiorem: ut Patronos et protectores, qui autoritate ac potestate sua absoluta nos tueantur, nego: qui suis precibus Dei protectionem et auxilium nobis obtineant, concedo. Et similiter distincta minore nego consequentiam. Nulla enim inde Deo irrogatur iniuria, quod apud ipsum eos intercessores habeamus, quos tamquam amantissimos filios aeterna felicitate donavit. Hinc omnes SS. Patres supra laudati non dubitant Sanctos, ut protectores, et patronos interpellare. Sic maxime S. Basilius Oratione 10. De Martyribus ait: O sanctum chorum! o sacrum ordinem! o cuneum impugnabilem! o communes humani generis custodes! optimi curarum socii, precum, ac votorum invicem suffragatores, legati apud Deum potentissimi!

Obiiciunt 6. Sancti non possunt attendere ad tot orationes, quae ubique terrarum ad eos simul diriguntur: igitur earum plurimae sunt frustraneae.

Distinguo antecedens: si vim naturalem eorum intellectus dumtaxat spectes, transeat: si attendas divinam illustrationem, quae fit per lumen gloriae ad claram et intuitivam visionem Dei, eorum intellectum promoventis ac sublimantis, nego. Quemadmodum enim non obstante illa naturali humanae mentis debilitate in tantum roborari potest intellectiva facultas, ut ad intuitivam Dei conspectum assurgat, poterit longe maiori facilitate percipere omnia prorsus humana, quae ad eorum statum spectant.