Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Notandum 1. Multiplices esse partes humanitatis assumptae; quae- dam enim sunt physice essentiales, ut corpus et anima: aliae inte- grantes, ut caput, brachia, crura: et aliae excrementitia, ut capilli, ungues, et ea omnia quae, tamquam superflua, ad nutritionem et cor- poris integritatem non conferunt. Praeterea integrantium partium quaedam sunt praecise de integritate corporis humani, ut caput, ossa, caro, et reliquae; quaedam dumtaxat de veritate, non vero de integri- tate, ut sanguis, spiritus vitales, et alii humores, qui sola ratione di- cuntur de veritate corporis, quia corpus humanum sine illis, saltem sine sanguine, qui est basis et fundamentum vitae, non potest con- sistere. Quaeritur, an illas omnes partes Verbum Divinum hypostatice sibi copulaverit. Convenit omnes revera eum assumpsisse et sibi copulavisse omnes partes quae sunt de integritate corporis, alioquin verum et perfectum humanum corpus non assumpsisset, quod contra praecedentem Conclusionem. Gravis autem difficultas est de par- tibus spectantibus ad corporis veritatem et vitam.

Notandum 2. Quosdam Theologos cum Caietano, qu. 51. art. 2. duplicem in corpore humano distinguere sanguinem: alterum nutri- mentalem tantummodo, et alterum naturalem, seu quem dicit esse de veritate naturae. Nutrimentalis solum est humor quidam sanguinens parum decoctus, et depuratus, qui veram sanguinis naturam nondum habet, quamvis in colore, et aliis accidentibus sit ei similis. Talis est qui proxime ex alimento generatur, idque vel in hepate, vel in venis ducentibus ad hepar, quas Medici Mesaraicas appellant: et hunc san- guinem aliquos sudasse refert Philosophus in libro de historia anima- lium. Sanguis vero naturalis ille est qui fit ex priori per decoctionem maiorem, et elaborationem virtutis formativae sanguinis residentis, iuxta Galenum, in hepate, vel iuxta Aristotelem in corde, quo fit ut longe purior evadat, et veram formam substantialem sanguinis obtineat. Di- citur autem naturalis, quia licet ad totum animal nutriendum aliquo modo deserviat, tamen hoc munus ei non est adaequatum, sed praeterea etiam concurrit ad naturalem integritatem et vitam corporis. — Docet autem Caietanus cum plurimis Thomistis priorem sanguinem non vi- vere, nec animari forma vivificante corpus: posteriorem vero esse ani- matum. At observandum est ex S. Bonaventura in 4. dist. 11. p. 1. quaest. 1. ad 2: Tripliciter aliquid dici vivere: aut quia recipit influen- tiam vitae: aut quia disponit ad vitam: aut quia ortum et constiti- tionem habet ex actu vitae. Primo modo vivificatur substantia corporalis et caro: secundo modo crescent spiritus et humores; tertio modo capilli et etiam ungues: et quia omnia ista connexionem habent cum vita, omnia resurgent. Cum igitur sanguis non pertineat ad officialia membra, sed tantum ad similia, nec animetur anima rationali, aut vivificet, sed tantum vivificationi deserviat, sicut et spiritus quos vitales vocamus, quaeritur qua ratione unitus fuerit Verbo divino, et utrum a Christi corpore seiunctus fuerit semper divinitati coniunctus. Utrum autem sanguis assumptus sit immediate, vel dumtaxat mediante humanitate, ita quod propriam suam habuerit subsistentiam, nec subtrahitur subsistentia Verbi; gravis est controversia inter Theologos. Durandus enim in 4. dist. 10. qu. 1. negat ullum sanguinem, sive naturalem, sive nutrimentalem a Verbo fuisse hypostatice assumptum. Caietanus autem, et plurimi Thomistae, distinctionem statuentes inter sanguinem nutrimentalem, et naturalem, asserunt hunc fuisse assumptum, non vero illum. Coeteri vero Theologi docent omnem sanguinem, qui fuit in Christo, dum in corpore mortali viveret, fuisse subsistentem subsistentia Verbi; respuunt enim illam distinctionem sanguinis in nutrimentalem et naturalem.

NOTANDUM 3. Circa annum Christi 1351. gravem extitisse controversiam Barcinonae; dum enim aliqui in praedicta civitate assererent et publice praedicarent sanguinem Christi in passione effusum a Divinitate fuisse separatum, et inde non fuisse in triduo mortis adorandum cultu latriae, atque, ut refert Waddingus in nostris Annalibus ad eundem annum, n. 3, idipsum ex professo doceret Franciscus Baiuli, Minoritarum Guardianus; Nicolaus Rosselli tune in regno Aragoniae Inquisitor per suas litteras novit Ioannem Morlandinum ex Magistro generali Ordinis Praedicatorum a suo Avunculo Clemente VI, anno proxime elapso simul cum Pastore Ordinis Minorum ad Cardinalatum assumptum: hic Morlandinus rescripsit se vivae vocis oraculo accepisse in mandatis a Pontifice die 20. Iulii, ut ad palinodiam cogerentur, qui ita praedicaverant, iudicatumque fuisse omnino hanc opinionem pro haeretica censendam. Composito processu Nicolaus Inquisitor solis litteris illius Cardinalis innixus, severe animadvertit in omnes, qui istius propositionis assertores fuerant, atque, ut in Curia, et praesentia Episcopi Barcinonensis, illam sententiam eiurarent, effecit. Ita tune absque tumultu sopitum fuit, conclusumque negotium: revixit tamen post centum, et tredecim annos eadem opinio apud Brixienses an. 1462.¹ praedicante beato Iacobo Piceno, a Marchia communiter nuncupato, viro utique insignis sanctitatis, et plurimis miraculis conspicuo. Cum autem Iacobus Brixiensis Ordinis Praedicatorum in Lombardia Inquisitor acriter contenderet illam opinionem condemnatam fuisse tamquam haereticam a Clemente VI, ventum est ad asperas lites, et publicas coram Pio II disputationes. Nihil tamen a summo Pontifice hac de re decretum fuit, ut constabit infra.

Tria igitur haec in Quaestione maxime sunt resolvenda: Primum, an Verbum revera sanguinem humanum immediate assumpserit: Secundum, an sit de fide: Tertium, an etiam Verbum assumpserit immediate partes excrementitias corporis humani.

Conclusio prima. Probabile est omnem humanitatis Christi Domini sanguinem fuisse immediate a Verbo divino assumptum et eidem hypostatice unitum. Haec est communior inter Theologos.

Probatur. 1. Iis omnibus Scripturae sacrae textibus quibus nostrae redemptionis pretium tribuitur effuso Christi Domini sanguini. Sic Rom. 5. v. 9. Iustificati in sanguine ipsius. Ephes. 1. v. 7. Habentes redemptionem per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum. Item ad Coloss. 1. v. 20. Pacificavit per sanguinem crucis eius, sive quae in terris, sive quae in caelis sunt. Ad Hebr. 9. v. 12. Christus per proprium sanguinem introiit semel in sancta aeterna redemptione inventa. Si sanguis hircorum etc. v. 13. inquinatos sanctificat ad emundationem carnis etc. v. 14. quanto magis sanguis Christi emundabit conscientiam nostram ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi? 1. Pet. 1. v. 2 fideles dicuntur electi per aspersionem sanguinis Iesu Christi. Et ibid. v. 19, dicuntur redempti pretioso sanguine quasi Agni immaculati Christi et incontaminati. 1. Ioan. 1. v. 7. Sanguis Iesu Christi Filii eius emundat nos ab omni peccato. Apoc. 1. v. 5. Lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Ex his omnibus textibus constat profusum a Christo Domino sanguinem, praesertim in cruce, fuisse simul nostrae redemptionis pretium et salutare lavacrum quo omnia abluuntur peccata. Porro eam vim et efficaciam non habuisset ille Christi Domini sanguis, nisi a Verbo assumptus et divinitati coniunctus, ratione cuius unionis infiniti erat valoris et pretii.

Confirmatur insuper hac ratione: Quidquid pertinet ad integritatem corporis humani assumptum est hypostatice a Verbo: sed probabilius est sanguinem pertinere ad integritatem humani corporis: igitur Verbum divinum illum hypostatice assumpsit. Maior constat ex praecedenti Quaestione, in qua probavimus Verbum divinum assumpsisse integram humanitatem, et consequenter corpus omnibus suis partibus constans. Minor vero probatur: Primo quidem auctoritate Aristotelis, lib. 3. De Historia animalium, cap. 2. ubi refert sanguinem inter partes similares corporis animalis. Cui suffragatur Seneca, lib. 2. Quaest. Naturalium, ubi ita scribit: Quasi pars nostri est sanguis, qui tamen et materia est, parat enim et alia, et nihilominus in numero est eorum, quibus totum corpus efficitur. Subscribit etiam S. Damascenus, lib. 2. De Fide, cap. 12. ubi ait: Corpus autem omne ex quatuor elementis conflatur, animantium vero corpora ex quatuor humoribus. Idem docuit S. Augustinus, epistola 116. dicens: Quatuor humoribus naturam carnis temperari. Etiam illa auctoritate S. Pauli ad Hebraos 2. Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem. Quapropter S. Cyrillus epistola qua lecta fuit et approbata in Concilio Chalcedonensi Actione 1. dictum illud Ioannis Verbum caro factum est, sic interpretatur: Carnem et sanguinem assumpsit. Et Nazianzenus, orat. 50. Verbum, inquit, caro factum est, non putative, sed vere, quia assumpserit corpus ex carne et ossibus et sanguine constans. Verum reponi posset his locis significari quidem sanguinem esse partem hominis, non integralem, sed dumtaxat adscititiam, quae cum sit sedes et vehiculum spirituum animalium, quorum beneficio homo vivit et movetur, ideo per synecdochen nomine sanguinis totus homo in Scripturis designari solet. Sic Matthaei, 16. Caro, et sanguis non revelavit tibi. Et 1. ad Cor. 15. Caro, et sanguis regnum Dei non possident.

Ex quibus colligitur conclusionem non habere aliquod efficacissimum fundamentum, neque ex auctoritate, neque ex ratione, quo illius constantissima veritas appareat: nam quod ex Conciliis, et summorum Pontificum decretis afferri solet, istud huic assertioni non patrocinari declarabimus in sequenti Conclusione. Nihilominus illam sententiam probabiliorem diximus; tum quod conformior sit modo loquendi Scriptura et SS. Patrum, qui nostram redemptionem Christi D. sanguinis pretio et valori tribuere videntur: tum quod in eam sententiam conspiret numerosior Theologorum coetus: tum denique, quod in eam magis propendere videantur summi Pontifices, coram quibus haec controversia agitata fuit. Refert enim Spondanus ad annum 1462. quod

crescente contentione et schismate a populo facto propter controversiam motam inter beatum Iacobum Marchianum et Fratres Praedicatores, nec valente Episcopo loci tumultum sedare, res ad Apostolicam Sedem remissa est: qua de re Pius II eo tempore summus Pontifex Praefectis Ordinum mandavit, doctissimos eorum Theologos ad Curiam mittere, quos in texto Natalis Domini audivit disputantes tribus diebus in Palatio Apostolico, praesentibus Cardinalibus, Episcopis, ac divini et humani iuris Doctoribus, qui in Curia erant. Denique post triduum, cum Partes quaecumque voluissent in medium produxissent, dissoluto auditorio Pium cum Cardinalibus, plerisque diebus rem tractasse; maiorem partem sententiam Praedicatorum approbasse, paucos cum Minoribus sensisse, Pium quoque in maiori parte fuisse: sed non esse visum eo tempore decretum fieri declarationis, ne multitudo Minorum, cuius erat contra Turcas praedicatio necessaria, offenderetur: ac propterea in aliud tempus decisionem referri placuisse, quam tamen numquam placuit decidere. Quam autem inanis et futilis sit haec ratio Spondani, nempe summum Pontificem ideo noluisse suo decreto hanc controversiam dirimere, ne Minoritas offenderet, patebit in sequenti Conclusione.

Obiicies. 1. Si Verbum divinum humanum sanguinem assumpsisset, sequeretur illud assumpsisse plures naturas: at hoc est absurdum, quippe unicam dumtaxat naturam humanam assumpsit: igitur, etc. Maior patet, quia cum sanguis non sit de integritate naturae, necessum est, quod sit alia natura ab humana.

Distinguo maiorem: Assumpsisse plures naturas ordinatas ad unam et eamdem totalem constituendam, concedo; secus, nego. In hoc vero nihil est absurdi, quandoquidem constat Christum assumpsisse corpus, et animam: corpus autem ex partibus heterogeneis constat.

Dices. 2. Si Verbum assumpsisset sanguinem, sequeretur, quod per communicationem idiomatum dici posset, sanguis est Deus, et Deus est sanguis: sed hoc est absurdum: igitur et illud unde sequitur.

Nego sequelam maioris, quia per communicationem idiomatum duae naturae integrae de se invicem praedicari quidem possunt, non vero partialis de integra, aut integra de partiali: unde licet Verbum immediate assumpserit animam et corpus, non tamen recte dicitur, Deus est corpus, et corpus est Deus.

Conclusio secunda. Non est certa certitudine probatum, sanguinem Christi proprie et immediate fuisse unitum Verbo Dei, maxime in triduo mortis: ita quod contraria sententia possit absque haeresi, atque errore defendi. Haec est contra Suarezium, Vazquezium, et plures alios Modernos.

Probaturque conclusio: Si quod esset contrariae sententiae fundamentum, quo constaret certissime credendum Christum Dominum sanguinem humanum assumpsisse, maxime quia, ut volunt adversarii, ita definitum est a Clemente VI et Pio II: sed ratio ista nulla est: igitur, etc. Maior constat ex ipsis Suarez, et Vazquezio, qui omnia testimonia, quae ex sacra Scriptura et SS. Patribus proferunt in suae assertionis patrocinium ita infirma iudicaverunt, ut ad decretum Clementis VI et Pii II tamquam ad solidissimum fundamentum recursus habuerint. Minorem probat noster Waddingus loco mox laudato: Primo quidem ex eo quod Pius summus Pontifex suo diplomate beatum Iacobum Marchianum de Ecclesia, et fide Catholica bene meritum omni haeresis et erroris nota liberaverit propter assertam contrariam sententiam: nam dum hic beatus vir conquereretur apud ipsum summum Pontificem, quod illius adversae partes Barcinonae iactitarent, processum adversus eum compactum, fuisse auctoritate Pontificia confirmatum, ipsumque ideirco haberi a multis ut haereticum; suo diplomate, quod ex authographo exscripsit Waddingus, sic respondet:

Pius Episcopus, etc. dilecto filio Fr. Iacobo de Marchia. Dilecte fili, salutem, et Apostolicam benedictionem. Scripsisti te valde anxiari propter materiam illam sanguinis effusi Domini et Salvatoris nostri, quae in nonnullis locis vulgari dicitur tamquam decisa et determinata a Nobis, contra tuam sententiam et praedicationem. Miramur de hoc, nec scimus unde talis fama surrexerit. Nos enim materiam ipsam huc usque non determinavimus, nec propter varias occupationes determinare potuimus, sed Deo dante, id facere intendimus, cum primo opportunior aderit occasio, nec tot occupationibus erimus distenti. Ne autem existimes Nos honorem tuum et famam negligere, quandoquidem scribis a Mediolano usque Veronam publice praedicatum te esse haereticum, volumus, ut Tu, fratri nostro Episcopo Veronensi scribas, cui nos etiam praesentes mandamus, ut quae in hac materia praedicata sunt, in scriptis redigat, ac in forma authentica ad Nos transmittat: nam si Praedicatores minus honeste in praedicatione se habuerint, et aliquid de te dixerint, quod dicendum non esset, ostendemus eis id Nobis displicuisse, nec eorum transgressio erit impunita. Quod autem attinet ad authenticationem illius sententiae, seu processus Barcinonae celebrati, factam per Praelatum illum, cui ea res a Nobis commissa fuit, scias eam non ideo factam, ut per ipsam fides aut auctoritas adiiceretur huiusmodi sententiae, seu processui; sed ut testimonium quoddam esset rei gestae, hoc est, ut non deperiret eius facti, qualecumque esset, notitia; nec enim fuit intentionis Nostrae propter commissionem confirmare aut approbare sententiam aut processum. Cum enim pro parte Fratrum Praedicatorum Nobis supplicatum fuisset ut eos authenticare facere vellemus, non potuimus, quin causam committeremus: Commissarius vero iudicavit, quemadmodum iam vidisti. Proinde non turbetur cor tuum, > neque formidet, sis animo quieto, nec scandalizetur ex hoc mens tua, nam sinceram charitatem tuam novimus, nec ignotus est nobis zelus tuus, persevera in fide optima, quam Deus scrutator cordium bene novit, nec te moreantur vulgi rumores, aut voces calumniantium. Satis nota est Deo conscientia tua, potestque contentari, quod Nos paternam de te opinionem concepimus, et conceptam retinemus. Ad Capitulum tui Ordinis proxime celebrandum contenti sumus, ut accedas, et ea agas, quae Deo placita sunt, et honori Ordinis, ac saluti animae tuae conducant. De accessu autem ad Ducem Venetiarum contentamur, et hortamur, ut accedas. Scimus enim esse Principem bonum, et Dei timoratum. Putamus nonnisi ex bona et honesta causa te alloqui, et videre velle, tuumque ad illum accessum utilem fore existimamus. Datum Macerati Senen. Dioc. sub annulo Piscatoris, die 28. Aprilis 1461. Pontificatus nostri anno sexto.

Igitur Pontifex oppositam sententiam non notavit erroris.

Confirmatur autem haec eadem Pontificis sententia, quod nempe nulla auctoritate Apostolica definiverit circa hanc controversiam, ex eo quod idem summus Pontifex octiduo ante suam mortem, anno videlicet 1464, aliud ediderit diploma, quod refert Laurentius Cherubinus, quo statuebat,

quod nulli Ordinum Minorum, aut Praedicatorum deinceps liceat de supra dicta dubietate disputare, praedicare, vel publice, aut private verbum facere, seu aliis suadere, quod videlicet haereticum, vel peccatum sit, tenere vel credere sanguinem ipsum sacratissimum, ut praemititur, triduo passionis eiusdem Domini nostri Iesu Christi ab ipsa divinitate quomodolibet fuisse, vel non fuisse divisum, vel separatum, donec super dubietatis huiusmodi decisione, quid tenendum sit, fuerit per Sedem Apostolicam definitum. Mandavit propterea universis et singulis eorumdem et aliorum quorumcumque Ordinum per totum orbem constitutis Fratribus, cuiuscumque status, gradus, vel conditionis existant, praesentibus et futuris, sub excommunicationis latae sententia poena, quam ipso facto incurrent, et a qua nisi in mortis articulo constituti, nonnisi per Pontificem Romanum absolvi possent, ne contra statutum et ordinationem praedictam venire, aut facere, vel tentare quomodocumque praesumant.

Non est igitur verum, quod affirmant Suarez, et Vazquez, Clementem VI. et Pium II. eam doctrinam condemnasse, quae asserebat sanguinem in triduo mortis a divinitate seiunctum fuisse, cum nihil proferre possint huic suae assertioni stabiliendae, praeter unicas illas Ioannis Cardinalis Dominicani litteras, quibus plura opposuit noster Franciscus de Ruvere Cardinalis Franciscanus, qui et postea fuit Pontifex nomine Sixtus IV. et libellum, sive processum compactum ab Inquisitore item Dominicano, quem perperam Gabriel Vazquez dicit ex mandato Clementis per litteras Apostolicas efformatum: cum eius exemplaria extent, neque ulla ibi conspiciantur brevia, aut Bullae, sive diplomata Pontificia, praeter unam illam Cardinalis epistolam: atque hanc solam allegavit pro definitionis fundamento Inquisitor supra dictus Brixiensis, dum vehementer causam urgeret contra B. Iacobum Picenum. Adde quod Dominicus de Dominicis, ferme illius aetatis vir doctus, in libro, quem de sanguine Christi scripsit, asseverat decretum Clementis authenticum non esse: neque ex probatis testimoniis constare. Et certe libellus, sive processus a Rossello efformatus, nulla alia fide, quam sua, constat, neque Notarii syngrapha, neque publici alicuius ministri testimonio roboratur. Unde vix satis mirari possum, qua de causa Silvester in Rosa aurea tract. 8. qu. 31. asseverat Clementem summum Pontificem praedictam propositionem damnasse, et quod magis mirum est, condemnationem, et retractationem Barcinonae factam per Inquisitionem praedictam approbatam fuisse a Pio II. id enim expressis verbis ipse negat Pius in supra dicto diplomate ad B. Iacobum Marchianum dato. Iis adde quod, ut aliquid tamquam fidei dogma declaretur, oportet auctoritate Scripturae, aut traditione aliqua niti: difficile autem est aliquid horum ostendere, quibus nixi fuissent, et moti summi Pontifices ad illam definitionem proferendam; nam omnes vel Scriptura vel SS. Patrum auctoritates, quibus sanguini Christi effuso nostrorum remissio peccatorum, et reliqua subsequentia beneficia tribuuntur, parum urgent: quia, ut diximus in priori Conclusione, omnia ista sanguini appropriantur, non quod per solam sanguinis effusionem salvati aut liberati simus, cum et alia fuerint in Christo opera meritoria nostrae salutis, atque per sudorem et lacrymas salvare potuisset, si ita voluisset, sed quia omnia eius merita terminata, et consummata sunt in morte et passione. Unde ad mortem Christi principaliter haec refertur: ad sanguinis vero effusionem, tamquam ad medium, per quod mors subsecuta est, sicut cruci haec ipsa beneficia, tamquam instrumento, tribuuntur.

Urget Vazquez proferens, ut putat, firmum huius definitionis fundamentum, quod gloriatur se collegisse ex VI. Synodo actione 16. ubi damnatur haereticus quidam Constantinus nomine, quod dixerit sanguinem fuisse dimissum a Verbo in triduo mortis, et ex eadem Synodo actione 8. ubi probatur confessio Macharii Antiocheni Antistitis licet Monothelitae, in eo quod dixerit Christum assumpsisse carnem et sanguinem, et ex Concilii Alexandrini Epistola, quae est 10. apud Cyrillum recitata et approbata in Concilio Ephesino, et Chalcedonensi anathematismo 5. ubi dicitur Verbum divinum particeps factum carnis et sanguinis. Verum haec nihil urgent, nam quod attinet ad Constantini condemnationem, ea merito proclamata est. ipsemet Vazquez admittit, quia non solum sanguinem, verum et carnem, et voluntatem humanam Christum exuisse, palam confessus est in Concilio: Synodus enim interrogavit ipsum: Ubi itaque remansit ipsa caro, et sanguis? Constantinus respondit: Exuit eam. Synodus vero iterum rogavit: Et humanam voluntatem simul exuit cum carne? Constantinus respondit: Etiam, Domine. Unde partim damnatus est tamquam Manichaeus, et partim tamquam Monothelitarum assecla, quia unam dumtaxat in Christo voluntatem confitebatur. Idem dicendum ad Macharium, qui ut haereticus in ea Synodo depositus est, et illius confessio damnata, in eo quod unam tantum in Christo voluntatem et operationem confiteretur; unde inane est ab eius confessione petitum testimonium. Ad auctoritatem vero Cyrilli, et Conciliorum illius epistolam approbantium fecimus satis supra.

Conclusio tertia. Capilli, ungues, lacrymae, sudores, et aliae partes excrementitiae non sunt assumptae hypostatice a Verbo divino immediate. sed dumtaxat quia erant in natura humana, quae assumpta est. Haec est communior contra Suarez disp. 15. sect. 1. qui probabilius existimat ungues, dentes, et capillos assumtos fuisse secundum hypostasim a Verbo divino.

Probatur: Tum quia partes illae excrementitiae ad integritatem humani corporis non pertinent, unde non remanebunt in corporibus gloriosis: tum quia partes illae nec directe, nec indirecte ullatenus conferunt ad finem Incarnationis, nempe hominum salutem: igitur non videntur assumptae.

Dices: S. Ambrosius lib. De Incarnatione cap. 6. et Athanasius in Epistola ad Epictetum, agentes contra haereticos, qui dicebant divinitatem, et carnem Christi esse eiusdem substantiae, inferre videntur consequenter dicturos Verbum in carnem, capillos, sanguinem, et ossa conversum fuisse: ergo censebant illi Patres has partes corporis spectare ad eius integritatem.

Nego Patres illud inferre, sed tantum refert errorem haereticorum illorum: nam S. Ambrosius ita scribit: Deinde omnes isti, nempe haeretici, dicunt, quia Verbum in carnem, capillos, sanguinem, et ossa conversum est, et a propria natura mutatum est. datur illis locus, ut infirmitatem carnis ad infirmitatem Divinitatis quadam ficta divinae naturae mutatione detorqueant. S. Athanasius vero contra eosdem haereticos sic scribit: Quinimo etiam in aliam impietatem transitum facitis, asserentes Verbum in carnem, in ossa, in pilos, nervos, imo prorsus in corpus mutata priore natura abiisse. Non igitur praedicti Patres arguunt tamquam absurdum Verbum mutatum fuisse in capillos, si mutatum fuisset in corpus vivens, quasi et capilli viverent: sed id supponunt ex sententia illorum haereticorum.

Quaeres: an aliqua particula sanguinis Christi revera in terris substantialiter manserit, et adhuc asservetur.

Respondeo. magnam esse circa hanc difficultatem Theologorum controversiam, plurimi namque cum Ioanne a Turrecremata censent nullam particulam sanguinis Christi in terris post ipsius resurrectionem mansisse: sed sanguinem, qui circumfertur nomine Christi, non esse eum, qui fluxit ex eius corpore, sed ex aliqua imagine Christi percussa a Iudaeis Berithi, cuius historiam refert Athanasius lib. De Passione imaginis Domini nostri Iesu Christi. qui auctor licet a quibusdam non censeatur magnus Athanasius, tamen liber ille non debet esse levis auctoritatis, siquidem praedicta historia recitata fuit sub nomine Athanasii, et approbata in Concilio Nicaeno 2. Actione 1. Hic autem auctor cap. 7. illius libri loquens de sanguine, qui fluxit ex percussa illa imagine ait: Hic est sanguis ille dominicus, qui apud plerosque repertus esse dicitur. nec esse obiter aestimandum a vere Catholicis praeter id, quod scribitur a nobis quasi ex carne, et sanguine Christi aliquid possit in mundo inveniri, nisi illud, quod in ara altaris per manus Sacerdotum quotidie spiritualiter efficitur. Caeteri vero Theologi putant Christi sanguinis particulas adhuc in terris asservari, nec omnem effusum in passione sanguinem fuisse a Christo resumptum. Probat Sylvestrus in Rosa aurea tract. 3. quaest. 31. Primo quidem auctoritate Pii II. qui in Bulla ad Abbatem Monasterii Xanctonensis ita definit: Petitio exhib> bita continebat, quae licet tanto tempore cuius memoria non extitit in Ecclesia dictae domus, ut pie creditur, quaedam particula pretiosi sanguinis Domini nostri Iesu Christi in ligno crucis, pro redemptione humani generis salubriter effusi, etc. Nos igitur, qui de praedictis certam notitiam habemus, attendentes, quod certitati fidei nullatenus repugnet affirmare redemptorem nostrum de sanguine praefato ob ipsius pientissimae memoriam aliquam partem in terris reliquisse, etc.

Igitur censet summus Pontifex probabilissimum esse, quod aliqua Christi Domini sanguinis particula substantialiter in terra remaneat. Adde quod refert Platina in vita Leonis III. Pontificem profectum fuisse Mantuam ad videndum Christi sanguinem, qui tune ob assidua miracula in magna veneratione erat: inde vero approbato sanguine, ad Carolum fuisse protectum. Confirmatur ex lib. 6. revelationum B. Birgittae, ubi Virgo his verbis eam alloquitur: Cum tempus vocationis meae instaret de hoc mundo, ego ipsam (scilicet praeputii) sacram membranam commendavi S. Ioanni custodi meo cum sanguine illo benedicto, qui remansit in vulneribus eius, quando deposuimus de cruce. Accedunt narrationes innumerae, quae falsitatis omnes damnari ab homine cordato non possunt, et tamen ex iis superesse aliquam sanguinis a Christo fusi portionem (sub alia tamen, quam sanguinis forma) fit extra dubium. Huiusmodi est, quod rubor in plerisque instrumentis passionis dominicae adhuc cernitur: rubor non est nudus color ex sanguinis aspersione relictus (nam qualitates secundae non propagantur eo modo), sed vera sanguinis substantia, quae primum instrumentis illis adhaesit, eisque affixa perseverat. Item de spina sacelli regii Parisiensis, et de ferro lanceae, olim Nurnbergae, nunc Romae asservato, et de sacra sindone Taurinensi, ac Vultu sancto Romano, sive linteo Veronicae, referunt multi scriptores. Et specialiter quoad sindonem Taurinensem declaravit Iulius II. ruborem, qui in ea tune cernitur, esse reliquias sanguinis fusi, idemque de Veronicae sudario habent qui de eo agunt. Confirmantur denique haec omnia ex eo, quod caro praeputii sub summorum Pontificum oculis, et Romanae Curiae conspectu reverenter custoditur, et digne colitur; nam quotannis in conspectu Cardinalium in feriis Paschalibus ostenditur in Basilica Lateranensi, atque etiam Latino, atque Italico praconio ex alto suggestu populo proponitur adorandus sanguis et aqua, qui ex Christi morientis latere effluxerunt. Igitur non est improbabile aliquas Christi Domini sanguinis substantiales particulas adhuc in terris remanere.

Opponint Adversarii omnes illos Scripturae textus in superiori Conclusione laudatos quibus Christi Domini sanguis dicitur effusus in pretium redemptionis nostrae, et salutis. Verum respondeo textus illos non esse intelligendos de sanguine Christi ab illius corpore seu mortuo seu resurgente separato, sed de actuali illius effusione qua Christus ipse adhuc vivens suum pretiosissimum sanguinem obtulit Patri in redemptionem humani generis: unde Apostolus non soli sanguini, sed et orationi, clamori valido et lacrymis ac precibus nostrae redemptionis pretium tribuit, ad Hebr. 5. v. 7. ubi de Christo ait: Qui in diebus carnis suae preces supplicationesque ad eum qui possit illum salvum facere a morte, cum clamore valido et lacrymis offerens, exauditus est pro sua reverentia: et quidem cum esset Filius Dei, didicit ex iis quae passus est, obedientiam: et consummatus, factus est omnibus sibi oboedientibus causa salutis aeternae. Quibus verbis duo praesertim docuit Apostolus: primum, quod non solus sanguis, sed et preces, supplicationes, lacryma Christi merientis oblate sint in nostram redemptionem: alterum, quod totum Christi meritum illiusque satisfactio pro nobis terminata fuerint in eius morte. Consummatus, inquit, factus est omnibus oboedientibus sibi causa salutis aeternae. Unde ad Hebr. 2. v. 10. Oportebat, inquit, eum propter quem omnia, et per quem omnia, qui multos filios in gloriam adduxerat, auctorem salutis eorum per passionem consummari. Unde praeclare Tostatus ad cap. 13. Gen. quaest. 351. dicit Ecclesiam potius fundatam esse in Christo vivente quam mortuo: quia, inquit, redemptio nostra est ex meritis passionis Christi, in qua passione omnia fundamenta a Christo instituta habent efficaciam: sed passio Christi est in vivo, et non in mortuo, quia mortuus nihil potest pati sensitive. Notandum sapienti: idem sanguis Christi de corpore Christi viventis, et poenalitates suae tunc profuerunt ad redemptionem nostram: quod autem fuit in Christo post mortem, non facit aliquid ad redemptionem nostram effective, eo quod ibi non est aliqua actio meritoria, sed solum ad significationem: sicut et corpus Domini sepeliri non confert effective aut promeritorie ad redemptionem nostram. Et ita sanguis qui fluxit de mortuo non redemit nos, sed sanguis qui de vivo: sed quod de mortuo fluxit, redemptionem et ablutionem significat; sed ipsam non facit.

Opponent 2. Illud axioma commune ex S. Damasceno lib. 3. De Fide cap. 23. ubi de Verbo divino ait: Quod semel assumpsit nunquam dimisit: cum itaque sanguinem semel assumpserit nunquam illum dimisit.

Respondent communiter Theologi, illud axioma intelligendum esse de partibus principalibus humanitatis, puta anima, corpore, et illius partibus integrantibus: unde Richardus a Mediavilla in 3. dist. 2. art. 2. quaest. 1. dicit quod si pes a corpore Christi fuisset abscissus, remansisset semper divinitati coniunctus: non vero de partibus minus praecipuis, atque solito e corpore defluentibus, quae cum amplius non essent corporis partes, nullam cum divinitate habebant coniunctionem. Tale pariter fuit praeputium a Christi corpore in circumcisione abscissum, quod usque in hodiernum diem in Ecclesia Lateranensi asservatur et ostenditur: non tamen ut divinitati coniunctum adoratur. Itaque sanguis in passione effusus nec in resurrectione resumptus a Christo, qui Romae, Mantuae, in monasterio S. Mariae Xantonensi, et apud S. Maximinum custoditur, tametsi e Christi Domini corpore profluxerit tempore passionis: attamen cum ipsi non sit amplius coniunctus, non videtur neque divinitati nec propterea cultu latriae adorandus.