Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Notandum 1. Varios haereticos sacras Sanctorum vita functorum exuvias et reliquias non solum nullo in honore habuisse, sed etiam despexisse, ac earum cultum damnasse. Nam, ut missos faciam omnes Iconoclastas, qui sicut imaginum, sic et reliquiarum sacrarum fuerunt impugnatores acerrimi, maxime vero nefarius ille Copronymus, plurimi sunt, qui speciatim reliquiarum venerationem e medio sustulerunt. Primus apparet Eustathius Sebastiensis, qui, ut referunt Alphonsus de Castro, et Prateolus, verbo Eustathii, damnatus fuit in Concilio Gangrensi: nam licet in eo Concilio nullus Canon contra sacras reliquias spernentes praescribatur; nihilominus in eius Concilii praefatione attribuitur error Eustathio, quod loca sanctorum Martyrum contemnat, et qui illuc conveniunt, reprehendat. Eumdem errorem isti Eustathio attribuit Ionas Aurelianensis lib. 1. De Cultu Imaginum. Huius autem in errore sequaces fuerunt Eunomius, et Vigilantius, quorum postremus, ut refert S. Hieronymus Epist. 51. Catholicos appellabat cinerarios et idololatras, quod Sanctorum cineres et sacras exuvias colerent. Eiusdem erroris propagator fuit Faustus Manichaeus, nam, ut refert S. Augustinus lib. 20. Contra ipsum, cap. 22. Christianos arguebat, quod Martyrum memorias honorarent, et idola in Martyres convertissent, vino et dapibus defunctorum umbras placantes. Omnium istorum Errorum nefariam animi sententiam pridem sepultam denuo excitaverunt Wicleffistae, ut refert Waldensis Tom. 3. tit. 11. cap. 131. Lutherani, quorum antesignanus, Serm. De Cruce, reliquias, fidelium seductiones appellat, et altissime sub terra defodiendas cupit.

Calvinistae, qui maxime hoc saeculo omnem illorum veterum haereticorum virulentam faecem ebibentes, non solum Sanctorum invocationem, ac imagines e medio tollere moliti sunt, sed etiam daemonis rabie in omne sacrum furentes, in venerandas omnes Sanctorum reliquias debacchati sunt; quorum omnium impia dogmata, et fundamenta proponenda sunt ac convellenda.

Notandum 2. Non unam, concordemque esse apud Catholicos de modo sacras reliquias colendi sententiam. Quamquam enim conveniant omnes contra haereticos, Sanctorum sacras exuvias esse in pretio et honore habendas, nihilominus invicem dissentiunt circa modum eas colendi. Quidam enim cum Seraphico Doctore in 3. dist. 9. art. 1. quaest. I. docent quod etsi imagines sacrae non sint colendae speciali cultu ab illo, qui prototypo debetur; quia eas ratione dumtaxat representationis veneramur, nosque semper ducunt in venerationem et aestimationem exemplaris quod referunt; nihilominus reliquiae Sanctorum secundum se aliquam excellentiam sibi vindicant, nempe aut propter contactum, aut propter affinitatem, quam habuerunt, et adhuc servant cum anima beata, a qua in generali mortuorum resurrectione denuo debent revivificari, subindeque eas secundum se cultum aliquem, ac venerationem promereri. Alii vero existimant reliquiis secundum se cultum, et adorationem non deberi, sed solum cum eo cuius reliquiae sunt: ita quod illae non sint terminus qui totalis illius adorationis, sed tantum partialis; nec simpliciter dici queant adorari cultu absoluto, sed dumtaxat respectivo: quid autem verius censendum sit, infra patebit.

Notandum 3. Per sacras reliquias nos non solum hic intelligere sacras Sanctorum vita functorum exuvias, et integra corpora, aut eorum partes, sed etiam illorum vestes, et alia similia, quae vel ad ipsorum necessarium usum, vel ad poenitentiae et mortificationis ministerium inservierunt. De quibus omnibus duo hic occurrunt determinanda: Primum, an istae sacrae reliquiae colendae sint, et adorandae. Secundum, an cultum absolutum, vel dumtaxat respectivum sibi vindicent.

Conclusio prima. — Reliquiae Sanctorum veneratione dignae sunt.

Probatur primo ex Veteri Testamento, illis videlicet omnibus testimoniis, quibus Deus voluit Sanctorum virorum vita functorum corpora in veneratione haberi, idque tamquam religiosum, ac divino praecepto sancitum munus viri pietate clari observaverunt. Hinc Genes. 50. Ioseph praecepit, ut aromatibus condirent patrem suum Iacob vita functum, petiitque licentiam a Pharaone eum sepeliendi in terra Chanaan, in illa spelunca duplici, quam emerat Abraham, prout Iacob ipse petierat Genes. 23. Similiter Ioseph Genes. 50. morti proximus fratribus suis mandat: Asportate ossa mea vobiscum de loco isto.... et conditus aromatibus repositus est in loculo in Aegypto. Hinc Ecli. 49. dicitur de ossibus Ioseph: Ossa ipsius visitata sunt, quia nimirum Ioseph Genes. 50. dixerat: Visitabit vos Deus, asportate ossa mea vobiscum, et dicuntur ibidem ossa Ioseph post mortem prophetasse, vel quia Prophetia Ioseph de illis impleta fuit, quando iuxta praedictionem eius asportata sunt; nam Exodi 13. Tulit Moyses ossa Ioseph secum, eo quod adiurasset filios Israel dicens: Visitabit vos Deus, afferte ossa mea vobiscum: vel quia post mortem operata sunt miracula, quae illum Prophetam Dei magnum fuisse testabantur. Similiter Ecli. etiam 49. de duodecim Prophetis dicitur: Et duodecim Prophetarum ossa pullulant de loco suo. Dicuntur autem ossa illorum pullulare, quia post mortem in memoria et honore vivunt, ob eadem miracula, prophetias, et vitae sanctitatem. Legimus similiter 4. Reg. c. 13. quod Deus ad contactum sepulti corporis Elisaei, cadaver in eius sepulcrum iniectum suscitaverit, ne videlicet profanum cadaver in sepulcro sanctissimi Prophetae quiesceret: quo miraculo significavit Deus Prophetarum ac Sanctorum reliquias in veneratione et honore esse habendas. Hinc ibid. cap. 23. Iosias Rex volens omnem idololatriam et superstitionem evertere, cum omnia Pseudo-Prophetarum ossa exhumari, et super idolis dedicatum altare comburi iussisset, Elisaei, et alterius veri Prophetae sepulcrum intactum esse voluit. Hinc observat S. Hieronymus in cap. 1. Osee, quod eiusdem Osee, Ionae, et Abdiae sepulcrum usque hodie cum Elisaei Prophetae, et Baptistae Ioannis in Sebaste venerationi habetur.

Similiter eadem veritas colligitur ex Novo Testamento, nam imprimis Christi Domini sepulcrum tanto apud omnes fideles in honore semper extitit, iuxta illud Isaiae cap. 11. vaticinium: Et erit sepulcrum illius gloriosum, ut S. Hieronymus Epistol. 17. scribat suo tempore de toto orbe Christiano fideles ad illud devotionis et venerationis causa concurrere. Quicumque, inquit, in Gallia primus huc properat, dictus ab orbe Britannus, si in religione processerit, medio sole dimisso, quaerit locum forma sibi tantum per scriptorum relationem cognitum. Legimus item Matth. 9. quod mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, devote tangens fimbriam vestis Christi, ab infirmitate sanata fuerit. Et Act. 5. scribitur quod populi certatim aegros adducebant, et ponebant in lectulis ac grabatis, ut veniente Petro, saltem umbra illius obumbraret quemquam, et liberarentur de infirmitatibus suis. Quod Serm. 29. de Sanctis ponderans S. Augustinus, et celebrans vincula, quibus ligatus fuerat Petrus ait:

Si tam medicabilis fuit obumbratio visitantis, quanto magis catena cingentis? Si inanis quaedam species caecae imaginis habere potuit in se vim salutis, quanto plus de corpore meruerunt attrahere salutis, ferreo pondere sacris impressa membris vincula passionis?

Idem refertur cap. 19. de Sudariis, et Praecincturis S. Pauli: Supra languidos deferabantur a corpore eius sudaria, et semicinctia, et recedebant ab eis languores, et spiritus nequam egrediebantur.

Probatur tertio haec veritas ex Conciliis; definita est enim in Concilio Gangrensi Canone ultimo, si cum his, quae dicuntur in praefatione ipsius Concilii, conferatur. Similiter in septima Synodo Act. 6. in definitione fidei praecedenti Quaestione expressa. Item in Carthaginensi quinto Can. 14. ubi definitur altaria non esse sine reliquiis Sanctorum consecranda; in Bracarensi tertio Can. 5. Moguntino tempore Caroli Magni Can. 51. Lateranensi sub Innocentio III. cap. 62. maxime vero Tridentino Sess. 21. ubi praescribit modum exponendi et colendi sacras reliquias, ita quod nullae possint de novo recipi, et fidelium venerationi exponi, nisi recognoscente et approbante Episcopo.

Eamdem veritatem contestantur SS. Patres, ac sacri Ecclesiastici scriptores, qui asserunt Christianos ex antiquo, Sanctorum, praesertim Martyrum, corpora, cineres, ossa, et alias reliquias in veneratione habuisse. Id probat imprimis Ecclesia Smyrnensis in Epistola encyclica, quam de actis et morte S. Polycarpi sui Episcopi, et Apostolorum discipuli, scripsit circa annum Christi 117. quam etiam Eusebius Caesariensis in lib. 4. suae Historiae cap. 15. intexuit. Ibi post expositam passionem, eiusdem narratio refert ad extremum apud Proconsulem egisse Christianorum hostes, ne corporis illius potestatem illis facerent, ne Crucifixo relicto hunc venerari aiebant inciperent. Hoc cum Iudaei potissimum urgerent, ait Centurionem corpus sacrum incendio consumpsisse. Ita nos, inquiunt Smyrnenses,

sublatis postea ossibus illius, quae quibusvis pretiosiora lapillis, et auro probatiora erant, ibi eum, uti par erat, reposuimus, quo in loco, pro eo ac poterimus, in exsultatione ac laetitia dabit nobis Dominus congregatis natalem Martyrii illius celebrare diem: tum ad eorum memoriam, qui ante certamine functi sunt: tum ad illorum, qui postea sunt passuri exercitationem et praeparationem.

— Cyrillus Hierosolymitanus Catechesi 18. de Resurrectione disputans, de Elia et Elisaeo, et ab utroque suscitatis agens, posteriorem hunc ait bis mortuum excitasse, in vita et post mortem. Vivus enim, inquit, resurrectionem effecit per animam suam: sed ut non solum animae iustorum honorentur, verum etiam credatur vim quamdam inesse iustorum corporibus, qui in Elisaei sepulcrum abiectus erat mortuus, ubi mortui Prophetae corpus attigit, vivificatus est. Quod et unde probat sic; nam si sudaria, et semicinctia Pauli, qui extra corpus erant ipsius, aegris admota eos sanabant, quanto id magis de Sanctorum par est credi corporibus, quae vim trahunt ex animis, quibus diu domicilium praebuerunt? — S. Basilius in Psal. 115. exponens haec verba, Pretiosa in conspectu Domini mors Sanctorum eius, observat in veteri Lege mortuorum corpora pro immundis habita fuisse; in nova autem lege secus rem habere. Modo vero quisquis, inquit, ossa Martyris attigit, nonnullam sanctificationis communicationem percipit ex ea gratia, quae corpori illius insidet. — S. Gregorius Nazianzenus Oratione 18. in S. Cyprianum, testatur huius reliquias, sacrosque cineres daemonas expellere, morbos sanare, et mirabilia facere. Quae omnia Cypriani, inquit, vel pulvis ipse potest, si fides adsit, ut experti norunt, et qui rem gestam ad nostram usque memoriam propagarunt, et in consequentia tempora transmittent. — S. Ambrosius in Epistola 53. referens qualiter repererit corpora SS. Gervasii et Protasii, narrat deinde quanta miracula ibi tacta sint:

Cognovistis, inquit, imo vidistis ipsi multos a daemoniis purgatos, plurimos etiam, ubi vestem Sanctorum manibus contigerunt, iis quibus laborabant debilitatibus absolutos, reparata restituti corporis miracula, quo se per adventum Domini Iesu gratia terris maior infuderat: umbra quorum Sanctorum corporum plerosque sanatos cernitis. Quanta sudaria iactantur? Quanta indumenta super reliquias sacratissimas, et tactu ipso medicabilia reposcuntur? Gaudent omnes extrema linea contingere, et qui contigerit, salus erit.

Demum se Martyres ait sub altari condidisse: Conferamus ergo reliquias sacrosanctas, et dignis aedibus inducamus, totumque diem fida devotione celebremus. Et in Sermone 14. qui est de SS. Nazario et Celso, de reliquiis SS. Corporum agens: Hoc est, inquit, sanctorum Martyrum gloria: quorum etsi per universum mundum seminetur in cineribus portio, manet tamen integra in virtutibus plenitudo. Et in fine:

Honoro ergo, inquit, in carne Martyris exceptas pro Christi nomine cicatrices: honoro viventis memoriam perennitate virtutis: honoro per confessionem Domini sacratos cineres: honoro in cineribus semina aeternitatis: honoro corpus, quod mihi Dominum meum ostendit diligere: quod me propter Dominum mortem docuit non timere: cur autem non honorent corpus illud fideles, quod reverentur et daemones, quod et afflixerunt in supplicio, sed glorificatur in sepulcro? Honoro itaque corpus, quod Christus honoravit in gladio: quod cum Christo regnarit in caelo.

— S. Hieronymus Epist. 53. sic Vigilantium interpellat:

Dolet, inquit, Martyrum reliquias pretioso operiri velamine, et non vel pannis, vel ciliciis colligari, vel proiici in sterculinum, ut solus Vigilantius ebrius et dormiens adoretur. Ergo sacrilegi sumus, quando Apostolorum basilicas ingredimur, sacrilegus fuit Constantinus Imperator, qui sanctas reliquias Andreae, Lucae, et Timothei transtulit Constantinopolim, apud quas daemones rugiunt, et inhabitatores Vigilantii illorum se sentire praesentiam confitentur? Sacrilegus et nunc dicendus est Augustus Arcadius, qui ossa beati Samuelis longo post tempore de Iudaea transtulit in Thraciam? Omnes Episcopi non solum sacrilegi, sed et fatui iudicandi, qui rem vilissimam, et cineres dissolutos in serico, et vase aureo portaverunt? Stulti omnium Ecclesiarum populi, qui occurrerunt sanctis reliquiis, et tanta laetitia, quasi praesentem, viventemque Prophetam cernerent, susceperunt, ut de Palestina usque Chalcedonem iungerentur populorum examina, et Christi laudem una voce resonarent!

Addit paulo post:

Male fecit ergo Romanus episcopus, qui super mortuorum hominum Petri et Pauli, secundum nos ossa veneranda, secundum te vilem pulvisculum, offert Domino sacrificia, et eorum tumulos Christi arbitratur altaria, etc.

— S. Chrysostomus innumeris prope locis, et maxime Homil. 65. de SS. Berenice, Prosdoce, et Domnica: Forte, inquit, ingens in vobis concitatum est desiderium Martyrum istorum. Cum hoc igitur ardore accedamus ad reliquias ipsorum; amplectamur eorum loculos. Possunt enim vel ipsa Martyrum conditoria magna valere, quemadmodum eorundem ossa Martyrum plurimum possunt. Sic in Hom. 65. de S. Pelagia:

Illustrius, ait, esse palatiis regiis omnium iudicio sepulcrum illud, in quo situm est corpus eiusmodi, quod cum virtute, pietateque vixit. Atque huius rei testes vos estis, qui divitum sepulcra, quamvis aureis ornata palliis, tamquam speluncas praeteritis; ad hanc vero Sanctam cum ingenti alacritate concurristis; quoniam martyrio, et confessione, ac virginitate, pro aureis vestibus, semetipsam velut ad funebrem apparatum componens, inclyta Martyr excessit.

Ita in calce Homil. 76. de SS. Iuventino et Maximino, quorum reliquias in unum loculum impositas fuisse dicit, eos vocat columnas, et scopulos, et turres, et luminaria Ecclesiae, quod eam sustentent et protegant. Tum populum sic hortatur: Assidue itaque ad illos veniamus, et loculum contingamus, et cum fide reliquias eorum circumplectamur, ut benedictionem aliquam inde attrahamus. Nam ut milites vulnera ostendentes ab hostibus accepta, audacter Regem alloquuntur, sic etiam isti capita sibi abscissa manibus portantes, et in medium proferentes, facile omnia quacunque coluerint apud coelestem Regem efficere poterunt. — Si plus desideres SS. Patrum hac de re testimonia, consulas Coccium lib. 5. De Sanctis Ecclesiae, cap. 16. Alanum Copinus dialogo 3. cap. 12. Bellarminum lib. 2. De Imaginibus, Petavium lib. 14. De Incarnatione, cap. 15. Perronium in refutatione falsae dissertationis et mendacis discursus Tilleni, ac plures alios moderniores, qui de hac controversia adversus haereticos huius temporis uberrime scripserunt.

Merito igitur contra haereticos huius temporis, innovare possumus querimoniam, quam anno Christi Domini 825. formavit Dungalus in eadem omnino controversia, libro suo adversus Claudium Taurinensem:

Qualis, inquit, et quanta est insana elatio, et vana temeritas, ut quod a primaevo tempore Christianitatis per annos ferme 825. (dicamus nos 1675.) a sanctis ac beatissimis Patribus, ac religiosissimis postmodum principibus, in gloriam et laudem Dei, in Ecclesiis, et in quibuslibet Christianorum dominibus fieri concessum, constitutum, et iussum est, unus homo (scilicet Claudius Taurinensis) blasphemare, reprehendere, contestari, proiicere, ac sufflare praesumat? Quasi in tanto iam dicto spatio nullus sanctus, vel sapiens in Ecclesia Dei extitisset auctor, qui tam ardentissimum in corde suo zelum, vel subtilissimum potuerit habere intellectum, sicut iste, qui audet oppugnare, quod caeteri quasi formidolosi ausi non sunt; vel vituperare, quod alii esse vituperandum, quasi stulti non intellexerunt.

Obiiciunt haeretici: Illud Christi Domini oraculum Luc. 11. Vae vobis, qui aedificatis monumenta Prophetarum: Patres autem vestri occiderunt illos; profecto testificamini, quod consentitis operibus Patrum vestrorum, quoniam ipsi quidem occiderunt, vos autem aedificatis eorum sepulchra: at Christus his verbis non accusat Iudaeos de alio crimine, nisi quia aedificabant monumenta Prophetarum, et eorum reliquias venerabantur, in quo consentiebant operibus Patrum suorum: igitur crimen est Sanctorum reliquias venerari. — Nego minorem, nullus enim est ex SS. Patribus, aut Scripturae Interpretibus, qui dixerit eo loco improbari ornatum monumenti Virorum iustorum; nam eorum sepulchra in honore semper fuerunt apud Iudaeos, nec usquam aliqua superstitione notata, ut optime observat Waldensis Tom. 3. cap. 131. Dicendum est ergo Christum Dominum ibidem Pharisaeos hypocrisis speciatim insimulare, quod dilucide explicat Matth. 23. ubi eamdem querimoniam instituens ait:

Vae vobis Scribae, et Pharisaei hypocritae: quia aedificatis sepulchra Prophetarum, et ornatis monumenta iustorum, et dicitis: si fuissemus in diebus Patrum nostrorum, non essemus socii eorum in sanguine Prophetarum: itaque testimonio estis vobismetipsis, quia filii estis eorum, qui Prophetas occiderunt.

Quibus verbis Christus Dominus significat illos fuisse eiusdem, quantum ad animum, criminis reos, cuius parentes; quia sicut illi Prophetas occiderunt, sic debebant ipsum Prophetarum maximum occidere, etiam in animo ipsius necem ac persecutionem meditabantur. Unde reprehendit eos, non quod edificarent monumenta Prophetarum, sed quod sub hac specie pietatis erga Prophetas, occultarent malevolum animum erga illum, qui Prophetarum erat Princeps: sicut ibidem eos reprehendit, quod decimarent mentham, et anethum, et cyminum, non quod arguat decimationem, quae lege erat praecepta: sed quod sub praetextu, et velo horum operum leviorum occultarent impietatem, et graviora legis praecepta omitterent.

Obiicit 2. Illud Deuteronomii cap. ult. ubi dicitur Moysem vita functum in Monte Nebo sepultum fuisse in valle Moab, et postea additur: et non cognovit homo sepulcrum eius usque in praesentem diem: at (inquit Calvinus in admonitione de reliquiis), non aliam ob causam occultatum fuit Moysis corpus, et sepulcrum, quam ne coleretur a Iudaeis: igitur corporum Sanctorum cultus est a Deo prohibitus. Confirmant ex Epistola S. Iude, ubi ait: Cum Michael Archangelus cum diabolo disputans altercaretur de Moysis corpore, etc.: haec autem altercatio inter Michaëlem, et diabolum, non alia fuit, quam quod Michaël vellet corpus Moysis semper occultari, ne Iudaei illud venerantes in idololatriam ruerent, diabolus vero voluit sepulcrum, et corpus Moysis revelari, ut sub praetextu pietatis Iudaeis foret occasio idololatriae: igitur cum idem sit periculum in veneratione reliquiarum, pari ratione haec est cavenda. — Respondeo primo, praefatum textum Calvino potius adversari, quam patrocinari: siquidem cum Deus voluerit Moysis corpus Angelorum ministerio tumulari, signum est, quod ipse velit reliquias, et corpora Sanctorum in honore esse habenda. Dico secundo iure quidem optimo Deum noluisse Moysis corpus revelari, ne Iudaei, ad idololatriam proclives, illum tamquam numen colerent, maxime cum eum vivum habuissent ducem, legislatorem, et salvatorem, ac tot tamque stupenda miracula illum edentem conspexissent. Non est autem huiusmodi cavendum periculum in Christianis, maxime cum melius instruantur de cultu sacris reliqiis impendendo: nullus enim est, qui nesciat se sanctos colere non ut numina, sed ut pios Dei ministros propter eximiam virtutem Sanctorum, et patrocinium, quod ipsorum intercessione potest obtineri.

Obiiciunt 3. Illud S. Pauli ad Coloss. 2. Nemo vos seducat volens in humilitate, et religione Angelorum, quae non vidit, ambulans frustra, inflatus sensu carnis suae: hanc autem religionem Angelorum vocat ἐθελοθρησκείαν, idest, voluntarium cultum, hoc est a Deo non praescriptum: sed cultus reliquiarum est voluntarius, et minime a Deo praescriptus: ergo est cultus voluntarius, et superstitiosus. — Respondent huic obiectioni Doctores Catholici, Apostolum in eo capite duo reprehendere in Iudaeis: nimirum cultum Angelorum, quia illos colebant tamquam minores Deos, et quia eos supra Christum extollebant; et observationem certorum ciborum, et aliorum legalium, et hunc cultum Angelorum vocat religionem Angelorum; et observantiam illam legalium in fine capitis, vocat superstitionem. Quocirca nihil ex hoc loco colligi potest contra Catholicos, quia illi non honorant Angelos, vel Sanctos, vel eorum reliquias, supra Christum; neque observant legalia, vel certis cibis utuntur more Iudaeorum, et tamquam lege retineri praescripta, quia agnoscunt legem veterem quoad caeremonialia, et iudicialia esse per Christum abrogatam: neque cultus Sanctorum, vel imaginum, et reliquiarum potest vocari ⟦ethelothreskeiam?⟧ significat fictum et mere voluntarium cultum, pro quo nulla est auctoritas sufficiens, nulla ratio: at pro cultu Sanctorum, imaginum, et reliquiarum habemus auctoritatem Scripturae, Traditionis, Conciliorum, et Patrum, imo et rationem pro hoc cultu militantem, et sic hic cultus non est mere voluntarius et fictus, uti erat cultus ille Angelorum, et superstitio in cibis.

Obiiciunt 4. Concilium Eliberitanum can. 34. ubi prohibetur cereos interdiu accendi, ne spiritus defunctorum inquietentur: Cereos, inquit, placuit in coemeterio non accendi: inquietandi enim Spiritus sanctorum non sunt. Similiter et S. Hieronymus adversus Vigilantium, ubi cum obiecisset Vigilantius idololatriam esse eiusmodi cereos interdiu in templis, vel coram Sanctorum reliquiis accendere, respondet S. Hieronymus:

Cereos clara luce non accendimus, sicut frustra calumniaris: sed ut noctis tenebras hoc solatio temperemus, et vigilemus ad lumen, nec caeci dormiamus in tenebris. Qualiter si aliqui ex imperitia et simplicitate saecularium hominum, vel etiam religiosarum personarum, de quibus vere possamus dicere, confiteor, colunt Deum sed non secundum scientiam, hoc pro honore Martyrum faciunt, quid inde perdis?

Existimavit igitur S. Hieronymus cultum Sanctorum reliquiis impensum esse superstitiosum. — Respondeo, Concilium Eliberitanum ideo prohibuisse usum cereorum coram Sanctorum sepulchris, ut fideles inter paganos versantes eorum superstitioni non participarent: Ethnicis enim persuasum erat mortuorum animos in sepulcris degere, et eorum sepulta corpora aliquid adhuc sensus habere, ac subinde cibis et lucernis indigere, quibus tamen et tenebras dispellerent: ideoque dapes, et lac, et vinum funeribus impendebant, ut refert Plutarchus initio vitae Romuli. Hinc Virgilius lib. 6. Aeneidos in exsequiis Miseni, ait: Aversi tenuere facem, congesta cremantur / Thurea dona, dapes, fuso crateras olivo. Observat etiam Tertullianus Ethnicos ita defunctis parentare, ut eis esculenta apponant, quae comedant. Quin etiam tumulis accensas lucernas includebant, cuiusmodi etiam nunc ad effossas earum urnas reperiuntur: imo fiebat plerumque, ut appositis ad sepulchra luminibus, per magicam impietatem et necromantiam spiritus evocarent, ut refert Plinius 30. Historiae, c. 2. sicque animas vita mortali functas videbantur inquietare; qua voce usus est etiam Samuelis spiritus a Pythonissa rogatu Saulis Regis evocatus, dicens 1. Reg. cap. 28. Quare inquietasti me, ut suscitarer? Ne autem fideles viderentur gentilibus morem gerere, et nefarios eorum ritus sectari, ideo prohibet in coemeteriis per diem lucerna accendi, addit vero rationem dicens: Inquietandi enim spiritus Sanctorum non sunt; non quod existimet Concilium animas defunctorum magicis incantationibus moveri de loco suo, etiamsi in phantasmate appareant, cum a Magis evocantur: sed quia sciebat cultum illum superstitiosum esse, ac proinde Sanctis displicere, et spiritus eorum inde dici inquietari; sicut ad Ephes. 4. Spiritus sanctus nostris pravis operibus contristari dicitur. Vel, ut exponit Garsias Loaysa exponens praefatum Canonem, spiritus Sanctorum intelliguntur non mortuorum, sed viventium; nam fideles in Scriptura Sancti appellantur: ideo vero dicerentur inquietari illo ritu, quia ille superstitionem, et imitationem gentilium redolere videretur. Postquam vero detestante gentilitate, Christi invaluit religio, tum demum fideles procul ablegato metu, vel suspicione approbandi, vel imitandi profanos gentilium ritus, cereis accensis Christianorum exequias prosecuti sunt. Scribit namque S. Hieronymus ad funus S. Paulae, ingentem fuisse concursum Clericorum, et Monachorum cereos ardentes deferentium. Gregorius etiam Nyssenus in vita Macrinae Sororis commemorat Clericos, qui ei iusta persolvebant, funus comitantes, cereos accensos prae manibus habuisse. — Ad S. Hieronymum dico, praefatis verbis non improbari ritum accendendi cereos in templis Christianorum, sed tantum Vigilantio demonstrare, quod falsa Catholicis imponat, et quod si aliqui propter imperitiam in coemeteriis, vel coram sacris Martyrum reliquiis cereos accendant interdiu, non propterea culpandi sunt, cum pro honore Martyrum id faciant, ac subinde nihil perdant, et sui operis mercedem sint accepturi. Cum autem adderet Vigilantius hunc ritum esse superstitiosum et ab idololatris acceptum, respondet S. Hieronymus:

Non diffiteor omnes nos qui in Christo credimus de idololatria errore caenisse. Non enim nascimur, sed renascimur christiani. Et quia quondam colebamus idola, nunc Deum colere debemus, nec similes videamur cum idolis honore venerari. Illud fiebat idolis, et ideo detestandum est: hoc fit martyribus, et ideo recipiendum est. Nam absque martyrum reliquiis per totas Orientis Ecclesias, quando legendum est Evangelium, accenduntur luminaria, iam sole rutilante: non utique ad fugandas tenebras, sed ad signum laetitiae demonstrandum. Unde et virgines illa evangelicae semper habent accensas lampades suas. Et ad Apostolos dicitur: sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes in manibus vestris.

Igitur censet in signum laetitiae posse lucernas interdiu accendi super Martyrum sepulchris, et ad significandam lucernam aeternam, quae post caducam hanc vitam piorum animis affulget.

Obiicit 5. Id non est exponendum fidelium venerationi, quod potest in superstitionem ducere: at tales sunt Sanctorum reliquiae, quia pro veris possunt esse supposititiae, et sic qui illas veneraretur, indebitum ac superstitiosum cultum exhiberet. — Respondeo primo, plurimas, ut diximus, Sanctorum reliquias miraculis esse illustres, et in dies clarescere prodigiis, quibus illarum veritas et virtus aperte sit cognita. Dico secundo, Concilium Tridentinum Sess. 25. huic abusui impediendo sufficienter providisse, dum praecipit eas reliquias fidelium venerationi non esse exponendas, nisi prius Episcoporum iudicio ut legitima approbentur. Dico tertio, quod etsi his non obstantibus contingeret aliquas reliquias esse supposititias, inde tamen non esset damnanda circa eas fidelium veneratio, quae in hoc casu esset dumtaxat superstitio materialis, non vero formalis, cum fideles haberent intentionem venerandi alicuius Sancti reliquias, et ad id suam venerationem dirigerent.

Conclusio secunda. — Reliquiae Sanctorum venerandae sint cultu respectivo, eo scilicet quo eorum imagines sunt colendae.

Ita sanctus Damascenus lib. 1. De Fide, cap. 12. ubi univerim de omnibus sacris venerandis ait: Omnia quae Deo dedicata atque consecrata sunt, ita adoramus, ut cultum et venerationem eidem cum referamus. Idem docet Auctor Epist. II. apud S. Hieron. qui loquens de veneratione, quam sancta Paula exhibuit locis et rebus per humanitatis Christi contactum et praesentiam consecratis ait: Inde speluncam Salvatoris ingressa, postquam vidit sacrum Virginis diversorium, et stabulum, in quo agnovit bos possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui, ut impleretur, quod in eodem Propheta scriptum est, me audire iurabat, se cernere fidei oculis infantem pannis involutum, vagientem in praesepio, Magos adorantes Dominum, &c. Hinc ipsa Paula dicebat: Ego misera, atque perculsa indigna sum osculari praesepe, in quo Dominus parvulus vagiit.

His etiam suffragatur ratio, quia res inanimes, quales sunt reliquiae, per se non sunt capaces honoris, aut contumelia, nisi quatenus dicunt ordinem et necessitudinem cum rebus ratione praeditis: igitur in tantum Sanctorum reliquiae venerandae sunt, in quantum dicunt respectum ad ipsos Sanctos, seu ad eorum animas praecellenti virtute, gratia, et habitudine illustres. Idem itaque ferendum est iudicium de reliquiis, ac de sacris imaginibus; quamquam iudico sacras reliquias ampliori cultu et veneratione dignas esse, quam Sanctorum imagines, tum quod Deus saepius ad reliquiarum, quam imaginum praesentiam miracula operetur; tum quod corpora Sanctorum maxime deservierint ad virtutis exercitium; et consequenter, inquit Tertullianus libro De Resurrectione carnis, Non possunt separari in mercede, quas opera coniungit; tum denique quia illae venerandae exuviae non solum viva fuerunt templa Spiritus sancti variis sacris unctionibus delibuta, sacramentorum frequentatione pluries consecrata, et speciali ac intima animae sanctissimae non solum contubernio, sed et motibus, operationibus, ac praeclaris actionibus illustrata. His enim omnibus, et aliis similibus gloriae titulis, ampliorem sibi vindicant honorem et venerationem, quam imagines, quae dumtaxat prototypi similitudinem referunt.