Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Praesentem difficultatem moveri maxime de triplici temporis circumstantia, quo fieri debuit Incarnatio, nempe initio, medio, et fine durationis mundi: cum enim Adamus in mundi exordio lapsus fuerit, videtur fuisse convenientius, ut subveniretur eius miseriae paulo post quam a statu suae felicitatis excidit: salubrior enim, et opportunior apparet medicina, quae non post diuturnam agritudinem, sed eius initio paratur, ac propinatur. Cum autem divina Sapientia omnes suos actus, et motus iusta et aequa lance libret, omniaque suaviter disponat, investigandae sunt rationes, cur tamdiu tamque sero salubrem ac salutarem illam medicinam humano generi conferendam distulerit.

Notandum 2. Tempus quo peracta est Incarnatio, variis nominibus in Scriptura sacra designari. Primo enim dicitur novissimus dies. Sic Isaia 2. Erit in novissimis diebus praeparatum mons Domini. Secundo plenitudo temporis: sic ad Galatas 4. Cum venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum. Tertio vocatur medium annorum, sic Habacuc 3. Opus tuum in medio annorum vivificabis illud, in medio annorum notam facies. Dicitur autem medium annorum, non quasi ea nomine significetur medium durationis mundi, alioqui cognoscere possemus, quo tempore futurum sit dies iudicii: quod directe militat in illud Christi oraculum: De die autem illa nemo scit, etc. sed ut declaretur tempus a Deo praestitutum: est enim familiare in Scriptura id appellare in medio rei alicuius, quod est intra ipsam. Sic Psalm. 100. Non habitabit in medio domus meae, qui facit superbiam. Hieremiae 51. Fugite de medio Babylonis. Appellatur autem plenitudo temporis ut significetur tempus, vel quo Deus implere voluit, quod promiserat et destinaverat, vel quo implenda erant figurae, vel maxime quo plenitudo gratiae conferenda erat et manifestanda. Dicitur denique novissimus dies: quippe peractum est hoc inestimabile Mysterium in ultima mundi aetate, per quam lex gratiae duratura est, nec ulteriorem sibi succedentem est habitura: quod ut plenius, pleniusque declaretur

NOTANDUM 3. Universam mundi durationem per sex aetates solito distribui: iuxta notabiles variationes, et celeberrimos eventus, qui in orbe, maxime vero apud populum Iudaicum, contigerunt. Prima computatur ab Adamo usque ad Noe, seu diluvium: Secunda a Noe usque ad Abraham; Tertia ab Abrahamo usque ad Davidem; Quarta a Davide usque ad captivitatem Babylonicam: Quinta a captivitate usque ad Christum: Sexta denique a Christo Domino usque ad finem mundi. Qua ratione Christus Dominus dicitur venisse novissimis diebus, quia venit in ultima aetate, atque ad mundi vesperam. Prima aetas duravit mille sexcentis quinquaginta sex annis, ut clare colligitur ex Geneseos 5. et 7. iuxta Hebraicam vetustam et novam editionem. Secunda videtur durasse 322. annis, quia licet ex Genesi 11. 292 tantum anni colligantur; tamen cum ibi praetermissa fuerit generatio Cainan, quam Septuaginta Interpretes addiderunt, et S. Luc. cap. 3. ideo illi numero ad minus addendi sunt triginta anni, quibus Cainan vixerit antequam generaret filios. Tertia videtur durasse 941. nam ab ortu Abrahae usque ad promissionem illi factam, fluxerunt 75. anni, Geneseos 12. ab illa autem promissione usque ad finem captivitatis populi in Aegypto, seu usque ad legem datam, quod contigit post tres menses ab illo exitu, fluxerunt 430. a lege autem data usque ad initium regni David fuerunt 436. ut evidenter sumitur ex lib. 3. Regum cap. 6. qui 436. additi supra quinque et quingentos, efficiunt dictum numerum 941, quibus haec tertia aetas durasse videtur. Quarta autem aetas, qua Iudaeorum regnum duravit, ab initio regni David usque ad captivitatem

Babylonicam, completa fuit annis 170. ut colligere est ex lib. 3. Reg. cap. 2. 11. 22. et lib. 1. a cap. 5. Quinta aetas omnium difficillima, quantum ad sui durationem; Historici enim, et Chronologi sacri variae hac de re scinduntur in sententias. Nam Genebrandus, lib. 2. Chronologia, tribuit huic aetati annos 501. Beda vero in lib. De sex aetatibus, numerat 560. Driedo lib. 3. De Dogmatibus, cap. 5. computat 596. Eusebius, in Chronica vult esse 785. Nonnulli vero cum Suarez in 3. part. q. 1. disp. 6. sect. 1. sexcentos annos huic aetati assignant; ex quibus colligit Incarnationem factam esse circa quartum millesimum annum a creatione mundi: qua sententia an verior sit, non est huius loci resolvere, sed dumtaxat aperire rationes, quae suadere possunt illam convenienti tempore fuisse peractam.

Conclusio unica. — Conveniens fuit, ut Christi Domini incarnatio non peteretur ab initio mundi: nec differretur ad eius finem: sed quasi circa saeculorum medium perageretur. Haec Conclusio tribus partibus constat: quarum

Primam sic probat S. Bonaventura in 3. dist. 1. q. 1. idque quadruplici ratione: Prima quidem petitur ex parte divinae iustitiae. In hoc enim, inquit,

manifestatur divinae ultionis severitas, quae tot clamores, totque hominum luctus, quibus Salvatorem deprecabantur, tanto tempore sustinuerit, nec citius exaudierit: et ut Adamo ipsi in lacrimis exulanti, et omnibus eius posteris, appareret, quanta fuisset ipsius offensae gravitas, quamque acerba ultione Deus in ipsum animadverteret.

Secunda petitur a curatione morbi; oportuit enim hominem prius nosse suam impotentiam ad necessarium sibi remedium praestandum, quam illud divinitus acciperet, ut sic de sua infirmitate convictus, confugeret ad divinam gratiam, et sic confugiens curaretur. Tertiam repetit ex ordine universi: quia enim, inquit, hoc erat plenum et maximum beneficium, differri debuit usque ad plenitudinem dierum. Quarta ratio fuit propter commendandum Incarnationis beneficium; quod cum pretiosissimum sit inter Dei beneficia, prius debuit esse desideratum et expectatum, quam exhibitum. Conveniens igitur fuit ad commendationem tam excellentis mysterii, ut plurima saecula praecedant eius executionem: ut nempe tot saeculorum decursu Christus Salvator postularetur a Patriarchis, praediceretur a Prophetis, a legis Mosayicae umbris praefiguraretur, et esset desideratus cunctis gentibus: nam, ut ait S. Aug. tract. 31. in Ioannem, Quanto maior iudex veniebat, tanto praeconum series longior praecedere debebat. — Addit S. Thomas q. 1. art. 5. non fuisse conveniens Verbum incarnari statim post commissum peccatum: Primo propter conditionem peccati, quod originem ducebat ex superbia; humiliandus enim fuit homo priusquam liberaretur; unde reliquit eum Dominus prius in libertate arbitrii sub lege naturali, et scripta, ut sic sua natura infirmitatem agnosceret; qua cognita clamaret ad medicum, et gratiae quaereret auxilium. Secundo, id decuit propter ordinem promotionis in bonum, homo namque a statu animalis ad statum spiritualem promoveri debuit, illud Corinth. 15. Non prius quod spiritale est, sed quod animale, deinde quod spirituale. Primus homo de terra terrenus: secundus homo de caelo caelestis. Tertio, propter dignitatem Verbi incarnandi: nam, inquit Tertull. lib. 3. contra Marcionem, cap. 2. Tantum opus de humana salute parabatur, in quantum credi habebat, ut prodesset, in tantum paraturam desiderabat, ut credi posset, substratum fundamentis dispositionis, et praedicationis, quo ordine fides informata, merito et homini indiceretur a Deo, et Deus exhiberetur in homine.

Secunda pars etiam constat: Tum quia cum Christus venerit ad promerendam nobis gratiam, et gloriam, atque gloria debeat conferri maxime in finem mundi, conveniens videtur, ut prius veniat gratiam largiens, quam gloriam: Tum quia si Verbum suum in mundum adventum distulisset usque ad finem mundi, cum in dies hominum peccata invalescerent, Dei notitia et reverentia, ac morum honestas prorsus exunctae fuissent in terris: unde quemadmodum delegavit Abrahamum, ut restitueret Dei cognitionem inter homines, apud quos iam coeperat extingui: sicut postmodum delegavit Noem, ut cultum, sibique debitam reverentiam, quae fere exuncta erat, restitueret: sic etiam congruum fuit, ut cum vidit Iudaeos ac gentes omnem Dei timorem ac legem excussisse, delegaret Filium in terras, ut hominum mores reformaret: Tum denique, ut per uberiorem gratiae largitionem plurimi salvarentur.

Ex his itaque colligitur tertia pars, nempe quod convenienti tempore facta fuerit Incarnatio circa plenitudinem et medietatem temporum; ut sicut Sol in medio planetarum positus superiores et interiores illuminat: sic Christus verus ille sol iustitiae in medio annorum veniens, ac mundo se manifestans, anteriora saecula per fidem, et spem sui futuri adventus illuminaret ac illustraret, et sequentia per Evangelicam doctrinam et Sacramenta sanctificaret et consecraret.

Dices 1. Aegro periculose et extreme laboranti quamprimum subveniendum est, et praeparanda efficaciora remedia: sed statim ac homo in mortale peccatum lapsus est, morbo periculosissimo laboravit: ergo conveniens fuit, ut ei succurreret Deus per Incarnationem, quae est remedium, et medium efficacissimum ad tollendam peccati agritudinem. —

Distinguo maiorem: si ita expediat curandae agritudini, concedo: secus, nego. Non expediebat autem sanandae hominis infirmitati, ut ei statim ac in peccatum lapsus est, per Incarnationem mederetur: ne remedium illud, vel ex superbia contemneret, vel sibi debitum existimaret: debuit ergo prius suam infirmitatem, inopiam, ac imbecillitatem agnosceret, et sic efficacius medici charitatem implorare.

Dices 2. Ex 1. ad Timoth. 1. Christus venit in mundum peccatores salvos facere: sed plures salvati fuissent, si statim ab initio mundi, eius doctrina, gratia, et exemplis fuissent illustrati: ergo, etc. —

Respondet Seraphicus Doctor, quod divina sapientia, ac providentiae praecipuus ordo postulat, ut commune bonum privato praeponatur, et totius universi perfectio perfectioni alicuius personae singularis: et ideo placuit universitatis Conditori servare Incarnationis beneficium ad ultimam aetatem, ut ostenderet in aliis benignitatem misericordiae, in aliis servaret iustitiae severitatem, in omnes tamen gratiam suam uberius derivaret. Ubi enim abundavit delictum, superabundavit et gratia. Inde quod singulis mundi aetatibus sufficientia media hominibus praebuerit, quibus, si vellent, salutem suam possent promereri.

Dices 3. Idque contra secundam partem: frustra fiunt per plura quae per pauciora possunt impleri: sed per ultimum Christi Domini adventum potuissent homines salvari: igitur prior adventus ad hominum salutem superfluit. —

Distinguo maiorem: si ita opportune fiant, concedo: secus, nego. Ad minorem dicam, quod etsi quidem potuissent homines salvari per unicum Christi adventum, si Deus ita ordinasset, ut nempe quicumque in ipsum collocassent fidem, spem, et dilectionem, illico fuissent praedestinati, sicut praedestinati fuerunt sancti Angeli propter impensam homini Deo observantiam unico temporis momento, ut vult S. Bernardus; tamen convenientius fuit ut homines, qui temporanei sunt, ac in suis operationibus succedanei, varios Christi haberent adventus, quatenus per illos sese diligentius, et praestantius ad posteriorem promoverent. Hinc idem S. Bernardus Sermone 3. De Adventu, ait:

Triplicem Christi adventum novimus: ad homines, in homines, contra homines: ad homines quidem indifferenter, non ita in homines, aut contra homines. Primus fuit per Incarnationem: secundus fit per gratiae sanctificantis infusionem: tertius futurus est per ultimam Christi in sua maiestate apparitionem. Primus in humilitate carnis: secundus in consecratione mentis: tertius in retributione mercedis. Primus fuit ad bonos, et malos, ut iusti fierent: secundus, dumtaxat ad iustos, ut in sanctitate perseverarent: tertius ad electos, et reprobos, ut invariabiliter poenas luant, aut coronis illustrentur.

Convenientius autem fuit duos priores adventus praecedere, ut iusta ordinatione tertius succederet.