Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

NOTANDEM 1. Iudaeos illum hominem tot divinis promissionibus destinatum, tot expetitum votis, tot oraculis in veteri Testamento celebratum, appellare Messiam, quod ad hominum salutem et redemptionem a Deo mittendus esset: eum vero Graeci, Latinique Christum, hoc est, unctum nominant, quod non solum Rex et Sacerdos, sed etiam Deus-homo, ac Divinitatis oleo perunctus esse deberet. Cuius notionem Tertullianus accurate delineavit in libro adversus Iudaeos, c. 6. Et quidem, inquit, imprimis quaerendum, an expectetur novae Legis lator, et novi Testamenti haeres, et novorum sacrificiorum Sacerdos, et novae Circumcisionis Purgator, et aeterni sabbati Cultor: qui legem veterem compescat, et novum Testamentum statuat, nova sacrificia offerat, et caeremonias antiquas reprimat, et circumcisionem antiquam, cum solo sibi sabbato compescat, et novum regnum, quod non corrumpatur, adnuntiet. Quae omnia per Prophetas de Messia praedicta esse constat, ut ex sequentibus manifestum erit.

NOTANDUM 2. Constantissimum esse apud omnes, qui christiano nomine gloriantur, revera Messiam venisse. Haec namque veritas christianae Religionis, ac fidei caput est et fundamentum, nec solum in omnibus fidei Symbolis ac definitionibus stabilitur, sed etiam apertis novi Testamenti oraculis comprobatur: nam Ioan. 4. mulieri Samaritanae dicenti, Scio quia Messias venit, qui dicitur Christus: Dixit ei Iesus, Ego sum, qui loquor tecum. Quapropter adorandus ille Salvator non immerito beatum praedicet Petrum Apostolum, quod publico testimonio confessus fuerit, Tu es Christus Filius Dei vivi: nam, ut ait Ioan. 17. Haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti Iesum Christum. Ad Iudaeorum igitur tum frangendam pervicaciam, tum caecitatem illuminandam dumtaxat convertenda est praesens Quaestio, in qua e sacris veteris Testamenti litteris, ac oraculis, Messiam iamdudum advenisse demonstrandum est.

NOTANDUM 3. Promissiones, quibus Messias in veteri Testamento nuntiatur venturus, esse in duplici differentia: aliquae enim leguntur simpliciter factae sine ulla temporis designatione, ut cum Moyses dixit populo, Deuteronomii 18. Prophetam de gente tua, et de fratribus tuis suscitabit tibi Dominus Deus tuus. Et Abrahamo Deus repromisit Genes. 18. In semine tuo benedicentur omnes gentes. Cuiusmodi sunt etiam omnia illa vaticinia, quae Messiae nativitatis locum, et modum, conversantis doctrinam, virtutem, et potentiam, morientis voluntariam oblationem, ac invictam constantiam; resurgentis maiestatem, et in caelos ascendentis triumphum praesignant, ut legere est, tum in libris Moysis, tum in libris Prophetarum; maxime vero in Psalmis, quorum plurimi de Christo conscripti sunt. Aliquae vero promissiones factae sunt cum aliqua certa temporis designatione, non tamen ita perspicua, ut omnem dubitationis locum auferat; nec etiam ita obscura, et involuta, ut efficax ad comprobandum Christi adventum non subministret argumentum. Huius autem duplicis generis promissiones usurpabimus, et discutiemus in praesenti Quaestione, tribus distinguenda Conclusionibus.

Conclusio prima. — MESSIAM DIVINITUS REPROMISSUM IAM ADVENISSE, SATIS APERTE COLLIGITUR EX IACOBI MORIENTIS VATICINIO, Gen. 49.

Probatur: Nam sanctissimus ille Patriarcha, cum morti proximus paternam benedictionem filiis suis impenderet, et divino afflatus Spiritu, ac mente praesaga futurorum, quid peculiariter uniuscuiusque posteris Deus praestiturus erat, denuntiaret; aperiens quanta foret in Iuda filios effundenda Dei benignitas et munificentia, inter plura, quae spondet, ait, Non auferetur sceptrum de Iuda, et dux de femore eius, donec veniat, qui mittendus est, et ipse erit expectatio gentium: velut habet Hebraica Editio (quam usitato charactere, in gratiam Lectoris, subiicio) To iasour sebeth mi oula, ou mehokek mibben rayeliou ad ki iabo siloh relo ilchat iammim. Hoc est, ut interpretantur Barradius, et noster Galatinus l. 1. c. 1. Non recedet sceptrum de Iuda, et Scriba, sire Legum lator de medio pedum eius, donec veniat Siloh (id est pacificus, vel Messias) cui nationes servient. Vel, ut fert Chaldaica paraphrasis, Non auferetur, qui facit potestatem, de domo Iuda, et Scriba de filiis filiorum eius, usque in saeculum, donec veniat Messias, cuius est regnum, et ei obedient populi. Vel denique, ut habent Septuaginta Interpretes, Non deficiet Princeps ex Iuda, donec veniant quae reposita sunt ei; idest, donec adveniant summa et eximia dona ac bona, quae per Messiam ex tribu Iuda oriundum humano generi sunt conferenda, ut legit S. Augustinus lib. 12. Contra Faustum, cap. 42. Vel, ut ferunt alii codices, donec veniat, cui repositum est; idest, donec veniat ille, cui repositum est regnum totius mundi, ut explicant Origenes lib. 4. Periarchon, et Sanctus Cyrillus Contra Iulianum, lib. 8. Non per vim, inquit, Prophetae accersitae sunt gentes, neque etiam per Moysem, vel aliquem alium: sed Christo potius repositum fuit, ut imperaret, non iam soli Iudaeae, sed omnibus gentibus, etc. Quae omnes lectiones in hoc unum conspirant, et collineant, ut significent auctoritatem regendi ac ferendi leges non prius a tribu Iuda auferendam, quam repromissus Messias advenerit. Ex quibus sic argumentari licet: non debuit prius deficere ex tribu Iuda regia, ac legislativa potestas (ex quo semel ad eam convolavit), quam Messias praenuntiatus advenisset: at ab annis 1675. et amplius, utraque illa potestas, et auctoritas penitus defecit; quippe iam pridem nulli Reges, nullique Legislatores extant, qui vel ex alia Israëlitica tribu Iudaeis imperent: quinimo omnes ad unum apud externas nationes sub dura (Apologet. cap. 21.) dispersi, palantes, et caeli, et soli sui extorres vagantur per orbem, sine homine, sine Deo rege, quibus nec advenarum iure terram, patriam saltem vestigio salutare conceditur: igitur ut firma sit et constantissima illius vaticinii veritas, oportet quod Messias venerit. — Confirmatur hoc exemplo: Si Deus fulgentissimam facem e turri ostentans dixisset, eam non extinguendam donec veniret Messias; qui illam extinctam videret, nonne protinus recte colligeret Messiam iam venisse? At Deus sceptri Israelitici fulgorem veluti facem Iudaeorum oculis exhibuit, praenuncians, donec Messias veniret, illum non extinguendum: cum ergo fulgor ille sceptri Iudaici pridem extinctus sit, necessum est Messiam venisse. Huius efficacissimae rationis vim, ut elevent Iudaei, plura comminiscuntur effugia, quae claritatis, ac facilioris expugnationis gratia, ad tria potissimum capita revoco, et sub totidem § cum omnibus eorum diverticulis propono impugnanda.

§ I. — Primum Iudaeorum effugium est, quod in profato vaticinio nil quidquam de venturo Messia praenuntietur, quodque omnes illius oraculi particulas, et voces pravum in sensum detorqueamus.

Reponunt enim 1. Vocabulum Iasour non significare recessum, sed accessum; nam Sur significat declinare ad aliquem: inde Loth sic Angelos alloquitur: Suru na el beth gabdecem: idest, Declinate obsecro in domum pueri vestri. Hinc vocabulo Iasour utitur Moyses, cum ait Exodi 3. Vadam, et videbo visionem hanc magnam: ita quod praefati vaticinii sensus sit, sceptrum non prius accessurum ad tribum

Iuda, quam Messias venerit: quod utique, inquiunt, contigit, nam tot votis expetitus ille Messias, qui Israeliticum populum a duro captivitatis iugo liberaturus erat, fuit Salomon, qui ideirco Siloh, idest Rex pacificus dictus est: quippe eo nato David regnum Israeliticum universum obtinuit, et omnes Iudaeorum intensissimos hostes expugnavit: ipso autem imperante Salomone Iudaei summa securitate ac pace donati sunt, ut referunt 3. Regum cap. 4. his verbis, Habebat pacem ex omni parte in circuitu: habitabatque Iuda, et Israel absque timore ullo, unusquisque sub vite sua, et sub ficu sua a Dan usque Bersabee, cunctis diebus Salomonis. — Verum hanc expositionem omnino inanem esse, ac cum praefato vaticinio nullatenus cohaerere, constat ex omni parte: Primo namque verbum Iasour equidem significat nonnumquam accedere sicut et recedere: at conveniunt omnes Hebraei verbum istud accessum denotare dumtaxat, quando praefixam habet praepositionem el correspondentem praepositioni ad, quae accusativum regit, et accessum indicat; dum vero copulatur praepositioni mi, aut min, quae est indicativa, aut directiva ablativi casus, et correspondet de, ex, aut e, tum significat recessum seu elongationem: quemadmodum apud Latinos verbum declino regit ablativum cum praepositione a, et accusativum cum ad: dicimus enim declino a te, et declino ad te. Habet autem verbum istud Iasour praepositionem min praefixam in praefato vaticinio; ac subinde significat recessum Israelitici sceptri a tribu Iuda. — Deinde, falsum est, quod David obtinuerit sceptrum Israeliticum dumtaxat nato Salomone: nam, ut refertur lib. 2. Reg. cap. 5. in Hebron regnavit super Iudam septem annis, et sex mensibus, priusquam salutaretur Rex super universum Israel: similiter plurimis annis regnavit super omnes Israelitas, variosque eorum hostes expugnavit priusquam nasceretur Salomon: ac subinde falsum est sceptrum accessisse ad tribum Iuda tantum eo tempore, quo natus est Salomon. — Adde quod caeterae eiusdem vaticinii particulae non conveniant ullatenus Salomoni, quippe ipse non fuit expectatio gentium; siquidem nihil boni, ac beneficii eis contulit; nec pariter eius regnum perpetua tranquillitate, et felicitate donatum est; nam lib. 3. Reg. cap. 12. conqueruntur Israelitae apud Roboam eius filium, Pater tuus durissimum iugum nobis imposuit: tu itaque nunc imminue paululum de imperio patris tui durissimo, et de iugo gravissimo, quod imposuit nobis, et serviemus tibi: et ibidem refertur, quod cum gratum responsum a Roboam non obtinuissent Israelitae, decem tribus ab eo recesserunt, et sibi praefecerunt Regem Ieroboam, sicque ab eo tempore divisum fuit regnum Israelitarum; ita quod duae dumtaxat tribus, nempe Iuda, et Beniamin famulata sint Roboam, et eius posteris: caeterae vero decem declinaverint ad Ieroboam, eiusque successoribus servierint usque ad earum exterminium per Assyrios.

Reponunt 2. Vocabulum Scebeth, aut Scereth, non significare sceptrum, sed virgam, non quidem principatus et dominationis, sed doloris et tribulationis, ita quod Prophetae sensus sit: non recedet virga tribulationis a Iuda, donec veniat Messias: at usque modo Iudaei ubique gentium dura servitute premuntur, et sub tribulationis virga gemunt: igitur Messias nondum venit. — Contra primo, omnes Hebraei, qui sua lingua Dictionaria ediderunt, fatentur vocabulum Scereth plerumque significare sceptrum; nam eo utitur David Psalmo 44. cum ait, Virga directionis, virgae regni tui, quod certe nihil aliud, quam sceptrum denotat. Secundo, de ea virga sermo est in isto vaticinio, quae respectiva est ad Ducem: nam habetur, non auferetur virga, et Dux: at virga ducis est virga principatus et dominationis: igitur noster interpres merito per virgam, sceptrum significari dixit. Tertio, non potest intelligi virga tribulationis illo vaticinio expressa, si caetera omnia, quae in illa benedictione efferuntur nihil infaustum, sed omnia Iudae, ac eius posteris felicia ac fortunata praenuntient: at ita est; nam in antecedentibus legimus, Iuda, te laudabunt fratres tui, manus tua in cervicibus inimicorum tuorum: adorabunt te filii patris tui. In sequentibus autem, Ligans ad vineam pullum suum, et ad vitem, o fili mi, asinam suam: lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvae pallium suum: pulchriores sunt oculi eius vino, et dentes eius lacte candidiores. Quibus verbis non solum designatur Messiae venturi eximia pulchritudo, sed etiam ipsi subditi populi felicitas et ubertas praedicitur. Quarto, si venire debuit Messias cum defecit virga tribulationis ab Israelitico populo, iam pridem venisse dicendus est; enimvero Iudaei diutissimo tempore, maxime a Davide usque ad Sedeciam, scilicet fere per 500. annos soluti sunt a captivitate, et tribulationis virgam excusserunt; tantum enim abest, ut ab aliis captivi detinerentur, quinimo exteros, et vicinos populos, maxime vero Idumaeos, sibi subditos et tributa pendentes habebant. — Nec refert, quod illo ipso tempore plurimis bellis fuerint divexati et gravati; nam non propterea in captivitatem fuerunt adacti, nec perpetuo sub tribulationis virga gementes, maxime pluribus annis sub regno Salomonis, quamdiu scilicet ille fidelis Dei cultor extitit; etenim 3. Regum c. 5. ipsemet testatur, Requiem dedit Deus mihi per circuitum, et non est satan, neque occursus malus. Denique non solum praedicitur virgam non esse auferendam, sed etiam non esse amovendum Legislatorem ab Israelitico populo, donec venerit Messias: at Iudaei fateantur necesse est, eos pridem nullum habuisse Legislatorem, qui ipsis sanctissimas leges praescribat, et illos in pace, ac morum sanctitate contineat: igitur necessum est, quod pridem Messias venerit.

Reponunt 3. Vocabula Mehokek, idest Legislator, et Mibben rageliou, idest de medio pedum, perperam a nobis accipi, dum in Vulgata legimus, nec dux de femore eius. Nam R. Beecha dicit, praefatis verbis significari illum Legislatorem, seu pacificatorem, formandum esse ex mulieris sanguine menstruo; vult enim vocabulum Siloh deduci ex altero, quo Hebraice sanguis menstruus significatur. — Verum, praeterquam quod omnes prorsus editiones et lectiones, tam Hebraica, Samaritana, Arabica, et Septuaginta Interpretum, nec non et paraphrasis Chaldaica, et Hierosolymitana eo modo, quo nostra Vulgata editio praefata vocabula efferunt, nempe quod non deficiat dux, seu Legislator de femore, vel de medio pedum, certum est, quod praefata istius Rabini interpretatio nobis non adversetur; quinimo significet Messiam formandum esse dumtaxat ex mulieris sanguine, absque ullo virili commercio: quod utique mirum in modum convenit adorando Salvatori, qui formatus est ex Virgine, non quidem menstruo (quem omnes medici ad generationem minime deservientem affirmant), sed purissimo sanguine.

Reponunt 4. Maximamque vim faciunt, et operam navant in detorquenda significatione vocabuli Siloh, nam, ut refert Galatinus noster l. 1. c. 1. aliqui isto nomine significari volunt oppidum Silo, in quo tabernaculum, et arca foederis erant reposita, et ideirco locus iste apud Israelitas adeo devotionis causa undique convolantes in summa erat veneratione et gloria. Hinc vaticinium interpretantur de Saule, quem volunt in Regem inauguratum esse in oppido Silo, sceptrumque transtulisse ex tribu Iuda in tribum Beniamin, ex qua erat oriundus. — Verum haec interpretatio facile evertitur, primo quia verba illius vaticinii ipsi directe adversantur non enim dixit Iacob, non auferetur sceptrum, donec veniat aliquis ungendus in Silo, sed donec veniat ipse Siloh. Adde quod antecedentia, et subsequentia verba satis aperte demonstrent, oraculum istud nulla ratione de loco aut oppido esse intelligendum. Secundo, Saul non est creatus Rex in Silo, sed in Maspha, et in Gialgala, unctus autem a Samuele olei lenticula in Ramatha. Tertio, Saulis tempore non fuit ablatum sceptrum a Iuda, quippe ante ipsius inaugurationem Iudaeis praeerat Samuel de tribu Ephraim, et ante ipsum imperabat Heli summus Sacerdos, quem praecesserunt plurimi Iudices, ex quibus duo dumtaxat erant oriundi ex tribu Iuda: siquidem Iosue, qui primus post Moysen iudicavit et imperavit, erat ex tribu Ephraim; Aod vero secundus Iudex erat ex tribu Beniamin. Debbora, et Baruc pariter ex aliena tribu, illa ex tribu Ephraim, hic ex tribu Nephtali, ut patet Iudic. 4. v. 3. et 6. Gedeon ex tribu Manasse, ut constat Iudic. 6. 15. post quem regnavit eius filius Abimelech, quo mortuo surrexit Thola eius patruus, qui erat ex tribu Issachar, ut patet Iudic. 10. post quem imperavit Iephte de tribu Manasse. Post eum iudicavit Samson de stirpe Dan: ex quo inferendum est duos tantum ex iudicibus fuisse de tribu Iuda, nimirum Othonielem filium Caleb, et Abesam.

Urgent alii: Per Siloh id intelligitur, quod occubuit et cecidit, quando sceptrum accessit ad tribum Iuda; nam vocabulum Sabo in vaticinio positum significat cadere, vel occidere: at dum David electus est in Regem, et per eum regia dignitas ad tribum Iuda fuit deportata, tunc omnis gloria oppidi Silo cecidit, et extincta est, quippe arcam foederis inde asportari iussit David in Sion civitatem suam: unde illud Psalm. Repulit tabernaculum Ioseph, et tribum Ephraim non elegit: sed elegit tribum Iuda, montem Sion, quem dilexit, et paulo ante dixerat, Repulit tabernaculum Silo. — Verum in meridie oportet coecutire quisquis hanc interpretationem comminiscitur; nam 1. Paralip. cap. 13. Legimus, Ascendit David, et omnis Israel ad Collem Cariathiarim, qui erat in Iuda, ut afferrent inde arcam Domini Dei, etc. igitur tunc arca illa non erat in Silo: imo inde plusquam 80. annis ante fuerat deportata, ut refertur, 1. Reg. 4. dum videlicet capta fuit a Philisthaeis. Hoc effugio depulsi, aliud quaerunt in Rege Ieroboam, quem aiunt in Silo coronatum, et a tribu Iuda in tribum Ephraim, e qua genus ducebat, sceptrum transtulisse; decem enim tribus a Regibus Iuda, ad Ieroboam defecerunt. — At coecutientium hoc est effugium, qui qua effugiant non vident. Nam Ieroboam non est creatus Rex in Silo, sed in Sichem, ut colligitur ex 3. Reg. 12. Deinde Ieroboam non abstulit regnum Regibus Iuda; quamvis enim decem tribus illum secutae fuerint; Reges tamen e tribu Iuda ad captivitatem usque Babylonicae Reipub. clavum tenuere. Praeterea, ut iam supra diximus, non habetur in vaticinio, non auferetur sceptrum, donec aliquis veniat in Silo, sed: donec veniat Siloh. — Aliud diverticulum quaerunt aliqui, contendentes nomine Siloh significari Ahiam Silonitem, qui 3. Reg. cap. 11. occurrens Ieroboam scidit pallium suum in duodecim partes, Et ait ad Ieroboam: Tolle tibi decem scissuras, haec enim dicit Dominus Deus Israel: Ecce ego scindam regnum de manu Salomonis, et dabo tibi decem tribus. Ita quod contendant verba illius vaticinii esse, quod sceptrum Israeliticum permansurum esset in tribu Iuda, donec veniret ille Propheta Silonites. — Verum incidunt in Syllam cupientes vitare Charybdin: nam vaticinium aperte significat hominem nomine Siloh expressum, non vero aliquem ex vico Silo oriundum. Insuper, licet per illius Ahiae vaticinium, imminutum fuerit ac divisum imperium, et regnum cui praerant Reges ex tribu Iuda oriundi; tamen ab ea non est ablatum omnino sceptrum; imo in ea perseveravit plurimis annis, nec esse desiit, nisi diutissime post extinctum omnino Regnum Israeliticum, quod, iuxta vaticinium Ahiae, Ieroboam fuerat auspicatus.

His itaque omnibus effugiis praeclusis, ut istius oraculi veritatem, et efficaciam elevent, recursum habent ad infestissimum Iudaeici nominis hostem et expugnatorem Nabuchodonosorem, qui ad delendos Iudaeos missus est, et a Deo destinatus. — Verum ita coecutiunt, et divino nomini sunt rebelles, ut non animadvertant sceptrum Iudae non esse ablatum a Nabuchodonosore; cum post captivitatem Babylonicae Principes e tribu Iuda, ut Zorobabel, et alii, Reip. Israeliticae gubernacula tractarint. Praeterea, nec de hoste, Iudaeorumque eversore Nabuchodonosore, sed de Messia, Iacob vaticinabatur, ut Chaldaeus Paraphrastes docet: nec Nabuchodonosor Siloh dici potest, idest missus sive mittendus, per antonomasiam, sic enim hoc loco nomen missus, sive mittendus, intelligendum est per excellentiam usurpatum, quia sine ullo additamento ponitur, quasi dicat Iacob, non auferetur sceptrum, donec veniat ille mittendus per antonomasiam; ille desideratus, ille longo desiderio optatus, ille expectatio gentium. His adde, quae sequuntur, non Nabuchodonosori, sed Christo convenire, Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvae pallium suum, etc. Quibus verbis passio Messiae aenigmatice adumbratur. Insuper, ait Barradius: quid sanctissimo Patriarchae cum impio Nabuchodonosore, ut de illo in extremo halitu vaticinia ederet, populique sui, et Iudae, quem laudabat, eversorem missum a Deo, et gentium expectationem appellaret? Aliae erant sanctissimi Iacobi cogitationes, alia suspiria, de mundi illo Redemptore, non de eversore; de misso a Patre ad servandos Iudaeos, non de impulso a superba dominandi cupiditate ad trucidandos; de optatissimo Redemptore, non de formidabili, atque execrando oppressore; de Rege caeli, non de Rege Babylonis; de Messia, non de Nabuchodonosore cogitabat. Messiam suspirabat, Messiam loquebatur, Messiam expectabat, unde illud ex imo pectore totum, salutare tuum expectabo, Domine: quae verba sic explanat praeclare

Chaldaeus Paraphrastes:

salutare tuum expecto, Domine, dixit Pater noster Iacob, non expecto salutare Gedeonis filii Ioas, quae est salus temporalis: neque salutare Samsonis filii Manue, quae est salus transitoria: sed expecto redemptionem Messiae filii David, qui venturus est ad accersendum sibi filios Israel, cuius redemptionem desiderat anima mea.

Haec ille, ex quibus est compertum, tum sancti Patriarchae desideria Messiam spectasse, tum Messiae salutem non esse temporariam, belloque partam, sed aeternam, sanguine effuso comparatam.

Non desunt qui recurrant ad nugatorias versiones praefati oraculi, quibus illius sensum depravare nituntur. Aliqui enim legendum volunt non auferetur, vel recedet tribus de Iuda, et dux de femore eius, donec veniat Messias. Sic autem vertitur, eo quod dictio Hebraica Sebeth, aut Scereth, quam virgam, sive sceptrum interpretamur, non solum sceptrum significet, sed etiam Tribum. — At versio ista Messiam quoque venisse confirmat. Etenim ablata iam est Iudae tribus, et dux de femore eius, ex terra repromissionis: ergo iam Messias venit.

Sunt praeterea nonnulli, qui de sceptro tyrannorum vaticinium intelligendum putarunt, ita quod sit hic sensus, Non auferetur sceptrum tyrannorum de Iuda, donec veniat Messias. At perspicuum commentum est, tum quia multorum annorum spatio post obitum Iacob tribus Iuda principatum obtinuit, et ab omni tyrannorum principatu libera fuit: tum quia Iacob de sceptro tyrannico non loquitur, sed de sceptro Iudaico, ut verba plane ostendunt, Non auferetur sceptrum de Iuda, et dux de femore eius, etc.

Addunt denique Iudaei, non auferendum sceptrum de tribu Iuda, ut detur alteri Israeliticae tribui, donec Messias venerit. — Verum, ait Barradius, quis non videat hanc responsionem a vaticinio longe aberrare? Quid? Auferetur sceptrum, ut detur alienigenis, non auferetur, ut detur alteri tribui. Novum Prophetam esse oportebat, qui novum vaticinium veteri adferret: at nihil minus, quam Propheta sunt Iudaei. Verus ergo sensus est, quem iam proposuimus, non auferetur imperium, et principatus a Iuda, donec veniat Messias. Ablatum principatum inficiari nequeunt Iudaei; ergo fateantur necesse est, Messiam iam venisse. His adde, quod peritissimi quique Iudaei istud oraculum aperte de venturo Messia explicent, ut maxime patet per Targum, id est, per Chaldaicam Rabi Onkelos translationem, nec non per Ionathan alterum Chaldaicae paraphrasis auctorem: idem aperte significat Paraphrastes Hierosolymitanus. Similiter in Talmud tractatu de Sanhedrim cap. 9. ubi agitur de nomine Messia, refertur, quod discipuli Rabbi Schela docent, quod illius nomen erit Siloh, sicut dictum est Genes. 49. Pariter in Bereschith Rabba, idest veteri commentario super Gen. explicans haec verba donec veniat Siloh, ait, Iste est Messias, et ad eum congregabunt se gentes, quia ipse iudicabit totum orbem: et hoc est, quod dictum Micheae 1. Et iudicabit inter gentes, et arguet populos multos, etc. Idem etiam constantissime docent R. Salomon Iarchi, et R. Kimki in libro Serassim, et plures alii celebres Iudaeorum Doctores. Ex quibus omnibus constat, vaticinium istud Iacobi de vero Messia esse intelligendum: et ideo perperam a Recentioribus Iudaeis praefata oraculi verba alium in sensum detorqueri.

Hinc alii Iudaei peritiores nobiscum sentientes, ista verba de Messia esse intelligenda, aliud sibi effugium quaerunt, ut probent praefatum Messiam ibi designatum non esse Iesum Nazarenum.

§ II. — Secundum Iudaeorum effugium, contendentium Messiam, vel nondum venisse, vel nequaquam fuisse venturum, vel eius adventum longe praecessisse Nativitatem Iesu Nazareni.

Reponunt 1. Atqui cum Rabbi Mose Aegyptio, apud Burgensem 1. part. Scrutinii dist. 3. nondum detectum esse sceptrum Israeliticum, nec ablatam esse regiam dignitatem de tribu Iuda, siquidem capita transmigrationis, quae remanserunt in Babylone, adhuc auctoritate quasi regia dominantur in Iudaeos sibi subditos. Addit Rabbi Beniamin in suo itinerario, se varias orbis terrarum partes peragrasse, et in plurimis regnis invenisse incolas Iudaicam religionem servantes, nec praescriptum in lege cultum per omnia Deo publice impendentes; imo unum potentissimum regnum perlustrasse, cuius Rex oriundus ex stirpe David tot divitiis, tantaque auctoritate ac virtute pollet, ut trecenta hominum millia possit ad arma colligere. — Verum quis tantillum in historiis gentium, et cosmographia peritus, non videat narrationes istas pura, putaque esse Iudaeorum figmenta, et pueriles naenias, quas nullo negotio dissolvere quilibet potest? Quantum ad primum caput, aperte constat post expugnatam a Vespasiano et Tito Iudaeam ac Ierusalem, Iudaeos nec in Babylone, nec ullibi terrarum ullam supremam auctoritatem in suos contribules obtinuisse. Fateor equidem, quod cum post expugnatos, ac funditus deiectos Iudaeos plurimi in Babylonicam civitatem et provinciam sese recepissent, eis permissum fuerit eligere, et habere unum ex suis, qui aliorum caput esset et rector in iis maxime, quae ad negotiationem et religionem spectabant: at Rector iste nec semper erat oriundus ex tribu Iuda, nec sceptrum tenebat, nec regiam auctoritatem obtinebat; imo cum aliis sub Caliphae Babylonici dominio lugebat: unde non Rex, sed dumtaxat appellabatur Patriarcha, eo scilicet nomine, quo nationum Principes donantur, 1 Paralip. 8. ubi de Filiis Beniamin dicitur, Hi Patriarchae, et nationum Principes, qui habitaverant in Ierusalem. His adde, quod circa decimum saeculum, haec qualiscumque dignitas et auctoritas, qua Iudaei potiebantur in Babylonica ditione omnino extincta fuerit, ac Iudaeorum Scholae et Academiae omnino eversae a Persis Califarum Babylonicorum dominationem et Imperium vastantibus. Oportet ergo fateantur Iudaei saltem illo tempore ablatum fuisse omnino sceptrum a tribu Iuda, ac proinde eos frustra Messiae adventum praestolari. — Quantum autem ad narrationem Rabbi Beniamin, dico illam non minus fabulosam esse, quam plurima alia, quae in Itinerario suo colligit et refert. Enimvero si talia regna extarent, quibus soli imperarent Iudaei, quomodo haec Christianorum, Turcarum, aut Persarum nullus aliquando detexisset, hoc ipso praesertim tempore, quo remotissimae, et hominibus prius ignotae nationes Americanae, et insulares compertae sunt, et deprehensae? qualiter solus ipse Beniamin ad haec penetrarit, nec ullum habuerit itineris socium, qui eadem cum ipso narraret? Quomodo Iudaei omnes, qui per Asiam, Africam, Europam palantes sub durac captivitatis iugo gemunt, non sese recipiunt in ista praestantissima regna, quibus summa pace, libertate, ac honorum copia donarentur? Quomodo tandem factum est, ut nullus ex illis florentissimis regnis Iudaeus aliquando ad nos adventarit, ut quid in eis geratur aperiret? Forte quia, ut narrat Beniamin, die dumtaxat sabbati aditus pateat ad ista regna, duabus ingentis magnitudinis arboribus mutuo suo complexu iter praebentibus per fretum, quod inter regna ista, et aliarum terrarum continentem interiacet, ne quis accensum ignem etiam in eis a longe possit detegere, nec ad ista regna pervadere. Quae omnia certe commentitia sunt, et fabulosa. Aptissime igitur Iudaeis convenit, quod ait Aschines Orator, Vanos homines cum aliquid mentiuntur, quaedam minime definita, et obscura loqui, ne redargui possint. Cui consonat Hebraeorum illud Proverbium, Qui vult mentiri, procul faciat testes suos.

Reponunt alii promissiones venturi Messiae dumtaxat esse conditionatas. Unde sic ratiocinantur: non potest inferri impletio promissionis, quae facta fuit sub conditione ponenda, quando illa conditio revera non fuit posita: sed Christi adventus promissus est sub conditione ponenda, quae non fuit posita: igitur illa promissio facta de venturo Christo non infert ipsum advenisse. Maior constat. Probatur minor: Messias repromissus non solum ortum ducere debebat ex tribu Iuda, sed etiam ex semine David, eiusque imperium in perpetuum prorogare, ut ipsemet David testatur Psalm. 131. Iuravit Dominus David veritatem, et non frustrabitur eam, etc. Cui concordat illud Luca 1. ubi de eodem Messia dicitur, Hic erit magnus, et filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus sedem David Patris eius: sed Messiae ortus ex semine David, et davidici imperii prorogatio usque ad illius Messiae nativitatem, pendebat ab aliqua conditione, quae non fuit posita, nempe facta fuit ex hypothesi, quod Davidis posteri cultores essent divinae legis, ut ipsemet David indicat eodem Psalmo, dicente Deo, Si custodierint filii tui testamentum meum, et testimonia mea haec, quae docebo eos, et filii eorum usque in saeculum sedebunt super sedem tuam. Constat etiam ex oratione Salomonis, qua 3. Reg. c. 8. Deum ita precatur, Nunc igitur Domine Deus Israel, conserva famulo tuo David Patri meo, quae locutus es ei. 3. Reg. 8. per Nathan dicens, Non auferetur de te vir coram me, qui sedeat super thronum Israel; ita tamen, si custodierint filii tui, ut ambulent coram me, sicut tu ambulasti in conspectu meo, etc. Sed tantum abest, ut filii David ad saeculum usque legem divinam exacte servaverint, imo Salomon ipse vix per triginta annos fidelis extitit: nam prioris in Deum observantiae prorsus immemor, ad idololatriam deflexit, quem exinde imitati sunt omnes illius posteri, dicente Scriptura sacra Ecclus. 48. Praeter David, Ezechiam, et Iosiam omnes peccatum commiserunt, nam reliquerunt legem Altissimi, Reges Iuda, et contempserunt timorem Dei: dederunt enim regnum suum aliis, et gloriam suam alienigenae genti: ergo nedum peccaverunt, sed et in criminum vindictam a regno exciderunt. — Verum ex his solum inferre licet, quod sceptrum Iudaicum a familia Davidica, propter peccata debuerit excidere, non autem quod omnino defecerit ex tribu Iuda: regendi nempe auctoritas, sub his conditionibus, repromissa quidem fuerat familiae Davidicae, non vero tribui Iuda, ut constat ex verbis vaticinii.

Reponunt alii duos Christos, seu Messias esse promissos: alterum in quem conveniunt abiecta quaeque, et humilia de Christo praedicta sacris in Libris: alterum cui splendida, et magnifica omnia de eodem nuntiata tribuunt. Priorem nominant Messiam filium Ioseph: posteriorem Messiam filium Davidis. De utroque meminit R. Selomoh in Commentario ad Isaiae cap. 21. et 28, Qui effugerit gladium Messiae filii Ioseph, incidet in gladium Messiae filii David. Dicunt insuper Messiam filium Ioseph in certamine Gog, et Magog interficiendum esse, sed resuscitandum per virtutem alterius Messiae filii Davidis, qui redimet Israël, et eius regnum restituet: concedunt quidem primum iam advenisse: secundum autem adhuc venturum expectant. — Verum hoc capitale Recentiorum Iudaeorum effugium facile praeluditur; Scriptura namque nullibi duos Messias commemorat, sed eiusdem duplicem adventum, alterum quidem, ut Redemptoris in humilitate: alterum vero in maiestate, ut Iudicis. Quod utique egregie praenuntiat Isaias cap. 35. et 62. ubi praedicit Messiae contemptum, occisionem, resurrectionem, et omnium populorum ad ipsum conversionem. Neenon et Zacharias cap. 9. ubi ait:

Exulta satis filia Sion, iubila filia Ierusalem: ecce Rex tuus veniet tibi iustus, et Salvator: ipse pauper, et ascendens super asinam, et super pullum filium asinae. Et disperdam quadrigam ex Ephraim, et equum de Ierusalem, et dissipabitur arcus belli: et loquetur pacem Gentibus, et potestas eius a mari usque ad mare, et a fluminibus usque ad fines terrae, etc.

Quibus verbis Propheta aperte significat eundem Messiaem, qui pauper, abiectus, et humilis praedicatur, fore Redemptorem, Salvatorem, Regem, et Dominatorem totius mundi. — Unde quod Talmudistae huiusdem Messiae duplicem adventum agnoverint: nam ut narrat Galatinus lib. 1. cap. in Hidras Coheleth, idest in expositione Ecclesiastici, super illud, nihil novum sub sole, R. Barachias dixisse fertur: Redemptor ultimus revelatus est, et revertetur qui occultatus est. Id ipsum etiam habetur in libro Tamhuma, ubi duplicem Messiae adventum colligit ex Psalm. 126. maxime ex his verbis secundum editionem Hebraicam: Dum converteret Deus captivitatem Sion, eramus tamquam somniantes. Hinc implebitur risu os nostrum, et lingua nostra cantu: quae verba sic ibidem exponuntur:

Dum substrahet se Messias, ne sit in auxilium filiorum Israël, erimus omnes veluti somniantes, non dormientes, neque vigilantes. Quando vero revertetur, ostendetque seipsum eis, tunc implebitur risu os eorum, eruntque gaudentes, et verificabunt primum adventum ratione huius secundae ostensionis: et dicent: magnificavit Deus facere pro nobis.

Futilis est ergo, et omnino fictitia Recentium Iudaeorum de duplici Messia assertio.

Reponent nonnulli. Sceptrum ex tribu Iuda penitus ablatum fuisse tempore Babylonicae captivitatis: igitur vel Messias pridem venisse putandus est: vel ex praefato ratiocinio non potest certo eius adventus colligi. Probatur antecedens ex ultimo cap. Paralip. et ultimo Reg. ubi refertur qualiter vastata Iudaea, et Ierusalem una cum templo igne consumptis, omnes Iudaeos in Babylonem una cum suo Rege captivos traduxerit Nabuchodonosor. Tum ex vaticinio Ieremiae, cap. 22. qui Iechoniae Regi praedixerat, post vastationem Iudaeorum a Nabuchodonosore, non esse futurum virum, qui sedeat super solium David, et habeat ultra potestatem in Iuda. Tum denique ex Danielis 3. v. 38. Non est in tempore hoc Princeps, et Dux, et Propheta, neque holocaustum, neque sacrificium, neque oblatio, neque incensum, etc. — Verum respondeo primo, tempore captivitatis non penitus extinctam fuisse regiam Iudaeorum potestatem et auctoritatem, quamquam aliquandiu suppressa et oppressa tuerit: legimus enim ultimo cap. Reg.

Quod sublevavit Evilmerodach, rex Babylonis, anno quo regnare coeperat, caput Ioachim regis Iuda de carcere: et locutus est benigne, et posuit thronum eius super thronum regum, qui erant cum eo in Babylone. Et mutavit vestes eius, quas habuerat in carcere, et comedebat panem semper in conspectu eius cunctis diebus vitae suae. Annonam quotidie data est ei a rege per singulos dies.

Item in ista captivitate non extinctam fuisse, nec penitus ademptam a Iudaeis iudiciariam et legislativam auctoritatem, cuius tamen ablatio alterum erat adventus Messiae certum indicium in Iacobi vaticinio designatum: nam illo tempore penes Iudaeorum Iudices et Legislatores vigebat adhuc auctoritas reos damnandi ad mortem, ut constat ex Historia Susannae, Danielis cap. 13. ac proinde illo tempore non debuit venisse Messias, cuius dumtaxat adventus futurus erat post ablatam utramque auctoritatem, nempe regiam et legislativam. — Unde quod non ita diu post mortem Regis Ioachim Zorobabel ex tribu Iuda, et regio sanguine oriundus, populi Iudaici praefecturam obtinuerit, et delegatus tuerit a Cyro Persarum Imperatore post captam Babyloniam, ut Templum Ierusalem ex integro restauraret, ut legitur 1. Esdrae cap. 2. Non ergo penitus ablatum fuit sceptrum de Iuda, neque dux de femore eius in captivitate Babylonica.

Urgent. A soluta captivitate Babylonica ad Nativitatem Iesu Nazareni intercesserunt anni ferme 500: at in illo intermedio tempore non praefuit, nec imperavit Iudaeis aliquis ex tribu Iuda; nam brevi post Zorobabelem, Esdras, qui erat Sacerdos, et ex tribu Levi, supremum in Iudaeos, e captivitate ad propria dimissos, principatum obtinuit, ut legimus 1. Esdrae cap. 7. At ab eo usque ad Machabaeos quidem non referuntur in Scriptura Iudaeorum praefecti: verisimile tamen est tunc temporis imperasse summos Sacerdotes usque ad Hasmonaeos, seu Machabaeos, qui erant Sacerdotalis ordinis, et Levitici generis: igitur tunc penitus ablatum fuit sceptrum ex tribu Iuda: et subinde necessum fuit venisse Messiam paulo post solutam captivitatem, illumque Messiam repromissum, fuisse vel ipsum Esdram, vel Nehemiam, qui, ut legitur 2. Esdrae, impetratis ab Artaxerxe regiis litteris Ierosolymam civitatem, eiusque muros restituit. — Huic instantiae, quae capitalis est Recentium Iudaeorum, varie respondent Catholici Doctores: aliqui enim reponunt cum S. Cyrillo lib. 18. contra Iulianum, semper aliquos extitisse ex tribu Iuda, qui auctoritatem exercerent in Iudaeos, etiam Machabaeorum tempore, quamquam propter Persas Regio Diademate non uterentur, quia eo tempore maior auctoritas in Pontificibus residebat: Quomodo, inquit, cessasse dicitur regnum David in Sedecia, cum Zorobabel post captivitatis tempus in regni solio consederit, fueritque de tribu Iuda, et David, transmissumque sit sceptrum per posteros illius usque ad regnum Herodis, qui fuit ex Patre alieni- geno? — Respondent alii cum Genebrardo lib. 2. Cronologio, Machabaeos fuisse oriundos ex tribu Iuda secundum lineam paternam. Unde cap. 5. libri Machabaeorum de Machabaeis dicitur: Et viri Iuda magnificati sunt valde. Verum cum Machabaei fuerint Sacerdotes, certum est eos non potuisse originem ducere ex tribu Iuda: siquidem S. Paulus ad Hebraeos 7. negat Sacerdotium posse pertinere ad eos, qui erant de tribu Iuda, quod simpliciter et absolute intelligendum est, hoc est, secundum paternam originem, quocirca haec responsio minus videtur sufficiens.

— Respondent nonnulli cum SS. Epiphanio contra haereses, haeresi 22. Augustino lib. 13. De Civit. Dei, c. 15. necnon et cum Iosepho lib. 13. Antiquitatum Iudaicarum a cap. 15. Hebraeorum traditionem esse, quod Machabaei ex tribu Iuda oriundi erant secundum lineam maternam. Quam utique sententiam sequitur, et probat Baronius, initio tomi primi suorum Annalium, quadruplici ratione: Primo quidem, quia, ut referunt Iosephus, et Philo, Tribus Iudae et Levi invicem matrimonia inire poterant, ut etiam Exodi cap. 6. De Aaron, qui filiam Aminadab, nomine Elizabeth, in uxorem habuit. Similiter Ioiada summus Pontifex, ut legimus 2. Paralip. cap. 22. nupsit filiae Ioram Regis Iudae nomine Iocabeth. Subiiciunt etiam aliqui connubium Elizabeth et Zachariae matris Ioannis Baptistae. Verum haec Lucae 1. dicitur de filiabus Aaron, ac proinde ex tribu Levi. Igitur licet Machabaei secundum genus paternum fuerint oriundi ex Sacerdotali et Levitica tribu, idque de vice Ioiarib, ut testatur Iosephus lib. 12. Antiquitatum, cap. 8. nihilominus secundum genus maternum erant ex Tribu Iuda. Secundo, quia qui erant ex tribu Iuda, plerumque nomina propria Leviticae tribui usurpabant, et vicissim ex tribu Levitica oriundi, appellabantur interdum aliquo nomine proprio tribus Iudae, ut videre est in Genealogia Christi; nam aliqui ex eius progenitoribus appellantur Levi, Matathias, etc., constat pariter unum ex Hasmonaeis Iudam fuisse appellatum. Tertio, quia de Machabaeis dicitur lib. 1. cap. 1. Viri Iuda magnificati sunt valde in conspectu Israel. Ubi signanter appellantur viri Iuda, non Iudaei, quo significatur eos non a Iuda duce, sed a tribu Iuda sic nominari. Quarto denique, quia nisi Machabaei fuissent ex tribu Iuda per lineam maternam, non potuissent absque tyrannidis et usurpationis nota supremam auctoritatem in Iudaeos sibi vindicare: igitur fatendum est eos ex tribu Iuda ex parte mulierum esse oriundos.

— Verum quam leves, et parum efficaces sint istae rationes facile demonstratur. Prima quidem, quia Sacerdotibus et Levitis non solum licebat ducere uxores ex tribu Iuda, sed etiam ex qualibet altera tribu, ut constat ex cap. 41. Ezechielis v. 22. ubi de Levitis et Sacerdotibus praescribitur: Viduam, et repudiatam non accipient uxores, sed virgines de semine domus Israel: sed et viduam, quae fuerit vidua a Sacerdote, accipient. Insuper gratis asseritur aliquem ex Machabaeorum progenitoribus nupsisse mulieri ex regio sanguine, nulla siquidem auctoritate, nulloque testimonio id suadetur. Praeterea maternum genus pro nullo habetur inter Hebraeos, nec cuiusquam genealogia per mulieres contexta legitur: igitur quamvis Machabaei essent ex tribu Iuda secundum lineam maternam, id non sufficeret, ut ad eos ius regni proprie spectaret: nec consequenter, ut Iudaicum sceptrum propagaretur. Denique idcirco lib. Numerorum 36. Deus statuit, ut Israeliticae mulieres nubant quibus volunt, tantum ut suae tribus hominibus, ne commisceatur possessio filiorum Israël de tribu in tribum; omnes enim viri ducent uxores de tribu, et de cognatione sua, et cunctae feminae de eadem tribu maritos accipient; ut haereditas permaneat in familiis, neque sibi misceantur tribus, sed ita maneant, ut a Domino separatae sunt: sed si ratione lineae maternae, et ex inito cum uxoribus Iudaicae tribus connubio, Machabaei supremam in Iudaeos potestatem fuissent adepti, migrasset cum uxoribus haereditas omnium maxima, nimirum suprema regendi ac imperandi potestas: igitur hac ratione Machabaei censeri non possunt, nec ex tribu Iuda, nec in illa tribu Iudaicum sceptrum propagasse.

— Verum refert, quod Christus solo materno genere tribum Iudam contigerit. Hoc enim ei fuit peculiare, quoniam ex sola Virgine absque ullo virili opere formatus est. Unde oportuit, ut ratione matris ad tribum Iuda spectaret, aut quod ex illa tribu propagatus non esset dicendus.

— Secunda ratio etiam minus est efficax, non enim apparet quamlibet tribum habuisse sibi peculiaria ac propria quaedam nomina. Adde quod unus ex Hasmonaeis appelletur Ionathas, quo nomine appellabatur filius Saul primogenitus, qui tamen erat ex tribu Beniamin.

— Tertia ratio pari facilitate refellitur: fieri enim potest, quod haec vocabula, viri Iuda, significent aliquos bellatores ex tribu Iuda oriundos, qui sub ducibus Hasmonaeis strenue ac feliciter pugnabant: aut, quod verius est, significant viros militares, quibus ipse Iudas et fratres eius imperabant. Ibi enim celebrantur Machabaei, et eorum milites supra quosdam Sacerdotes et Levitas, qui Machabaeorum gloriae et victoriarum aemuli, temere, et sine consilio praelium cum alienigenis ineuntes ceciderant: de iis namque dicitur: Non erat de semine eorum per quos salus facta est in Israël. Unde statim de Machabaeis subditur: Viri Iuda magnificati sunt valde in conspectu Israël. Adde quod editio Graeca, quae primaria est et originalis librorum Machabaeorum, expresse habeat: Viri Iuda, et fratres eius.

— Ad quartam rationem dico Hasmonaeos non sibi vindicasse supremam auctoritatem in Iudaeos ratione successionis ac iure haereditario, sed dumtaxat iure belli, ac titulo victoriae, neenon et zelo tuendae religionis. Cum enim primi adversus Antiochum Epiphanem restitissent ac pugnassent, et iugulassent eos, qui Israelitas subdito captivitatis iugo detinentes, etiam eos ad idololatriam impellebant; inde factum est, ut omnes Israelitae, quibus libertas et religio cordi erat, eorum exemplo excitati adversus suae religionis, et patriae hostes ad arma concurrerint, et Machabaeos, quos habuerant sacri belli promotores, etiam exercitus Duces, necnon et suae reipublicae Protectores et Rectores agnoverint.

— Quod autem hoc regnandi ius sibi non arrogaverint, nec aliquo successionis iure existimaverint esse debitum, constat ex eo, quod defuncto Iuda, Ionathas frater eius non prius principatum assumpserit, quam ei delatus fuisset, per electionem Iudaici populi, qui dixerunt Ionathae lib. 1. Machab. cap. 1. Ex quo frater tuus Iudas defunctus est, vir similis ei non est, qui exeat contra inimicos nostros Bacchidem, et eos, qui inimici sunt gentis nostrae. Nunc itaque te hodie elegimus esse pro eo nobis in Principem et Ducem ad bellandum bellum nostrumSubditur: Et suscepit Ionathas tempore illo principatum, et surrexit loco Iudae fratris sui. Maxime autem notandum est electionem et promotionem illam nonnisi diu post mortem Iudae factam fuisse, ut colligere est ex antecedentibus: nam defuncto Iuda, et priusquam ei sufficeretur Ionathas, plurima referuntur gesta, tum a Iudaeis quibusdam notariis hominibus, tum a Bacchide intensissimo Iudaeorum hoste, silentibus, nec sese opponentibus Machabaeis, qui erant superstites, quod signum est eos Israeliticum principatum non existimasse aliquo iure sibi debitum: nam cum summus eis patriae ac religionis tuendae inesset amor, haud dubie statim defuncto Iuda Ionathas cum armatis militibus sibi subditis aggressus tuisset Bacchidem, eumque expugnasset, sicuti lectisse ibidem legimus statim ac electus et designatus fuit Princeps. Alia igitur quaerenda et assignanda est ratio, qua demonstretur, quod etsi post captivitatem Babylonicam, quotquot temporis Principes in Iudaea extiterunt, tuerint ex tribu Levitica, nihilominus revera propagatum fuerit sceptrum Iudaicum in sensu, quo praedixerat Iacob usque ad ipsam Christi Domini Nativitatem. Quocirca

Respondent alii moderniores Theologi, per vocabulum Iuda non intelligi dumtaxat tribum Iudae, sed universum Hebraeorum populum, et totam Iacobi progeniem: ita quod non esset auferenda regia et legislativa potestas a filiis Iacob, seu ab omnibus omnino tribus Israelitarum, quin prius Messias venisset.

— Verum haec sententia (etsi probabilior appareat) nihilominus non videtur cohaerere cum genuino vaticinii sensu. Primo namque ibi Iacob cuilibet a suis filiis pronuntiat, qui speciatim ac peculiariter eorum posteris ventura erant: igitur dum Iudae denuntiat, quod non prius ab eo auferendum sit sceptrum, et dux de femore eius, sive Legislator de medio pedum eius, quin Messias venerit, non ad universam suam progeniem, sed dumtaxat ad Iudae posteros ista verba dirigit, alioqui nihil quod esset peculiare Iudae designasset. Secundo, paulo ante praefata vaticinii verba, Iacob Iudam alloquens ait: Iuda, te laudabunt fratres tui: manus tua in cervicibus inimicorum tuorum: adorabunt te filii Patris tui; quae certe verba non possunt ad universos Israelitas dirigi; alioqui sensus esset, quod mutuo ac sese invicem Israelitae essent laudaturi et adoraturi, quod certe prorsus ridiculum esset et ineptum: et subinde haec verba ad solum Iudam, eiusque affines censetur directa: igitur et quae consequuntur de solis Iudae posteris sunt intelligenda. Adde quod non potius dixisset Iacob, non esse auferendum sceptrum de Iuda, quam de Israelitis, cum aeque tacite Israelitarum nomen, ac Iudae pronuntiare potuisset, nisi huius oraculi sensum, et veritatem ad solum Iudam eiusque affines pertinere censuisset. Tertio, nullibi in Scriptura reperies universam Iacobi progeniem Iudae nomine designari: appellantur equidem interdum Israelitae, quoniam omnes ortum ducunt a Iacobo, qui dictus est Israel: nulla vero alterius tribus nomen et appellationem sibi vindicat; sed unusquisque Israelitarum sibi attribuit nomen illius Patriarchae, a quo fuit propagatus. Hinc alius dicitur filius Ruben, alius filius Levi, etc. ut videre est 1. Paral. ubi refertur Israelitarum genealogia, maxime eorum, qui erant maiores natu, et familiarum capita usque ad Patriarchas, a quibus sunt geniti.

Alius igitur investigandus est praefati oraculi sensus, aliaque illius subiicienda explanatio, qua appareat revera non fuisse ablatum sceptrum de Iuda donec Iesus Christus Dominus noster verus Messias nasceretur: quamquam regia ac ducalis dignitas a Iudae posteris ad posteros Levi ferme per 500. annos convolaverit. Quod utique pro modulo nostro praestare nitimur in sequenti §.

§ III. — Qua ratione constet sceptrum non fuisse ablatum de Iuda donec Christus nasceretur.

Ut editi a Iacobo praefati vaticinii, qua nobis videtur genuina interpretatio, clarius, ac distinctius appareat: hic e limine notandum est Iacobum non unicum dumtaxat, sed duo distincta, eaque notissima Messiae venturi indicia praenuntiasse. Primum, quod non esset auferendum sceptrum de Iuda: Secundum, quod dux, aut Legislator non esset amovendus antequam Messias venisset: igitur ut istius vaticinii veritas appareret, utraque haec auctoritas, nempe regia ac legislativa prius auferri debuit a Iuda quam Messias advenerit: ita quod eius adventus tempore, nullus ex Iudaeis imperaret, nullusque supremam iudiciariam, ac legislativam auctoritatem exerceret.

Observandum secundo, iudiciariam ac legislativam auctoritatem fuisse notissimam apud Iudaeos, et maxime repositam penes eorum Senatum, quem appellabant Sanhedrin, cuius Senatus institutio divina auctoritate facta legitur Numerorum cap. 12. ubi refertur, quod cum Moyses mandante Domino elegisset Septuaginta Seniores, qui sibi forent administri in regendo Israelitico populo, eosque stare iussisset circa tabernaculum: Descendit Dominus per nubem, et locutus est ad Moysem, auferens de spiritu, qui erat in Moyse, et dans Septuaginta viris: cumque requievisset in eis Spiritus, prophetaverunt, nec ultra cessaverunt. Hi autem Septuaginta Seniores Iudicum ac Legislatorum munus obeuntes, appellati sunt Sanhedrin, quos nos, inquit Galatinus lib. 1. cap. 5. appellare possumus Iudices ordinarios: dicebantur quoque Mehokeliim, idest Scribae, sive legum Latores, eo quod quidquid tradebant et scribebant, tamquam lex ab aliis habebatur.

Quales autem esse deberent, qui ad eam dignitatem erant promovendi, docetur in libro Sanhedrin in capite, Dine mamonoth, idest iudicia divitiarum, ubi sic legitur; Dixit Rabbi Iohanam, non erant constituendi in Sanhedrin, nisi domini sapientiae, staturae, et apparentiae, et senectutis, et domini incantationum, necnon et scientes 70. linguas, ne oporteret eos interpretes alios audire. Ubi glossa R. Salomonis sic ait: statura et apparentia in eis requirebatur, ut in honore et veneratione haberentur. Quod autem essent incantationum domini, ideo exigebatur, ut incantatores, et maleficos in suis maleficiis, et incantationibus confidentes convincerent, et ad mortem damnarent. Porro eis licitum erat ad quatuor mortis genera damnare, nempe ad lapidationem, ustulationem, occisionem, et strangulationem, ut habetur in libro Sanhedrin Babylonico. Addit R. Akiba, quod eo die, quo aliquem ad mortem damnabant, nihil omnino gustabant: nusquam autem quempiam damnabant ad mortem, nisi adessent viginti tres, quorum coetus appellatur Sanhedrioth. Dum vero minora erant negotia iudicanda, tres ex eis ad id sufficebant. Res autem maioris momenti, ut cum esset auspicandum bellum licitum, leges generales ferendae, aliquis

Pseudopropheta, aut Sacerdos magnus iudicandus, etc. necesse erat negotium tractari a Concilio magno Sanhedrin ex 71. Iudicibus. Dixi 71. nam licet a Moyse 70. tantum fuerint electi et designati, tamen cum eis Moyses praesset, consequens est, quod Concilium Sanhedrin constabat 71. Iudicibus. Ipsorum etiam erat per singulas tribus et civitates Iudices ordinarios et delegatos instituere, ut dicit R. Ismael: refert vero R. Iuda, quod ad istam institutionem et delegationem, quae fiebat per impositionem manuum, sufficebant quinque Iudices ex illis 71.

Observandum tertio, quod etsi Scriptura sacra non referat ex quibus tribubus assumpti fuerint illi 70. Seniores, qui Senatum Iudaorum instituerent, an videlicet ex singulis tribubus aliqui, an vero indiscriminatim selecti sint illi, qui maiori sapientia, ac morum gravitate ac probitate apud Israelitas celebrabantur, quod probabilus apparet ex his verbis cap. 11. Numerorum, quibus Deus Moysem sic affatur: Congregate mihi septuaginta viros de senibus Israel, quos tu nosti, quod senes populi sint, ac Magistros: et duces eos ad ostium tabernaculi foederis, furentesque ibi stent tecum, ut descendam, et loquar tibi, auferamque de spiritu tuo, tradamque eis, ut sustineant tecum onus populi, et non tu solus graveris: nihilominus verisimile est plurimos ex istis potissimum ex tribu Iuda fuisse delectos; cuius indicium est, quod Moyses maiori semper in aestimatione habuerit tribum Iudam, quam alias, et illam caeteris praetulerit: illa namque prima omnium gradiebatur, et ad orientem Arcae foederis stationem suam figebat, eiusque Princeps, primus omnium munera coram Domino, tam suo, quam Iuda tribus nomine offerebat. Unde fit verisimile, quod ex illa potissimum tribu (penes quam Moyses noverat divinitus esse repositam futuram auctoritatem regiam) viros assumpserit, qui iudiciariam ac legislativam auctoritatem in caeteros Iudaeos exercerent.

Quidquid sit, saltem post divisionem regni Israelitici a regno Iuda, maxime vero post captivitatem Babylonicam, certum apparet, plurimos ex tribu Iuda fuisse ad eam dignitatem assumptos: quippe cum haec tribus longe tribubus Levi et Beniamin, quae simul cum ea unicum Iudae regnum instituebant, numerosior fuerit. Ac proinde convenientius erat, ut ipsa plures ex suis Senatores obtineret.

Observandum quarto, hunc Senatum Sanhedrin stetisse semper apud Iudaeos, etiam tempore captivitatis Babylonicae, ut ipsimet Iudaei fatentur in Paraphrasi Chaldaica Cantici Canticorum, ubi fit mentio illius Sanhedrin, quod erat in Babylone; nec certe qui Danielis cap. 13. v. 5. dicuntur Seniores Iudices, qui videbantur regere populum, alii putandi sunt, quam Senatores illi ex Concilio Sanhedrin, penes quos dumtaxat reposita erat auctoritas damnandi ad mortem. Hic autem Senatus perseveravit usque ad Herodem Ascalonitam, qui, ut refert Iosephus, a Romanis Iudaeorum regnum accepit, ut tributis praesset, et Romano pareret Imperio; neptemque Hircani Sacerdotis Magni, et Principis Iudaeorum, qui Alexandrae, Iudaeorum Reginae, filius fuit, et ex Machabaeis originem traxit, et duxit uxorem. Et circumcidens se, ob regni et eius amorem, factus est proselytus, et tandem eundem Hircanum dolo occidit, eo quod diceret Regnum sibi deberi. Nam cum, Hircano ipso Pontifice a Parthis capto, Iudaeam nihil ad se pertinentem. ab Augusto, et Senatu accepisset, regressum postea de captivitate Parthica eundem Hircanum, una cum Antigono eius filio, qui Patri in Pontificatu et Regno successerit, interfecit. Quotquot etiam Regia de stirpe prodierant, pariter interfecit, propter illud Deuter. 17. scriptum, De medio fratrum tuorum pones super te Regem: omnesque libros, qui de Regum Genealogia inscripti erant, exuri fecit, ne ipse, aut filii eius alieni a regno censerentur. Et inter alia, quae crudeliter gessit, virum quoque sororis suae Salome occidit. Et cum eam alii tradidisset uxorem, etiam et hunc necavit. Scribas quoque, et divinae legis Doctores simili scelere interfecit, ut omnem a Iudaeis recuperandi regni modum, spemque auferret. Ita Iosephus. Quare tune proprie, et vere de tribu Iuda regni sceptrum auferri coepit, cum nemo de Regio genere remansisse crederetur. Tum etiam iudiciaria potestas ab eis amota est, cum omnes Sanhedrin Herodes ipse iussit interimi. Quae omnia Talmudistae referunt. Nam quod Herodes ipse, et capita captivitatum Babyloniae, et Sanhedrin ipsos destruxerit, habetur in Barabuthra, in capite Hassutaphin: idest Socii in negotiatione; ubi sic ad verbum dicitur: Herodes surrexit, et occidit universos Rabbanan, idest, Magistros, reservato sibi solo Baba filio Bota, ut consuleret eum. Quadam vero die iussit eum accersiri ad se, et eruit ei oculum. Et post pauca: Homo iste extinxit lumen mundi, idest, Rabbanim, sicut scriptum est, Proverb. 6. c. Quia lucerna est mandatum, et lex lux. Haec omnia traditio. Ex iis satis aperte liquet, ait Galatinus cap. 6. tempore huius Herodis, qui et capita Babylonis, idest, Machabaeos, et iudices ordinarios interfecit, sceptrum de Iuda incepisse auferri: Nam quamvis alii postea Senatores ac Scribae in eorum sortem et locum fuerint suffecti, attamen nulla auctoritate iudiciaria pollebant: unde cum Pilatus eis postulantibus Christi Domini necem dixisset: Accipite eum vos, et secundum legem vestram iudicate eum: responderunt: Vobis non licet interficere quemquam, quia scilicet ab eis ablata fuerat suprema illa iudicandi potestas. Quod autem etiam detecta esset auctoritas Regia, ipsi pariter confitentur, dicentes Pilato: Non habemus Regem nisi Caesarem. Igitur utraque haec auctoritas coepit auferri Iudaeis circa Christi nativitatem, quod contigit duobus annis ante mortem Herodis Ascalonitae.

Observandum denique, quod in schismate, seu partitione ac divisione auctoritatis et dignitatis Regiae, quae olim fuit inter Israelitas, dum decem tribus exsecrantes durissimum iugum Regis Roboam, elegerunt sibi Ieroboam in Regem, qui novum instituit regnum Israel, perstiterunt sub Roboami imperio et regno, una cum integra tribu Iuda, etiam universae tribus Beniamin et Levi, ut apparet ex 3. Reg. 12. et 2. Paral. 11.¹ ubi legimus, quod Roboam audiens a se defecisse decem tribus, convocavit universam domum Iuda, et Beniamin centum octoginta millia electorum, atque bellantium, ut dimicaret contra Israel, et converteret ad se regnum suum. Et infra v. 11. et 18. Et imperavit super Iudam, et Beniamin. Sacerdotes autem, et Levitae, qui erant in universo Israel, venerunt ad eum (Roboam) de cunctis sedibus suis, relinquentes suburbana, et possessiones suas, et transeuntes ad Iudam, et Ierusalem. Quibus constat Regem Roboam, et eius posteros habuisse tres tribus sibi subditas, nempe Iudam, Beniamin, et

Levi. — Porro hic maxime est observandum, quod ex tempore illius schismatis tres mox memoratae tribus sicut unicum regnum Iuda instituebant, ita et in unam tribum Iuda videbantur coaluisse: quod utique satis aperte constat ex 3. Regum cap. 12. ubi dicitur: Nec secutus est quisquam domum David praeter tribum Iuda solam; quae certe aliter cohaerere non possent cum his, quae ex 2. Paral.² mox retulimus, nisi fateamur tribum Beniamin et Levi, tribui Iudae ita fuisse sociatas ac federatas, ut nullo post haec, quam Iudae nomine appellarentur ac censerentur. Confirmari autem potest haec nostra observatio, ex eo quod, etsi Roboami successores Reges imperaverint non solum tribui Iudae, sed etiam Beniamin ac Levi, nihilominus in omnibus Scripturae locis quoties de eis fit sermo, dumtaxat appellantur Reges Iuda, ut significetur tres illas tribus solo Iudae nomine fuisse designatas. Unde cum de tribubus decem ab Assyriorum Rege Salmanassaro longe extra fines Iudaeae deportatis loquitur Scriptura, sic illud expressit: Iratusque est Dominus vehementer Israeli, et abstulit eos a conspectu suo, et non remansit nisi tribus Iuda tantummodo: at in hac tribu, regnoque Ezechiae Sacerdotes et Levitae remanserant: necnon et Beniamitae, tum ex aliis complures idem haeserunt: igitur omnes tribus in Iuda ita coaluerant, ut unicam dumtaxat tribum nomine Iudae appellatam instituere censerentur. Cuius quidem appellationis ratio non solum, ut existimo, petenda erat a dignitate, amplitudine, ac praestantia tribus Iudae supra tribum Levi et Beniamin, sed etiam ex eo, quod tres illae tribus promiscue habitaverint.

Quantum ad tribum Levi, id nemo revocabit in dubium: hi namque non habebant peculiarem sibi terrae portionem et sortem, in qua habitarent seorsim ab aliis assignatam, iuxta illud Numerorum 18. In terra eorum nihil possidebitis, neque habebitis partem inter eos. Cum autem eorum ministerium ac famulatus esset ministrare in tabernaculo Domini, quod repositum erat in templo Salomonis; inde factum est, quod, ut supra ex 2. Paralip. cap. 11, retulimus, omnes Sacerdotes et Levitae deserentes possessiones, quas habebant per singulas tribus Israel, transierint ad Iudam, et Ierusalem, habitaverintque una cum Iudae posteris. — Idem etiam constat de filiis Beniamin, qui non tantum vicini erant tribui Iudae, sed etiam easdem civitates incolebant, maxime vero Ierusalem, quippe Iudic. 1. v. 21. legimus: Iebusaeum autem habitatorem Ierusalem non deleverunt filii Beniamin, habitavitque Iebusaeus cum filiis Beniamin in Ierusalem usque in praesentem diem. Idem autem refertur de filiis Iuda, Iosue 15. v. 63. ubi legimus: Iebusaeum autem habitatorem Ierusalem non potuerunt filii Iuda delere: habitavitque Iebusaeus cum filiis Iuda in Ierusalem usque in praesentem diem: et subinde Iudaei, ac Beniamin permixtim habitare censebantur, etiam ante regni divisionem: quod multo facilius contigit post illam regni partitionem; maxime autem post solutam captivitatem Babylonicam; refert enim Iosephus lib. 1. quod post eius captivitatis solutionem omnes Israelitae, quotquot e Babylone cum Zorobabele, et Neemias reversi sunt in Palaestinam, indiscriminatim appellati fuerint Iudaei. *Populus, inquit, universus Iudaeorum nomen obtinuit ex eo die, quo primum Babylone profecti sunt, a Tribu Iuda: quae cum prima in illa loca venisset, tam ipsi, quam tota Regio in eam cessit appellationem. Sic etiam nunc appellantur, ab illis nationibus, apud quas degunt, nulla amplius habita ratione ad eas tribus, unde erant propagati. Ex quibus omnibus constat omnes Israelitas, quotquot superstites post solutam captivitatem, Palaestinam incoluerunt, appellatos et aestimatos fuisse Iudaeos; et pro una eademque tribu Iuda habitos. — Ex his itaque facile colligere licet auctoritatem Regiam non fuisse ablatam ex Iuda, donec veniret Messias. Quamquam enim Machabaei plusquam 100. annis supremam auctoritatem usque ad Herodem Ascalonitam in superstites Israelitas tenuerint; nihilominus cum isti vulgari nomine Iudaei censerentur, et earum tribus in tribum Iuda quasi coaluisset, ac pro una eademque illa tribus haberentur, hinc est quod, eis imperantibus, non censetur sceptrum ablatum de Iuda, quippe remanebat apud eos, qui Iudaeorum nomine, dignitate, ac sorte gloriabantur.

Reponet forsitan: Nihil ergo Iacobus in suo vaticinio peculiare Iuda posteris denuntiabat, si Levitica tribus eodem quo Iudaica dignitatis honore ac titulo erat illustranda. — Verum respondeo, id non esse consequens: quippe, ut mox dictum est, hanc dignitatem, et auctoritatem Machabaei non fuerant assecuti, nisi quia eadem illorum, ac Iudaeorum sors erat, et habitatio: ac subinde idem suae Reipublicae tuendae ac regendae debitum. His adde quod Iacobus signanter non dixerit: non auferetur sceptrum de posteris Iuda, quo significaret, sceptrum non prius a Iudae posteris esse auferendum quam veniret Messias: sed dumtaxat dixit: Non auferetur Sceptrum de Iuda, quod utique licet interpretari de terra, aut de gente Iuda, ut sit sensus, sceptrum permansurum apud eos, qui terram tribui Iudae designatam incolerent, et unicam veluti gentem unicumque regnum cum Iudae posteris instituerent, donec adveniret Messias. Nec refert quod subiiciat, nec Dux de femore eius: nam ut supra monuimus, vocabulum Mehokek, non solum Ducem, ut habet vulgata Editio, sed maxime Legislatorem significat, ut caeterae Editiones ferunt: quo legislatoris nomine significatur, ut diximus, Senatus Sanhedrin, penes quem summa erat auctoritas leges condendi. Vocabula autem Mibben rageliou significant non de femore, sed de medio pedum eius: quae certe verba idem significare existimavit Vulgatus traductor, ac de femore, propter situm partium ad propagationem et generationem deservientium; quod utique Hebraicae dictioni satis aperte quadrat. Quamquam existimem etiam probabile, Patriarcham Iacobum illis verbis, de medio pedum, vel ut ferunt alia Editiones, de interpedes eius, allusisse ad iudicialem consuetudinem, qua Scriba sedere solet ad Iudicis, et Praesidis pedes, ac sententiam excipere: quae etiam expositio traditur in libro Bereschith Rabba, sect. 98.

Dices forte. nostram hanc opinionem contrariam esse communi SS. Patrum ac Theologorum sensui, qui existimant, Machabaeos ex tribu Iuda secundum lineam maternam fuisse oriundos, et hac ratione, eoque nomine Iudaeorum sceptrum tenuisse. — Verum respondeo non ita communi SS. Patrum auctoritate in iis quae ad Historiam et minuta, leviaque rerum genera spectant quemquam ita constringi, ut proprium iudicium, dum aliud affulgerit, proferre non audeat. Secunda quidem est, et cum veneratione excipienda SS. Patrum concors sententia, in iis quae ad fidei regulam, aut morum probitatem pertinent: at ab ea interdum recedere licet, maxime in illis, quae ad Historiam spectant: nam, ut observat Torniellus ad annum 4018. § 9. innumera sunt exempla, in quibus a communi auctoritate Patrum discedere solent Theologi, et sacri Annalistae. Etenim, ut ex illis exemplis unum proferam, quam multi Veterum Zachariam Ioannis Baptistae Patrem summum Iudaorum Pontificem fuisse perhibent! quod tamen si quis nunc temporis assereret, sibilo et risu a peritis exciperetur. Dicendum ergo cum Vincentio Lirinensi cap. 39. Antiqua SS. Patrum consensus non in omnibus dirigendis legis quaestiunculis: sed solum in certa praecipue fidei regula magno nobis studio, et investiganda est, et sequenda. — Nolim tamen hanc nostram opinionem SS. Patrum ac eruditorum Theologorum sententiis anteponere: neque etiam eo animo, aut ea mente illam proposui; sed dumtaxat, ut quae mihi probabiliora videntur, aliis aperirem; quatenus et ipsi stimulentur ad evidentiorem (si Deus dederit) eius difficultatis enodationem et explicationem investigandam et proferendam. Si quid novisti melius istis, Candidus imperti; si non, his utere nostris.

Opponent tandem Iudaei: Quamquam haec ita essent, inde tamen inferre non licet Iesum Nazarenum esse Messiam illo Iacobi vaticinio designatum: siquidem viginti octo ad minus annis ante eius nativitatem ablatum fuerat sceptrum ab omnibus Israelitis per Herodem Ascalonitam Antipatris filium, qui ad suos posteros eodem Herodis nomine appellatos, aliquot annis servandum traduxit. Observandum enim est tres fuisse Herodes, quorum primus fuit ille Ascalonita, qui Hircanum cum eius filio Antigono, qui patri in Pontificatu et regno successerat, interfecit: is etiam est qui infantes Bethlehemitas Christo nato crudeliter trucidari iussit: secundus vero Herodes cognominatus est Antipater superioris Herodis filius, qui adiudicante Caesare in Galilaea patri successit: Archelaus vero frater eius in Iudaea: tertius autem Herodes vocatus est Agrippa huius Herodis filius, atque primi nepos: igitur etc.

Respondeo primo, Prophetiarum eventa non una aliqua temporis particula circumscribi, sed paulatim evoluta compleri; sic vaticinium Iacobi de auferendo sceptrum pedetentim est impletum, ita ut quemadmodum homo morti proximus, quamdiu spirat et cum morte luctatur, dicitur mori: sic ablatio illa sceptri, ac regia et iudiciaria potestatis Iudaica extinctio paulatim est expleta: et aliquanto ante Christi ortum inchoata tempore, ac deinde in peius lapsum faciens, tandem in templi et urbis excidio sub Vespasiano Imperatore completum habuit exitum.

Respondeo secundo, mihi probabilem videri eorum sententiam, qui contendunt Herodem, non solum regione, sed et origine fuisse Iudaeum: primo quia, ut Iosephus scribit lib. 18. cap. 17. Idumaei pridem ante initum ab Herode regnum, Iudaeorum ritum et religionem protessi fuerant, et Iudaei facti: cum videlicet ab Hircano devicti circumcisi sunt, et legibus Moysis imbuti. Hinc Strabo partem Iudaeae Idumaeam facit, et Herodem Idumaeum vocat Iudaeorum indigenam, seu vernaculum: et Ammonius scribit Idumaeos appellatos fuisse Iudaeos, item Iosephus lib. 11. cap. 11. habet Antipatrum, quando Iulius Caesar in Aegypto periclitabatur, placasse tumultum exortum inter Iudaeos in Aegypto commorantes, et illos qui e Iudaea suppetias Caesari advenerant: eo quod, inquit Iosephus, ex eadem Gente cum ipsis esset. Denique Nicolaus Damascenus auctor gravissimus, Herodis contemporaneus, qui nedum Caesaris Augusti vitam, sed etiam historiam universalem edidit 70. libris, ut ex Suida refert Voletarenus, diserte affirmat Herodem fuisse Iudaeum.

Secundo: idipsum etiam ratio suadet. si enim fuisset Idumaeus, et a Iudaeorum stirpe alienus, cum esset audacia et ferocitate insignis, haud dubie Iudaicum regnum adeptus, Iudaeos in Idumaeorum ritus traducere conatus esset. atque Iudaeis rependere; nam, ut modo diximus, Ioannes Hircanus anno quinto sui Pontificatus, et praefecturae, cum Idumaeos armorum vi subegisset, illos ad Iudaicam religionem sectandam compulit: si enim Costabarus unus de primatibus Idumaeorum Herodis gener factus, indignum existimabat Idumaeos servire Iudaeis, quorum religionem, cogente Hircano, fuerant amplexati, et propterea, ut refert Iosephus lib. 1. cap. 11. etiam priorem religionem resumerent: quid non egisset Herodes Rex, cui ad nutum Iudaei obtemperabant, et Romani ad beneplacitum blandiebantur, praesertim cum sibi persuadere potuisset, id Romanis, a quibus regnum acceperat, tanquam a Iudaico ritu alienis non ingratum futurum?

Tertio, idipsum indicat ferventissimus eius zelus in religionem Iudaicam, ut colligitur tum ex dicto Caesaris, quod refert Macrobius libro secundo Saturnalium capite quarto: cum enim audisset filium Herodis iussu patris occisum, dixisse fertur: melius est porcum Herodis esse, quam filium; clare insinuans Herodem legis Mosaicae ita zelatorem observantem, ut eiusmodi animalia lege prohibita occidi non permitteret: tum ex eo quod, quando Romanorum auxilio Ierosolymam cepit, totis viribus conabatur arcere Gentiles, hoc est, Romanorum milites, ab introitu templi interioris acerbiorem, inquit Iosephus decimo quarto Antiquitatum, capite ultimo, et primo De Bello Iudaico, capite decimo tertio, quam si victus fuisset, existimans sibi tunc victoriam, si quid eorum, quae videri fas non esset, culpa sua videretur in conspectu profanae multitudinis. — Tum ex eo, quod Romanus solicitatus a Caius Caesare, ut aliquam gratiam haud dubie consequendam rogaret, omnibus suis spretis commodis, solum rogavit, ut statua, quam Caius Caesar iusserat in templo Ierusalem collocandam, ab eo tolleretur, ut refert Iosephus libro primo. Tum denique ex eo quod, nullo suadente aut imperante, sed proprio motu actus, templum Ierosolymitanum multo quam antea augustius extruere voluerit, ut refert Iosephus supra laudatus. — Quarto, si Herodes, qui postea tot annis universo imperavit Israeli, fuisset Idumaeus, et de posteris Esau, sequeretur evenire oppositum eius, quod praedixerat Dominus Rebeccae, Iacob et Esau in utero gestanti: Duo gentes sunt in utero tuo, et duo populi ex ventre tuo dividentur, populusque populum superabit, et maior serviet minori. Genes. cap. 25. Nec refert, quod subdatur cap. 27. ubi Isaac dixisset Iacob: Esto Dominus fratrum tuorum, incurvantur ante te filii matris tuae: Esauque dixisset: Fratri tuo servies, subdit protinus: *Tempusque veniet cum excutias, et solvas iugum eius de cervicibus tuis: nam aliud est excutere a se iugum, uti fecerunt Idumaei, temporibus Ioram Regis Iuda, quando ab eo deficientes constituerunt sibi proprium Regem, ut legitur quarto Regum, capite octavo: aliud quod Idumaei aut eorum aliquis dominaturus esset Israelitis; id enim praedictis praenunciationibus omnino adversaretur. — Quinto, Herodianis, de quibus Matthaeus cap. 22. affirmantibus Herodem esse Messiam, ipsum pariter Iudaeum origine publice fassos esse haud dubium est. Christus, cuius Filius est? Dicunt ei: David. Sexto, Hircanus summus Pontifex non ipsi filiam Mariamne tradidisset in uxorem contra praescripta legis prohibentis connubia ineunda cum alienigenis, Deuteronomii decimo septimo capite, et Exodi 34. etc.

Dices, hanc sententiam omnibus fere sanctis Patribus adversari; omnes enim sancti Patres, Interpretes, aut Doctores unanimi calculo Herodem Idumaeum aut Ascalonitam fuisse testantur.

Respondeo, ut supra iuxta Vincentii Lirinensis regulam in libro contra haereses c. 39. ubi de Patrum consensione sequenda ait: Quae tamen antiqua sanctorum Patrum consensio, non in omnibus divinae legis quaestiunculis: sed solum in certa praecipue fidei regula, magno nobis studio, et investiganda est, et sequenda. Quis autem non videat hanc de Herodis genere quaestionem ad res fidei non pertinere?

Respondeo secundo, neminem ex sanctis Patribus hanc difficultatem ex proposito discutiendam suscepisse, utpote qui gravioribus studiis essent intenti: sed tantum obiter eorum quidam dixerunt Herodem esse Idumaeum, et alienigenam genere; quod proprie dictum et per exclusionem generis Iudaici non arbitror esse intelligendum; sed tantum eo sensu, quo Barnabas Actorum capite quarto dicitur genere Cyprius, non quod non esset ipse Iudaeus; sed quia maiores eius, vel certe ipsemet habitasset in Cypro. Pari ratione Paulus dicitur Tarsensis, Actorum decimo, et capite vigesimo secundo ipsemet se Romanum appellat; non quod ex ea Provincia, et stirpe esset oriundus; quippe cum ad Romanos undecimo, et ad Philippenses tertio, Israilitam se, et de tribu Beniamin esse profiteatur: unde manifestum fit genus non semper pro ipsa generationis origine, sed interdum quoque pro nativitatis, vel educationis, vel diuturnae habitationis loco usurpari. Nec refert, quod Iosephus Herodem Ascalonitam, et Idumaeum genere nominet, et ideo arguat mendacii et adulationis Damascenum, quod quasi Herodi adblandiens Iudaeum esse dixerit. Potius enim existimandum est a Iosepho Iudaeo, et Sacerdote oppositum litteris fuisse consignatum in gratiam Iudaeorum, ac praecipue Sacerdotum, quibus Herodes ob summam crudelitatem et superbiam erat inrisus, praecipue vero Sacerdotibus a quibus nedum regnum amoverat, sed et summum Sacerdotium a Machabaeorum familia mortuo Hircano iuniore, et cuidam Ananelo Sacerdoti e Babylonia accito, et de Iudaeis olim extra Euphratem traductis nato, dederat, ne tanta dignitas in quemquam virorum illustrium perveniret, qui sibi posset obsistere. Dicitur autem Herodes Idumaeus, vel quia eius pater Antipater, et aliqui ex eius maioribus

Idumaeam incoluerant, et ut refert ipsemet Iosephus, Antipas Herodis avus olim ab Alexandro Iudaeorum Rege, et postea ab eius uxore Alexandra, quae ei in regnum successerat, Idumaeorum Dux fuerat institutus: qua ratione eius parentes dici possunt Idumaei, et ipse Ascalonita, quod in Ascalone educatus, vel forte etiam natus fuerit: nam de Antipatro scribit Iosephus decimo quarto Antiquitatum capite secundo, quod Arabum, et Gazeorum, et Ascalonitarum amicitias colebat: quamobrem facile fieri potuit, ut Herodis parentes aliqua urgente occasione in Ascalone moram trahentes ibi eum genuerint. Nec propterea dici debet origine a Iudaeis alienus, nam multos legimus Actorum capite secundo appellatos fuisse Parthos, Medos, Elamitas, Cretes, et Arabes, quos tamen viros gente et origine Iudaeos esse ibidem indicatur his verbis: Erant autem in Ierusalem Iudaei viri religiosi ex omni natione quae sub caelo est. — Non me latet iis Tornielli rationibus fieri posse satis; et eas ex parte solvisse Salianum ad annum mundi 1017. pagina 381. dicendo ad primum, et ad secundum, Herodem eiusdem fuisse animi, cuius sunt caeteri Politici, qui regni magis, quam religionis amatores, religionis praetextu res novas, et dominationem auspicantur: facile namque hoc pulsus animo Herodes, Idumaeorum religionem deseruit, Iudaicamque coluit, ut traditum sibi a Caesare Iudaicum Imperium pacifice regeret, cum sciret Iudaeos potius mortem, quam religionis mutationem subituros; eo potissimum tempore, quod ad id stimulabantur a Sacerdotibus, Scribis, et Pharisaeis. Quod autem non tantopere fuerit zelatus divinam legem, ac Iudaicos ritus, constat ex templis in Caesaris quasi Dei cuiuspiam nomen et Numen ab eo erectis, ut testis est Iosephus 19. Antiquitatum c. 7. Templum Ierosolymitanum sponte ornavit, fateor: sed idipsum donariis illustrarunt Asiae Reges, qui propterea Iudaei non sunt censendi.

Maior, inquies, ergo serviet minori? Quidni ad modicum tempus id fieri potuerit absque vaticinii praeiudicio, cum plerumque, et diu Iudaei diversas in captivitates acti servierint genti alienigenae? Unde sententia haec non caret difficultate. Nihilominus aptior est ad probandum Christum fuisse verum Messiam ex vaticinio Iacob, cum enim Herodes mortuus fuerit paulo post Christi nativitatem; sensim auferri coepit sceptrum Israeliticum a viris Iuda; licet enim post Herodis mortem, Archelaus eius filius regnasse dicatur, ab Augusto Iudaeae Ethnarcha constitutus; numquam tamen valuit ab eo dignitatem regiam obtinere, ut videre est apud Iosephum 17. Antiquitatum capite 18. quin potius ab eodem Augusto in Galliam fuit relegatus, et Iudaea sub Romanorum imperio ac regimine penitus fuit redacta toto vitae Christi tempore, non habens Regem, nisi Caesarem, ut ipsi Iudaei Pi-⟦OCR dropped one or more lines here; see notes⟧ Caesar, teste Iosepho 19. Antiquitatum c. 7. Iudaeae regnum dederit Herodi Agrippae, qui ut habet idem Iosephus 18. cap. 7. fuit Herodis Ascalonitae ex Aristobulo filio nepos; quique deinceps in Iudaea occidit Iacobum fratrem Ioannis gladio: et Petrum misit in carcerem volens post Pascha producere eum populo, ut legitur Actorum cap. 12. Id, inquam, non obstat, nam perbreve admodum tempus divina dispensatione interceptus fuit, ut fieret memorata Prophetiae complementum: siquidem Herodes ille, qui quadriennio ante tetrarcha Philippi, et in ea parte Galilae loco patrui demortui fuerat praefectus, demum post triennium, a quo regnum Iudae obtinuerat, obiit, ut refert Iosephus lib. 19. circa finem, sicque modicum eius regimen pro nullo habetur.

Conclusio secunda. — SECUNDUM TESTIMONIUM ET VATICINIUM, IN QUO FRANGITUR IUDAEORUM PERVICACIA, PETITUR EX IIS VERBIS ARCHANGELI GABRIELIS DANIELEM ALLOQUENTIS, AC PROMITTENTIS MESSIAE ORTEM FUTURAM POST 70. HEBDOMADAS:

Animadverte sermonem, et intellige visionem: septuaginta hebdomades abbreviatae sunt super populum tuum, et super urbem sanctam tuam: ut consummetur praevericatio, et finem accipiat peccatum, et deleatur iniquitas, et condeatur iustitia sempiterna, et impleatur visio, et prophetia, et ungatur Sanctus Sanctorum. Scito ergo, et animadverte: ab exitu sermonis, ut iterum aedificetur Ierusalem usque ad Christum Ducem hebdomades septem, et hebdomades 62. erunt, et rursum aedificabitur platea, et muri in angustia temporum. Et post hebdomades 62. occidetur Christus, et non erit eius populus, qui eum negaturus est. Et civitatem, et Sanctuarium dissipabit populus cum duce veniente, et finis eius vastitas, et post finem belli statuta desolatio. Confirmabit autem pactum multis hebdomada una, et in dimidio hebdomadis deficiet hostia et sacrificium, et erit in templo ubominatio desolationis, et usque ad consummationem et finem perseverabit desolatio.

Inde sic argumentor: Christus ille, quem venturum promittit Angelus post 70. hebdomades est Messias Patribus promissus: sed septuaginta hebdomadae praefinitae ab Angelo, revera dudum praeterierunt: ergo Messias iam venit. Maior constat, nempe quod Christus ille sit Messias; non autem aliquis Iudaeorum Pontifex, maxime Hircanus Machabaeorum, ultimus legitima electione Pontifex, ab Herode occisus, ut comminiscuntur Iudaei: quia Christus ille, qui praedicitur ungendus et occidendus, vocatur Sanctus Sanctorum, et dicitur adducturus iustitiam sempiternam; ita ut per eum iniquitas terrae deleatur, et praevericatio finem accipiat: at de nullo Pontificum Iudaeorum haec verificari possunt: igitur non de alio, quam de Messia vaticinium illud intelligendum est. Minor etiam est evidens, nempe quod 70. hebdomadae ab Angelo praefinitae, quoquo modo explicentur, iam dudum praeterierunt. Nam illae hebdomadae vel sunt dierum, vel annorum: sed utrovis modo explicentur, iam dudum praeterierunt: igitur, etc. Minor constat: si enim intelligatur prophetia de hebdomadibus dierum: constat Messiam venisse post annum, et dimidium a tempore, quo facta est illa promissio: si de hebdomadibus annorum, quandoquidem 70. annorum hebdomades faciunt tantum 490. annos, sequitur quoque Messiam dudum advenisse, quia ab illo tempore, quo editum est Angelicum illud vaticinium, ad nos usque, duo annorum millia, et amplius effluxerunt. Maior etiam constat: siquidem apud Iudaeos hebdomada duobus tantum modis accipitur, vel pro numero septem dierum, ut Levitici 13. cum instituitur solemnitas Hebdomadarum, seu Festi Pentecostes, quinquaginta diebus a Paschate, nam 49. dies, faciunt septem hebdomadas: hebdomada autem annorum, seu quae constat septem annis, colligitur ex Levitici 25. ubi sermo est de celebratione anni sancti Iubilaei: Numerabis tibi septem hebdomadas annorum, idest septies septem, quae simul faciunt annos 49., sanctificabisque annum quinquagesimum.

Reponunt Iudaei, ibi sermonem esse de hebdomadibus longioribus, videlicet, vel Iubilaeorum, vel Olympiadum, vel Saeculorum, ac proinde parum numerum nondum expleri, nec consequenter Messiam advenisse; 70. enim saeculorum hebdomades, 49. annorum millia, Iubilaeorum vero amplius viginti quatuor millia: olymp. vero fere duo millia complectuntur: ab ea autem promissione facta Danieli de venturo Messia, duo annorum millia vix effluxerunt: igitur nondum Messias venit.

Contra primo: id gratis et absque fundamento comminiscuntur; si autem liceret ita pro libito instituere hebdomades, periret omnis prophetiae certitudo. Deinde, nec prophetae, nec Iudaei solent per Olympiades supputare, sed soli Graeci; nullum enim illius supputationis in universa Scriptura vestigium apparet. Denique, si aliquam veritatis pondus haberet illa responsio, sequeretur templum et civitatem non fore vastanda, nisi vel post 49. millia annorum, vel post 24. millia, vel saltem post duo millia, ex quo Iudaei sub moderamine Esdrae, et Zorobabelis utrumque restaurarunt: at contrarium aperte constat; vix enim effluxerunt duo millia annorum a tempore, quo facta fuit illa promissio, et tamen ab annis 75. supra mille sexcentos, civitas cum templo diruta est, et penitus desolata, illaque generalis Iudaeorum devastatio ad hodiernum usque diem absque ulla spe recuperandae civitatis et libertatis perseverat; igitur praefata Iudaeorum responsio prorsus fictitia est, nec ullam veritatis speciem praestaret; quod autem ipsa septuaginta annorum hebdomades, hoc est 490. anni praecise incidant in nativitatem Iesu Nazareni, nec omnes particulae illius vaticinii de alio, quam de ipso possint explicari, clare demonstrabo, si prius quaedam observavero.

Advertendum 1. Has septuaginta hebdomadas inchoatas fuisse durante Persarum Regno, continuatas vero toto tempore Monarchiae Graecorum, finitas tandem initio fere Imperii Romanorum, a cuius principio usque ad Christi baptismum, quinquaginta novem anni computantur, videlicet quadraginta quatuor Imperii Augusti, et quindecim Tiberii, quo anno teste S. Luca Christus est baptizatus. Quantum ad Monarchiam Graecorum, quae ab Alexandro, vel maxime post ipsum incepit, communior sententia est, illam durasse circiter trecentis duobus annis, computando sub illis, sex vel novem annos, quibus Alexander vixisse dicitur post comparatam Monarchiam. Ita Eusebius in Chronico, et Beda lib. De sex aetat.; quidquid in contrarium proferatur ex Ioanne Annio, cuius historia, utpote ex falsis auctoritatibus conficta, nullam auctoritatem obtinet. Unum tamen est, ut notat Suarez, disputatione 1. sect. 2. quod hanc sententiam difficilem, et suspectam reddit: supponunt enim, qui tot annos Monarchia Graecorum tribuunt, ab eius principio usque ad Ioannem Simonis filium, subnominatum Hircanum, Iudaeorum Pontificem, efluxisse annos plusquam 191. ut constat ex Eusebio in Chronico; ubi mortem Alexandri Magni notat initio Olympiadis 111. Pontificatum autem Ioannis Hircani in fine Olympiadis 163. at vero constat ex primo lib. Machabaeorum cap. ultimo v. 11. a primo anno Imperii Graecorum usque ad Ioannem Hircanum tantum fluxisse centum septuaginta septem annos, cui Scriptura maior fides habenda est, quam omnibus Olympiadibus: igitur in illa supputatione error irrepsit; nam Imperio Graecorum viginti anni, plusquam par sit, adduntur. Quantum denique ad Monarchiam Persarum, incertum est quamdiu ipsa duraverit: nam ex Scriptura nihil certi colligitur; inter auctores autem tanta est dissensio, ut alii minus quam centum annos, alii quinquaginta supra ducentos illi tribuant, inter quos media sententia computant durationem illius Monarchiae ducentos annos et triginta, quod colligitur ex supputatione Olympiadum, nam coepit istud Imperium tempore Cyri, cuius initium assignatur anno primo Olympiadis quinquagesimae quintae, et finem accepit sub Dario in fine Olympiadis 112. qua tamen computatio supponit Cyrum post captam Babyloniam regnavisse triginta annis, quod non ita compertum videtur: nam licet Cyrus triginta annis regnaverit verisimile tamen est eum non tot regnasse post captam Babyloniam; atque adeo primum annum Monarchiae eius de quo fit mentio Esdrae primo, non fuisse primum annum regni eius absolute, sed dumtaxat exordium regni Babylonicum; nam 2. Paralipomenon cap. 36. dicitur: Si quis evaserat gladium, ductus in Babylonem, serviret regi et filiis eius donec imperaret Rex Persarum: et dicitur Rex Persarum priusquam Babylonicum regnum obtinuerit: et subinde prius regnavit, quam Babylonicum regnum teneret.

Item solutionem captivitatis Babylonicae post septuaginta hebdomades, hoc est post annos 490. illud tempus tres in partes distribuisse, quod in earum singulis foret rerum notabilium eventus: dividit enim eas hebdomadas, primo, in septem; secundo, in sexaginta duas; tertio, in unam. Dividit in septem, idest annos 49. quod tot septennia plus minus, (nam Scriptura saepe negligit tractos numeros, et minutiora tempora) essent insumenda in perficienda totius urbis, templi, et terrae restauratione, ob impedimenta hostium. Quae Angelus angustias temporum nominat duabus de causis; ut significet ingentem populi afflictionem propter frequentes hostium incursiones, ob quas qui operi incumbabant, adigebantur altera manu aedificare, et altera gladium tenere, ut habetur lib. 2. Esdrae cap. 1. Tum ut denotet summam temporis brevitatem; nam, ut habetur cap. 6. muri adnectati sunt magna festinatione, et absoluti quinquaginta dierum intervallo, quae significatio magis quadrat litterae et hebraicae phrasi: ita quod in angustia temporum idem significet ac in angusto tempore: quemadmodum ibidem dicitur abominatio desolationis, idest, abominanda desolatio: vel in angustiore tempore; nam Hebraei solent uti positivo pro comparativo; quemadmodum Gen. 25. v. 23. scribunt: maior serviet minori: idest, maior serviet minori. Secundo, dividit illas in sexaginta duas, idest, in annos 434. quod deinceps Iudaeorum Respublica restituta, et patriis legibus ordinata, tantum temporis ad Messiae occisionem et mortem esset duratura. Denique distribuit illas hebdomadas in unam, quia Messias in illa erat seipsum manifestaturus per praedicationem et miracula: hanc autem ultimam hebdomadam dividit in duas partes, quia non in priori, sed in posteriori eius medietate, haec erat patraturus, pactum ineundo cum hominibus, ut qui eius doctrinam susciperent, eis vitam aeternam largiretur.

Observandum 3. Annos illos 490. quibus complentur septuaginta hebdomades, solares esse, non lunares; inter quos, ut notum est, hoc intercedit discrimen, quod solares constant diebus 365. cum sex horis saltem, si quaedam minuta detrahas: desunt enim minuta 11. quae 131. annorum intervallo faciunt diem integrum, ut patet ex tabulis Alphonsinis, quas in ultima Calendarii emendatione Ecclesia probavit: lunares vero breviores sunt solaribus circiter undecim diebus, et continent dumtaxat dies 351. qui quidem undecim dies cum tribus annis mensem integrum efficiant, quolibet tertio quoque anno fit Embolismus lunaris, idest addictio, seu interiectio unius lunationis, ita ut annus embolimaeus non duodecim, ut alii, sed tredecim lunationes habeat, ut annus lunaris cum solari ad aequalitatem redigatur. Quod autem in illis computandis hebdomadibus anni solares, non lunares, sint servandi, constat primo ex eo, quod Hebraei communem computandi consuetudinem habuerint per motum solarem, ut videre est in eorum Chronico, qui dicitur Seder olam, idest, ordo mundi, quem ad finem Chronologiae Genebrardi insertum invenies: Secundo ex primo libro Machabaeorum cap. 1. ubi Alexander dicitur regnasse annis duodecim, qui etiam annorum numerus habetur apud profanos, quos certum est solari cursu annos definivisse: Tertio denique quia Iudaei primum totius anni mensem sumebant ab aequinoctio verno, ut videre est Exodi 12. et Pascha celebrabant die 14. Lunae postquam Sol primum arietis gradum attigisset, ac proinde ex motu Solis, non Lunae, suam supputationem ordinabant. His adde quod haec sententia sit Eusebii lib. 8. Demonstrationis Evangelicae, Chrysostomi Oratione 2. contra Iudaeos, Lyrani in praedicta Danielis verba, necnon et Modernorum celebriorum. Nec obstat, quod Angelus vocat illas hebdomadas abbreviatas, et concisas: non enim per hoc intendit significare, quod hebdomades constent annis lunaribus, utpote brevioribus, nam hebdomades illae non ea ratione dicuntur breviata, sed quia ad finem temporis, quo Messias expectabatur, properabant: erat enim per breve tempus illud cum superiori comparatum: hinc tam familiari sermone, quando tempus ad aliquam actionem praescriptum finitur, dicere soleimus, iam iam dies abbreviari, non quod minores fiant, sed quod pauci supersint: quomodo etiam Marci 13. et Matth. 24. dicitur: Nisi breviarentur dies illi, non fieret salva omnis caro.

Observandum 4. Variam esse Auctorum sententiam in assignando illarum hebdomadarum initio: quoniam enim Angelus dixerat illud esse oriendum ab exitu sermonis, ut iterum reaedificetur Ierusalem, inde varii varia sensorunt: quidam enim illud exordium coeperunt a tempore, quo Ieremias vaticinatus est cap. 28. fore aliquando tempus, quo Deus revocaret dispersos Israelitas in terram suam, his verbis: Ait Dominus: et ego congregabo reliquias gregis mei de omnibus terris ad quas eiecero eos: et convertam eos ad rura sua: et crescent et multiplicabuntur. Ita censent Lyranus, Burgensis, etc. Nonnulli putant illarum septuaginta hebdomadarum initium auspiciendum esse ab ipso tempore, quo Angelus Danieli haec loquebatur. Ita Origenes, et Tertullianus lib. contra Iudaeos cap. 8. Aliqui existimant illam supputationem incipiendam esse ab anno primo Cyri, quando fecit facultatem Iudaeis redeundi in patriam, et templum erigendi, ut legimus lib. 1. Esdrae cap. 1. Ita Clemens Alexandrinus.

Alii ab anno secundo Darii Hystaspis, quando facultatem fecit Iudaeis reaedificationem templi inceptam sub Cyro, sed postmodum intermissam continuandi, ut legimus Esdrae 6. Ita Eusebius, et Cyrillus Ierosolymitanus Catechesi 12. cui sententiae adstipulantur plurimi Moderni.

Omnes pene Recentiores volunt eas esse ordinandas ab anno 20. Artaxerxis Longimani: at verius dicendum arbitror, eas esse computandas tantum a 2°. regni illius; quando scilicet executioni demandatum fuit illius decretum.

Observandum est 5. Quantum ad seriem Regum Persarum, diversos diversa sentire; quidam enim tantum tres numerant, ut Rabini apud Galatinum lib. 1. cap. 15. nimirum Cyrum, qui primus Persidis tenuit imperium: Assuerum, de quo fit mentio Esdrae cap. 4. quem volunt fuisse maritum Esther, et Darium, qui victus ab Alexandro Magno perdidit Imperium, quem nonnulli eorum volunt esse Artaxerxem illum, cuius fit mentio 1. Esdrae cap. 1.

Alii quatuor numerant, ut rabbi Salomo et Lyranus, tribus praedictis addentes Cyri filium nomine Cambysem: hanc autem sententiam esse pervetustam affirmat S. Hieronymus in cap. 7. Daniel.

Tertullianus lib. adversus Iudaeos quinque nominat, puta Ochum, qui alio nomine apud eum dicitur Cyrus: Darium Hystaspem, aut Nothum, Artaxerxem, quem coniicere est esse Mnemonem, Iugum, et Darium, quem ille vocat Malum.

Alii Codomanum ab Alexandro devictum.

Genebrardus lib. 2. a pag. 210. sex statuit. Primus apud eum est Darius filius Assueri Hystaspis cognominati. Secundus, Cyrus. Tertius Xerxes, cuius mentionem vult fieri sub nomine Assueri 1. Esdrae cap. 4. v. 6. et sub nomine Artaxerxis ibidem v. 7. Quartus, Darius Longimanus, de quo contendit mentionem fieri sub nomine Darii 2. Esdrae cap. 1. et sub nomine Artaxerxis cap. 7. Quintus, Artaxerxes, quem esse Mnemonem haud obscure indicare contendit. Sextus, Artaxerxes Codomanus ab Alexandro devictus: hos autem solum nominat, eo quod arbitretur eos vere regnasse: alios vero excludit, tamquam aut illegitimos, aut cum aliis regnantes, ut Cambyses cum patre Cyro.

Sanctus Isidorus libro 3. Etymolog. Metasthenes, ac Philo, octo referunt: puta Darium Medum, Xerxem, Artaxerxem Longimanum, Darium Nothum, Artaxerxem Mnemonem, Artaxerxem Ochum, Xerxem, et Darium Codomanum.

Calvisius decem statuit. Pererius autem tot demonstrat ex Scriptura sacra, quibus ex profanis adiiciens octo, numerat exinde quatuordecim Reges Persarum, quam sententiam suo firmat calculo S. Hieronymus in 7. caput Danielis dicens:

Nos vero cum post Cyrum, qui regnavit annis 80. sciamus apud Persas regnasse Cambysen filium eius, et fratrem Magos: et deinceps Darium, cuius 2. anno coeptum est aedificari Templum Ierusalem: quintum Xerxem filium Darii: sextum Artabanum: septimum Artaxerrem, qui appellatus est μακρόχειρ: octavum Xerxem: nonum Sogdianum: decimum Darium: undecimum Artaxerxem, qui appellatus est μνήμων: duodecimum Artaxerxem Ochum: decimum tertium Arsam Ochi filium: decimum quartum Darium Arsami filium, qui ab Alexandro Macedonum Rege superatus est.

Quamquam autem haec in dirimenda controversia quidpiam certi vix statui possit, quotque sint capita, tot sensus, verius tamen dicendum aestimo, quatuor dumtaxat extitisse Persarum Imperatores ab auspicato eorum regno per Cyrum, usque ad completam et consummatam templi ac civitatis Ierusalem restaurationem, eos videlicet, qui in libris Esdrae, et Nehemiae referuntur, nempe I. Cyrus, qui septem imperavit annis, computando a primo generalis et universalis imperii sui anno. Nam ante initum Persarum regnum, imperavit in Graecia, ut diximus. II. Assuerus, quem Esdras Artaxerxem, et Assuerum appellat cap. 4. Iosephus vero eum omnibus Graecis Cambysem Cyri filium, qui solus post mortem patris regnavit septem annis, et aliquot mensibus: quamquam etiam antea cum patre regnasset, maxime cum tempore, quo Cyrus bellum contra Scythas adorsus est. III. Darius Hystaspis, qui successit Magis, quorum imperii et dominationis nec Esdras nec Nehemias meminerunt; quoniam forte dumtaxat per sex menses regnaverant: Darius autem regnavit 36. annis. IV. vero fuit Artaxerxes Longimanus dictus, quem Iosephus Iudaeorum historiae scriptor tantum Xerxem nominat, qui ad minus Imperium tenuit per 32. annos: siquidem illius regni trigesimus secundus memoratur a Nehemia cap. 5. v. 14. et cap. 13. v. 6.

Difficultas moveri posset an Assuerus, cuius meminit Esdras c. 4. v. 6. unus idemque sit, qui ab eodem v. 7. appellatur Artaxerxes: ait enim:

In regno autem Assueri, in principio regni eius, scripserunt accusationem adversus habitatores Iudae, et Ierusalem, et in diebus Artaxerxis scripsit Beselam Mithridates, et Thabeel, et reliqui, qui erant in consilio eorum, ad Artaxerxem Regem Persarum.

Verum facile colligi potest unum eundemque Regem hoc duplici nomine fuisse appellatum, ut refert Iosephus, qui eum Cambysem nominat. Enim vero, si praefata verba duplicem adversus Iudaeos continerent quaerimoniam et accusationem, quarum una ad Assuerum, altera ad Artaxerxem directa fuisset, tamquam ad duos Reges distinctos, haud dubie Esdras utriusque formata contra Iudaeos quaerimoniae eventum et successum narrasset: cum autem unius dumtaxat referat exitum, nempe quod ea non obstante concessa sit sibi et Iudaeis comitibus facultas proficiscendi Ierosolymam, et illue deferendi omnia dona, et vasa, quae a Iudaeis in provincia Babylonis degentibus oblata fuerant in ministerium domus Dei; signum est, quod unicus dumtaxat fuerit Rex, duplici nomine appellatus. Adde quod, si fuissent duae adversus Iudaeos formatae quaerimoniae, quae duo edicta a diversis Regibus sequentia habuissent: verisimile est quod ultimum edictum a postremo eorum Regum prioris edicti mentionem fecisset: et insuper Iudaici populi adversarii non tacuissent illud edictum Assueri, ut ab Artaxerxe facilius assequerentur, quod adversus Iudaeos postulabant; quod cum ita factum non legatur, indicium esse debet nominibus Assueri, et Artaxerxis unicum Regem designari. Nec mirum videri debet, quod unus idemque Rex in eodem capite, duplici nomine appelletur: hoc enim frequens erat apud Iudaeos, ut videre est in lib. Iudic. cap. 8. ubi unus idemque homo, et Gedeo, et Ierobaal appellatur duobus versibus immediate sequentibus, et lib. 1. Esdrae cap. 2. idem qui Nehemias appellatur, etiam ibidem dicitur Athersatha. Non potest etiam negari Regem Xerxem, quem omnes auctores tam Graeci, quam Latini affirmant immediate successisse Dario filio Hystaspis, alium esse Regem ab Artaxerxe, cuius tantum meminerunt Esdras, et Nehemias: at possumus asserere idcirco Esdram, et Nehemiam solius dumtaxat Artaxerxis mentionem fecisse; quod eum Xerxes eius pater in Graecos arma movisset, ipsum Artaxerxem designaverat Imperii socium et administrum: quapropter aliqui Auctores referunt ipsum regnasse 56. annis; tametsi aliunde constet eum solum regnasse dumtaxat 40. annis: unde mirum nemini videri debet, quod Iudaei imperante Xerxe recursurn habuerint ad eius filium Artaxerxem; quoniam ipse tum Rex erat, et in absentia patris, supremus regni moderator.

His ita praemissis, probabilius existimo initium illarum hebdomadarum auspicandum esse ab anno vigesimo octavo Artaxerxis Longimani, quem simpliciter Xerxem appellat Iosephus lib. 11. cap. 5. versus finem: Esdras autem, et Nehemias Artaxerxem nominant, nulliusque meminerunt Xerxis, quem profani Scriptores ante illum Artaxerxem solum regnasse 20. annis referunt. Cuius quidem sententiae veritas apparet primo; quia nulli alteri assertionii possunt quadrare praefata Prophetiae verba. Enimvero stare non potest eorum sententia, qui volunt has hebdomadas computandas esse ab anno 1. Sedeciae: eo scilicet tempore, quo Ieremias, sexdecim annis ante captivitatem Babylonicae, praedixerat fore, ut populus universus captivus duceretur, et post septuaginta annos reverteretur in patriam, murosque eversos repararet: alias non tantum 70. forent hebdomades usque ad eversionem civitatis, sed fere 90.; nec tantum anni 499., sed 600 et amplius essent numerandi.

Nec etiam probabiliores videntur aliorum sententiae, quorum aliqui volunt illas hebdomadas computari debere ab edicto Cyri: alii a facultate concessa Iudaeis per Darium Hystaspim aedificandi muri Hierusalem: caeteri ab anno 20. Artaxerxis, quo scilicet tempore Nehemias, ut legimus cap. 2. obtinuit auctoritatem restaurandi civitatem Ierosolymam, quae tunc temporis, ut ibidem asseritur, adhuc erat dissipata: tria namque legimus in libris Esdrae edicta regia in favorem, et gratiam Iudaeorum: Primum Cyri, alterum Darii Hystaspis: Tertium Artaxerxis Longimani: at Cyrus non dedit facultatem instaurandae civitatis, sed tantum Templi reaedificandi, ut colligitur ex fine libri 2. Paralipomenon, et 1. ac 6. cap. libri Esdrae. Nec obstat, quod cap. 4. Esdrae fiat sermo de urbis reaedificatione; nam non dicitur ibi, quod Iudaei ex edicto Cyri illam reaedificarint. Non obstat etiam, quod habetur Isaiae 45. Cyrum aedificaturum civitatem, et dimissurum captivitatem: nam primo potest responderi non fuisse id dictum de Cyro, sed de Christo. Ita Hieronymus. Secundo, ibi civitatem aedificari non significare materialem murorum structuram: sed tantum civilem aedificationem, qua fit per civium coadunationem et cohabitationem, qualiter Iudaei cum restaurarent templum, dici possunt soluta captivitate etiam restituisse, et aedificasse Ierusalem. Tertio, posito quod intelligatur de materiali murorum structura, dici a Cyro aedificatam civitatem, quia iussit forte, ut aedificaretur, neque idem tamen potest ab hoc tempore supputationis hebdomadarum sumi initium; sed a solo tempore Artaxerxis Longimani, quia tum prohibentibus in circuitu nationibus, quasi hoc Rex non iussisset, opus non est impletum, sed tentatum dumtaxat: absolutum vero fuit tantum a Nehemia. Denique Scriptura illi uni attribuit restaurationem urbis.

Ecclesiastici 49. Nehemias in memoriam multi temporis, qui erexit nobis muras eversos, et stare fecit portas et seras, qui erexit domos nostras.

Non etiam stare possit eorum sententia, qui volunt illas hebdomadas auspicandas esse ab edicto Darii Hystaspis, qui, ut refertur lib. 3. Esdrae, c. 3. et 4. Zorobabeli dedit epistolas ad omnes dispensatores, et praefectos, et purpuratos, ut ei manus darent, quatenus tam ipse, quam populus Israeliticus possent restaurare Ierusalem. Primo, quia ille tertius Esdrae liber inter canonicas Scripturas non computatur, subindeque non integra ei fides est adhibenda. Secundo, vix quidem stare possunt ea quae ibidem referuntur, nempe eodem anno haec omnia fuisse peracta, nimirum decretum Darii, quo facultatem faciebat civitatis, et templi aedificandae: profectionem Zorobabelis, et ascendentium cum eo in Ierusalem: inceptionem aedificationis: impedimentum eius a Tathanai, et caeteris ducibus, qui erant trans flumen: reversionem Zorobabelis in Babyloniam, ut Regis protectionem imploraret adversus repugnantes illos Principes: quaesitum in Bibliotheca Regis, qui erat in Babylonia, Cyri decretum, quo concesserat facultatem aedificandi templi Ierosolymitani: novum eiusdem Darii decretum, quod legitur primo Esdrae cap. 6. et quo Darius praecipiebat Tathanai, et aliis ducibus, ne civitatis Ierosolymitanae instaurationem impedirent, imo ex thesauro regio subministrarent sumptus necessarios ad aedificationem templi, et sacrificiorum celebrationem: regressum ipsius Zorobabelis cum isto decreto in Ierusalem: vaticinium Aggaei, et Zachariae, qui, ut legimus

1. Esdrae cap. 5. prophetaverunt adversus Iudaeos, quod habentes facultatem restaurandi Templum Domini, dumtaxat incumberent in suis privatis domibus extruendis: quis enim credet haec omnia per unius anni secundi Darii spatium potuisse impleri? maxime cum longe distaret Babylonica civitas a Ierusalem, ut videre est 1. Esdrae cap. 7. nam Esdras cum Israelitico populo revertens Ierusalem egressus est Babylone primo die mensis primi, et pervenerunt Ierusalem dumtaxat primo die mensis quinti. Oportet igitur, quod ille Darius, a quo Zorobabel anno
2. regni illius obtinuit facultatem, fuerit vel Cyrus vel Cambyses, qui forte non solum Artaxerxes et Assuerus, sed etiam Darius appellabantur.

Confirmatur quia Zorobabel tempore illius Darii, a quo licentiam estimavit aedificandae civitatis et templi Ierusalem, erat iuvenis et adolescens, ut refertur lib. 3. Esdrae, cap. 3. v. 4. et cap. 4. v. 51. Sed regnante Dario Hystaspe Zorobabel non poterat censeri adolescens: siquidem primo anno Cyri Regis Persarum iam erat dux, et princeps inter Israelitas, ut videre est lib. 1. Esdrae cap. 2. et lib. 2. cap. 1. necnon et Aggaei 2. v. 22. Cyrus autem ad minus regnavit 30. annos. Cambyses eius filius etiam totidem imperavit: post quem aliquo tempore imperium tenuerunt Magi, quibus Darius Hystaspis successit: oportet ergo eo regnante Zorobabelem natum fuisse ad minus 45. annos, qua certa aetate nec iuvenis, nec adolescens poterat aestimari. Adde quod Darius ille, quisquis fuerit, licentiam non fecerit aedificandae Ierusalem, sed dumtaxat templi instaurandae: siquidem tantum innovavit concessionem Cyri, qua licentiam fecerat Iudaeis ut aedificarent templum Hierosolymitanum, et in eo offerrent sacrificia. Quapropter Darius mandat Tathanai, et aliis ducibus, qui impediebant illam templi instaurationem: Dimitte fieri templum illud a duce Iudaeorum, et a senioribus, ut domum Dei illam aedificent in loco suo, ut videre est non solum lib. 1. Esdrae, cap. 6., lib. 3. cap. 6. ubi edictum illud Darii refertur: sed etiam cap. 2. lib. 2. ubi legimus quod regnante Artaxerxe, qui Dario Hystaspi successerat, civitas Ierusalem adhuc erat dissipata. Nam Nehemias, qui ab Artaxerxe facultatem instaurandi muros obtinuerat, Iudaeos alloquens ait: Vos nostis afflictionem in qua sumus: quia Ierusalem deserta est, et portae eius consumptae sunt igne; venite, ut aedificemus muros Ierusalem, etc. Et subinde tum temporis civitas Ierosolymitana nondum erat extructa: verba autem vaticinii non significant incipiendas illas 70. hebdomades ab exitu sermonis, seu edicti, ut aedificaretur templum; sed ut aedificaretur Ierusalem: igitur ab illo edicto Darii Hystaspis 70. illae hebdomades non sunt computandae.

Idem ferendum iudicium de illo decreto eiusdem Artaxerxis, quo anno 7. sui regni licentiam Esdrae fecit, ut ascenderet Ierusalem cum selectis ex filiis Israelis ad absolvendum, et consecrandum templum, cuius iampridem instauratio incepta fuerat: siquidem decretum istud dumtaxat spectabat ad templi aedificium, non vero ad civitatis instaurationem; ut constat ex 1. Esdrae capite 7.

Ex his itaque sequitur dumtaxat illas 70. hebdomadas ordinendas esse ab edicto eiusdem Artaxerxis, quo facultatem fecit Nehemiae anno 20. sui imperii, quatenus cum Iudaeis sibi comitibus posset ascendere Hierusalem, et eius muros ac domos instaurare: hic enim primus est exitus sermonis, ut iterum aedificetur Ierusalem, a quo exitu significat Angelus adhuc superesse 70. hebdomades usque ad Christum ducem.

§ IV.

Veruntamen non censeo hebdomadarum exordium ducendum praecise esse ab illo anno 20. quo edictum illud sancitum est, sed dumtaxat ab anno 2°., quo istud edictum executioni fuit demandatum. Quamquam enim Nehemias illud edictum anno 20. Artaxerxis exceperit, tamen ut narrat Iosephus lib. 11. cap. 5. non potuit Nehemias in Iudaeam proficisci ante annum 25. eiusdem Regis: quoniam ipse hos pene quinque annos a suscepto edicto insumpserat, ut Iudaeos per Babylonicum regnum dispersos conveniret, ageretque cum eis; maxime vero cum familiarissimis principibus, ut iuxta Regis indultum Babylonicas terras desererent, et in patriam solum reverterentur. Quod utique difficile fuit suadere hominibus iam Babyloniorum consortio ac familiaritate ita delenitis, ut vix ab eorum contubernio possent avelli, et terram uberrimam, in qua eorum plurimi nati fuerant, abiicere, ut aliam omnino vastatam et incultam, ac plurimis adversariis obsitam incolerent. Inde factum est, quod Nehemias, ut refert Iosephus, pervenerit Ierusalem tantum circiter annum 25. Artaxerxis, unde cum duos insumpserit annos in instaurandis muris et domibus illius civitatis, hinc est quod hoc ingens et grande opus non absolverit, nisi circa 9. mensem 28. anni eiusdem Artaxerxis, quod adeo accurate non retulisset Iosephus, nisi certa ac omni exceptione maiora habuisset testimonia et instrumenta. Hic autem 28. annus regni Artaxerxis incidit in annum mundi 3527., a quo si numeres 490. invenies 4017., quo certe anno crucifixus est Christus, ac subinde sic eventus exactissime prophetiae respondet.

Quod autem illae hebdomadae incipiendae sint potius ab executione illius edicti, quam ab eius concessione et promulgatione, mihi non leve argumentum est: quin cum illud edictum non fuerit a Rege concessum, nisi ex divina inspiratione, sicque potius censeri debuerit edictum Dei, quam Regis: cumque Dei decreta infallibilem sortiantur effectum, iuxta illud Psalmi: Quae procedunt de labiis meis non faciam irrita: manifestum est Angelum in isto vaticinio non tam illius edicti promulgationem, quam executionem significasse dum ait, ab exitu sermonis: unde etiam signanter non addit, ut detur licentia aedificandi Ierusalem, sed, ut iterum reaedificetur Ierusalem. Quibus significat se de reali et effectiva instauratione Ierusalem sermonem agere, et ab ea texere omnem sui vaticinii seriem et ordinem. Quod autem omnes illius vaticinii particulae mirum in modum conveniant Iesu Nazareno, sic evinco: 1. Messias ille repromissus dicitur, Sanctus Sanctorum, seu Hebraice Sanctitas Sanctitatum, vel Sanctificatus Sanctorum. Haec autem apprime conveniunt Iesu Nazareno, tam secundum divinitatem, quam humanitatem, quae in unione hypostatica superabundanti gratiarum, et omnium caelestium charismatum irriguo uncta est oleo laetitiae praeparticipibus suis. Dicitur autem Sanctus Sanctorum, sicut ens entium, lux lucis, vita vitae: quia omnis ab eo sanctitas effluxit; unicuique enim nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi, qui plenus est gratia et veritate; de cuius plenitudine omnes nos accepimus.

Quaeret hic forsitan aliquis, qualiter Christus in morte sua dicatur unctionem Sancti Sanctorum suscepisse, quippe mors videtur potius unctionis destructio, quam conservatio. Verum facile huic quaesito fit satis: quamquam enim Christus ante mortem, et ab instanti conceptionis suscepisset Divinitatis unctionem et delibutionem, ut ipse testatur Luca

1. sibi adaptans hoc Isaiae vaticinium: Spiritus Domini super me, eo quod unxerit me: attamen nondum susceperat huius unctionis plenitudinem, maiestatem, et manifestationem, ut revera contigit postquam a mortuis suscitatus est. Enimvero in resurrectione Divinitatis unctio, et immortalitatis unguentum descendit a capite istius mystici Aaron, ac summi hominum Pontificis, non solum in barbam, sed et in oram vestimenti eius, hoc est, a superiori animae portione, non solum in eius animae portionem interiorem, sed etiam in eius corpus. Unde merito Apostolus ad Rom. 1. Christi resurrectionem his verbis commendat: Praedestinatus est Filius Dei in virtute secundum Spiritum sanctificationis resurrectione mortuorum. Cum igitur Christus mortuus fuerit, ut nostra deleretur iniquitas, sicut praedixerat Angelus: ita per resurrectionem unctus est Sanctus Sanctorum; nam, ut ait Apostolus Rom.
2. Traditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter iustificationem nostram.

Secundo, is est in quo consummata fuit praevericatio: Iudaei enim mensuram Patrum suorum implentes, nedum iustum Ioseph vendiderunt, nedum commutaverunt gloriam Dei in similitudinem vituli aurei, et aliorum idolorum; nedum denique Prophetas, sed et ipsummet Dei Filium occiderunt: hoc autem est quartum eorum peccatum, quod non ad tempus, sed usque ad mundi finem est puniendum. Ita enim intelligendus est Propheta Amos, dicens cap. 2.: Super tribus sceleribus Israel transferam, vel convertam eos, et super quatuor non convertam eos, quia vendiderunt iustum pro argento. Licet enim Iudaei pro argento iustum venditum intelligant Ioseph filium Iacob a fratribus in Egyptum pretio traditum deportandum: nihilominus Rabbi Samuel in Epistola sua ad Rabbi Isaac Magistrum Synagogae, quae est sub Hulmoza in Marrochitano Regno, quaeque a Patre Bonihomine Ordinis Praedicatorum in antiqua Hispaniae Bibliotheca reperta est, et ex Arabico idiomate Latine donata, et una cum Opusculis S. Antonii typis excussa, in qua quaerit ab illo Rabbi sapientissimo, cur ea in captivitate, qua modo premuntur, nullus adesset Propheta, nullus sacrificandi ritus, nulla recuperandae libertatis spes, sicut in prioribus captivitatibus per Prophetas facta promissio: inquirens pariter, quodnam esset illud gravissimum peccatum, ratione cuius tam dura, tamque diuturna captivitate premerentur; haec habet cap. 1. Ipsi etiam Christiani, quibus sacrorum librorum studium videtur esse traditum a Deo, respondent doctrinae nostrae praedictae, quod primum in quatuor sceleribus Israel est venditus Ioseph a fratribus suis: et secundum peccatum assignant adorationem vituli in Oreb: et tertium fuit occisio Prophetarum: quartum scelus fuit venditio Iusti, scilicet Iesu. In vindicta primi patres nostri fuerunt in captivitate Egypti. In punitionem secundi plures perierunt in solitudine, et in ea degerunt exules per quadraginta annos. In tertii ultionem innumeras ac diversas passi sunt captivitates, potissimum Babylonicae per septuaginta annos. Cum autem Propheta Amos ponat expresse venditionem Iusti, nullusque apparuit venditus Iustus, praeter Iesum a Nazareth, mihi videtur quod sumus in illo quarto maximo peccato, et propterea in captivitate, de qua loquitur Deus, quod non reducet ultra. Iam enim sunt mille anni, in quibus nihil proficimus inter Gentes, nec est spes proficiendi amplius.

Per eum peccatum finem accepit, et deleta est omnis iniquitas; lavit enim nos a peccatis nostris in sanguine suo, et semetipsum Patri in ara crucis immaculatam victimam obtulit, ut nos ab omni iniquitate redimeret, et fieret propitiatio pro peccatis nostris; non pro nostris tantum, sed et pro totius mundi criminibus. Per eum adducta est iustitia sempiterna, vera nempe et aeterna, non legalis et figurativa, quae non ad tempus, ut Mosarcae, sed semper in caelis et in terra sit duratura; qui enim biberit ex aqua, quam Christus daturus venit, non sitiet iterum; sed fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. In ipso tandem impleta est omnis visio, et prophetia, omnia namque fecit, dixit, et passus est, quae de Messia venturo Prophetae vaticinati sunt. Inde habet tres praecipuos per Messiae adventum praestandos effectus, et fructus: 1. peccati emaculationem: 2. verae iustitiae collationem: 3. Prophetiarum adimpletionem.

Tertio, passus est in medio ultimae hebdomadis, anno videlicet 18. Tyberii.

Quarto, in Christi D. morte templum violatum fuit ac profanatum, quando scilicet velum templi scissum est a summo usque deorsum, saltem velum exterius, quo populus a Sacerdotibus seiungebatur, quasi templum illud nihil iam haberet in arcanis, nihil reverentiae, nihil religionis. Inde Sanctuarii aditus soli summo Sacerdoti licitus, idque singulis tantum annis in die Expiationis, sub mortis interminatione si saepius ingrederetur, ut notat Philo in libro De legatione ad Caium; nedum patuit multis Sacerdotibus, quibus ab eo tempore licitum fuit ingredi in Sancta Sanctorum, ut scribit Iosephus Gorionides lib. 3. v. 25. sed et ipsis Iudaeis, quando tempore Flori, Syriae praesidis post Pilatum, orta seditione, cuncti Iudaei confugerunt ad templum Dei; imo etiam ipsis Vespasiani temporibus, quando nedum ipsius statua in templo fuit collocata, sed et eius milites templum ingressi illud spoliaverunt, et incenderunt. Ideo quod in morte Christi collapsum fuerit superliminare templi magno terrae motu, auditaeque fuerint Angelorum templi custodum voces in eo dicentium: Migremus hinc, ut Evangelio Nazaraeorum observat S. Hieronymus 9. Quamvis Iosephus id referat ad tempus Pentecostes, quinquaginta diebus post mortem Christi: verum potuit aberrare, vel incerto rumore, vel quia ignarus erat Mysteriorum nostrae Religionis, aut forte Christianis intensus. Itaque fuit in templo abominatio, cum in eo starent milites idola colentes: desolationis, quoniam illud omnibus suis vasis, et ornamentis nudaverunt, ac postea igne apposito in cineres, et favillas redegerunt, omnesque Iudaeos aut cruenta morte peremerunt, aut diversas in Provincias exules actos, perpetua, duraque captivitate manciparunt: sicut vaticinatus fuerat Christus Luc. 21.:

Cum videritis ab exercitu circumdari Hierusalem, tum scitote, quia appropinquavit desolatio eius: tunc qui in Iudaea sunt, fugiant ad montes, et qui in medio eius, discedant, et qui in regionibus, non intrent ad eam, quia dies ultionis hi sunt, ut impleantur omnia, quae scripta sunt: et cadent in ore gladii, et captivi ducetur in omnes gentes, et Hierusalem calcabitur a gentibus, donec impleantur tempora Nationum.

Conclusio tertia. — Probare potest Messiam advenisse ex multis Scripturae testimoniis, quibus designantur Messiae nativitas, illius vitae status, ministerium, mortis genus, resurrectio, et in caelum receptio; quae omnia mirum in modum in Iesu Nazareno completa videntur. Siquidem praedicitur Messias futurus ex semine David. Ps. 131.: Iuravit Dominus David veritatem, et non frustrabitur eam: de fructu ventris tui ponam super sedem tuam: quod equidem impletum est in adorando illo Iesu Nazareno, qui, ut praenuntiavit Angelus ipsius Matrem alloquendo, Luca primo, filius David fuit, et dedit illi Dominus Deus sedem David Patris eius, ut regnaret in domo Iacob in aeternum.

Secundo, Messias denuntiatur nasciturus ex Virgine, Isai. 7.: Ecce Virgo concipiet, et pariet Filium, etc. Iesus autem natus est ex Maria Virgine ante partum, in partu, et post partum: nam Luc primo: Missus est Angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth, ad Virginem desponsatam viro, etc. Similiter Messias erat nasciturus in Bethlehem iuxta illud Micheae 5.: Et tu Bethlehem Ephrata parvulus es in millibus Iuda: ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus eius ab initio, a diebus aeternitatis. Iesus autem natus est in Bethlehem, ut legitur Luc. 2.

Tertio, Messias futurus erat pauper et abiectus, iuxta illud Zachariae 9.: Ecce Rex tuus veniet tibi iustus, et salvator: ipse pauper, et ascendens super asinam. Iesus autem pauperrimus fuit; nam, ut dicebat Luca 9.: Vulpes foveas habent, et volucres caeli nidos; Filius autem hominis non habet, ubi caput reclinet: unde egregie Bernardus ait, quod pauper fuit in nativitate, pauperior in vita, pauperrimus in morte; similiter ascendit super asinam in triumphali suo in Ierusalem ingressu, ut legitur Matthaei 21.

Quarto, Messias tradendus erat in mortem pro triginta argenteis. Zachariae 11.: Appenderunt mercedem meam triginta argenteis. Morte turpissima erat moriturus, Sapient. 2.: Morte turpissima condemnemus eum. Cruci affigendus, et flagellis laniandus: Psalm. 21.: Foderunt manus meas, et pedes meos, et dinumeraverunt omnia ossa mea. Huius vestes sorte erant distribuendae: ibidem: Super vestem meam miserunt sortem. Eius ossa, et corporis membra non erant confringenda, iuxta illud Exodi 12.: Os non comminuetis ex eo.

Quinto, praedicitur eius Resurrectio. Psal. 56.: Exurge gloria mea, inquit Pater caelestis; cui Filius: exurgam diluculo. Ascensurus in caelum, Psal. 67.: Ascendisti in altum, captivam duxisti captivitatem. Missurus Spiritum sanctum, Ioelis secundo: Effundam de Spiritu meo super omnem carnem. Exterminaturus idola, Zachariae 13.: Erit in die illa, dicit Dominus, disperdam nomina eorum de terra, et non memorabuntur ultra. Conditurus legem alteram, Baruch secundo: Et stabiliam illis alterum Testamentum sempiternum. Repudiandus a populo Iudaeorum, Ieremiae 5.: Negaverunt Dominum, et dixerunt: non est ipse. Haec autem omnia, ut constat ex Historia Evangelica, impleta sunt in Iesu Nazareno: igitur ille verus erat Messias.

His adde, quod, ut praenuntiaverat Angelus Danielem alloquens, post occisum Messiam repudiandi erant Iudaei, civitas, et Sanctuarium dissipanda a Duce venturo, omnis Iudaica natio vastanda, et illius desolatio in finem perseveratura; at Iudaei non possunt negare, post occisum Iesum a Nazareth, vastatam fuisse Civitatem Ierosolymam sub Ducibus Vespasiano, et Tito, templum solo aequatum, omnia sacrificia extincta, Iudaei per orbem dispersi, sub dura captivitate gementes: unde eleganter S. Hieronymus Epistola ad Dardanum ait, Iudaicam nationem alloquens: Quomodo clementissimus quondam Deus, qui nunquam tui ante oblitus fuit, nunc per tanta spatia temporum non adducitur, ut solvat captivitatem, et ut verius dicam, expectatum tibi mittat Anti-Christum? ob quod facinus, et tam execrabile scelus, avertit a te oculos suos? Enarrabunt coeci parentes tuorum: Sanguis eius super nos, et super filios nostros! Et: Hic est haeres, venite occidamus eum, et nostra erit haereditas: et: Non habemus Regem, nisi Caesarem? Habes quem elegisti, usque ad finem mundi serviturus es Caesari; donec gentium intret plenitudo, et quae quondam eras in vertice, caeteris in fundo.

Obiicies Iudaei, multa esse vaticinia Prophetarum de futuro Messiae adventu, quae nullatenus in Iesum Nazarenum quadrare possunt: ergo ex his, quae protulimus, non potest evidenter colligi ipsum esse verum Messiam. Ut probent antecedens, multos proferunt Scripturae textus. Primo quidem, quod tempore Messiae, ut legimus Isaia cap. 11. Habitubit lupus cum agno, et pardus cum haedo accubabit, vitulus, et leo, et ovis simul morabuntur, et puer parvulus minabit eos. Item Isaiae 2.: Erit in novissimis diebus praeparatus mons Domini in vertice montium: inde colligunt tempore Messiae Templum Hierosolymitanum, et mons in quo fundatum erat supra omnes montes fore elevandum, etc.

Verum respondeo, Iudaeos his in proferendis et explicandis textibus turpiter hallucinari, et duplici errore laborare: quorum primus est quod plurima, quae de adventu Messiae aenigmatice, spiritualiter, aut metaphorice dicta sunt, litteraliter velint intelligi, quales sunt textus mox laudati: secundus eorum error est quod duos distinguunt adventus Messiae: alium ut Salvatoris ad liberandos homines, alterum ut iudicis ad iudicandos; illum in humilitate, hunc in maiestate et gloria. Hinc enim factum est, ut in conciliandis oraculis de futuro Messia multum laborent, nec tamen exitum inveniant: nam quaedam vaticinia ipsum divitiis affluentem gloria et honore coronatum, omnium nationum sceptrum et imperium tenentem ac moderantem exprimunt: alia vero oracula eum designant futurum pauperem, abiectum, novissimum virorum, ab omnibus despectum: quocirca coguntur Iudaei duos distinguere Messias, quorum unus sit pauper et humilis, alius dives et praepotens.

Tertio, quam haec inania sint, et absque fundamento, satis colligitur ex Scriptura sacra, quae unius Messiae meminit: sed duplicem in eo distinguit adventum. Quod ita eleganter prosequitur S. Augustinus Tractatu 1. in Ioannem, expendens illud Psalmi: Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit: ubi ait:

Siluit, ut iudicaretur: non silebit cum ceperit iudicare. Non diceretur, Manifeste veniet, nisi primo venisset occultus: nec diceretur, Non silebit, nisi quia primo siluit. Quomodo autem siluit? Interroga Isaiam: sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram eo qui se tondet fuit sine voce: sic non aperuit os suum. Veniet autem manifestus, et non silebit: quomodo manifestus? Ignis ante ipsum praecedet, et in circuitu eius tempestas valida.

Adde quod apertissime convinci possit illa Iudaeorum pervicacia, et gravissimus error de duplici Messia ex cap. 53. Isaiae, ubi praedicitur Messiae nativitas, contemptus, persecutio, occisio, gloriosa resurrectio, et omnium populorum ad ipsum conversio, ut appareat eundem Messiam esse, qui pauper et dives, abiectus et sublimis, subiectus et omnium Dominus praenuntiatur, ut diximus supra.

Non expendimus hic rationes, quibus probatur Messiam Deum et hominem esse debere: congruentiori namque ordine ista discutiemus, et resolvemus Disputatione secunda, demonstrando Incarnati verbi dignitates et praecellentias.