Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Certum esse Christum ab instanti suae conceptionis habuisse gratiam habitualem, qua sanctificabatur formaliter, necnon et gloriam essentialem animae, nempe Dei fruitionem per visionem illius intuitivam, et amorem beatificum. Certum pariter, quod si assumpsisset naturam humanam tali gratia habitualem, et gloria essentiali destitutam, utramque mereri potuisset, per bonos actus supernaturales, et cum auxilio supernaturali elicitos; siquidem nulla ex conditionibus ad meritum requisitis istis actibus deficeret. Unde soTum superest hic examinandum, an Christus per opera subsequentia gratiam habitualem, et gloriam essentialem meruerit, aut saltem de potentia absoluta mereri potuerit: siquidem meritum non debet necessario praecedere praemium, praecessione saltem temporis, quia aut meritum comparatur ad praemium, aut comparatur ad Deum conferentem praemium: sed ex neutro capite desideratur praecessio temporis respectu praemii. Et quidem, quod non ex primo capite, patet, quia in illis, qui quotidie merentur augmentum gratiae, est simul meritum, et praemium; eodem enim instanti, quo merentur, Deus infundit augmentum gratiae. Non etiam ex secundo capite, quia nulla videtur repugnantia, quin eodem instanti, in quo est meritum, Deus acceptet illud in praemium aliquod, cum sit omnipotens, si aliunde non repugnet. Praeterea quotiescumque via aliqua ad terminum est instantanea, potest simul esse terminus, et via, nec est ulla repugnantia, ut patet in generatione: at vero meritum est instans, et est quasi via ad praemium tamquam ad proprium terminum; ergo non repugnat talem terminum poni tempore cum tali via; nec ex parte termini, et viae, nec ex parte Dei conferentis talem terminum. Praeterea non videtur aliunde esse, puta ex aliquo extrinseco; nam si qua esset repugnantia, maxime quia ille qui elicit praemium est in statu repugnante statui possessionis termini, sicut v. g. Petrus viator, ut sic, non statim consequitur praemium, atque meretur, quia meretur per fidem, vel per alias virtutes spectantes ad statum viatoris repugnantis statui praemii beatifici. In proposito nostro vero non poterat adesse haec repugnantia, quia Christus mereri poterat per virtutes, quae non habent repugnantiam cum statu beatifico.

Notanda 2. Certum esse Christum non sibi tantum, sed etiam aliis meruisse; quippe gerebat munus et officium mystici capitis Ecclesiae, cuius erat vitam spiritualem membris influere, sicut enim in corpore naturali caput sentit sibi et omnibus membris; ita in corpore mystico Ecclesiae Christus non solum sibi, sed etiam suis membris vitam, motum, et sensum spiritualem procurare debuit. Hinc oritur difficultas, an Christus aliquid etiam Angelis. Cum vero homines alii sint fideles, inter fideles alii Christum praecesserint, alii subsecuti sint, quaeritur quid istis omnibus Christus meruerit, an videlicet eis suis meritis obtinuerit, non solum primam gratiam sanctificantem, liberationem a culpa, et ianuae caelestis reserationem, sed etiam praedestinationem ipsam, sumptam tam pro electione aeterna ad gloriam, quam pro debita ordinatione mediorum ad illam consequendam.

Notanda 3. Inter varios Calvini errores hoc unum praecipuum fuisse, quod ut docet lib. 2. Institut., cap. 17. § 6. Christus Dominus nil sibi meruerit, nec gloriam corporis, nec nominis exaltationem, sed omnia sua merita ad nos ordinaverit, omneque praemium illis correspondens nobis contulerit. Quocirca acriter insectatur scholasticos Doctores, et cos inanis curiositatis, et damnandi temeritatis arguit, quod doceant Christum non solum nobis, sed etiam sibi aliquid meruisse. Verum quam impium, quamque divinis Scripturis adversum sit hoc haereticum dogma, infra patebit.

Conclusio prima. — Christus de facto sibi non meruit, imo nec de potentia ordinaria mereri potuit gratiam sanctificantem, et gloriam animae; quamvis de potentia ultraordinaria utramque mereri potuerit. Haec Conclusio tribus partibus constat, quarum prima est non solum Alensis. 3. p. q. 17. memb. 3. art. 1., S. Thomae ibidem q. 19. art. 3., S. Bonaventurae in 3. d. 19. a. 2., sed etiam Subtilis Doctoris ibidem n. 12., ubi ait: Dico quod non meruit sibi fruitionem: quia si sic, aut operatione elicita circa ea quae sunt ad finem, aut circa ipsum finem. Non primo modo, quia primum actum habuit circa finem, fruendo prius scilicet, quam alium quem actum haberet circa aliquid quod est ad finem. Et si meritum fuit circa aliquid, vel aliqua obiecta visa in Verbo, ut dictum est secundum viam praecedentem, vel circa matrem, vel circa electos multos volendo eis beatitudinem: naturaliter tamen praecessit operatio circa ipsum finem, scilicet Trinitatem, vel essentiam in Trinitate: nec actu fruitionis, qua fruitur Trinitate, meruit eandem fruitionem, quia hoc non esset aliud dicere, quam meruit fruitionem, quin habuit fruitionem: vel meruit, quia Deus dedit actum: quod nihil est dicere, quia nullus actus est meritorius sui ipsius, licet possit esse alterius: igitur Deus liberaliter, sine aliquo merito praecedente, ultima fini, et ita non meruit sibi fruitionem. Unde Augustinus 13. De Trinitate, cap. 19. dicit quod summa gratia est quod homo in unitate personae est Deo coniunctus: et quamvis loquantur de gratia unionis, idest gratuita Dei voluntate uniente, tamen ad unionem istam concomitanter sequitur gratia fruitionis de tanto, ideo fuit summa gratia sine meritis praecedentibus, ut Doctor. Quia significat Christum non potuisse mereri illam fruitionem, nisi per aliquem actum meritorium, qui versaretur vel circa Deum, vel circa aliquam creaturam, et per ipsammet fruitionem: sed neutrum ex iis potest affirmari. Non primum, quia nullum actum habuit, quo mereri posset priorem instanti fruitione. Non secundo credibile quin ipsius anima non potuit occupari circa creaturam per aliquem actum antecedentem ipsam fruitionem, siquidem creaturas nosse non potuit in illo primo instanti nisi in Verbo, et consequenter prius fruebatur Verbo saltem prioritate naturae, quam videret ullam creaturam in Verbo repraesentatam. Non denique tertium, alias diceretur meruisse ipsam fruitionem, quia habuit fruitionem, quod certe ridiculum esset: nullus enim actus est meritorius sui ipsius, licet possit esse meritorius alterius.

Idem dicendum de gratia habituali sanctificante, quam non potuit illam mereri per actus ab ipsa procedentes: sed omnis actus meritorius Christi est a gratia habituali: igitur non potuit ipsam mereri. Maior constat: nam principium meriti de lege ordinaria non potest esse praemium operum procedentium ab ipso. Maior etiam est evidens, quia Christus mereri debuit per actus connaturaliter meritorios. Siquidem cogitare debemus actus Christi fuisse elicitos conformiter ad suam naturam, nisi aliunde sit revelatum; nulla autem revelatione constat Christum actus supernaturales elicuisse modo connaturali. et ubinde id non debemus asserere: sed modus connaturalis actus meritorii est, quod procedat a gratia habituabili, non vero quod illam praecodat: igitur asserendum est Christum de potentia ordinaria non meruisse suam gratiam sanctificantem.

Obiicit Doctor: Gloriosius est et laudabilius habere praemium per merita, quam sine meritis: sed Christus habuit gratiam et gloriam modo omnium nobilissimo: igitur conveniens fuit, ut illam haberet per merita. — Respondet ibidem distinguendo maiorem: id laudabilius est, quando praemium potest haberi ex meritis, concedit: secus, negat. Et similiter distincta minorem, negat consequentium. Quia, inquit, coniunctio animae Christi cum Deo per actum fruitionis fuit tanta et tam excellens, ut ad ipsam non potuerit concurrere meritum, et nobilius est habere actum, ad quem non potest praecedere meritum ex liberalitate dantis, quam habere actum minus nobilem ex meritis praecedentibus: et videtur hoc rationabile, quia sicut Deus creavit in esse naturae aliquam substantiam, puta naturam Angeli, ad quam creandam non potuit cooperari causalitas causae propier perfectionem talis naturae, ita in genere moris creavit Deus aliquem actum beatificum, ad quem non potest esse actus aliquis meritorius prior; et eiusmodi fuit actus beatificans animae Christi, et hoc propter nobilitatem et excellentiam actus, et modi habendi actum, quia immediate antequam haberet aliquem actum circa ea quae sunt ad finem, habuit actum illum beatificum. Aliam quamdam solutionem satis piam et probabilem affert dicendo, quod propter bonum patriae, et pulchritudinem eius, quae consistit in quadam diversitate debuit aliquis habere beatitudinem sine omni merito, quia dantur ibi alii habentes beatitudinem variis modis per merita. — Ad illam vero obiectionem respondet Seraph. Doctor, quod gloriosius est habere praemium per merita, quam sine meritis, in iis qui uniuntur per conformitatem affectus; quia in istis gratia et gloria est quasi accidentalis per modum acquisitionis, quia isti natura sua nati sunt indifferentes esse boni, et mali; secus autem est de homine assumpto a Verbo, qui non tantum unitus est Deo per conformitatem affectus, sed etiam unione personali: unde non dicitur homo dignus, sed Deus, et ideo gratia ipsi est quodammodo naturalis, quia connaturaliter exigitur ab unione hypostatica, unde multo gloriosius est ei habere gloriam a prima sua creatione, quam habere eam per acquisitionem.

Obiicit 2. Voluntas Christi fuit prior natura, quam fruitio: sed illa prioritas sufficit ad meritum: igitur Christus mereri potuit fruitionem. Deinde, idem actus, ut prior natura seipso, potest mereri seipsum: igitur Christus poterat convenienter mereri fruitionem per ipsam fruitionem. — Negat minorem Doctor, quia ad merendum praemium non sufficit, quod voluntas concipiatur ut prior praemio, quia ipsa non est meritum, sed oportet, quod meritum ipsum saltem natura praecedat praemium. Et secundum negat actum posse considerari ut prius natura seipso, nisi consideratione rationis sine fundamento sufficiente in re; qualis consideratio non sufficit, ut sit meritum respectu sui ipsius; et dicit praeterea, quod si actus esset meritum sui ipsius, idem esset elicere, Deus ideo addit actum pro praemio, quia dedit actum. Adde esse terminis evidens esse, quod licet idem actus posset esse praemium Christo, hoc est datum ipsi ratione connaturalis exigentiae unionis hypostatica, et meritum respectu aliorum praemiorum: non tamen posset esse meritum respectu sui ipsius.

Obiicies 3. Sicut se habet gratia ad gloriam, sic se habet meritum ad praemium: sed Christus habuit gratiam ordinatam ad gloriam: ergo pariter habere debuit meritum ordinatum ad praemium, nempe ad beatitudinem, et fruitionem Dei. — Distinguit maiorem Seraph. Doctor: sic se habent quantum ad conditionem disponendi, concedit: quantum ad suam originem, negat: quia gloria a Deo solo conceditur, meritum vero est actus procedens a libero arbitrio gratia informata. In Christo potuit esse ordo gratiae ad gloriam salvo ordine utriusque ad unionem: sic autem non est de ordine meriti ad praemium, nam meritum dicit ordinationem ad praemium, sicut dispositio, et complementum, et sicut via ad terminum, et ideo necesse est meritum praecedere praemium, vel prioritate temporis, vel naturae; neutro autem modo debuit in Christo praecedere.

Obiicies 4. Angeli sancti habuerunt praemium per merita: sed non minoris fuit excellentiae gratia in Angelis, quam in Christo: ergo Christus etiam debuit habere praemium per merita. — Nego paritatem, quia Angeli in primo instanti suae formationis non habuerunt unionem cum Deo, nisi dumtaxat accidentalem, nempe per gratiam sanctificantem: Christus vero habuit unionem personalem cum Deo a suae formationis instanti, quae personalis unio exigebat non solum gratiam sanctificantem, sed etiam unionem beatificam animae Christi cum Deo per visionem et amorem.

Probatur secunda pars, nempe quod Christus Dominus de potentia [ordinaria] potuit mereri gratiam habitualem, et beatitudinem animae, quam habuit ab initio suae formationis: quia ad rationem meriti sufficit quaedam prioritas naturae inter ipsum meritum et praemium: at quamvis anima Christi ab initio suae formationis, et unionis cum Verbo fuerit donata beatitudine et gratia sanctificante, potuit etiam esse prioritas naturae inter actum meritorium, puta inter actum quemdam charitatis correspondentem scientiae infusae, et ipsam beatitudinem; licet enim de facto primus actus, quem voluntas creata Christi elicuit, fuerit beatificus, nihilominus de potentia absoluta potuit esse alius, quam beatificus, et prior actu beatitico prioritate quadam naturae, quae non impedisset quominus anima illa fuisset beata similitudine temporis, non vero naturae. Et huic sententiae favent maxime illi omnes, qui tenent Christum meruisse de facto, vel saltem mereri potuisse etiam de potentia ordinaria suam beatitudinem, ut sunt Albertus Magnus, De Bassolis, etc. quam quidem sententiam male Recentiores temeritatis arguunt, cum tot graves habeat patronos.

Dices: Repugnat aliquod subiectum esse simul in termino, et moveri ad terminum: sed anima Christi per fruitionem, et beatitudinem est in termino, per meritum vero movetur ad illam beatitudinem tamquam ad suum terminum: igitur repugnat eam esse in primo instanti beatam, et simul illam beatitudinem mereri. Deinde, nullus mereri potest, nisi mediante actu spei de praemio obtinendo: sed spes beatitudinis non potest esse in eodem instanti cum eius fruitione et possessione: igitur implicat Christum in eodem instanti beatum, simul et suam beatitudinem mereri. Denique, nullus potest mereri sine didilectionem Dei, quae per actum intellectus reguletur: sed in illo primo instanti non potuit anima Christi regulari aliqua notitia quae sufficeret, et visio beatifica: dilectio autem simul existens cum visione beata regulari nequit cognitione obscuro fidei, quia cognitio obscura non potest esse simul cum cognitione intuitiva: igitur illa dilectio necessario regulari deberet per notitiam scientiae infusae, vel beatifica. Non potest autem regulari per notitiam intuitivam, quae est posterior scientiae beatificae: igitur necesse est Christi dilectionem regulari per scientiam beatam: at dilectio regulata per scientiam non potest esse meritoria: igitur per illam Christus mereri non potuit. — Respondeo ad primum distinguendo maiorem: subiectum non potest esse simul in termino, et in motu successivo ad terminum, concedo: instantaneo, nego: meritum autem non consistit in motu successivo, sed in actione et mutatione instantanea: idem simul potest esse, et in eodem instanti temporis cum praemio, ut constat de augmento gratiae sanctificantis, quod simul et in eodem instanti est cum merito illius gratiae. Ad secundum dico, maiorem esse veram de lege ordinaria, nempe quod quis mereri non possit beatitudinem absque spe illam consequendi; nihil autem officit, nec ulla potest ostendi repugnantia, quod de potentia Dei absoluta, quis mereri possit absque certa et indubitata fiducia consequendi praemium, ad quod aspirat. Et tertium dico dilectionem illam Christi et in casu fore regulandam per scientiam infusam, quae licet de facto supponat notitiam beatificam, et visionem intuitivam, tamen in illa hypothesi prius gloria supponeretur infundi, quam lumen gloriae, et subinde in eo casu praeexisteret ad visionem Dei intuitivam, et regularet dilectionem animae Christi per quam illam Dei visionem, et fruitionem mereretur.

Conclusio secunda. — Christus revera meruit gloriam sui corporis, et suae nominis exaltationem.

Haec colligitur ex Scriptura sacra, quae illam veritatem aperte significat. Sic Lucae 24. Nonne haec oportuit pati Christum, et ita intrare in gloriam suam? corporis scilicet, nam gloriam animae a primo conceptu habuit. Ascendit, quid est, nisi quia descendit in inferiores partes terrae? ubi ascensus in caelum descensui per humilitatem tribuitur. Item idem propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen, quod est super omne nomen: ut in nomine Iesu omne genu flectatur, etc. Quibus verbis Apostolus (ut ibidem observat sanctus Thomas) commendat praemium humilitatis Christi, per quam meruit sibi exaltationem quantum ad tria: nimirum quantum ad gloriam resurrectionis, ut denotatur per illa verba, propter quod et Deus exaltavit illum: quoad manifestationem suae divinitatis, ut designant verba sequentia, et donavit illi nomen, quod est super omne nomen: et quoad reverentiam totius creaturae, qua debet ipsi honorem rependere, ut significant sequentia verba, ut in nomine Iesu omne genu flectatur,* etc. — Illa autem nominis exaltatio maxime consistit in illis variis testimoniis, quibus attestata est illius divinitas et sanctitas, dum nasceretur, baptizaretur, transfiguraretur, et moreretur. Gloria vero corporis consistit in dotibus gloriosis, quibus illustratum est illius divinum corpus in instanti resurrectionis, necnon et in ipsa resurrectione, quam ipsum promeruisse docet S. Augustinus: quin humiliatus est, propterea Deus exaltavit eum a mortis. Hinc idem tract. 104. in Ioan. Humilitas claritatis est meritum, inquit, claritas est humilitatis praemium: quam utique claritatem Christus a Patre petebat Ioan. 17. his verbis: Ego te clarificavi super terram, opus consummavi, quod dedisti mihi ut faciam, et nunc clarifica me tu, Pater. Confirmatur eadem veritas auctoritate SS. Patrum. Proditt imprimis S. Chrysostomus, qui sic scribit, hom. ad Philip.: Dicimus, an non retrorsum praestitit Christus obedientiam? Propterea eripuit supremum honorem. An non servus factus est? Quapropter Dominus est omnium, et Angelorum et hominum. Succedit S. Virgilius martyr, lib. 5. contra Eutych.: Numquid, ait, et honoribus sublimari, et dignitatis praerogativis augeri natura divina Christi indigebat, ut humilitatis et obedientiae, ac mortis merito sublimium meritorum tenere fastigium, et potestatem caeli et terrae mereretur accipere, tamquam qui antea non habuerit? Legant Apostolum docentem de hoc ipso: Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, etc. His verbis beatus Martyr aperte negat exaltationem, de qua Apostolus loquitur, competere divinae Christi naturae. Deinde humanae datum fuisse tradit, quia humiliatione, obedientia et mortis perpessione istud accipere meruerat. Postea quoque id ipsum aliis Scripturae testimoniis confirmat. Subiicit enim: Et David scribit: De torrente in via bibit, propterea exaltabit caput. De torrente, idest, de fluvio mortis humanae: propterea exaltabit caput, qui mortem gustavit. Et ipse in Evangelio: Propterea, inquit, diligit me Pater meus, quoniam animam meam pono pro fratribus meis. Et paulo post: Persequamur, ait, beatitudinis eius munera passionis eius merito acquisita. Dicit Isaias propheta: Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longaevum, et voluntas Domini in manu eius dirigetur, etc. Tandem concludit: Vide quanta eum ob meritum passionis adepturum propheticus sermo describit. Ex quibus claris et utriusque Testamenti Scripturis certum efficitur, Christum ob meritum passionis suae, gloriam proprii corporis atque nominis sui exaltationem accepisse. His adstipulatur S. Cyrillus scribens lib. De recta in Deum fide, ad Regin. lib. 3. Sent. dist. 18. Ob eam mortem et perpessionem, summae gloriae coronam promeruit. Succeditur S. Fulgentius, lib. 3. ad Eutym., ipsis verbis: Filius Dei non sprevit carnem nostram, id est infimam nostrum suscipere, quia totum hominem venerat liberare: nec potuit infimo nostro infimus fieri, per quem intimum nostrum, in illud nomen quod super omne nomen est, meruit exaltari, ut in nomine Iesu omne genu flectatur, etc. His consentit Rupertus, l. 2. in Habac. ps. 68. dum explicans illa Davidis verba: Dederunt in esurientem me fel: et a Sapientia: Morte turpissima condemnemus eum: sic, inquit, tanta ignominia repletus, passus est, pro gloria, videlicet sciens inde sibi proventurum, ut iam ex ea sederet a dextris virtutis in gloria Dei Patris: nam propter hoc, inquit Apostolus, et Deus exaltavit illum, etc. Plures alias SS. Patrum ea de re sententias adiicerem, sed ne diffusior videar, illae mihi satis superque sufficient ad confutandam Calvini blasphemiam, qui exponens praetata Apostoli verba: Propter quod exaltavit illum, etc. haec scribere non erubuit: Frivolum est quod ex hoc loco sophistae conantur elicere, Christum scilicet primo sibi meritum esse, deinde aliis. Sed progreditur: quis non videat hoc a Satana suggeri, Christum in cruce passum, ut sibi compararet operis sui merito, quod non habebat? Quis negat istos Satanae instinctu reclamare Christum sibi ante gloriam esse promeritum, quam nobis salutem? Haec ille.

Dices: Praemium est excellentius merito, quia Deus remunerat supra condignum: sed charitas Christi superexcedebat glorificationem corporis: ergo opus ex charitate illa procedens dignum erat maiore remuneratione: non ergo ordinabatur ad glorificationem corporis sicut meritum ad praemium. — Respondet Seraph. Doctor, quaest. 2. maiorem esse quidem veram de praemio substantiali, quo Deus remunerat hominem supra condignum, non vero de praemio accidentali, seu inferioris boni, quam sit substantiale; maiorem enim homo potest mereri minus bonum: et ideo illa maior propositio non est universaliter vera. Respondebit secundo ad minorem, posse dici, quod praemium corporis Christi fuit excellentius merito, si fiat comparatio ad statum, et ad opus, per quod meruit; nam status corporis fuit nobilior post glorificationem, quam ante: gloria etiam corporis excedebat labores corporis, quos Christus sustinuit.

Dices 2: Anima Christi fuit donata beatitudine propter unionem ipsius ad Verbum, non autem propter ulla merita: sed illius corpus etiam fuit unitum Verbo: ergo pari ratione donari debuit gloria, et beatitudo absque ullis meritis. — Respondet Seraph. Doctor ibidem, non esse paritatem inter beatitudinem corporis, et animae in Christo, quia cum Christus venisset, ut pro nostris delictis satisfaceret, ad id conveniens erat, ut aliqua eius portio subiaceret poenalitatibus, ut divinae iustitiae satisfacere posset, et nobis gloriam promereri; ad id autem convenientior fuit portio interior, quam superior, ideo conveniens fuit, ut superior portio donaretur beatitudine, inferior vero illam tam sibi, quam nobis promereretur.

Dices 3: Nullus mereri potest quod sibi iure debetur: sed gloria corporis iure debebatur Christo, haec enim naturaliter sequitur ex beatitudine animae: igitur illam Christus non potuit promereri. — Respondet Doctor num. 5. Christum quidem non meruisse simpliciter et directe gloriam sui corporis, sed tantum indirecte, nempe per amotionem impedimenti, quo gloria animae suspendebatur, et prohibebatur, ne redundaret in corpus. Potest dici, inquit, pie sentiendo cum Magistro, et pie glossando, quod quamvis non meruerit directe impassibilitatem utriusque, meruit tamen amotionem impedimenti, propter quod non fuerunt statim, scilicet desitionem miracali prohibentis redundantiam gloriae in portionem interiorem, et in corpus. Quibus Doctor significat Christum meruisse, et obtinuisse a Deo, ne amplius continuaret istud miraculum, quo suspendebatur animae gloria, et prohibebatur, ne redundaret in corpus.

Nec valet dices cum Goneto, et aliis Recentioribus, doctrinam Scoti hac in parte videri minus consentaneam, quia sequeretur inde, quod Christus non meruerit proprie sui corporis gloriam. Istud enim nego ex Doctoris doctrina colligi, non enim negat Doctor Christum non meruisse sui corporis gloriam, sed solum, quod indirecte haec gloria sub meritum ceciderit.

Dices denique: Sola causa adventus Christi in mundum est hominum salus: igitur omne suum meritum in nostram utilitatem impendit, non in sui gloriam. Probat antecedens Calvinus ex illo Ioan. 3. Sic Deus dilexit mundum, ut filium suum unigenitum daret. Ioan. 17. Pro illis sanctifico meipsum. Ad Rom. 8. Proprio filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum.

Respondeo, his omnibus Scripturae textibus significari, quod Christus primo et principaliter intenderit nostram salutem; hoc tamen non obstat, quin minus principaliter et secundario potuerit intendere gloriam sui corporis, suique nominis exaltationem, quod equidem significavit S. Cyrillus lib. 3. Thesaurus cap. 2. qui arguens contra Arianos docentes Christum non esse verum Deum, nec ante incarnationem habuisse nomen supra omne nomen, sed illud suis meritis obtinuisse, illum errorem demonstrat ex eo, quod inde sequeretur Christum magis incarnatum fuisse in sui utilitatem, quam in nostram:

Si enim, inquit, ut ipsi dicunt, exultatus post incarnationem est Filius Dei, et factus sublimis, quod antea non habebat, pro se magis incarnatus esset, quam pro hominibus, sibi enim magis secundum ⟦greek: ζῶν⟧ profuit, quam hominibus: ita non pro nostra salute magis, quam ut ipse exaltaretur, nomenque maximum assequeretur, homo factus esset.

Conclusio tertia. — CHRISTUS NOBIS MERUIT NON SOLAM GRATIAM PRIMAM, ET SECUNDAM, QUIBUS IUSTIFICAMUR, SED ETIAM LIBERATIONEM A CULPA, ET A POENA, NECNON ET APERITIONEM IANUAE COELESTIS, ET INTRODUCTIONEM IN PARADISUM.

Haec Conclusio maxime tribus partibus constat, quarum

Primam significat Apostolus ad Ephes. 1. cum ait: Benedictus Deus, et Pater Domini nostri Iesu Christi, qui benedixit nos omni benedictione spirituali in caelestibus in Christo. In quem locum Ambrosius, Omne donum gratiae in Christo est, et si quis spreto Christo, benedici se putat, errare se sciet. Item 2. Tim. 1. Vocavit nos vocatione sua sancta, quae data est nobis in Christo Iesu. Item Philipp. 1. Vobis donatum est pro Christo non solum, ut in eum credatis, sed etiam pro illo patiamini.

Confirmatur auctoritate Concilii Trident. sess. 6. cap. 5. Declaratur praeterea ipsius iustificationis exordium in adultis, a Deo per Christum Iesum praeventiente eius gratia sumendum esse, hoc est, ut eius vocatio, qua nulli eorum existentibus meritis vocantur. Eadem veritas colligitur ex illo Ioan. 1. De plenitudine eius nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia. Quo in loco, ut observat Chrysostomus ibidem Homil. 13. et Augustinus tract. 3. in Ioan. denotatur omnia bona supernaturalia esse in nobis per Christum. Et sane id colligitur ex illis verbis, gratiam pro gratia. nam secundum phrasim Hebraicam significant omnem gratiam, ut patet ex illo Iob. 2. Pellem pro pelle dabit homo pro anima sua, idest, omnem pellem: ac si diceretur: a primo bono usque ad ultimum, et a minimo usque ad maximum et pretiosissimum, permittet homo se spoliari, ut vitam tueri possit. Inde praeclare Bernardus serm. 13. in Cantica: Quidquid sapientiae, quidquid virtutis habere confidis, Dei virtuti, Dei sapientiae deputa Christo. Et ante initio sermonis dixerat: Origo fontium, et fluminum mare est virtutum, et scientiarum Dominus Iesus Christus. Haec veritas patebit evidentius in Tractatu De gratia, ubi omnem omnino gratiam a Christo in homines derivari demonstrabitur.

Secunda pars etiam apparet ex eodem Apostolo ibidem, ubi ait: Gratificavit nos in dilecto filio suo, in quo habemus redemptionem. Quasi diceret, Deum per Christi meritum non solum nos replevisse omni gratia, sed etiam nos redemisse ab omni culpa, et poena. Hinc toties Scriptura sacra indicat Christum venisse ut redemptorem, et ut nos redimeret ab omni iniquitate. Vide 1. ad Timoth. 2. Christus dicitur dedisse semetipsum redemptionem pro multis.

Tertia denique pars etiam constat: nam, inquit Doctor, quamquam plurimi Patriarchae, virique sanctissimi, ante Christi ascensionem discesserint e vivis, attamen nullus eorum aeterna gloria potiebatur, qua modo donantur parvuli recenter baptizati: quod signum est neminem fuisse potitum caelesti gloria ante Christi ascensionem in caelum.

Conclusio ultima. — CHRISTUS DOMINUS MERUIT ETIAM GRATIAM ET GLORIAM SS. ANGELIS.

Probatur primo ex Apostolo ad Ephes. 1. ubi proposuisse Deus dicitur instaurare omnia in Christo, quae in caelis, et quae in terris sunt in ipso. Item ex epist. ad Coloss. 1. In quo reconciliata omnia per Christum asseruntur, et pacificata per sanguinem Crucis eius, sive quae in terris, sive quae in caelis sunt. Cetera quae a nonnullis afferuntur sacrorum testimonia Librorum non satis diserta videntur.

Suffragantur etiam SS. Patres. In primis S. Augustinus, qui in libro De Consensu Evangelistarum, cap. 35. sic scribit:

Quapropter cum sit ipse Christus sapientia Dei, per quem creata sunt omnia, cumque nullae mentes rationabiles sive angelorum, sive hominum nisi participatione ipsius sapientes fiant, cui per Spiritum sanctum, per quem charitas in cordibus nostris diffunditur, inhreremus, quae Trinitas unus Deus est: consultum est divina Providentia mortalibus, quorum temporalis vita in rebus orientibus et occidentibus nuncupata teneatur, ut eadem ipsa Dei sapientia ad unitatem personae suae homine assumpto, in quo temporaliter nasceretur, viveret, mereretur, resurgeret: congrua saluti nostrae dicenda, faciendo, patiendo, et sustinendo, fieret et deorsum hominibus exemplum redeundi, et eis qui sursum sunt Angelis exemplum manendi.

— Subscribit Fulgentius lib. 2. Ad Trasimundum, cap. 2.

Non alia, inquit, stantem Angelum a ruina potuit custodire, nisi illa, quae lapsum hominem post ruinam potuit reparare. Eadem est in utroque gratia operata: in hoc, ut surgeret: in illo ne caderet: in illo ne vulneraretur: in isto ut sanaretur: ab hoc infirmitatem repulit: illum infirmari non sinit. Huius esca: istius medicina.

— Adstipulatur Gregorius in lib. 2. Reg. cap. 2.

Qui absque dono Unigeniti sanctificationis spiritum habere neminem > poluit, ut dicit, non solum de hominibus, sed etiam de Angelis: quia scriptum est Psalm. 18. Terrae Domini, caeli firmati sunt. Si ergo tam Angeli sanctificatione creduntur in caelis, multo magis de hominibus creditur, qui extra eam sanctificationis gratiam meruire non possunt.

— Ex Graecis Patribus unus afferri potest Cyrillus ex lib. 9. De Adoratione: qui verba illa 1. Ioan. De plenitudine eius nos omnes accepimus, de Christo sic interpretatur:

Christi enim particeps est omnis tam aspectabilis, quam aspectui non subiecta creatura. Scilicet, et Angeli, et Archangeli, et quidquid ultra istos est, aut et ipsi Cherubini, non aliter stant, quam per solum Christum in Spiritu sancto. Sed de Christo ipso, qui Deus est, et de eo, quod ante incarnationem factus est, aperte eloquitur.

— Similiter Hippolytus Portuensis in fragment. 2. quod est in Anastasii Collectaneis, ubi de Incarnatione Verbi sic scribit:

Ideo propterea homo factus est universorum Deus, ut patibili carne potitus, totum nostrum perditum redimeret genus: utque ab impassibili divinitate per carnem mirabilia faciens, ad incorruptam suam et beatam vitam perduceret, deos non uti seduxit illos ordines, qui in caelo sunt, intelligibilium substantiarum, ad immutabilitatem firmeret incarnationis suae mysterio: cuius proprium est omnium hominum recapitulatio.

Suffragatur etiam ratio: nam Angeli tanquam extranei fuerunt adoptati ad gloriam: at non est congruum ut quis adoptetur ad haereditatem filii naturalis, nisi mediante filio naturali, qui est Christus.

Dices: Angeli sunt adepti beatitudinem ante Christum incarnatum: igitur independenter ab eo. — Nego consequentiam: hoc enim beneficium eis contingit eo quod essent immunes a tanto peccato, unde differenda non erat eorum beatitudo: inde tamen non est consequens, quod illam non obtinuerint intuitu meritorum Christi, siquidem Patres Veteris Testamenti, qui Christi incarnationem praecesserunt, plurimis donati sunt gratiis et beneficiis intuitu tantum Christi meritorum: ergo pari ratione Angeli potuerunt obtinere suam beatitudinem dependenter a meritis Christi, quamquam illam ante ipsius incarnationem fuerint adepti.