Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

NOTANDUM 1. Nemini Catholicorum esse dubium Virginem Deiparam aeterna beatitudine donari, et sanctissimam eius animam super omnes beatarum Mentium Ordines esse sublimatam; eam quippe veritatem publice confitetur sancta mater Ecclesia, quae solemnem Virginis in caelum assumptae non solum testivum diem celebrat, sed etiam in officio divino, quod ea ipso die in Dei gloriam, et assumptae Virginis honorem religiose persolvit, inter caetera illius triumphalis Assumptionis encomia, hoc effert: Exaltata est sancta Dei Genitrix super Choros Angelorum et caelestia regna. Quam itidem veritatem SS. Patres, quotquot assumptae Virginis Deiparae laudes celebrarunt, apertissime testantur, ut legere est in eorum Oraculis ac sermonibus, maxime apud Bernardum in sermonibus de Assumptione B. Mariae; hic enim, ut caetera sileam, Serm. 1. diserte pronuntiat: Nec in terris locus dignior uteri virginalis templo, in quo Filium Dei Maria suscepit, nec in caelis regali solio, in quo Mariam hodie Mariae Filius sublimarit, etc. Unde Epist. 174. quae est ad Canonicos Lugdunenses pie non minus, quam eleganter admonet: Exalta denique exaltatam super Choros Angelorum, ad caelestia regna. Haec mihi de illa cantat Ecclesia, et me eadem docuit decantare. Ego quod accepi, securus et teneo et trado; quod non, scrupulosius, fateor, admiserim. Accepi sane ab Ecclesia illum diem cum summa veneratione colendum, quo assumpta de saeculo nequam caelis quoque intulit celeberrimorum festorum gaudiorum. Unde sola superest aperienda, ac declaranda veritas, utrum Virgo Deipara non anima solum, sed et corpore in exelsum sit assumpta, ac super omnes Angelorum Ordines sublimata.

NOTANDUM 2. Cum Duvallio quaest. De Immaculata Conceptione Virginis, art. 6. varios esse, sed potissimum tres certitudinis gradus in materia fidei. Primus est, quando res absolute tide credenda est, ut Deum esse Creatorem Caeli et Terrae, etc. Secundus, quando res proxime accedit ad fidem, ut quod ab omnibus fidelibus creditur. Tertius vero, quando fidei est consentanea. Communior autem sententia est corpoream Deiparae Virginis Assumptionem non esse certam certitudine fidei primi generis. An autem aliquem ex duobus aliis certitudinis gradum obtineat, prudens ex dicendis iudicabit lector.

NOTANDUM 3. Discrimen esse inter credere aliquid pia fide, et credere fide catholica: fides enim Catholica omnimodam habet certitudinem; pia autem fides tantam certitudinem non obtinet, sed habet ita probabilem, ut formidinem in contrarium expellat, et longe sit maior, quam quae haberi potest per cognitionem cuiuslibet scientiae naturalis. Ut autem hanc certitudinem sibi vindicet pia fides, tres condiciones exigit, ut docet Gerson Tract. De Puella Aurelianensi: Prima: quod res illa ad pietatem et devotionem spectet, qualia sunt, quae in commendationem Dei et Sanctorum proponuntur. Secunda, quod sit valde probabilis, ex communi fidelium narratione aut attestatione. Tertia, quod Ecclesiae Praelatibus haec relatio et obtestatio nota sit, nec ab eis improbetur, sed potius toleretur. Certum est autem sententiam de Assumptione corporea Deiparae Virginis his tribus conditionibus affici, et insuper habere non solum plurimos Patres, et SS. Doctores in sui patrocinium et assertionem, sed etiam communi Ecclesiae sensu ac consensu firmari, ut docet Petrus Aurelius in assertione Epistolae Antistitum Galliae, ubi cum dixisset: Quidquid Ecclesiae consensui adversatur, semper erroneum, aut Dei verbo contrarium est, quia omnis Ecclesiae consensus certo Dei verbo, scripturaque continetur, aut fidem prorsus Catholicam continet: etsi certitudinem habeat omni humana maiorem, ideoque illi obstrepere, sit erroneum; statim subdit: Beatam Virginem Deiparam corpore, et anima in Coelum ivisse, verissima doctrina est, Ecclesiae consensu fulta; nec qui eam neget ut erroris reus sit; haereseos erit, aut Dei verbo refragatur, in quo de ea nihil extat. Quibus verbis significat doctrinam de Assumptione corporea illum certitudinis gradum obtinere, qui non solum maior sit omni humana fide, sed etiam ipsi non possit quis refragari absque erroris nota. His ita praelibatis, sit

Conclusio unica. — CORPOREA DEIPARAE VIRGINIS IN CAELUM ASSUMPTIO PIE AC RELIGIOSE A FIDELIBUS CREDITUR ET ASSEVERATUR. Haec Conclusio receptissima est apud omnes Catholicos, firmaturque validissimis rationibus et momentis, quae maioris claritatis ac facilitatis gratia, sub distinctis sequentibus paragraphis proponere ac expendere iuvat.

§ 1. — PROBATUR ASSUMPTIO CORPOREA VIRGINIS DEIPARAE EX INSTITUTIONE ANNUI DIEI FESTIVI IN EIUS HONOREM ET SUB ILLIUS TITULO. — Ecclesia festivum diem non celebrat in assertionem alicuius Mysterii, aut venerationem sanctitatis, quin mysterium istud, aut illius sanctitatem, in cuius honorem festum agit, pro confesso et indubitato habeat: at iam a plurimis retro saeculis Ecclesia festivum diem egit in honorem Assumptionis animae et corporis Deiparae Virginis: igitur Ecclesiae sententia est Virginem Deiparam anima simul et corpore in Caelum esse assumptam et receptam. Maior patet ex S. Bernardo Ep. 174. ubi ex festo Nativitatis Virginis Deiparae colligit eam in utero fuisse sanctificatam: Ortum Virginis didici, inquit, in Ecclesia, et ab Ecclesia indubitanter habere festivum, et sanctum, firmissime cum Ecclesia sentiens utero eam accepisse, ut sancta prodiret, etc. Et infra: Nec fallitur omnino sancta Ecclesia, sanctum reputans ipsum Nativitatis eius diem, et omni anno cum exultatione universae terrae votiva celebritate suscipiens. Constat etiam ex eis, quae diximus pag. 792. Minor vero, in qua maxime difficultatis cardo vertitur, probatur primo auctoritate SS. Patrum, qui ab ipsis Apostolis ad nos usque tradita traditione solemnitatem illam in Deiparae Virginis assumptione ab Ecclesia celebrari solitam derivarunt, nam, ut praclare ait S. Augustinus lib. 4. De Baptismo, cap. 21. Quod universa tenet Ecclesia, nec Conciliis institutum, sed semper retentum est, nonnisi auctoritate institutum traditum rectissimo creditur: at festum Assumptionis Deiparae Virginis ab Ecclesia solito celebrari, significat S. Bernardus Epistola mox laudata, ubi ait: accepi ab Ecclesia illum diem cum summa veneratione colendum, quo assumpta de saeculo nequam caelis quoque intulit celeberrimorum festorum gaudiorum; ac si diceret: sunt dies festi, qui quo tempore inceperint compertum habemus: de festo autem Assumptionis B. Mariae, non aliud nobis apparet, quam ipsius Ecclesiae nascentis exordium, qualiter Marius Victorinus Episcopus Reatinus in Scholiis in Hieronymum S. Bernardi verba expendit; sic enim scribit: Assumptam fuisse Virginem una cum corpore e monumento, in quo deposita fuerat, omnis Ecclesia credit et celebrat: eius tertii diei festum ubique celebrandum Apostoli, ut auctor est Bernardus, statuerunt. Fateor tamen festum istud nonnisi diuturno temporis successu ab universa prorsus Ecclesia esse celebratum, nam Andreas Cretensis Orat. 2. De Dormitione B. Virginis, ait: Mysterium est, hactenus quale paucis celebratum, quod tamen omnibus iam amori ac desiderio habeatur. Porro ipsis Apostolorum temporibus celebratam fuisse Assumptionis Deiparae solemnitas, non leve modis est indicium, quod ab eius obitu coli coepit, et illius quotidiana in Missa sacrificio commemoratio fieri, ut docet Liturgia S. Iacobi, in qua haec leguntur; Conmemorantes sanctissimam, immaculatam, gloriosissimam Dominum nostrum Matrem Dei et semper Virginem Mariam cum omnibus Sanctis et Iustis. Si autem ex tunc ortum habuit illius cultus, facile in animum inducere licet die festo ac solemni eius Assumptionem fuisse celebratam. Si enim apud Clementem lib. 8. Constitutionum Apostolicarum cap. 39. praecipitur fidelibus, ut in festis Apostolorum, et in die S. Stephani Protomartyris quiescant ab operibus servilibus, quis dubitet idem ab iis sanctitum ac constitutum in ipso die transmigrationis beatae Virginis, quam tanto affectu, tantaque veneratione, dum in terris ageret, fideles omnes coluerant? Adde quod ab ipso nascentis Ecclesiae primordio celebrata sit Sanctorum, praesertim Martyrum solemnis memoria in ipso die, quo e vivis excesserant, ut apparet ex Epistola Ecclesiae Smyrnensis apud Eusebium lib. 4. Historiae c. 15. ubi de S. Policarpo Apostolorum discipulo sic scribitur: Qua in loco, et iam nunc praestante Domino solemnes agimus, celebresque conventus, maxime quidem in die Passionis eius, sed et cum earum memorias qui prius passi fuerant, celebramus, ut sequentium animi per praedecessorum viam exemplis suscitentur. Quis autem neget idem praestitum in celebranda memoria mortis et Assumptionis B. Mariae? quae fortasse quoniam singulis hominibus erant pervia, ideo a nullis eorum, quorum scripta ad nostra tempora devenere, litteris fuerunt consignata. Nihilominus festum Assumptionis Deiparae Virginis temporibus S. Hieronymi et Augustini celebratum fuisse, asserit Iacobus Pamelius in Liturgicis, idque constat imprimis ex Comite, seu Lectionario Hieronymi, in quo celebrandum Missae officium hoc ordine describitur: In Assumptione Mariae. Lectio libri Sapientiae. In omnibus requiem quaeritur. Sequentia sancti Evangelii secundum Lucam. Intravit Iesus in quoddam castellum. Quae in hodiernum usque diem eodem modo in Ecclesia leguntur. — Constat etiam ex Officio, et Praefationibus Ambrosianis, tum in Vigilia, tum in festo Assumptionis.

Et quidem in festi haec est Praefatio, iucundum, et salutare: nos te, Mater, sacratissimis carminibus exultantibus animis laudare, benedicere, et praedicare. Inter quas beata Dei Genitrix intemerata Virgo Maria gloriosissime fulget, cuius Assumptionis diem omni devotione colendum, praesenti sacrificio celebremus. Per Christum. — Hoc ipsum maxime apparet ex Martyrologio Eusebii nomine S. Hieron. evulgato, eo quod ipse illud ex Graeco Latinum fecisse credatur: in eo namque legimus 1°. Kalend. Septembris. Assumptio sanctae Matris Domini nostri. Constat ex Nicephoro, qui scribit a Mauricio Imperatore latam esse legem de Assumptionis festo. Vixit autem Mauritius anno 583. Caeterum quanta solemnitate celebratum tuerit idem festum primis Ecclesiae temporibus, apparet non solum ex statuto Leonis IV. quo praecipit, ut Octavae festi Assumptionis per universam Ecclesiam celebrarentur: Octavae namque assignari non solent nisi solemnioribus festis. Idem constat ex responsione Nicolai I. ad consulta Bulgarorum, ibi enim inter ieiunia antiquitus a fidelibus servari solita recenset ieiunum, ante solemnitatem Assumptionis sanctae Dei Genitricis, et semper Virginis, et Dominae nostrae.

Repones, non esse verisimile festum Assumptionis fuisse ab ipsa nascentis Ecclesiae primordio per universam Ecclesiam celebratum, ac fidelibus notissimum: siquidem tempore Caroli Magni hoc revocabatur in dubium, num festum istud celebrandum esset, ut patet ex eius Capit. lib. 1. c. 116. ubi agens de festis celebrandis ait: De Assumptione sanctae Mariae interrogandum reliquimus, hoc est, utrum sit celebrandum, necne: igitur tunc temporis festum ubique, maxime in Galliis, non erat celebre.

Respondeo, illum non esse Caroli verborum sensum: aperte namque constat ante ipsius Imperatoris tempora diem festivum Assumptionis sanctae Mariae non solum in Galliis fuisse celebrem, sed et in eo cessandum ab omni prorsus opere servili, et forensi, idque ex praecepto Ecclesiastico; nam id iam decretum fuerat a Chrodegando Episcopo Metensi in regulis ab ipso editis, quas ipse suae Ecclesiae praescripsit, regnante patre Caroli Magni Pipino, qui vixit ante annum 750; legimus enim cap. 86. Intimare complacuit, ut nos, et Clerus noster, festivitatibus Dei, et sanctae Mariae, vel 12. Apostolorum, quorum usus est in ista Provincia, celebrare: in quantum Deus possibilitatem dederit, Officium divinum diu, noctuque procuremus. Et cap. 17. festum ipsum Assumptionis inter praecipuas solemnitates celebrari solitas commemorat. Scribit enim: In solemnitatibus praecipuis, idest, Natali, et octava, et in Epiphania Domini, et Pascha, et in Ascensione Domini, et in Pentecoste, et in sanctorum festivitatibus, idest, S. Stephani, et S. Ioannis Evangelistae, et in solemnitate Infantium, et in Purificatione, et in Assumptione sanctae Mariae: similiter in beatorum Apostolorum festis, et S. Ioannis Baptistae, et S. Laurentii, et S. Martini, sive in Votali cuiuslibet sancti, cuius honor in qualibet Parrochia specialiter celebratur, plenarium Officium celebretur, et his reficiatur. Quin et antiquior probatur esse eadem solemnitas ex Statutis Synodalibus Ecclesiae Rhemensis per Dominum Sonnatium Archiepiscopum Rhemensem anno 633. Nam cap. 20. haec habentur: Festa ab omni opere forensi excidenda, et cum debita veneratione celebranda. haec sunt: Nativitas Do- mini, Circumcisio, Epiphania, etc. Assumptio B. Mariae eiusdemque Nativitas, etc. Idipsum apparet ex eo, quod ante Pipinum Regem Galliae, Ecclesiae Gallicanae divina persolverent officia secundum morem, formam, et ritum Romanae Ecclesiae, ut refert Hugo Menardus in praefatione libri Sacramentorum S. Gregorii; in cuius rei confirmationem haec adducit, ex epistola Caroli Calvi ad Clerum Ravennatem, ubi sic Carolus loquitur: Nam et usque ad tempora patris nostri Pipini, Gallicanae Ecclesiae non aliter, quam Romana et Mediolanensis Ecclesiae celebrant. Atque illud idem tum Hilduinus in Areopagiticiis, tum etiam Valfridus Strabo, ac Sigibertus in Chronicis, aliique multi testantur. Quae cum ita sint, consequens est, quod non alio Missali utebantur Ecclesiae Gallicanae, quam illo ipso Romano, nimirum Sacramentario S. Gregorii, quod utique pluribus probari potest; maxime vero auctoritate Concilii Rhemensis, ut legitur apud Burchardum cap. 97. libri tertii, ubi ita habetur: Expleta Missa, Calix cum patena, et sacramentorum liber cum vestibus Sacerdotalibus, in mundo loco sub sera recondantur. Patet etiam ex Amalario, qui Legationem Constantinopoli agens, ibidem obiisse dicitur circa annum 818; is enim de Sacramentariis, et Antiphonariis saepe mentionem facit, etc. At in libro illo Sacramentorum S. Gregorii apertissime declaratur Assumptio corporea beatissima Virginis: igitur ex tunc apud Ecclesias Gallicanas festum istud agebatur. — Unde ad praefata verba ex Capitularibus Caroli Magni, dico ibi nil aliud significari, quam quod consulendi essent Episcopi utrum, sicut fieri solebat, solemni ritu celebrandum esset Deiparae Virginis Assumptionis corporalis festum. Cum enim illo tempore suborta fuisset de assumpto in Caelum Virginis corpore quaestio, noluit in recensendis anni celebritatibus, quas in tota sua ditione observari praecipiebat, pro sua auctoritate notam controversiam de Assumptione corporali B. Virginis definire, statuendo celebrandum esse festum illius Assumptionis: sed cum probe nosset istiusmodi causas ad Episcopale iudicium pertinere, Episcopos hac de re consulendos, atque interrogandos censuit; ait enim: Haec sunt festivitates in manu, quae per omnia venerari debent. Natalis Domini, S. Stephani, Ioannis Evangelistae, Innocentium, Octava Domini, Epiphania, Octava Epiphaniae, Purificatio, sanctae Paschae dies, Litania maior, Ascensio Domini, Pentecostes, S. Ioannis Baptistae, SS. Petri et Pauli, S. Martini, S. Andreae: De Assumptione S. Mariae interrogandum relinquimus. Hoc est, consulendi sunt Episcopi num quartam populi inscitia, aut superstitione festum Assumptionis inductum reiici debere existimarent; an vero sedata ista controversia, et dissipatis istis dubitationum nubeculis censerent (ad quos fortasse tunc temporis in synodo, ut moris erat, congregatos, ista capitula ac sanctiones approbandas transmittebat) festum Assumptionis celebri ritu, ut fieri solebat, servari debere. Porro huic excitatae controversiae de assumpto Virginis corpore ansam subministrasse videtur quidam Episcopus Gallus nomine Arculphus, qui pietatis ac devotionis causa, cum Palestinam adiisset, ut sacra loca salutaret, nec Graecam aut Latinam linguam calleret, usus est opera ac interpretatione cuiusdam Monachi, a quo plurima sibi imponi passus est. Cum autem patriam repetens suborta tempestate, navis qua vehebatur ad Britannicum littus appulisset, sese recepit apud Presbyterum nomine Adomnanum, virum utique de litteris bene meritum, qui nacta occasione referente Arculpho totam illius peregrinationem, et sacrorum locorum delineationem tribus libris exaravit, ut testatur Beda lib. De Locis Sanctis, ubi haec habet: Haec, locis iunctis, inquit, prout potui, fideli historia secutus posui, maxime Arculphi dictata, Galliarum Episcopi; quae eruditissimus in Scripturis Presbyter Adamnanus luculento sermone describens, tribus libellis comprehendit. Siquidem memoratus Antistes, desiderio locorum sanctorum patriam deserens, Terram promissionis adiit; aliquot mensibus Hierosolymis demoratus quodam Monacho nomine Petro duce pariter atque interprete usus est; cuncta in circuitu, quae desideraverat, curiosa intentissime lustravit, necnon Alexandriam, Damascum, Constantinopolim, Siliciamque percurrit. Sed cum patriam revisere vellet, navisque sublata est, post multos anfractus vento contrario in nostram, idest Britannorum insulam portatus est. Tandemque ipse, post nonnulla pericula ad praefatum virum venerabilem Adomnanum rediens, iter pariter suum, ea quae viderat, explicando pulcherrimae illius historiae docuit esse scriptorem; ex qua nos aliqua decerpentes, referentesque libris comparantes, tibi legenda transmittimus. Cum autem Beda agens in eodem libro cap. 6. De Sepulchro Virginis, similia proferat iis, quae narrantur in Sermone Pseudo-Hieronymi, nempe nesciri, a quo, vel quomodo Virginis corpus fuerit ablatum, nec ubi resurrectionem expectet, constat id esse mutuatum ex falsa illa narratione Arculphi ab illo Monacho recepta. Quam utique eandem narrationem cum ipse Arculphus repetita iam Gallia cum aliis, quae audiverat et viderat, recitaret, inde apud Gallos in disceptationem vocata est Assumptio corporalis Deiparae Virginis, quae utique finita est in Concilio Moguntino celebrato anno 813. et paucis mensibus ante obitum Caroli Magni. cui aderant plurimi Episcopi et Abbates Galliae et Germaniae; in eo namque Concilio decretum est celebrandum esse festum Assumptionis B. Virginis: ac subinde id, quod inquirendum circa illud festum determinaverat Carolus, in eo Concilio statutum fuit ac definitum.

Repones 2. Quod etsi festivus dies in honorem beatae Virginis ex hac mortali vita ad Caelum migrantis ab Ecclesia fuerit institutus et celebratus, inde tamen non est consequens Ecclesiae sensum ac sententiam esse, Virginem Deiparam in corpore simul et anima in Caelum esse receptam: alioqui pari ratione inferendum esset, omnes illos, quorum ad beatam aeternitatem migrationem et natalitia celebrat, etiam anima et corpore in Caelum esse evectos, quod quam absurdum sit, nemo est qui non videat.

Verum contra, non potuit perspicacius ac distinctius suam de erecta in anima et corpore Deipara Virgine Ecclesia sententiam aperire, quam celebrando diem festivum ipsius migrationis ex hac vita sub titulo Assumptionis: cur enim, precor, cum Ecclesia de Sanctis loquitur, et eorum festivum diem agit, quorum animae aeterna beatitudine fruuntur, corporibus interim in terra iacentibus, et resurrectionem praestolantibus, eorum appellat vel natalem, vel dormitionem, vel transitum, vel passionem: dum vero de morte Virginis Deiparae mentionem instituit, praeclaro ac peculiari Assumptionis nomine eam indigitat? Nulla certe alia causa proferri potest, quam quod Ecclesia cum unicam Virginem cum corpore simul et anima in Caelum esse evectam semper agnoverit, eo voluerit uti nomine, quo speciale hoc donum ac privilegium designaret: assumi enim res illae vulgo dicuntur, quae cum mole aliqua sive corpore constent, ab uno loco in alterum deportantur. Sic Matth. 4. dicitur quod diabolus Christum assumpsit, primo in sanctam civitatem, deinde in montem excelsum valde. Quod utique confirmatur ex triumphali Christi a terris in Caelum migratione, cuius festivus dies a Latinis dicitur quidem Ascensio, ut denotetur Christum propria virtute, non autem alieno subsidio anima et corpore Caelos penetrasse: at a Graecis dicitur Assumptio: quod quidem nomen mutuati sunt ex sacra Scriptura: nam Marci cap. ultimo v. 19. legimus: Et Dominus quidem Iesus, postquam locutus est eis, assumptus est in Coelum. Et Lucae 9. Factum esse autem, dum complerentur dies Assumptionis eius. Similiter Act. 1. et 1. ad Timoth. 3. Christus dicitur assumptus. Quam utique loquendi formulam usurpavit Scriptura sacra, ut expressius significaret Christum, utpote verum hominem, vero esse indutum, non autem phantastico corpore, et cum ipso simul et anima evectum esse in Caelum, divina quae ipsi inerat virtute. Hinc S. Chrysostomus, Homil. 1. in Acta Apostolorum exponens haec verba: assumptus est, ait: Non dixit ascendit: nam adhuc tamquam de homine loquitur. Et Homil. 2. explicans haec verba: quemadmodum vidistis eum euntem in Coelum, ait: Non dictum est, quem vidistis assumptum, sed raptum in Caelum, nimirum ut intelligas hanc Assumptionem esse Ascensionem: carnis enim est assumi. Haec omnia praclare confirmat Ioannes Belethus Theologus Parisiensis in explicatione divinorum officiorum, cap. 41. Scire, inquit, oportet quod Sanctorum transitus appellatur multis modis. Dicitur enim exitus, transitus, obitus, natale, nativitas, natalitium, dormitio, depositio, quemadmodum et Ioannis Evangelistae passio, et assumptio: sed hoc nomen quasi per antonomasiam solummodo de Beata Maria dicitur.

Nolim tamen haec omnia vocabula accipias quasi synonyma, id est solo syllabarum sono discrepantia, sensu autem et significatu eadem: quamvis enim ad eandem e vivis migrationem significandam usurpentur, nihilominus peculiaris significandi vis haec eis inest, quod obitus Martyris v. g. praecise dumtaxat innuat ipsius animae a corpore solutionem: passio vero non solum a corpore separationem, sed illam vi tormentorum tactam declarat: depositio autem sacra Martyris pignora, terra quidem mandata, sed aliquando reddenda significat; transitus generatim ab hac mortali et temporali vita ad beatam et aeternam migrationem denotat: dormitio vero Sanctorum instar somni, a quo aliquando evigilaturi sint, mortem repraesentat: Assumptio autem, seu ad se sumptio, significat non solum animae, sed et corporis in Caelum evectionem, quam mors seu dormitio praecesserit.

Instabis. Assumptionis vocabulum plerumque usurpatur a SS. Patribus et Scriptoribus ac Oratoribus Ecclesiasticis ad significandum non quidem corporis, sed dumtaxat animae Sanctorum in caelum migrationem: igitur quamquam hoc vocabulum Ecclesia usurpaverit ad denotandam beatae Virginis felicitatem, inde non est consequens, quod eam in anima simul et corpore in caelum receptam credat. Probatur antecedens ex S. Cypriano Epist. 1. ad Martyres ubi referens verba S. Pauli Epist. 2. ad Timoth. Ego enim iam delibor, ea sic effert: Iam delibor, et tempus instat Assumptionis meae. Sic Gregorius Nazianzenus in oratione funebri pro Gorgonia sorore sua, hanc assumptionem tuisse affirmat. S. Augustinus in libro De Pastoribus, capite 11. Iam assumptus est, inquit, Petrus in requiem Apostolorum et Martyrum. Paulinus Epistola ad Amandum Episcopum: Quem fratrem meum, etiamsi temporaliter sciamus assumptum, in illo nubis cito consequendum, tamen ea felicius causa obiisse laudemus. Maximus Taurinensis Episcopus in Homil. 1. De S. Laurentio: Ergo ut comperit ore Sacerdotis et Martyris se quoque omnimodis assumendum, congregatis inopum turbis, Ecclesiasticum censum religiosa liberalitate divisit. Remigius Rhemensis Episcopus in Epistola consolatoria ad Clodoreum: Angit me et fatigat vestrae vocis tristitia, quod gloriosae memoriae germana vestra transiit assumpta, sed consoleri possamus, quia talis de hac luce discessit, ut recordatione magis inspici debeat, quam lugeri. Illius enim vitae fuit, quod assumpta credatur a Domino, quae a Deo electa migravit ad caelos. Bonifacius Moguntinus Episcopus in Vita sancti Livini Martyris, vel potius Livinus ipse in oratione, quam sic habet: Et maxime, Domine, qui diem Assumptionis meae cum devoti humerint memoriam, habeant totum annum mihi praesentia gratiae tutissimum. S. Bernardus in Vita S. Malachiae Episcopi: [In] locum et tempus, quo praelegerat et praedixerat, Valochius Episcopus, et legatus sedis apostolicae, quasi e nostris manibus assumptus ab Angelis, feliciter abdormivit in Domino. Similiter Ecclesia Senonensis in festo S. Augustini in antiphona ad Magnificat ait: Adest dies celebris, qua solutus carnis onere, Praesul Augustinus assumptus est cum Angelis.

Respondeo, his et similibus loquendi formulis non convelli nec elevari publicam Ecclesiae fidem de corporea Deiparae Virginis in caelum assumptione: quamquam enim nonnulli Scriptores et Oratores Ecclesiastici Assumptionis vocem interdum usurpent ad significandam animarum sanctarum ex hac mortali vita in caelum migrationem, nil inde detrimenti aut praefudicii quidpiam accidit Ecclesiae iudicio, quae Assumptionis vocabulum constanter usurpat, et sub ea voce festivum diem celebrat in honorem illius corporeae migrationis beatissimae Virginis. Quis enim nescit Oratores, et historicos Christianos voces non ea semper usurpare sensu, quo illas usurpat Ecclesia? Sic ipsis non est infrequens vocem Ascensionis ab Ecclesia consecratam ad designandum triumphale Christi in caelum migrantis mysterium, traducere ad indigitandum Sanctorum ex hac vita in caelum transitum: eam nempe S. Bernardus loquendi rationem saepenter usurpat Serm. 1. De Assumptione B. Virginis: Virgo, inquit, uterosa caelos ascendens, supernorum gaudia Christi coepisti sine dubio cumulare augmentis. Et infra: Eo enim ascendit fructus terrae sublimis, unde data optima ita dona perfecta descendant: ascendens Virgo in altum, Virgo B. debit ipsa quoque dona hominibus, etc. Quis autem existimabit S. Bernardum vocem Ascensionis ibi usurpare in ea proprietate, qua ex usu Ecclesia significat Christi Domini propria virtute caelos penetrantis mysterium? Igitur ratione pari concludendum est, quod etsi interdum Scriptores, et Oratores Ecclesiastici Assumptionis voce sanctarum animarum ex hac vita migrationem explicant, inde non est consequens illos in ea propria significatione vocem illam usurpare, qua usurpat Ecclesia, cum triumphalem ac corpoream Deiparae Virginis in caelum receptionem, sub speciali Assumptionis titulo celebrat et sanctificat.

Repones 3. Cum de morte B. Virginis agit Ecclesia, non solum assumptionis, sed etiam dormitionis voce utitur: itaque non aliud assumptionis vocabulo significare ei mens est, quam B. Virginem revera fuisse vita functam, et eius animam, caeterorum Sanctorum instar, quorum mors saepentissime etiam in Scriptura dicitur dormitio, id est aeternam felicitatem evolasse; cum interim sanctissimum illius corpus in tumulo quiesceret ac velut obdormiret. Patet antecedentis veritas ex omnium Scriptorum Ecclesiasticorum, maxime vero Graecorum Patrum loquendi formula: vix enim eorum unus est, qui cum de Virginis Deiparae morte sermonem instituit, illam dormitionis vocabulo non designaverit, eo scilicet, quo mors fidelium non mors, sed dormitio et somnus appellatur. Hinc omnes, quas SS. Patres conciones ad populum habuerunt, de Virginis Deiparae morte, et beatitudine, habemus in eorum scriptis hoc titulo consignatas: Sermo, vel Oratio de Dormitione Deiparae. Sic, praeter caeteros, S. Damascenus, S. Andreas Hierosolymitanus Archiepiscopus Cretensis, Sanctus Germanus Archiepiscopus Constantinopolitanus, etc. Hoc ipsum confirmant omnia prodita acta, seu monumenta Ecclesiae vetera, nempe Martyrologia, Calendaria, et officia Ecclesiastica. Martyrologia quidem, nam vetus Martyrologium Romanum a Cardinale Baronio desideratum, et tandem ab Heriberto Rosweydo Ultraiectano Societatis Iesu Theologo inventum et publicatum, ac Paulo V. Pontifici Maximo inscriptum, sic habet 18. Kal. S. Mariae dormitio. Insuper Calendarium Romanum nongentis annis antiquius, et aureis characteribus exaratum, necnon a domno Frontone Canonico Regulari S. Augustini, ex Monasterio S. Genovetae Parisiensis editum anno 1632. 1o. die Augusti. Solemni de Pausatione sanctae Mariae. Similiter Usuardi Martyrologium, quo Romana Ecclesia, ae permultae aliae utuntur, iussu Caroli Magni conscriptum, opera Ioannis Molani, Lovanii sacrae Theologiae Professoris editum. 18. Kalend. Septembris, Dormitio sanctae Dei Genitricis Mariae. Idem habet Adonis Viennensis Archiepiscopi Martyrologium: igitur nomine Assumptionis nihil aliud, quam Deiparae mors, et migratio e vivis designatur.

Respondeo negando antecedens, cuius falsitas apparet ex unanimi ac constanti Ecclesiae Romanae, et SS. Patrum Latinorum sententia, quibus pervium fuit vocabulum Assumptionis, non vero dormitionis, quoties de Virginis Deiparae in caelum transitu sermonem instituunt, ut evidenter apparebit ex sequentibus paragraphis. Consequentiam autem falsam esse non dubitabit quisquis animo catholico SS. Patrum Graecorum sensum de migratione beatissimae Virginis, quam dormitionis voce indigitant, penetraverit; nil enim aliud hoc vocabulo, quam quod Assumptionis declaratur, significare intendunt: quod utique apertissime constat, non sulum ex S. Ioanne Damasceno, sed ex aliis, qui de B. Virginis dormitione sermones aut orationes instituerunt; illi namque constanter affirmant ipsam cum corpore in caelum esse assumptam. Hinc S. Damascenus non solum dormitionis, sed et assumptionis vocem usurpat ad eamdem veritatem testandam.

Non abs re tamen Graeci Patres potius dormitionis quam assumptionis vocem usurparunt, ut proscriberent Collyridianorum errorem, verius dicam delirium, necnon et Antidicomarianitarum commentum: quorum illi putabant Deiparam Virginem non similem nobis humanae fuisse naturae consortem, sed divinam, sicque ut Deum fuisse penitus mortis expertem: quos refutat abundantius S. Epiphanius haeresi 79. Antidicomarianitae vero, quos similiter haeresi 78. impugnat, ut intemperantiae voluptati eo audacius facerent satis, devotas aliquas Virgines domi secum habebant, abutentes in occasionem peccati, exemplo sanctissimae Dei Genitricis, quam Ioanni a Christo commendatam, apud eum semper mansisse, et cum eo in Asiam profectam esse volebant: quod utique commentum impugnat Epiphanius, declarando B. Ioannem cum in Asiam profectionem instituerit, S. Virginem non secum adduxisse, sed illam Ierosolymis obdormisse. His adde, quod forte ideo Graeci Patres Dormitionis, Quietis, Pausationis, Depositionis nomina usurpaverint aliquando, nempe quia diversos diebus festum mortis, et Assumptionis sanctae Mariae celebrare solebant. Quod manifeste colligitur ex probatissimis Codicibus Eusebii Martyrologii, de quo mox agemus. Nam ut in eo leguntur haec verba: 15. Kal. Februarii Depositio sanctae ac gloriosae B. Mariae Matris Domini nostri Iesu Christi; ita et haec alia: 18. kalend. Septembris: Assumptio sanctae Mariae matris Domini nostri; quae haud dubie diversos dies assignatos celebrandae morti, et Assumptioni Virginis Mariae non obscure significant: igitur vocabulum dormitionis non aliter acceptum fuit a Graecis Patribus, quam pro brevi somno, a qua paulo post Deipara Virgo evigilaverit.

Ad confirmationem autem petitam ex praetenso Martyrologio Romano, respondeo, huius Martyrologii mentionem primo factam fuisse ab Adone Viennensi Archiepiscopo, qui vixit sub finem IX. saeculi, de quo sic Baronius tractatu De Martyrologio Romano, cap. 3.

Hoc ipsum simplex, absque alio additamento, Romanum Martyrologium, idemque per breve, in quo tantum nomen, et Martyrum locus, et dies passionis positi haberentur, est illud ipsum, cuius meminit Ado, in sui Martyrologii praefatione, his verbis: Huic operi ut dies Martyrum verissime notarentur, qui contasi in Calendariis satis inveniuntur, adiuvit nos venerabile et perantiquum Martyrologium, ab urbe Aquileiam cuidam sancto Episcopo a Pontifice Romano directum, et mihi postmodum a quodam Religioso Fratre aliquot diebus praestitum; quod ego diligenti cura transcriptum, positus apud Ravennam, in capite huius operis ponendum putavi. Haec Ado. Subdit Baronius: Porro in omnibus, quae viderim, Martyrologiis Adonis impressis, illud ipsum Romae acceptum desideratur. Egregiam certe, ac viris eruditis dignam, optatamque navasset operam Monsander, si eiusmodi illustre vetustatis monumentum, quod in suo manuscripto Ado se haberi testatur, una cum ipso Martyrologio Adonis edidisset.

Verum Martyrologium istud, de quo meminit Ado, neutiquam Romanum Martyrologium censeri, et in eo graviter lapsum, ac deceptum Adonem, per Monachum, qui Martyrologium istud ipsi tradiderat, affirmando illud esse Romanum, plurima caque gravissima momenta persuadent. Primum quidem, quia qui de Martyrologiorum auctoribus scripserunt eorum Antesignanum rettulerunt

Eusebium Caesariensem, qui primus omnium in conscribendo Martyrologio operam navasse, nulla facta mentione Romani Martyrologii, asseritur: ita Valfridus Strabo lib. De Rebus Ecclesiasticis, cap. 25. Beda in retractationibus in Acta cap. 1. huc idem Recentiores affirmant, maxime Molanus in dissertatione Martyrologio Usuardi praefixa. Secundo, Usuardus ipse, omnium Martyrologiorum indicem texens, nullatenus de Martyrologio Romano meminit, de quo tamen propter Ecclesiae Romanae auctoritatem non siluisset, si revera Martyrologium aliquod Romanum extitisset. Tertio, qui Martyrologium aliquod principale veteris Ecclesiae Romanae contendunt, nituntur maxime auctoritate S. Gregorii Magni, qui in Epistola ad Eulogium Alexandrinum Episcopum, sic habet: Nos quippe omnium Martyrum distinctis per dies singulos passionibus, collecta in uno codice nomina habemus, atque quotidianis diebus in eorum veneratione Missarum solemnia agimus. Non tamen in eodem volumine quis, qualiter sit passus, indicatur: sed tantummodo locus passionis ponitur. Unde fit, ut multi ex diversis terris, atque provinciis per dies singulos agnoscantur Martyrio coronati; sed haec habere vos credimus. At praeterquam quod S. Gregorius Magnus in suo Sacramentorum libro, voce usitata Assumptionis usus est, quod utique non fecisset, si tunc temporis aliter Ecclesia Romana in suo Martyrologio esset locuta, vocemque Dormitionis frequentare consuevisset, omnem certe, quae ex illis verbis suboriri posset, difficultatem, ita explicat Valesius, ut ipsius verba hic exscribere non pigeat. Sic igitur ait: Ex quibus verbis loqui S. Gregorium liquet, non de particulare Ecclesia Romana, vel de aliquo Martyrologio Romano, quod ne nominat quidem; sed de Martyrologio, quod tum toti Latinae Ecclesiae commune tunc esset: istud autem fuisse Martyrologium, quod divi Hieronymi nomine inscriptum est, ex eo liquet, quod illud ipsum in Italia, atque Occidentis partibus in usu fuisse, docet Cassiodorus lib. De Divinis lectionibus, cap. 2. Ita Valesius, cuius coniectura eo fit verisimilior, quod S. Gregorius non ad aliquem Episcopum Ecclesiae Latinae, sed ad Patriarcham Ecclesiae Alexandrinae epistolam hanc scripserit; sicque signanter haec inseruerit verba, Non omnium Martyrum nomina habemus, nempe in omnibus Occidentis Ecclesiis, sed haec habere vos credimus, in Ecclesia videlicet Orientali: quippe cum Eusebii hominis Graeci Martyrologium Graece conscriptum apud Orientales deberet esse non minus familiare, quam latinitate per S. Hieronymum donatum tritum erat apud Occidentales Ecclesias. Adde quod S. Gregorius testatur singulis diebus plures sanctos in Martyrologio, cuius mentionem facit, esse adscriptos, ait enim: Et multi ex diversis terris, atque provinciis per singulos dies cognoscantur Martyrio coronati: at Martyrologio a Rosweydo in lucem edito quadrare non possunt: siquidem singulis diebus unius Sancti dumtaxat nomen in eo Martyrologio inseribitur: igitur Martyrologium istud Rosweydi non est istud, cuius meminit S. Gregorius. Simili ratione dico Calendarium a Ioanne Frontone editum, nullatenus censeri posse Romanum: quod utique plurima demonstrant. Primo quidem quod multorum Sanctorum nec nomina, nec festivitatem referat: quos tamen Romana semper Ecclesia coluit; nam in eo nec SS. Matthaei, et Lucae, nec S. Thomae Apostoli nomina, ac festivi dies inseribuntur: quis autem existimabit

Ecclesiam Romanam Apostolorum atque Evangelistarum solemnitates non egisse, cum interim magna celebritate ageret festum SS. Agapii, Chrysanthi, Euplii, et Feliculae, et aliorum complurium, qui in Calendario isto referuntur? Secundo S. Gregorius mox laudatus affirmat in Ecclesia Romana diebus singulis plurium Sanctorum memoriam celebrari, in quorum honorem Missarum solemnia peragerentur: at in isto opusculo maxima dierum pars absque ullius Martyris aut Sancti nomine incelebris et innotata apparet. Tertio denique, ipsemet Ioannes Fronto opusculum supposititium Calendarii Romani nomine editum, satis aperte significat in praefatione ad Lectorem, cum ait: Porro vocari Calendarium hoc opusculum, cum tamen dies per Kal. non recenseat; quia tamen non erat vocabulum mihi commodum eo sum usus. His adde, quod etsi revera opusculum istud pro Romano Calendario haberetur, tamen nostrae sententiae nil quidquam praefiudicii ex eius testimonio accideret: siquidem illud vocabulum Pausatio non obscure mysterium assumptae Virginis in caelum significat; Pausarius enim Latine dicitur, qui pausam voce designat: sic qui symphoniae praeest, ac signo pausas indicit, quo musicus concentus ad artis regulas citiori vel tardiori modulatione edatur, Pausarius potest appellari: unde pausatio, in praesenti materia, non incongrue designaret exigui temporis moram, qua inter amissam, receptamque vitam, Beatissima Virgo in sepulchro iacuerit, ac veluti pausam quamdam fecerit: adeo ut caeteri Sancti in Domino dormire, ipsa vero (ut Beda innuitur) tantum in sepulchro pausasse dicatur.

Quantum autem attinet ad Martyrologia Usuardi et Adonis, non satis probandam esse eorum auctoritatem manifestabitur infra.

§ 2. — PROBATUR SECUNDO B. VIRGINEM CORPORE ET ANIMA IN CAELUM SUBVECTAM EX ECCLESIASTICA TRADITIONE. — Traditionem Ecclesiasticum appello, qua licet ab Apostolis dimanarit, non est tamen eis divinitus immediate revelata: duplicis enim generis traditiones distinguunt Theologi, quarum aliae divinae sunt, quae immediate revelatae sunt Apostolis, inspirante Spiritu sancto, quae subinde fidei divinae certitudinem obtinent, puta puerorum baptismus, qui licet expresse in Scriptura non tradatur, eum tamen qui negaverit, revera in haeresis notam incurret. Aliae vero dicuntur Ecclesiasticae, et Apostolicae simul, quae ab Apostolis quidem dimanarunt; verum ab eis processerunt tamquam ab Episcopis, seu Rectoribus Ecclesiarum, quibus incumbebat plurima statuere in Ecclesiae regimen, ac fidem Christianorum illustrandam et confirmandam, quae a Christo immediate vel dictata vel inspirata non acceperunt. Apostoli namque, ut narrat Tertullianus lib. De Corona Militis, cap. 3. plurima statuerunt auctoritate propria in commune Ecclesiae bonum ac regimen, quae Christus Dominus non expresse eis dictaverat: Aquam adituri, inquit ibidem, sed et aliquando prius in Ecclesia sub Antistitis manu contestamur nos renuntiare diabolo, et pompa, et Angelis eius. Dehinc ter mergitamur, amplius aliquid respondentes, quam Dominus in Evangelio determinavit. Inde suscepti lactis et mellis concordiam praegustamus. Exque eo die, lavacro quotidiano per totam hebdomadam abstinemus. Eucharistiae sacramentum, et in tempore ieiunii, et omnibus mandatum a Domino, cum antelucanis coetibus, nec de aliorum manu, quam praesi- praesidentium, sumimus. Oblationes pro defunctis, pro natalitiis annua die facimus. Die Dominica ieiunium nefas ducimus, vel de geniculis adorare. Eandem immunitatem die Paschae in Pentecosten usque decurrimus. Calicis aut panis nostri aliquid decuti in terram anxie patimur, vel omnem progressum, atque promotum, ad omnem introitum, et exitum, ad vestitum et calceatum, ad lavacra, ad mensas, ad lumina, ad cubilia, ad sedilia, quacumque nos conversatio exercet, frontem crucis signaculo terimus. Harum et aliarum eiusmodi disciplinarum, si legem expostules Scripturarum, nullum invenies: traditio tibi praetenditur auctrix, consuetudo confirmatrix, et fides observatrix. Huius generis traditionis est ista, quam Ecclesia ut ab Apostolis acceptam fidelibus populis ab ipso nascentis Ecclesiae primordio, ad nos usque felici successu derivavit, nempe B. Virginem in corpore simul et anima in caelum esse receptam. Quam utique traditionem praclare sic delineat, et a maioribus traditam expendit S. Damascenus Orat. 2. De Dormitione B. Virginis, ubi cum narrasset qualiter Deipara Virgo diem extremam clauserit, et ab Apostolis fuerit tumulata, ac triduo post in caelum evecta, sic ait:

Videtis ergo, Charissimi Patres ac Fratres, quibus verbis celeberrimum illud sepulchrum ad nos utatur? Quod autem haec ita habeant, liquet ex Euthymiaca Historia, in qua lib. 3. cap. 10. ita diserte scriptum est: Superius commemoratus est, quemadmodum sancta Pulcheria Christo in urbe Constantinopolitana plures construxit Ecclesias. Harum autem una est ea, quae in Blachernis aedificata est, primis annis Imperii Marciani divae memoriae. Cum igitur celeberrimae, ac sanctissimae Dei Genitrici, perpetuaque Virgini Mariae venerandam aedem illic extruxissent, atque omnibus ornamentis illustrassent, sanctissimum, quodque Deum suscepisset, corpus conquirebant: accitoque Iuvenali Hierosolymorum Archiepiscopo, ac Palestinae Episcopis, qui tum ob Concilium Chalcedonense coactum in Imperiali urbe versabantur, his alloquitur: Hierosolymis principem et eximiae Dei Genitricis ac perpetuae Virginis Mariae Ecclesiam esse audivimus, in eo loco, qui Gethsemane vocatur, ubi corpus ipsius, quod vitam tulit, in loculo conditum est. Placet itaque illinc reliquias huc afferri, ut imperatrici huic urbi praesidio sint. Excipiens autem hunc sermonem Iuvenalis in haec verba respondit: Etsi quae in sancta Dei Genitricis Mariae morte contigerunt sacra divinitus inspiratae Scriptura monumentis minime prodita sunt, tamen ex prisca ac vetustissima traditione hoc accepimus, quod gloriosi ipsius obitus tempore, sancti omnes Apostoli, qui Gentilium salutis causa terrarum orbem peragrabant, temporis momento per altum abrepti in Hierusalem convenerunt. Ibique cum essent, Angelica ipsis visio contigit, divinusque praestantiorum virtutum cantus auditus est: sicque cum divina ac caelesti gloria in manus Dei animam sanctam commendavit: eius autem corpus, quod Deum susceperat, cum Angelico et Apostolico cantu funere elatum apud Gethsemane in loculo conditum est: quo quidem in loco Angeli totos tres dies choros agere atque canere non destiterunt. Cum autem ipsi exactis tribus diebus canendi finem fecissent, Apostoli qui aderant, propterea quod unus ex ipsis, Thomas nimirum, qui tum non interfueraat, adorare cupiebat, tumulum aperuerunt. At sacratissimum > quidem illius corpus haudquaquam invenire potuerunt: cum autem iacentia tantum ipsius lintea reperissent, atque ex iis inenarrabili quadam suavitate perfusi fuissent, loculum clauserunt. Atque mysterii illius admiratione pereulsi, hoc solum secum reputare poterant, quod Deus Verbum ac gloriae Dominus, qui in persona propria carnem ex ea induere, ac fieri homo voluerat, idem etiam post discessum e vita immaculatum, ac omnis spurcitiae expers eius corpus, incorruptibilitate ac translatione ante communem generalem resurrectionem honestare voluisset. Aderant porro tum una cum Apostolo Timotheo, et Dionysius Areopagita, quemadmodum ipsemet Magnus Dionysius de beato Hierotheo, qui ipse tum aderat, libris quos ad praedictum Apostolum Timotheum elaboravit, in haec verba testatur: Quandoquidem etiam apud ipsos divino nomine aditatos sanctos nostros Antistites, quo tempore nos quoque, ut noti, ac plerique e sacris nostris fratribus, ad corpus illud, quod vitam inchoaverat, ac Deum susceperat, intuendum convenimus (aderat autem etiam frater Dei Iacobus, et Petrus, summus ac praestantissimus Apostolorum vertex), ubi post spectaculum placuit, ut sacri omnes Antistites pro suis quisque viribus, infinitae virtutis divina imbecillitatis bonitatem laudibus efferrent, Theologis exceptis, sacros omnes alios Praecones, ut te non fugit, superabat, totus videlicet excedens, totus extra se raptus, atque ita esse videretur: et ab omnibus, qui ipsum audiebant, ac cernabant, et agnoscebant, numine divino correptus, ac divinus plane laudator censeretur. Quid autem de iis, quae divine illic dicta sunt, sermonem ad te habere opus est? quippe cum, nisi me quoque mei ipsius oblivio ceperit, nonnullas etiam divinorum illorum canticorum partes persaepe abs te audivisse me noverim. Quae cum Imperatores audiissent, ab Archiepiscopo Iuvenali contenderunt, ut sanctus ille loculus una cum gloriosae ac sanctissimae Dei Genitricis, quae in eo posita erant, ad se tuto mitteretur. Quod cum contigisset eum in veneranda aede sanctae Dei Matris, quae in Blachernis extructa erat, condiderunt. Atque haec ad hunc modum se habuerunt.

Haec S. Damascenus. — Confirmatur autem haec narratio et Ecclesiastica traditio, non solum laudato testimonio S. Dionysii, et Iuvenalis, sed etiam S. Sabbae Hierosolymitani, ae in Laura celeberrimo tum Monasterii Monachi, et Abbatis Iuvenalis aequalis, qui in Menoeis, de quibus dicemus sequenti, quorum ipse vel auctor, vel restaurator fuit, sicut typicis, seu ritualibus Hierosolymitanis, aperte patrocinatur huic narrationi; nam ex Men. 15. Augusti Sermonem faciens De Dormitione, et Assumptione Virginis: Ad rationem decori pertinebat, inquit, ut qui Ministri, ut Spectatores Verbi divini fuissent, etiam Matris, e qua illud incarnatum erat, dormitionem praesentes inspicerent, velut ultimum, quod ipsi peragendum erat Mysterium: qua scilicet non modo Servatorem de terra in caelum ascendentem, coram spectarent: verum etiam de Genitrice illius ad superos translata oculati testes existerent. Quapropter omnibus e locis, quodam divina instinctu, per tot terrarum spatia transportati, convenerunt in Sion, et duxerunt quodammodo Virginem ad caelum ingrediendam properantem. Falsum est igitur, quod aliqui obtrudunt, multos Scriptores esse Iuvenali aequales, et Damasceno superiores, qui eandem Hierosolymitanae Ecclesiae traditionem de assumpto corpore Virginis aperte commemoraverint. Subscribit Gregorius Turonensis, qui VI. saeculo vixit, nam libro 1. De Miraculis, in narranda morte Virginis, eandem pene qua Iuvenalis refert: Impleta, inquit, a S. Maria huius vitae cursu, cum iam liberaretur a saeculo, congregati sunt omnes Apostoli de singulis regionibus ad domum eius. Cumque invigilassent, quia esset assumenda de mundo, ingemebant cum ea simul: et ecce Dominus Iesus advenit cum Angelis suis, et arripens animam eius tradidit Michaeli Angelo, et recessit: diluculo autem venerunt Apostoli cum lectulo corpus eius, posueruntque illud in monumento, et custodiebunt ipsum, adventum Domini praestolantes: et rursus iterum adstitit eis Dominus, susceptumque corpus sanctum in nubem deferri iussit in Paradisum, ubi nunc resumpta anima cum Electis eius exultans, aeternitatis bonis nullo secaturus fine perfruitur. Universi etiam Graeci aperte docent funeri B. Virginis interfuisse Apostolos, etc. Hanc Gregorii narrationem sic confirmat Notkerus in Martyrologio ad 18. Kalendas Septembris, ubi cum praemisisset: Quid venerabilis Pater Gregorius Turonicus Episcopus in libro Miraculorum de eadem Assumptione sentiat, libet ad utilitatem Gentium commemorando proferre. Nondum his quisquam confictam Gregorii narrationem dixerit, quam se ad utilitatem Gentium referre testatur Notkerus. Quibus ita ab illo praemissis verbis, ipsam Gregorii integram exscribit, tandemque haec subiungit: Quod si quem moveat quomodo idem Gregorius in occasu Solis positus, ea quae in oriente gesta sunt compererat, ex aliis eius scriptis agnoscant, quia de toto orbe ad sanctum Martinum, sicut ad Philosophos concurrebatur, et de occidui mundi partibus loca sancta in Ierusalem frequentabantur, quod etiam ad haec Normanorum tempora iugiter accidere solebat. Sed ne idem Catholicus et venerabilis Pater contra Apostolum sensisse videatur, ubi ait: Christus resurrexit usque in adventum eius: sciendum, quia vel haec specialis Assumptio corporis venerandae Dei Genitricis Mariae, vel corum, qui cum Domino surrexisse leguntur, Apostolicam auctoritatem adiurat potius, quam impugnat, quoniam et corpus illius, de quo Deus incorporari voluit, citius in caelum sublevari decuit, et illos verae Resurrectionis et Ascensionis nostrae testes processisse procul dubio constat. Ex quibus apparet falsissimum a quibusdam scribi, Gregorii narrationem a Notkero emendatam, ac reprehensam fuisse.

Adstipulatur etiam S. Andreas Cretensis Archiepiscopus, qui vixit saeculo 7. ut refert Genebrardus, et Gualtherius in Chronicis, licet alii eum faciant anteriorem. Hic, inquam, in prima Oratione, quam in laudem Assumptionis Virginis edidit, ubi narravit B. Virginem revera mortuam fuisse, eiusque mortem in modum somni extatici ac soporis Adamici contigisse, demum ab Apostolis fuisse tumulatam refert, probatque verbis supra laudatis S. Dionysii; postque concludit: Convenit igitur vir ille divinus, quibus loquitur, totum fere Apostolorum sacrum Senatum ad venerabile illud, magnumque Deiparentis spectaculum convenisse: e quorum ipse etiam numero fuerit, una cum religiosissimis, sic eleganter expendit Oratione 2. ubi ait: *Erat itaque novum reip> -pectaculum, animique rationibus inaccessum; mulierem coelorum

naturam munditie supergressam, caelestium ardorum sancta corpore penetrare; Virginem, divini partus miraculo ipsa Seraphim superantem, prima illi naturae, Deo universorum Creatori, propius accedere; Matrem, vita ipsius partu claram, Proli consimilem vitae exitum natam, Deoque ac fide dignum miraculum. Quemadmodum enim parientis incorruptus uterus, ita nec morientis disperdita caro. O res mira! partus incorruptionis expers, nec sepulcrum corruptionem admisit. Nec enim illa Sanctos attigerit: vultis rei probationem dicam? At quaeso nemo auditor irrideat. Quomodo vacuum monumentum? Quaeram enim abunde. Quomodo defunctae corpus obscurum? Quomodo desunt locula sepulcralia, nisi tumulo depositum cadaver corruptionem effugit? nisi translatus thesaurus est? Sin autem se hoc ita habet, qui non vera translatio, quando etiam alia extitere? anima scilicet a corpore separatio, carnis depositio, compositionis solutio, partium disiunctio, resolutio, coniunctio, compactio, atque in obscurum secessio: hactenus namque vacuum sepulcrum manet, tum ipsum testimonium habens, tum testis eam translatam esse.

Nec obstat quod subdit:

Haud mihi exploratum, an partibus in unam compositionis concretionem de uno coeuntibus, sit fortasse rerum auctore arcano propensioris suae voluntatis consilio Matrem honorare volente: aut certe altera alteri eminente, atque ita ut a mutua illa disiunctione altera mundo superiorem, altera confinem nacta sit sedem: sicve denique nova aliqua, ac diversa ordinis ratio in ea cecidit, ut essent in ea cuncta re ipsa nova, eximiam congruenter rationem recipientia, seu rationem omnem ac scientiam excedentia.

Haec, inquam, non obsunt, quippe facile conciliari possunt cum praecedentibus, si dixerimus Andream Cretensem voluisse Deiparae Virginis corpus, paulo post ipsius mortem in caelestem aliquem locum translatum fuisse, ibique depositum, donec iuxta Dei ordinationem paulo post animae rursus unitum fuerit. Qua utique videtur etiam mens Leonis Imperatoris in Oratione De Dormitione Virginis, qui hanc ab Andrea Cretensi sententiam mutuatus est, cum ait: Animam Virginis in caelum receptam fuisse, corpus vero fuisse repositum. Nec ab ea sententia recessisse videtur Petrus Abailardus in Sermone unico De Assumptione, ubi ait:

Triduum Dominicum corpus in sepulcro iacuit, et a die resurrectionis usque in diem Ascensionem suam distulit, quam quidem dilatationem necne, ut dictum est, in Matre pertulit. Denique et sacrum corpus clam prius in Paradisum sustulit, quam resuscitarit, quo mirabilior exanimis corporis Assumptio fieret, ac resurrectio, nullatenus iam ipsum suscitarit terreno contactu iudicans dignum.

Alius etiam nobis adest eiusdem narrationis et traditionis testis non ignobilis, S. Cosmas patria Hierosolymitanus, quem Ioannes eiusdem urbis Patriarcha in vita S. Damasceni ait, Damasceno stimulatorem ad labores fuisse, ac in litteris et religiosa educatione et exercitatione socium, neque non Maiumae Episcopum. Hic autem, ut refert Guido Sancti Dionysii Abbas in Sanctilogio ad 18. Kalend. Septembris, quod manuscriptum extat in Biblioth. Victoriana, scribit:

Dixitque Dominus Petro: Corpus Matris meae cum reverentia sepelite, et tribus diebus illis cum diligentia custodite. Ego quippe tunc veniam, > et illis ad incorruptionem transferam, et simili mecum claritate induam, ut id quod acceptum est, quod accepit, puriter enitescant, et concordent.

Refert quoque et Cosmus terribile et mirabile mysterium, quod non indiget naturali discussione, nec curiosa investigatione, cum omnia quae de Dei Genitrice dicuntur, sunt supernaturalia, admiranda, et tremenda potius, quam investiganda. Egressa, ut ait, de corpore eius anima, haec verba protulit corpus: Gratias tibi ago, Domine, quod tuae sum digna gloriae, memento mei, quia tuum sum figmentum, et tuum servari depositum. Expergefacti igitur ceteri cadentes corpus virginis exanime, contristati plurimum ac gemere coeperunt. Tollentes igitur sanctum corpus ad monumentum ferebant, incipiente Petro Psalmum, In exitu Israel de Aegypto. Chori quoque Angelorum Trinitatem laudant, ita quod Ierusalem ad tantam gloriam concussa, tune summi Sacerdotes cum gladiis et fustibus multitudinem mittunt. Iephonias autem impetu furens ad grabatum accessit, cupiens ad terram trahere corpus Genitricis Mariae: qui quia indigne trahere nititur, eius tactu merito privatur: utraque namque manus a cubitis avulsa abscinditur, illis ad grabatum pendentibus, dolore horribili cruciatur. Implorat autem veniam, et promittit emendam. Cui Petrus: Nullatenus veniam consequi poteris, nisi corpus perpetuae virginis osculeris, et Christum ex ea propagatum Dei Filium esse confitearis. Quod cum fecisset, manus unde avulsae fuerant, cubitis sunt adiunctae. Quae si vera sint, ut refert Guido, non levi testimonio praefatam Ecclesiasticam traditionem confirmant. Sic tamen haec a Guidone renuntiata, velim accipias, ut quae de gratiis Deo a Virginis corpore exhibitis, non ipsum corpus, sed Virginis anima reverenda iudices; ita quod sit sensus, animam Virginis iam a corpore solutam in gratiarum actionem pro suo corpore erupisse: in quo sane nil prorsus absurdi, nec ludibrio observari licet, ut nonnulli praetendunt. Nec etiam movere debent, quae addit de praecisa illius manu, qui corpus beatae Virginis a feretro deiicere tentatus fuerat. Similia namque narrat S. Germanus Constantinopolitanus Oratione supra laudata, ubi ait:

Fugax porro quis tum etiam ex incredulis Hebraeis, vanusque (sunt enim illi vanitas vanitatum, ut qui semper scandala sunt, nec contentiosius comminari, ac nugas dare unquam desinant), extenta celerata manu sua (in quorum enim manibus, inquit, semper iniquitas) lectuli ferculum quatit, intemeratae corpus incessere ausus, nec Altissimi carneum solium conterere veritus, ac allidere: isque adeo contectim manus excisione mulctatur, exemplum, ac tremor Iudaeis in Christum semper procacibus factus. Iam tumulo prope interendum sanctum cadaver erat. Haud vero ausi Apostoli (qua reverentia, religiosiorique metu tenebantur) Virginis corpus attingere. Ac quidem discipuli, quo praecellenti honore habebant, quodque castissimum corpus, Dei vas esse non ignorabant, omni dignam laude formidinem, ne illius sibi contactum indulgerent, praeferebant. Qui autem ex plebe fideles erant, etiam reliquiarum aliquid, quo sibi sanctificationem conciliarent, diripere connitebantur: nemo tamen in eam misit manus: cum sereniori exemplo puniti Hebraei, vel maxime petulantiam ob oculos haberent.

Haec S. Andreas. Ex his igitur apparet, quam hallucinentur nonnulli Recentiores cum narrationem illam ac traditionem a Ss. Iuvenali et Damasceno memoratam, inter aniles fabulas, et ludicra computandam volunt, eamque pro viribus impugnant.

Reponunt enim primo, illam ipsam narrationem de B. Virginis Dormitione, et collectis ad eius funus Apostolis pro apocryphis a Baronio deputari, qui itidem, inquiunt, ridet hac de re testimonium S. Dionysii. Verum haec responsio omni sua parte cadit, Baronius enim ad annum 48. n. 14. refert equidem circumstantias ex apocrypho libello de transitu et Assumptione Virginis sub ementito nomine Melitonis Sardensis Episcopi evulgato, et non solum a Beda in retract. in Act. cap. 8. refutato; sed etiam auctoritate Concilii Romani, cui Gelasius Papa praefuit, inter apocrypha annumerato: at Baronius non omittit ea quae annales referunt de resurrectione et Assumptione Virginis. Ait enim Baronius:

Quae autem ab ipso Nicephoro lib. 2. c. 21. et lib. 15. c. 14. et olim, ut ipse refert, a Iuvenali Episcopo Ierosolymorum traduntur de Apostolis eodem momento collectis e diversis Orbis regionibus Ierosolymam ad obitum eius per aera in sublime delatis, eodem Melitonis apocrypho contineri certissimum est; quod etiam Beda cognovit: rursus etiam, quae habentur de miraculo facto in Iudaeum, qui feretrum quo illa ad sepulturam ferebatur, est conatus evertere, in eodem item apocrypho leguntur. Sed haec cum dicimus, non sic impugnamus, quasi minime vera esse potuerint, quandoquidem non sit impossibile apud Deum omne verbum: sicut nec ob eam causam, quod ibidem feratur eadem resurrexisse, et una cum corpore esse assumpta in caelum, id negamus, vel in dubium revocamus: sed tradidisse, quae praesertim Iuvenalis Ierosolymorum Episcopus non ex scripto aliquo commentario, sed potius ex antiqua et veneranda Maiorum traditione se accepisse testatus sit.

Quibus verbis aperte constat Baronium historiam illam et narrationem non improbare, sed monere dumtaxat nonnullas huius narrationis circumstantias etiam haberi in apocrypho libello evulgato sub nomine Melitonis. Idem dicendum de testimonio S. Dionysii, quo subnixa est haec historia: nec enim, ut comminiscuntur quidam, de auctore librorum istorum dubitavit Baronius, aut scripta illa revera Dionysii esse negavit, sed dumtaxat asserit non posse eorum sententiam stare, qui sentiunt B. Virginem obiisse ante annum Christi 59. alioquin Dionysius a Paulo conversus anno Domini 52. non venisset Ierosolymam cum Apostolis, nec tum Deiparae Virginis interfuisset. Scribit enim Baronius:

Si igitur aliquo antedictorum anno Dei Genitricem esse defunctam dixerimus, nequaquam potuit Dionysius eius funeri interfuisse: ipse enim nedum hoc anno, vel sequenti, sed nec ad 52. annum Domini (ut ex his, quae diximus, et quae suo loco dicturi sumus, habita exacta temporum ratione, constabit) cum Paulus Athenas venit, est conversus ad fidem: imo ex Luca, qui mira diligentia ex eo tempore cuncta loca, ad quae Paulus accessit, et tempora quibus in eis permansit, usque ad eius Ierosolymam adventum relegit, liquido apparet ipsum non ante annum Domini 57. Ierosolymam venire potuisse, cui aetati si 14. vel 15. addas annos, quibus, ut dictum est, sanctissima Virgo vixit, cum peperit Salvatorem, manifeste colliges ipsam eo anno, quo Paulus novissime Ierosolymam venit, egisse > aetatis annum 72. quia ipsam ex hac vita emigrasse Epiphanius Praesbyter, et Cedrenus, quos retulimus, affirmarunt: quibus si consenserimus, eisdemque aptari possunt, quae scribit Dionysius, ut de sacrosancto Dei Genitricis corpore voluerit intellexisse, quo quidem sensu accepisse noscuntur verba illa Graeci omnes. Haec Baronius; quibus momentis constat eum praefatam narrationem non impugnare, nec assumptae Virginis veritatem in dubium revocare; quamquam nonnullas illius narrationis particulas respuat, quas proscriptus liber de transitu Virginis memorat.

Reponunt 2. Narrationem istam nutare in plurimis: Primo namque si haec omnia ut referuntur contigissent, haud dubie S. Lucas in Apostolorum Acta eorum aliquid retulisset: at nihil illorum memorat: igitur minus esse vera iudicanda sunt. Secundo, plurima in hac narratione referuntur, quae ex proscripto et apocrypho libro de transitu Virginis irrepserunt, quaeque ideirco venerabilis Beda respuit et impugnat: igitur nullam fidem merentur. Tertio, non constat B. Virginem Ierosolymis fuisse vita functam et sepultam: imo probabile est illam cum Ioanne Evangelista Ephesum profectam, ibi pariter diem clausisse ultimam, ac fuisse tumulatam: nam Ephesina Synodus ad Clerum Populumque Constantinopolitanum ita scribit: Quare et Nestorius cum in Ephesiorum civitatem perrenisset, in qua Ioannes Theologus, et Virgo Deipara sancta Maria, a Ss. Patrum, et Episcoporum coetu, ultro seipsum abalienans … condemnatus est. Nam verba, in qua significant, ut Ioannem, ita et Deiparam Ephesi obdormivisse. quod etiam confirmat Modestus Hierosolymorum Episcopus in Homilia de unguentiferis Virginibus. Quarto, minus vera apparent ea, quae narrantur de Pulcheria, et Marciano, quippe cum nullus historia Graeca Scriptorum illa commemoret, sicut nec ullus meminit historiae Euthimiaceae, ex qua dumtaxat hanc narrationem deprompsit S. Damascenus. Quinto, non constat secundam illam orationem de Assumptione, ubi legitur haec narratio, et Euthimiaca laudatur historia, esse genuinum S. Damasceni opus, quippe cum Billius, qui has Damasceni Orationes Latinas fecit et edidit, huic textum auctoris Graecum versioni Latinae non adiunxerit: quod tamen in aliis orationibus ab eo factum fuerat. His adde, quod Damascenus non videatur accuratus scriptor, sed plerumque incerta pro veris scribat, ut constat de illa narratione, qua refert Traiani animam Gregorii Magni precibus liberatam fuisse ab inferis. Igitur his omnibus momentis apparet praefatam narrationem de Assumptione Virginis nullam apud cordatos fidem promereri.

Verum nego antecedens simul et consequentiam. Et ad primam dubitandi rationem dico occulto Dei iudicio, et ex speciali divinae providentiae ordinatione contigisse, omnia quae ad vitam sacratissima Virginis, post Christi in caelum ascensum, in ipso nascentis Ecclesiae exordio, proximoque secutis saeculis obscuriora, ac silentio veluti sepulta remansisse: quod utique pridem notavit S. Andreas Cretensis Oratione prima de dormitione Virginis, ubi ita scribit:

Non desint res, inquit, ex his omnino, qui discutiendi studiosiores sint, quique dubitent, ac quaerant, qualis causa sit, cur Theologorum, id est Apostolorum, ac Evangelistarum neminem sciamus, inspectantes tam intemeratum, ac quam venerabilem sanctae Dei Geni> tricis transitum scripserit, ullam in hoc argumento commentationem reliquerit, uti sane ii divina composuere Evangeliorum columnae, ac Theologicas Expositiones nobis tradiderunt. Cuius utique sententiae hanc rationem refert: Porro dicimus id in causa esse, quod diu post, longisque retro temporibus Deo afflata dormitio illi contigerit: aiunt enim illam cum ad extremam venisset senectutem ab humanis migrasse. Vel quia nondum ea tempora harum rerum explicationem permitterent, ubi primum conscribi Evangelium coepit, quo disseminaretur dispensationis sermo, haec confestim exponendo assumere. Futuri namque erant haeretici, qui B. Virginem non humanae naturae, sed divinae fuisse participem, erant asserturi; unde si qua contingerent circa eius triumphalem Assumptionem, narrasset Apostolorum aut Evangelistarum aliquis, inde fortassis illi haeretici suum errori causam praetexuissent. Adde quod nec etiam ipsi Canonici Scriptores referunt B. Virginem ex hac vita functam, nec illud constanti ac universali traditione propagandum evulgaverint: illam quippe traditionem ignorasse videtur Epiphanius, cum haec scribit haeresi 78.: Praeterea postquam illud ita gestum est, et ad se illum recepit (agit de S. Ioanne) non amplius apud ipsum permansit B. Virgo), quod si falso iactari quispiam a nobis existimet, velit sacrarum Scripturarum vestigia consectari, in quibus nullam de Mariae obitu mentionem reperiet, mortua sit, necne, sepulta an non sepulta fuerit. Et paulo infra: igitur mortua sit Maria nescimus, sive consepulta.

Illud idem non modo dubium relinquit Timotheus Presbyter Ierosolymitanus, qui inter Patres quinti saeculi in Bibliotheca SS. Patrum Grecorum collocatur; imo etiam innuere videtur beatam Virginem non esse mortuam; scribit enim: Hinc accidit ut nonnulli putarent Matrem Domini gladio interfectam, atque cruenta morte affectam, quales Martyres vitae exitum habuisse, propterea quod dixit Simeon: quia tuam ipsius animam pertransibit gladius: sed non ita se res habet; ensis enim a fabro excussus corpus dividit, animam non dissecat: unde etiam supra omnes inculpata, et omnibus modis sancta Virgo per illum, qui eam in superna loca assumptam traduxit, usque adhuc immortalis est. Ea pariter in sententia videtur fuisse S. Isidorus, qui circa finem sexti saeculi florebat, scribit quippe: Specialiter nulla docet historia Mariam gladii animadversione peremptam fuisse, quia nec eius obitus uspiam legitur, dum tamen nec reperitur sepultura. Nil igitur de morte Virginis tune temporis ex Scriptura, aut traditione illa, qua semper et apud omnes et ubique viget, exploratum erat: unde si in dubium revocare liceat ea, quae referunt de eius funere, quod nullus Apostolorum id scriptis mandaverit, aut generali traditione evulgandum narraverit, licebit pariter in dubium vertere, utrum B. Virgo mortua sit necne. Similiter quis licite dubitare posset utrum illa ab omni actuali peccato per totam vitam immunis fuerit, et plurima alia eiusmodi, quae ab Apostolis nec scripta, nec ab alio scribenda dictata sunt?

Ad solvendum dicunt omnia quae in libro apocrypho referuntur non esse falsa: enimvero in 3. lib. Esdrae utique apocrypho v. g. scribitur nihil falsius esse veritate: quis autem id existimabit falsum, quia in libro apocrypho scriptum est? Similiter ne longius excurram, in eodem Canone Gelasii, quo proscribitur liber de transitu Virginis sub ementito nomine Melitonis Episcopi Sardenensis evulgatus, etiam inter apocryphos libros referuntur opera Tertulliani, necnon et liber historiarum Eusebii Caesariensis; an ideirco asserere liceat omnia in istis libris esse commentitia, et meras fabulas? Et ut rem proximius tangam, liber ipse De transitu B. Virginis asserit eam fuisse mortuam, ac sepulcro mandatam; quis autem id falsum asseret? Igitur quamquam praefata narratio nonnulla referat, quae pariter memorat apocryphus liber de transitu Virginis, inde non est consequens illa ideirco falsa esse, aut incerta. Nec obstat, quod Beda narrationem illam proscribat in iis, in quibus militat adversus veritatem Apostolicam, puta, quod Apostoli secundo a morte Christi anno iam per orbem annuntiandi Evangelii gratia dispersi, iterum Ierosolymam convolaverint, nuntiis subrecti, ad celebrandum funus B. Virginis; hoc enim manifeste pugnat cum Actibus Apostolorum, ex quibus certissimum est toto biennio a morte Christi nondum per orbem peregrinatos esse Apostolos. Certissimum quoque ex iisdem Actibus Paulum Apostolum et Barnabam, longe post elapsum biennium a morte Christi, ad disseminandum Gentibus Evangelium fuisse dimissos. Quae certe non cohaerent cum apocrypho libro De transitu Virginis, in quo asseritur Apostolos secundo post Ascensionem Domini anno, ex remotis orbis partibus Ierosolymam ad funus Virginis advolavisse. Merito igitur Beda damnat narrationem illius libri in iis, quae manifeste pugnant cum Scriptura sacra: at non in eam pugnat Assumptio corporea Virginis, et subinde illam Beda non impugnat. Quod autem non alia sit Beda sententia, apparet ex eius verbis: scribit enim cap. 3. retract. in Acta:

Si dispersa, inquit, Ecclesia, Apostoli remanserunt in Ierusalem, ut Lucas scribit ⟦OCR illegible: "coiteat elea nentncium ei de tilte bi cxperneza"⟧ secundo post Ascensionem Domini anno, Apostoli fuerint omnes toto orbe ad praedicandum in suam quisque Provinciam divisi, qui universi appropinquante obitu B. Mariae, de locis, in quibus praedicabant verbum Dei, elevati in nubibus, rapti sunt Ierosolymam, et depositi ante ostium domus eius … quae verbis B. Lucae aperte contradicunt, quibus narrat Apostolos, ceteris fidelibus ab Ierosolymis propulsi, remansisse ibidem, et praedicasse per omnia, donec Ecclesia per totam Iudaeam, et Samariam, et Galilaeam pacem haberet, quod in uno anno perfici non potuisse nulli dubium est.

Ad tertium dico, certum esse Virginem Deiparam non obiisse Ephesi, sed Ierosolymis: id namque aperte testantur S. Sabba, Iuvenalis, S. Germanus, S. Damascenus, neenon et S. Andreas Cretensis, qui Oratione 2. De dormitione Virginis, ait: Sacratissima factum est mentio, quod in ea maxime hoc sanctae Dei Genitricis mysterium peractum sit: in ea strati pavimento templi sacrorum castissimi corporis genuum flexus, clara voce clamant: quamdiu enim eius productus incorruptus est, tam diu domicilium ibi habuit, atque illic naturae obsequuta legibus vitae finem accepit. Nec Modestus huic veritati adversatur, si recte quis eius verba ponderet, ait enim: *Historice tradunt Magdalenam, de qua Dominus septem daemonia eiecit, hanc virginem fuisse. Post obdormitionem sanctissimae Dominae nostrae Deiparae profecta est Ephesum ad dilectum discipulum, ubi cursum Apostolicum per Martyrium curia unguentifera > perfecit. Quibus patet contrarium, quod intenditur Modestum

asserere;

enimvero si B. Virgo Ephesi fuisset mortua, quid necessarium esset Magdalena, quae ut creditur B. Virgini comes individua adhaeserat, post eius obitum Ephesum pergere? Quis non rideat Modestum non de Virgine Deipara, sed de Magdalena sermonem facere, cum ait illam Ephesum fuisse profectam? Sed neque Patres Ephesini ea de re quidquam significant, sed dumtaxat, quod praecipuo cultu, sicut Ioannem, ita et Mariam Ephesi honorarent, unde particula (in qua) denotat, quod Deipara Virgo, et Ioannes imprimis ibi colerentur. His adde, quod Polycrates Ephesinae civitatis Episcopus, non longe a tempore Apostolorum scripsit, ut refert sanctus Hieronymus in Catalogo Virorum illustrium: In Asia, inquit, magna luminaria dormierunt, quae resurgent in die Domini, quando venturus est de Caelis in Maiestate sua resuscitaturus omnes Sanctos: Philippum loquor de 12. Apostolis, qui dormit Hierapoli, et duas filias eius, quae Virgines senueerunt, et aliam eius filiam, quae spiritu sancto plena in Epheso obdormivit: sed et Ioannes, qui supra pectus Domini recubuit, et Pontifex eius auream laminam in fronte portans, Martyr, et Doctor in Epheso dormit. Ubi, ut apparet, nullam Virginis facit mentionem, non praetermissurus certe, si revera Ephesi iacuisset.

Ad quartum dico, quae narrantur a Iuvenale nullatenus a veritate deflectere: quis enim neget Marcianum Imperatorem, et Pulcheriam in Blachernis aedificasse? Quis in dubium revocet eos in urbe Imperiali adfuisse tempore Concilii Chalcedonensis? An non Iuvenalis eidem Concilio interfuit? Nec obstat, quod acta Chalcedonensis Concilii de ea re nil prodant, nec quisquam de istis refert ex Graecis Scriptoribus; enimvero Conciliorum Acta dumtaxat referunt ea, quae ad finem congregati Concilii collimant, qualis non erat illa Iuvenalis a Marciano, et Pulcheria interpellatio: plerumque etiam accidit, ut res notissimae, et per vulgus decantatae Scriptorum nullus colligat, quasi ingratum foret litteris consignare, quae omnium ore feruntur: sic forte tum Philo, tum Iosephus, quamvis rerum suarum, ac Gentis suae studiosissimi essent, nil scripserunt de iugi miraculo probaticae piscinae, quod tamen absque errore gravi nullus negaverit, cum illud ferat S. Ioannes cap. 5.

Ad quintum dico, certissimum esse secundam illam Orationem tam esse genuinum S. Damasceni foetum, quam ceteras omnes, nam omnino ipsius stylum redolet, et profitetur Billius se Graecas has orationes a Cardinale Sirleto accepisse, quas iampridem verterat, sed male, Volaterranus. Nec refert, quod Graecum Auctoris non addiderit Billius versioni suae, id enim non praestitit, forte quia noluit Cardinalis Sirletus, qui Graecum textum ipsi vertendum commodaverat; forte etiam quia in textu Graeco desiderabatur aliquid. Adde quod Billius in plurimis aliis sancti Damasceni opusculis a se editis Graecum Damasceni textum non adiunxerit; siquidem nullibi Graeca apposuit nisi orationi De Transfiguratione, et tribus Orationibus De Nativitate B. Virginis: quia, ut ibidem dicit, tum Graecus textus cum Latina versione primum in lucem prodirent; attamen nemo cordatorum est, qui propterea haec Opuscula S. Damasceno detrahat.

Nec minus fide dignus est S. Damascenus, quod forte scripserit Traiani animam Gregorii Magni precibus ab inferis liberatam fuisse.

Denus enim eum hac scripsisse, et in eis erravisse, non propterea indignus est, cui in aliis credatur? Quod si ita est, vix alicui e SS. Patribus credendum esset, cum, Augustino teste, nulli praeter Scriptores Canonicos aliquando sit datum, ut non in aliquo erraverit.

§ 3. — PROBATUR ASSUMPTIO CORPOREA DEIPARAE VIRGINIS EX OFFICIO DIVINO EIUSDEM DEI.

Luculenter ac perspicue apparet quis sit Ecclesiae sensus de assumpta Virgine in anima et corpore, ex precibus, ac ritibus in eiusdem assumptae Virginis gloriam concinnatis; unde enim evidentius quis colligere potest, quis fuerit Ecclesiae sensus de morte Virginis, eiusque corporea in Caelum receptione, quam ex eiusmodi precibus? Illud quippe aperte credit Ecclesia, quod suis in publicis praecibus se credere palam profitetur: at ex eiusmodi Ecclesiae praecibus et divinis officiis in honorem assumptae Virginis celebrari solitis, Ecclesia iamdudum testata est Virginem assumptam esse anima simul et corpore; quod utique evincimus: Primo ex libro Sacramentorum sancti Gregorii, ex quo tria licet aperte colliguntur: Primum quidem Gregorii tempore, hoc est saeculo 6. apud fideles receptum ac vulgatum tuisse B. Virginem anima simul et corpore esse assumptam; siquidem Assumptionis nomen non semel sed iterum usurpat S. Gregorius. Secundum, vigiliam quoque festi Assumptionis tune temporis fuisse celebratam, ac proinde festum fuisse institutum. Tertium denique, quod Deipara Virgo anima simul et corpore in Caelum sit recepta.

Primum quidem ac secundum innotescit ex his verbis eiusdem libri Sacramentorum, quibus designatur Vigilia simul ac festum assumptae Virginis: Legimus enim 19. Kal. Septembris, Nat. S. Eusebii Sacerdotis, etc. Eadem die Vigilia Assumptionis S. Mariae, 18. Kal. Septembris. Assumptio sanctae Mariae Virginis. Idipsum constat ex praefatione Missae eiusdem diei, in qua haec habentur: Dignum, et iustum est, aequum et salutare, nos tibi semper et ubique gratias agere, Domine sancte, Pater omnipotens, aeterne Deus, et te in veneratione servarum virginum exultantibus animis laudare, benedicere, et praedicare. Inter quas intemerata Dei Genitrix Virgo Maria, cuius Assumptionis diem celebramus, gloriosa effulsit, etc. Quod autem tune temporis notum esset in Ecclesia B. Virginem corpore simul et anima fuisse in Caelum assumptam, patet ex Oratione, seu collecta, qua in eodem Sacramentario hoc ipso die recitabatur his verbis: Veneranda nobis, Domine, huius diei festivitas, in qua sancta Dei Genitrix mortem subiit temporalem: nec tamen mortis nexibus deprimi potuit, quae Filium tuum Dominum nostrum de se genuit Incarnatum. Haec enim verba, nec tamen mortis nexibus deprimi potuit, nil aliud significant, quam quod corpus B. Virginis non potuit subiacere mortis legibus, nempe detineri sepulcro, nec corruptioni, aut resolutioni subiici. Quod aliqui Neoterici verba ista interpretantur de nervibus peccati, absurdissimum apparet, ex eo quod Deipara Virgo nusquam morti animae, quod est peccatum, subiacuerit. Nec alia sane ratione verba istius Collectae intellexit Petrus Abailardus, qui in Sermone De Assumptione, iam ab annis fere quingentis sic scribebat:

Cui quidem attestatur sepulcrum vacuum penitus repertum, sicuti et antea fuerat Dominicum, ut ipsa quoque B. Virgo resurrectionis gloriam, et geminam stolam adepta credatur, sicut manifeste festivitas huius diei Oratio continet his verbis: in qua sancta Dei Genitrix mortem subiit temporalem, nec tamen mortis nexibus deprimi potuit: cum enim praemissum sit mortem temporalem, patenter ostenditur, id quod subiectum est, de vinculis mortis, ad mortem illam referendum esse, non ad mortem animae, cuius vinculis non detineri, commune est omnibus Electis.

Similiter haec verba, nec tamen nexibus mortis deprimi potuit, explicat Albertus Magnus in q. 130. super Missus est, ubi ait:

Nunc quaeritur, quid appellatur nexus mortis. Vel est bonum, vel malum. Non malum, quia omnis boni capax fuit. Item bonum non deprimit, sed elevat: ergo nexus non nominat ibi aliquid boni. Si autem est malum, aut est malum culpae, aut malum poenae, quia mors non est nexus ad culpam, quia post mortem non est status culpae, sed poenae. Item nihil dictum esset, quod post mortem non posset peccare, quia esset Mater Dei, cum post mortem nullus peccet. Si autem est malum poenae, quaero quam poenam importat? Non gehennae, quia ad illam non nectit mors, quia moriuntur multi, qui non vadunt ad gehennam. Eadem ratione nec ad purgatorium: quia multi moriuntur, qui non vadunt ad purgatorium: nec etiam potest dicere poenam temporalem, quia ad illam non nectit mors, sed absolvit ab illa. Nam non potest dicere poenam mortis, quia B. Virgo vere mortua fuit; ergo relinquitur, quod non potest significare, nisi incinerationem: ergo ait sensus, non potuit nexibus mortis deprimi, idest, non potuit incinerari; et nisi statim resurrexisset, fuisset incinerata, ut alia corpora.

His subscribit Dominicus Sotus in t. 4. d. 43. q. 2. art. 1. De sacratissima Virgine, inquit: si resurrexit, non est dubium, quin in vitam sempiternam resurrexerit, qua in Caelis cum Filio fruitur. Hoc autem Hieronymus, eodem sermone sub dubio reliquit. Iam vero temporum curriculo opinio haec, seu credulitas, quod in corpore et anima fuerit in Caelum assumpta, plurimum invalerit. Nondum tamen inter fidei articulos credendi necessarios relata est, quamvis sit pientissime credendum, nam in Collecta illius festi ait Ecclesia, quod nexibus mortis deprimi non potuit. Nec valet reponere Sacramentarium Romanum non videri genuinum opus S. Gregorii, sed dumtaxat forte ab illo approbatum. Haec enim responsio nullo prorsus fundamento nititur, quippe contrarium affirmant Cassiodorus, Ioannes Diaconus, Berno Augiensis, et omnes qui de divinis Officiis scripserunt. Hoc imprimis Walafridus Strabo affirmans Sacramentarium a Gregorio collectum ex praecedentibus libris, qui peragendorum Sacrorum ritus complectebantur, quos ipse S. Gregorius in meliorem formam et ordinem redegit. Idipsum confirmant Patres Francofordienses. Cum enim Elipandus, et alii Hispaniae Episcopi edito libello ad eos scripsissent, in divinis Officiis, et ad Missas Orationibus, quas ex Eugenii, Ildephonsi, Iuliani Toletanae Urbis Episcoporum traditione acceperant, Christum Dei Filium adoptivum nominari; in hunc modum responderunt: *Melius est testimonio Dei Patris credere de suo Filio, quam Ildephonsus noster, qui tales nobis composuit preces in Vesperarum sollemniis, quales universalis, et sancta Dei non habet Ecclesia, nec nos in illis exaudiri putamus. Etsi Ildephonsus noster in orationibus Christum adoptivum nominavit, noster vero Gregorius Pontifex Romanae Sedis, et clarissimus > vero Doctor in Orationibus suis semper eum unigenitum nominare non

dubitarit.

Quibus verbis haud dubie significant Sacramentarium sancti Gregorii: nam ad finem plurimarum Orationum, seu Collectarum eiusdem Sacramentarii Christus dicitur Unigenitus Dei Filius.

Haec eadem veritas apparet ex ceteris divini Officii in die festo Assumptionis Deiparae Virginis partibus; siquidem Antiphonae resonant, Versus canunt, clamant responsoria, Petitiones efferunt B. Virginem in Caelos esse assumptam. Id constat tum ex Breviario, tum ex Missali: assumptio autem, ut diximus in primo §., non solum animae, sed corporis Deiparae in Caelum receptionem significat. Neque vero hic sola Ecclesia Occidentalis usus est: nam et Orientalis eundem ritum in suis precibus ac ritibus observat, quae Menaologia, seu potius Menaea appellantur. Sunt autem huiusmodi 12. codices Ecclesiae Graecae, quibus continentur per singulos dies variae laudes in Dei sanctissimae Virginis ac Sanctorum honorem decantandae: horum Menaeorum primus Collector dicitur S. Sabbas Monasterii Laura Archimandrita, ut testatur Simeon Thessalonicensis apud Leonem Allatium, dissertatione

1. De libris Ecclesiasticis Graecorum: at temporum iniuria, neenon et Barbarorum irruptione cum poene Menaea interiissent, a Sophronio primum, deinde a Ioanne Damasceno pristino nitori reddita sunt, additas ab utroque plurimas Odas in laudem Sanctorum, qui post sancti Sabbae tempora claruerunt, ut idem Simeon testatur. In ipsis autem Meneis apertissime declaratur Virgo Deipara anima et corpore in Caelum assumpta: nam Men. 15. Augusti in Maioribus Vesperis, haec habentur:

Ad rationem decori pertinebat, ut qui Ministri, ac Spectatores Verbi divini fuissent, etiam Matris, e qua illud incarnatum erat, obdormitionem praesentes inspicerent: velut ultimum, quod ipsi peragendum erat Mysteriorum, quo scilicet non modo Salvatorem de terra in Caelum ascendentem coram spectarent, verum etiam de Genitrice illius ad superos translata oculati testes existarent. Quapropter omnibus e locis, vi quadam divina per tot terrarum spatia transportati convenerunt in Sion, et deduxerunt quodam modo Virginem ad Caelum ingrediendum properantem.

Similiter ex Men. 18.:

O prodigium horrore sacratissimo plenum! Illa quae incomprehensum omnibus Regem portavit in utero, iam modo ad sepulcrum portatur, et Angelorum multitudo cum Apostolis observant venerabundi sanctum eius corpus, quod Deum in se recipit, et istud corpus sublevavit in Caelum Iesus Filius eius, et Servator animarum nostrarum.

Similiter ex Men. 17. Augusti:

Filius tuus, Deusque noster, ut fidem duarum, quas habet naturarum stabiliret, mortuus est quidem, ut homo, sed resurrexit ut Deus. Te quoque mori, o Genitrix Dei, ad praescriptum naturae perplacuit Deo; ne a fide aliena Incarnatio Christi, tamquam phantasma videretur, ut cuius mater mortalis non esset. Migrasti autem a terra in Caelos, veluti sponsa de thalamo tuo, seu tabernaculo quodam progressa. Et quemadmodum terram illuminasti pariendo, sic aethera sanctificasti ascendendo. Interim Apostoli intaminatissimum funus tuum curarunt: atque inter exequias viderunt, et corpus tuum sublime abiisse. haec omnino verba cum metu praefata sunt: hic est mutatio dexterae Excelsi.

Quantum autem valeat argumentum petitum ex > sacris Ecclesiae praecibus ad alicuius rei fidem stabiliendam.

Luculenter explicat Celestinus summus Pontifex in 11. capite Epistolae ad Prosperum, et Hilario, ubi inter caetera haec habet: Propter beatissimae, inquit, et apostolicae sedis inviolabiles constantias, quibus per piissimi Patris vestigia insistentes, pestiferae novitatis errore deposito, totam eluamus haeresim, et in fide aspicimus in fine perseverantiam, ad Christi gratiam iterum redeamus: sacramentum quoque sacerdotalium Sacramentorum respiciamus, quae Apostolis tradita, in toto mundo, atque in omni Catholica Ecclesia uniformiter celebrantur, ut legem credendi lex statuat supplicandi.

§ 4. — PROBATUR ASSUMPTIO CORPOREA VIRGINIS DEIPARAE AUCTORITATE SS. PATRUM.

Praeter laudatas SS. Patrum auctoritates in praecedentibus §. alias plurimae, vel eorundem, vel aliorum huic veritati suffragantur: imprimis vero S. Ioannes Damascenus praeter laudatam orationem secundam, de qua superius, etiam in priori oratione De Dormitione B. Virginis sic loquitur: Cuius in partu incolumis virginitas mansit, eadem e vita migrante, corpus ita conservatum est, ut non dissolutum, sed ad praestantiorem, et diviniorem mortem, quaeque non iam morte interrumpatur, verum in infinita saeculorum saecula perduret, translatum sit. Et infra: Nec corpus illud tuum immaculatum, ac labis omnis expers in terra relictum est, verum in Caelo, ac regiis sedibus, tu Regina, Domina, hera, ac vera mater, et genitrix translata es. Et postea:

Quemadmodum si quis ingentis pretii unguentum vestibus, aut loco alicui imponat, ac rursus eximat, suavitatis reliquiae asperso etiam unguento restant: eodem modo nunc quoque divinum tuum, et sanctum, et omnis rursus maculae expers, divinaque fragrantia refertum corpus: fons, inquam, ille gratiae perennis, in sepulcro collocatum, ac deinde rursus ad praestantiorem et sublimiorem regionem ereptum, haudquaquam ita sepulcrum reliquit, ut honoris expers esset, verum tum divinam benedictionem, et gratiam impertit, tum sanctorum, ac memoriam omnium fontem iis, qui cum fide occurrunt, monumentum reliquit.

Adstipulatur Petrus Damianus, qui sermone De Assumpt. ita loquitur:

Haec est illa dies, quae Caelorum ostia sublimiori gaudio cumularit, annua mundo, Angelis continua, homines Angelis, et Angelos hominibus felici foederatione coniungens. Intuere mentis oculis Filium ascendentem, et Matrem assumptam: videsne aliquid excellentius in Ascensione Filii exhiberi, et aliquid gloriosius in Assumptione Virginis demonstrari? Ascendit enim Salvator in Caelum potestativae virtutis imperio sicut Dominus, et Creator Angelorum comitatus obsequio, non auxilio fultus: Assumpta est Maria in Caelum, sed praecipue sublevantis indicio, comitantibus et ministrantibus Angelis, quum sustentaret gratia, non natura. Illa dies haec Assumptio, illa Ascensio differunt: cum aliud sit potentia, aliud misericordia, solumque soli sit privilegium Creatori naturam rerum propria potestate supergresso.

Nec dicas Petrum Damianum in his verbis corporalem Mariae in Caelum Assumptionem non dicere, tacite dicturus si Assumptionem fuisse huiusmodi credidisset. Haec enim responsio falsitatis arguitur, non solum ex praefatis verbis, sed etiam ex his, quae ibidem habet Petrus Damianus:

Tota congregatur Angelorum frequentia, ut videat Reginam sedentem a dextris Domini > virtutum, in throno deaurato, in corpore semper immaculato, circumdata varietate, virtutum multiplicitate distinctam.

S. Bernardus apertissime huic veritati suffragatur, nam praeter laudata in 1. Sermone 1. De Assumptione Virginis, haec habet:

Quis cogitare sufficiat, quam gloriosa hodie mundi Regina processerit, et quanto devotionis affectu tota in eius occursum caelestium regionum prodierit multitudo, quibus ad thronum gloriae Cantico sit deducta, quam placido vultu, quam serena facie, quam divinis amplexibus suscepta a Filio, et super omnem creaturam exultaverit, cum eo honore, quo tanta Mater digna fuit, cum ea gloria, quae tantum decuit Filium? Pellicula prorsus oscula talis impressa lactentis, cui virgineo Mater applauserit in gremio. Verum, numquid non feliciora consecuta est, quae ab ore Sedentis in dextera Patris hodie in beata solutione suscepit, dum ascenderet ad thronum gloriae? etc.

Et Sermone 1.: Tempus loquendi est omni carni, cum assumitur incorrupti Verbi Mater in Caelum, nec cessare debet a laudibus humana mortalitas, cum hominis sola natura supra immortales Spiritus exaltatur in Virgine. Quorsum autem diceret Bernardus tempus esse loquendi omni carni, nisi carnem Matris Domini assumptam in Caelum crederet? Cur assereret solam hominis naturam exaltatam in Virgine, nisi quia prius in Christo non sola hominis natura, sed quatenus iuncta hypostatice cum divina in Caelum fuerat sublimata? At de mente S. Bernardi aliquod esse dubium non potest, ex eo quod Petri Abailardi omnes ad minimum usque errores notaverit, ac perstrinxerit: nullibi autem carpit sententiam Abailardi de corporali Virginis in Caelum Assumptione, quam sic explicat Sermone De Assumptione:

Si diligenter, inquit, occursum Angelorum, et triumphalem pompam Christo exhibitam hodiernae comparemus festivitatis iucunditati, videbimus plus aliquid in Assumptione Matris ei dari, quam in Ascensione Filii ipsi exhiberi: et huius pompae cursum illo non mediocriter digniorem; soli quippe Angeli Ascendenti Christo occurrere potuerunt; ipse vero pariter cum tota superna Curia tam Angelorum, quam fidelium animarum eius animam suscepit, quam carnem antea susceperat; nec animam solum, verum etiam et corpus ad Caelos hodie sustulisse creditur, ut animae pariter et carnis glorificatione eam remuneraret, in qua, ut dictum est, simul animam et carnem decrevit assumere. Cui quidem plurimum attestatur sepulcrum vacuum penitus repertum, sicut et antea fuerat Dominicum, ut ipsa quoque Resurrectionis gloriam et genuinam stolam adepta credatur.

Bernardo aequalis fuit Hugo Victorinus, qui lib. 3. De Eruditione Theologica, c. 125. ita scribit:

Septimum (Privilegium Deiparae Virginis) est quod cum corpore suo, quantum credimus, in Caelo vivit: licet enim B. Hieronymus (loquitur de Sermone Pseudo-Hieronymi, de quo infra) hic opiniones ponat, non tamen factum abnuit, sed rationi astutae tota fidei nostrae colla submisit, in qua dicimus non impossibile Deo esse, ut illud divinitatis habitaculum singulare corruptioni non subiaceret, vel in omnibus. Qui enim tria puerorum vestimenta in camino ignis illaesa servavit, corpus Matris propria incorruptum servare potuit, et voluit.

His accenseri potest Fulbertus Carnotensis, qui in Sermone De Nat. B. Virginis ita scribit:

Ioannes ministravit ei post passionem et resurrectionem Domini in > finem: fuit autem sanctissima in valle Iosaphat, ubi est exaedificata Ecclesia in honorem eius, et S. Ioannes sepultus est Ephesi: post vero cum religiosi Christiani reliquias Matris eius, videlicet Domini, respicere vellent, sepulcrum vacuum invenerunt. sed et in sepulcro B. Ioannis respicientes non invenerunt, nisi manna. Credit itaque Christiana pietas, quia Christus Deus Dei Filius Matrem suam gloriose resuscitaverit, et exaltavit super Caelos.

Hic non commemoro plurimos alios S. Bernardo aequales, qui eidem sententiae subscribunt, puta Honorium Augustodunensem, Rupertum Tuitiensem, Adamum de S. Victore, etc. qui illo saeculo Assumptioni Deiparae Virginis subscribebant. Non possum tamen silentio praeterire sententiam illustris Theologi principis, puta Alberti Magni, qui in quaestionibus super Missus est, q. 132. plurimis argumentis probat B. Virginem cum corpore et anima in Caelum esse assumptam. Eamdem sententiam tuetur Angelicus Doctor: nam ex festo Assumptionis corporalis tamquam indubitato principio colligit Virginem fuisse sanctificatam in utero materno, quod illius Nativitatis festum pariter Ecclesia celebret: sic enim scribit 3. p. q. 27. art. 1.: Respondemus dicendum, quod de sanctificatione B. Mariae, quo scilicet fuerit sanctificata in utero, nihil in Scriptura Canonica traditur, quae etiam nec de eius Nativitatis mentionem facit. Sicut tamen Augustinus in sermone de Assumptione ipsius Virginis rationabiliter argumentatur, quod cum corpore sit assumpta in Caelum (quod tamen Scriptura non tradit), ita etiam rationabiliter argumentari possumus, quod fuerit sanctificata in utero. Nec refert, quod in huius veritatis assertionem proferat testimonium sermonis sancti Augustini, quem tamen postea illius non esse, sed forte Fulberti Carnotensis probabimus: inde enim apparet nullam tempore S. Thomae de corporea Virginis in Caelum receptione fuisse controversiam, quandoquidem nulla de isto sermone erat disceptatio. Eamdem veritatem tradit Opusc. 8., ubi ait: Terra (supple maledictio) fuit communis in mulieribus, scilicet ut in pulverem redigerentur, et ab hac immunis fuit B. Virgo, quia cum corpore assumpta est in Caelum: credimus enim, quod post mortem resuscitata fuerit, et portata in Caelum. Et subscribit Doctor Seraphicus in Sermone B. Mariae, ubi haec habet: O quam longe ab isto incinerationis vitio fuit (ut credimus) corpus Mariae sanctissimum! Illud enim corpus est Arca sanctissima Dei, quam decuit non putrefieri, sed ad instar Filii sui ante omnem putrefactionem suscitari: unde tam de Filio, quam de Matre notabiliter ait Propheta: Surge Domine in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae. Eadem postmodum fuit Gersonis Cancellarii Parisiensis sententia, nam 4. p. operum Serm. De Conceptione:

Spiritus sanctus, inquit, interdum revelat Ecclesiae, vel Doctoribus posterioribus aliquas veritates, vel expositiones sacrae Scripturae, quas non revelavit eorum praedecessoribus. Sic dicit Gregorius Danieli 12. Pertransibunt plurimi, et multiplex erit scientia Domini. Ideo Moyses scivit plusquam Abraham, Propheta quam Moyses, Apostoli quam Prophetae, et Doctores addiderunt multas veritates ultra Apostolos. Quapropter dicere possumus hanc veritatem, B. Mariam non fuisse conceptam in peccato originali, ex illis veritatibus, quae noviter sunt revelatae, vel declaratae tam per miracula, quae leguntur, quam per maiorem partem Eccele> sic sancta, quae hoc modo tenet. Fuit tempus aliquod, in quo non tenebatur generaliter Mariam Virginem esse in Paradiso cum corpore et anima, sicut modo tenetur, et similiter post institutionem festi Nativitatis S. Ioannis. Nativitas nostrae Dominae ordinata fuit per revelationem unius solius virginis, et multa similia.

His, ut alios subinde quovis saeculo ad nos usque huius compertissimae veritatis, et ab Ecclesia receptissimum Assertorem praetermittam, unicum laudare placet S. Bernardinum, qui non solum B. Virginem in anima, et corpore assumptam in Caelum praedicat, sed etiam validissimis rationibus probat, quas in lectoris gratiam hic ascribendas duxi. Ait enim Sermone 12. qui est De Assumptione B. Virginis, art. 3. cap. 1.: Licet, inquit, de hoc (nempe Assumptione corporali) auctoritas sacrae Scripturae non reperiatur expressa: non tamen Scripturae repugnat sacrae, sed ei potius consonat et concordat, ac etiam multiplex ratio efficacissime persuadet; nam secundum Augustinum nullus dubitat, quod Iesus hoc potuit: minus profecto dubitare debet, quod ipse voluit, quia hoc filialem reverentiam decuit. Quod autem B. Virgo tam corpore, quam anima gloriosa regnet in Caelis, ostenditur septemplici ratione.

§ 5. — PROBATUR EADEM VERITAS RATIONE A S. BERNARDINO.

Primo propter unitatem substantiae carnis in matre, et prole. Cum enim ex carne matris deducatur naturaliter caro prolis, eadem utriusque est propria substantia carnis. Ergo a generali sententia mortis, quamvis Christus Dei Filius non exemerit Matrem, quia ab illa nullus, nec ipse voluit esse alienus, ac per hoc mortuus est Filius, mortua est Mater; attamen sicut caro prolis corrupta non fuit: Ps. Nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. sic nec debuit corrumpi, seu incinerari, seu in pulverem redigi sanctissima caro Matris, unde caro Filii assumpta est. Ergo carni anima est reunita, et B. Virgo Maria simul in anima et corpore est glorificata. Secundo propter incorruptibilitatem. Multiplex quippe sententia lata fuit in mulierem. Prima contra alias mulieres. Unde Gen. 3. cap. Dominus ait: Multiplicabo aerumnas tuas, et conceptus tuos, in dolore paries filios, et sub viri potestate eris. Maria quippe aerumnas multiplicavit: quando, ut dicitur Luce 2., animam eius in passione Filii doloris gladius pertransivit: sed conceptus non multiplicavit, nec sub viri potestate deguit, quia integerrimis visceribus, et virginitatis integritate permanente de Spiritu S. concepit; quem quia sine peccati colluvione, et virilis admixtionis detrimento suscepit, sine dolore peperit, et sine integritatis violatione integro virginitatis pudore permansit. Quia vero potuit, et voluit Matrem ab integritatis corruptione, et pudoris violatione in conceptu et partu, ultra sententiam latam contra quaslibet mulieres servare immunem, potuit, et velle decuit servare a corruptione resolutionis et incinerationis, praeter, imo ultra generalem conditionem humanae naturae. Sic ergo dicimus, Matrem Domini humanae sortis mortalitatem subiisse, ut tamen mortis nexibus non potuerit detineri, per quam sine corruptione Dominus voluit concipi atque nasci.

Tertio, propter honorabilitatem, hoc est, ut conservaret honorem Matris. Exodi idem 20. cap. scriptum est: Honora Patrem tuum, et Matrem tuam. Si ergo Christus non renuit servare legem, sed adimplevit, > ut dicitur Matth. 5., quemadmodum, ut potuit, Patrem honoravit,

sicut dicitur Ioan. 8.: Ego honorifico Patrem meum: ita debuit Matrem, quomodo potuit, honorare. Si ergo opprobrium humanae conditionis, et vituperium est putredo et vermis, sicut ab isto opprobrio ipse extitit alienus, ita Matrem debuit conservare immunem, cum eadem sit caro matris, et prolis. Sicut igitur in vita eam gratia conceptus, et partus praecipue ceteris honoravit, ita indubitanter sentiendum est in morte eam speciali gratia honorasse.

Quarto, propter dignitatem et sanctitatem. Tanta enim fuit Maria dignitas atque sanctitas, ut mereretur esse Mater Sancti Sanctorum Dei: sicut autem Filius est Sanctus Sanctorum, ita constat, quod Mater, quae ipsum portavit, est Sancta Sanctorum, in qua erat ille pretiosus thesaurus, tabernaculum Dei, thronus Dei, atque thalamus. Tantam autem sanctitatem, tantam dignitatem nulla corruptio putredinis debet sequi, nulla resolutionis incineratio. Nullo igitur modo dignum videtur, aut rationi consonum, quod illud sacratissimum corpus, de quo Christus carnem suscepit, et in quo personam divinam naturae humanae univit, ut Verbum caro fieret, et habitaret in nobis, ipsis vermibus fieret esca, et post vermes pulvis abiectus eliceretur.

Quinto, propter conformitatem scilicet matris, et prolis. Mater enim Filio suo perfecte conformis fuit, et praecipua imitatrix. Si ergo Ioan. 12. cap. ipse ait: Si quis mihi ministrat, me sequatur: et ubi sum ego, illic et minister meus erit: Maria quippe Christi praecipua imitatrix, non tantum gressibus pedum, sed etiam pro reverentia ipsum Dominum secuta est affectu pietatis, fidei, religionis, et amore ardentissimo charitatis, ut numquam ab eius fide, atque dilectione avelli potuerit, quem de Spiritu sancto, Angelo nuntiante, concepit. Nam ipsum concepit, ipsum peperit, lactavit, habulavit, a facie Herodis abscondit: ergo esse non debuit, nisi ubi est Christus. Et non tantum quomodo alii Sancti sunt, sed quadam speciali praerogativa. Quoniam, sicut Matth. 16. cap. scriptum est: Ipse reddet unicuique iuxta opera sua. Si igitur omnium Sanctorum mors pretiosa est, mors Mariae est pretiosissima, quam tanta concomitata est gratia. Si igitur in vita Mariae prae omnibus donata est gratia, in morte profecto minuenda non est: sed ubi Christus Filius Dei regnat mente et corpore collocata est. Rursus si Maria Christo conformissima fuit tamquam Mater in puritate, et in nobilitate, seu in regia dignitate, profecto non debet Mater a Filio, Regina a Rege, non tantum mentaliter, sed nec corporaliter separari. Ergo Maria Christi Regina caeli, una cum ipso debuit glorificata in anima et corpore in caelestibus collocari.

Sexto, propter aequitatem: ut enim Ambrosius ait: Christus Dominus noster utrumque secum sanaturus venit. Proinde virum suscepit, natum tamen ex muliere. Perfecta autem curatio, atque perfecta liberatio in resurrectione manifestatur: ergo resurrectio in utroque sexu manifestari debuit in testimonium perfectae curationis. Sicut igitur quantum ad virilem sexum manifestata est et in Christo apparuit, ita et in femina debuit apparere. In nulla autem alia foemina manifestari congruentius potuit, vel debuit, atque decuit, quam in dulcissima Matre Christi, quae in vita libera extitit ab omni corruptione. Et hoc est, quod Propheta in persona Domini, ait: *Thalamus eius sicut sol in conspectu meo, et sicut Luna perfecta ⟦OCR illegible: "in atrinum"⟧ et testis in epulo fidelis. Thronus siquidem Dei Filii Mater illius est, quae in conspectu eius sicut sol fulgens est quantum ad gloriam animae; et sicut luna perfecta in aeternum quantum ad gloriam corporis sine defectu: proinde gloriae resurrectionis fidelis est testis. Septimo, propter integritatem, hoc est propter beatitudinis complementum. Nam, ut ait Augustinus sup. Genesim ad litteram, et Bernardus De diligendo Deo, propter appetitum administrandi corpus animae retardantur, ne totaliter ferantur in Deum, tamquam in summum bonum, excepta sola anima Christi, quae unita erat Verbo unitate personae, quae propter personalem unionem in nullo retardabat aut patiebatur gloriae detrimentum. Cum igitur complementum gloriae sit in reassumptione secundae stolae⟦?⟧, inconveniens et indecens esse videtur, quod Mater Dei, Regina caeli aliquod detrimentum gloriae patiebatur. Ergo necesse fuit ut corpus, licet propter conditionem carnis anima fuerit a corpore separata, tamen una cum corpore postmodum extitit glorificata. In eodem quoque libro adducit Augustinus exempla Scripturae sacrae; ait enim: Una firma voluntas inter crepitantes ignes non solum corpora trium puerorum illaesa, sed etiam vestimenta servavit intusta, Dan. iii. Cur ergo non efficiat in Matre propria, quod fecit in aliena? Servavit Ionam in ventre Ceti incorruptum praeter naturae solitum cursum, Ion. 2 cap. et Matrem praeter naturam non servabit incorruptam? Servatus est Daniel in ardentissimo seu intemperantissimo lacu Leonum, Dan. xiv. Cur ergo non est servanda Maria tantis dotata meritis dignitatum?

§ 6. — PROPONENTUR, AC SOLVENTUR OBIECTIONES.

Obiiciunt itaque primo adversarii sermonem illum praenotatum nomine S. Hieronymi, qui incipit: Cogitis me, Paula, et Eustochium, etc. Ubi larvatus ille Scriptor usurpato nomine, et ementito titulo S. Hieronymi, Ecclesiae de Assumptione corporali Virginis doctrinam invadit, ac tanti viri auctoritate convellere nititur: nam inter caetera, cum dixisset Virginis Mausoleum in Valle Iosaphat medio vacuum ostendi⟦?⟧, subdit:

Haec idcirco dixerim, quia multi nostrorum dubitant, utrum assumpta fuerit simul cum corpore, an obierit, relicto corpore. Quomodo autem, vel quo tempore, aut a quibus personis sanctissimum corpus inde ablatum fuerit, vel ubi transpositum, utrumne resumpserit, nescitur. Et intra: Veruntamen quid horum verius censeatur ambigimus: melius tamen Deo totum, cui nihil impossibile est, committimus, quam aliquid temere definire velimus auctoritate nostra, quod non probamus: sicuti et de iis, quos cum Domino teste Evangelio resurrexisse credimus, sed utrum redierint in terrae pulverem, certum non habemus.

Igitur tempore S. Hieronymi incertum omnino erat B. Virginem anima et corpore simul fuisse in caelum assumptam.

Nego consequentiam. et ratione reddita dico cum Baronio ad annum Christi 43. n. 13. Sermonem istum non modo non esse Hieronymi, sed ne ullius sinceri ac veri scriptoris, sed cuiusdam alterius Auctoris, qui ad promerendam fidem nomina Hieronymi, Paulae et Eustochii veteratorie usurpavit. Quod utique gravissimis momentis facili negotio demonstratur. Primo namque idem supponit se Paulae, et Eustochii precibus compulsum hunc sermonem scribere, quo enim tempore scribebat, iam a 44. ad minimum annis Paula e vita migraverat: siquidem in eo sermone adhortatur Paulam, ut caveat ab errore Nestorii et Eutychem. Nestoriana autem haeresis, ut scribit S. Prosper in Chronico, exorta est, et propalari coepit anno Christi 429. Eutychiana vero consignatur anno 451, quemadmodum ex Actis Concilii Constantinopolitani in Chalcedonensi Concilio relatis colligitur. Paula autem diem extremum clausit anno Christi 404. nam S. Hieronymus in epitaphio ipsius Paulae ita scribit: Dormivit sancta, et B. Paula 7. Kal. Feb. tertia Sabbati, post sextum ⟦erubitum?⟧ sepulta est 5. Kal. earundem, Honorio Augusto sexies, et ⟦Ardabure?⟧ Consulibus, ⟦Aristeneto?⟧ restituendum est. Incidit autem haec Era in annum Christi 404. His adde, quod iste larvatus Scriptor nomine S. Hieronymi hunc sermonem scribebat circa an. 448, cum tamen ex Chronico S. Prosperi constet S. Hieronymum obiisse anno Christi 420. Quod autem utramque haeresim Nestorii et Eutychis ille perstringat, sufficienter constat his verbis: Hinc etiam Theotocon eam hyperetice confitemur, Dei scilicet genitricem: necnon et Christotocon: nec quo Verbum carnem serum detulerit, neque quia praefatae carni copulatum sit: sed tunc quando Verbum caro factum est ex carne Virginis, Divinitatis, atque humanitatis substantia in utero ita inconvulsa coniugitur, ut ea persona sit Deus, et non Christus. His, inquam, verbis utramque haeresim impugnat, nempe Nestorii, qui negabat Virginem esse Theotocon: et Eutychis affirmantis duas in Christo naturas non permansisse inconfusas, et impermixtas post unionem.

Secundo, inquit Baronius n. 18., quomodo, quaeso, auctor ille, qui Hieronymum esmentitus est, dicit Dei Genitricis sepulcrum eo tempore, quo vivebat Hieronymus, desuper terram omnibus fuisse perspicuum? Qua enim ratione Epiphanius Ierosolymis saepe versatus (ut de eo tradit Hieronymus) se ambigere ait an mortua fuerit, si eius sepulcrum ob oculos omnium positum perspicuum omnibus statim esset? Vel quomodo de eo mentionem facere Hieronymus praetermisisset, qui relegens cuncta Palaestinae loca, quae S. Paula Roma veniens invisit, et ut taceam de Christi sepulcro, alia cuncta, quae ibi erant memoria digna monumenta, recenset, ut 12. Patriarcharum, Iosue, Eleazari filii Aaron, Elisaei, Abdiae, Michaeae, Ioannis Baptistae, Lazari, necnon et Mausoleum Helenae Adiabenorum Reginae, quae tempore Claudii populum fame laborantem pavit? Quis adduci potest, ut credat unum tantum Dei Genitricis sepulcrum a Paula spretum, ut non invisisset? vel Hieronymum ita mente excidisse, ut non meminerit? cum praesertim agens de Gethsemani in libro De Locis Hebraicis, unam tantum illic erectam Ecclesiam, ubi Dominus in horto oravit, attirmet, nec de contiguo eidem loco Dei Genitricis sepulchro vel verbum faciat?

Ex his igitur manifestior redditur hominis impostura, qui nomine eiusdem Hieronymi > dictam epistolam scripsit ad Paulam, dum haec ait: Monstratur autem sepulcrum eius cernentibus nobis usque ad praesens in valle Iosaphat medio, quae callis est inter montem Sion, et montem Oliveti posita, quod tu, o Paula, oculis conspexisti, ubi in eius honorem fabricata est Ecclesia miro lapide tabulata, in quo sepulta fuisse, ut scire potestis, ab omnibus praedicatur, sed nunc vacuum esse mausoleum euntibus ostenditur. Haec egregius ille mendaciorum concinnator, qui non ex his tantum quae diximus arguitur patentis mendacii, sed etiam ex Eusebio lib. 3. Vita Constantini, cap. 24. et aliis, qui egerunt de locis sanctis Constantini temporibus repertis, et aedificiis illustratis, cum nullus eorum vel levem saltem de sepulcro Virginis fecerit mentionem.

Haec Baronius. Constat itaque sepulcrum Virginis diu latuisse, et forte dumtaxat circa tempora Iuvenalis Ierosolymitani Antistitis innotuisse: quo factum est ut illius inventione per orbem evulgata, Marcianus Imperator, et Pulcheria moti fuerint ad accersendum ipsum Iuvenalem, eumque deprecantes⟦?⟧, quod si quas sacratissimae Virginis reliquias haberet, ad eos transmitteret, reponendas in augustissimo templo, quod in honorem B. Virginis aedificari curaverant in Blachernis, ut dictum est pag. 766⟦?⟧. — Tertio, Auctor ille, quisquis est, nugas ac fabulas comminiscitur longe a gravitate sermonis S. Hieronymi alienas; affingit enim Paulae ludicras ac fictitias visiones, quas palam evulgat, cum tamen a Paula sibi sub secreto consignatas asserat, puta cum ait, circa initium, Paulam alloquens:

Ad praesepe quoque, o Paula, te teste, nato puero, multitudinem Angelorum inter crepundia novi partus, et querelas nescii ploratus pro fescenninis, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis, cantantem audisti, et radiantem stellum vidisti. Pastoribus insuper evangelizantibus credidisti; Magos praeter tria deferentes munera in visione beatis oculis conspexisti, ipsa easdem munera bene intelligendo, totis omnibus fide Deo obtulisti⟦?⟧. Nam et cum iisdem Magis Deum puerum in praesepe adorasti. Sed forte conquesta, me detractorem, quod te prodiderim, clamabis: at quid⟦?⟧ ego, si celatum esse volebas, teste conscientia, mihi narrare ante praesepe, ubi plurimum lacrimata es, non deberes: quod ut verum fateor, Christi praeconiis, etiamsi voluero, adiuratus, neque tuas laudes omnino tacere queo. Icirco te tantum interrogabo, filia, quas lacte nutris: tu ea melius reserabis, quae nescio speciem aliquam, aut certe in spiritu vidisti.

Quibus verbis auctor ille quisquis est, plurima profert, quae ne capillo quidem gravem S. Hieronymi eloquentiam sapiant. Quis enim feret Canticum Angeli cum fescenninis obscenis versibus assimilari? Quis existimabit, S. Hieronymum christianae humilitati imprimis studentem, S. Paulae, cui maxime suam demissionem in auribus instillabat, voluisse inanis gloriae stimulos subiicere, propalando, ipsa vivente, divinas revelationes ei factas? Quis in animum inducet virum prudentissimum sibi commissa in aure secreta evulgare voluisse? Nec certe minus apparent falsa, quae subiicit, cum ait: Omnia Salvatoris gesta, et B. Mariae obsequia, necnon et actus eius ex Evangelio didicistis. Vellem enim proferret ille, ex qua Evangelista actus vitae B. Virginis deprompserit. Verum, ut interdum veritas suos etiam oppugnatores ad sui tutelam et patrocinium cogit, inde factum est, ut ipse Pseudo-Hieronymus qui impugnandae corporalis Assumptionis partes acceperat, illius fuerit assertor: enimvero festum in honorem assumptae Virginis ab Ecclesia celebrari solitum nomine Assumptionis testatur, cum ait circa initium: De Assumptione tamen eius, quia pulcre assumpta est⟦?⟧, quia vestrae devotionis deposcit intentio⟦?⟧, praesens absens scribere vobis curavi, quae absentia praesens devotus obtuli: ut habet sanctum collegium vestrum in die tanta solemnitatis munus Latini sermonis, in qua discat tenera infantia lactis ubere percipere dulcedinem, et de egregiis eximia cogitare: qualiter, iubente Deo⟦?⟧, per singulas horas tota haec dies expendeatur in laudem, et cum gaudio celebretur: subdit autem illam sententiam de corporali Assumptione etiam suo tempore apud plurimos inolevisse. Quamvis, inquit, nonnulli adstruer(e) velint eam iam resuscitatam, et beatam cum Christo immortalitate in caelestibus vestiri.

Instant adversarii: Sermonem istum pro genuino S. Hieronymi tractatu dudum habuit Ecclesia, quae partem illius in Breviarium induxit pro lectionibus recitandis illo ipso die festo Assumptionis; ut videre est in Breviariis antiquis non solum particularium Ecclesiarum, et Ordinum, sed etiam in Breviariis Romanis, in quibus ab eo tempore quo celebrari coepit festum Assumptionis etiam coeperunt legi lectiones desumptae ex illo sermone sub nomine S. Hieronymi. — Deinde, cum tempore Caroli Magni suborta fuisset aliqua de assumpto in caelum Virginis corpore controversia, et nonnulli negarent Virginem assumptam in corpore, freti auctoritate ipsius sermonis, qui vulgabatur sub nomine S. Hieronymi, cumque Monachus quidam Corbeiensis coepisset impugnare sermonem S. Hieronymi, ipsi obstitit Hinemarus: scribit namque Flodoardus Remensis Hist. lib. 3. cap. 8.: Item scripsit pro libello historiae de ortu sanctae Mariae, et hom. B. Hieronymi de Assumptione ipsius Genitricis, quae quidam Micaelmarus Corbeiensis⟦?⟧ non esse recipienda contendebat. Ad quod respondit idem Dominus profectam⟦?⟧ historiam habere nos ad aedificationem, non ad proferendam auctoritatem: homiliam vero eandem asserit a Hieronymo catholice dictatam⟦?⟧, sicut et stylus, et cautela sensus, et intellectus, et alia certa indicia demonstrant. Et certe personae, per quas de partibus orientalibus tempore certo delatae ad Regiones nostras pervenerunt, fidem faciunt.

Nec Hinemarus dumtaxat, sed et plurimi alii praefatum sermonem esse S. Hieronymi testati sunt. Sic enim Odilo Cluniacensis Abbas in Sermone De Assumptione Virginis manuscripto, quem habet Cluniacensis Bibliotheca: De eius, inquit, meritis et gloriosissima hodierna eius Assumptione divinae legis Interpretes S. Hieronymus, et alii egregii Doctores tanta et talia potuerunt, et voluerunt dicere, quibus nos non debemus aliquid adiicere. — Similiter Durandus Episcopus Mimatensis lib. 1. De Divinis Officiis, cap. 21. sic scribit:

Hieronymus dicit: Quemadmodum B. Virgo assumpta fuerit, sive in corpore, sive extra corpus nescio; Deus scit: Augustinus vero dicit, quod in corpore. Veritas tamen est, quod primo assumpta est in anima: utrum vero corpus remanserit in terra, incertum habemus: et melius est pie dubitare, quam aliquid temere definire: pie tamen credendum est eam fuisse totaliter assumptam.

His adiungitur Ado Viennensis Episcopus, qui in libello De festivitatibus sub finem ad VII. Idus Septembris, ita scribit:

Cuius (San> ctissimae Dei Genitricis) dormitionem XVIII. Kal. Septembris omnis celebrat Ecclesia, cuius et sacrum corpus non invenitur supra terram, sicut nec B. Moysis sepulcrum, quem sacra Scriptura dicit a Domino sepultum: tamen pia mater Ecclesia, quae suis observationibus integerrima fide fundata consistit, eius venerabilem memoriam sic festivam agit, ut pro conditione carnis eam migrasse non dubitet; quod⟦?⟧ venerabilis Spiritus sancti templum illud, idest caro ipsius beatissimae Virginis Mariae divino nutu et consilio occultatum sit, magis elegit sobrietas Ecclesiae cum pietate nescire, quam aliquid frivolum, et apocryphum inde tenendo docere.

Similia ferme habet Usuardus, quem Vossius lib. 2. De Hist. Latinis dicit esse Monachum coenobii Fuldensis Ordinis D. Benedicti, auditorem Alcuini. Philippus Labbe, in Bibliotheca Chronologica, asserit fuisse Monachum Ordinis S. Benedicti, et S. Salvatoris Vicecomitis Abbatem in inferiori Normannia: ceteri vero existimant eum fuisse Monachum coenobii S. Germani a sepe Parisios⟦?⟧, hoc nixi fundamento, quod in perantiquo Martyrologio Manuscripto a Petro Pithoeo S. Germani Monasterii Patribus donato, haec in fine prologi legantur: Explicit prologus Usuardi Monachi S. Germani Parisiensis. Ille, inquam, in suo Martyrologio haec habet: Decimo octavo Kalendas Septembris. Dormitio sanctae Dei Genitricis Mariae, cuius sacratissimum corpus, etsi non invenitur super terram, tamen pia mater Ecclesiae eius venerabilem memoriam sic festivam agit, ut pro conditione carnis eam migrasse non dubitet. Quod autem venerabile illud Spiritus sancti templum nutu et consilio divino occultatum sit, plus elegit sobrietas Ecclesiae cum pietate nescire, quam aliquid frivolum et apocryphum inde tenendo docere. Igitur his omnibus momentis constat tum praefatum sermonem esse S. Hieronymi, tum Ecclesiam non habere pro certo B. Virginem in corpore simul, et anima esse receptam in caelo.

Nego consequentiam, et ad primum caput dico, non esset mirum, quod plurimi auctores hunc sermonem laudaverint, et aliquot Ecclesiae lectiones ex eo in suis Breviariis inseripserint, cum diu existimatum fuerit hunc sermonem esse revera S. Hieronymi, et propterea plurima in eo in Deiparae Virginis commendationem, et gloriam non solum eleganter, sed et pie scripta habeantur; unde non mirum, quod Ecclesia Romana aliquando ex eo sermone lectiones deprompserit, nam, ut observat Pius V. in sua constitutione praefixa Breviario a se edito, et a pluribus erroribus, quibus scatebat, repurgato, in antiquis Breviariis plurima erant aliena, et incerta, quae omnino expuncta fuere: sicut et pridem iam rescissus fuit a Breviario Romano ille Pseudo-Hieronymi sermo: ac subinde ei nulla adhibetur auctoritas, et commendatio, quod vel quadam illius pars aliquando fuerit inserta Breviariis, vel quod plurimos habuerit laudatores. Quibus cura, ac studio⟦?⟧ non fuit investigare, et perscrutari, an revera sermo ille, qui vulgabatur sub nomine S. Hieronymi, illius esset, necne; cum de eo nulla tunc moveretur controversia. Nam quod Hinemarus illius sermonis defensionem susceperit adversus Monachum Corbiensem, non ea ratione fecit, quasi ipse corporalem Deiparae Virginis Assumptionem in dubium revocaret: qua fide enim id fuisset aggressus, cum paucis ante annis a Patribus Concilii Moguntini asserta fuisset Assumptio corporea, quod utique Hinemarum latere non potuit? Nil igitur aliud praestitit Hincmarus, quam sermonem illum, quem existimabat esse S. Hieronymi, benigne interpretari, ne illius ratione S. Hieronymus apud Catholicos sinistre audiret; istud enim innuere videtur Flodoardus, cum ait: Immo vero eumdem⟦?⟧ asserere (Hinemarum) ab Hieronymo catholice dictam, sicut et stylus, et cautela, sensus, et intellectus, et alia certa indicio demonstrant. — Quantum autem spectat ad Adonem, et Usuardum, iure merito eos carpit Baronius ad an. 48. n. 15. his verbis:

Usuardus, et Ado in suis Martyrologiis, putantes scriptionem illam de transitu B. Mariae, Hieronymi esse germanam, rursumque id esse tantum in Ecclesia, quod ille sensisset, existimantes; quasi ex sententia Ecclesiae, haec in hunc modum descripta posuerint 18. Kal. Septemb. Dormitio sanctae Dei Genitricis Mariae, cuius sacratissimum corpus, etsi non inveniatur super terram, tamen pia mater Ecclesia eius venerabilem memoriam sic festivam agit, ut pro conditione carnis eam migrasse non dubitet. Quod autem venerabile illud Spiritus sancti templum nutu et consilio divino collocatum sit, plus elegit sobrietas Ecclesiae cum pietate nescire, quam aliquid frivolum et apocryphum inde tenendo docere. Haec ipsi⟦?⟧. Sed dum se apocryphum vitare putant, in deterius lapsi sunt. At unde tandem haec ab eis accepta, unde deducta? Non aliunde certe, quam ex illo, non dicam tantum apocrypho libro, sed impostura, Hieronymi nomine pervulgata, vel recens a quibusdam, ut Erasmo, idem adscripta Sophronio: ibi enim haec eadem fere verba, vel quae eamdem prorsus sententiam reddant, habentur: propter cautelam, salva fide, pio magis desiderio opinari oporteat, quam inconsulte definire quod sine periculo nescitur. Haec ibi, et alia plura in eamdem sententiam, ut illud supra: quid horum verius censeatur, ambigimus, anima ne tantum, vel iuncta corpori sit in caelum recepta. Laudanda forte modestia, nisi esset labefactata mendacio. Si enim sententia Domini, qui a semetipso loquitur, mendax est; quanto magis, qui falso, quo aliquam aucuparetur fidem, sese Hieronymum simulavit; ut quem constat post Nestorii vixisse tempora, tam familiariter Paulam, et Eustochium allocutus videatur? Ex his itaque vides, quales sint eius merces, quas non nisi hisce offusas tenebris licuerit venditare, cum sincera veritas luce gaudeat.

Paulo post:

Sed Usuardum, et Adonem ad institutam semel orationem iterum revocemus. Unde, quaeso, vobis ista nomenclatura noviter usurpata, ut Dormitionem, non Assumptionem dicatis, cum praesertim pridie eius diei ambo dixissetis, Vigilia Assumptionis? Cur non potius vestra sententia, Vigilia dormitionis? Cur haec inconstantia sermonis? Cogor equidem cum Apostolo dicere: Currebatis bene; quis vos impedivit? An fortasse moti estis exemplo Graecorum, qui item Dormitionem dixerunt? Sed nec vobis huiusmodi suffragatur exemplum: cum alioqui Ioannes Damascenus, et alii qui dormitionem dixerunt, eam tamen una cum corpore in caelum esse assumptam aperte testati sint; nec, ut vos, id affirmare dubitaverint. At sane (ut liquido apparet) nihil ad haec vos impulit, nisi Hieronymi, quam putabatis, auctoritas. Hine excusatione aliqua digni essetis, quod Hieronymi nomine decepti estis, si Romanae Ecclesiae, quod sequeremini, exemplum detulisset. An non praecedebant, quas > sectari debuissetis, Romani Martyrologii vestigia antiquissima, in quo non Dormitio, sed Assumptio dicitur? Qua voce semper Romana Ecclesia usa est, ut est videre in Ordine Romano, Sacramentario Sancti Gregorii, aliisque antiquis Ritualibus, et Missalibus libris. Ecquid, rogo vos, sibi vult, quod dum aliorum omnium recolit Ecclesia Sanctorum Nativitatis, nempe migrationis ex hac vita celebritatem, natalem diem nominare consuevit, vel migrationem, vel aliquando dormitionem, hanc nec migrationem vocat, sed Assumptionem appellat, nisi quoniam non solius animae ad Deum transitum, sed et corporis simul evectionem voluit significare? Sicut enim cum Christi anima una cum carne caelos propria, non aliena virtute conscendit, Ascensionem vocat; ita Dei Genitricis migrationem, quod non suapte virtute, sed Filii gratia a mortuis resurrexerit, et in caelum evecta fuerit, proprietate loquendi maluit Assumptionem Ecclesia appellare. Porro non hi tantum ea epistola commentitia, Hieronymi nomine scripta, vel Sophronio falso attributa, sed et alii complures eorumdem auctoritate decepti sunt, quod dixerint: Plus elegit sobrietas Ecclesiae nescire cum pietate, quam aliquid frivolum et apocryphum inde tenendo docere; ut inter alios auctor ille sermonis, qui hactenus Augustini nomine latuit (est autem trigesimus quintus de Sanctis), sed etiam⟦?⟧: cum enim citetur ab eo Isidorus, alium ab Augustino esse auctorem, certum est: ille, inquam, eadem Hieronymi auctoritate percussus, nec verbum proferre de Assumptione cum corpore ausus est. Sed dicant, velim, ubinam, aut quando, vel quo saltem levi signo, id quod dicunt, Ecclesia professa sit se nescire, cum alioqui licet nullum de ea re decretum edixerit, in ipsis sacris Ecclesiasticis precibus, quas ea die publice recitare consuevit, id affirmasse saepius videatur, Versibus, Responsoriis, Antiphonis, et Lectionibus; in quam sententiam cum Patres omnes, qui de ea re egerunt, unice⟦?⟧ conspirent, et Scholasticorum classis, procacis sit animi indicium, Ecclesiae universalis usui, et tot Patrum sententiis non acquiescere, maximamque omnium esse temeritatem his omnibus contradicere, cum praesertim quae⟦?⟧ Hieronymi, vel Sophronii nomine scripta est epistola, quam refellimus, ac proinde Augustino Sermones de Assumptione falso adscripti, quos merito Lovaniensis Schola reiicit in angulum, vel quae id genus sunt aliae apocryphorum quisquiliae, quae potius detrahunt, quam probent veritatem, eadem omnia alia adhuc confitemur ratione, ut manifestae arguantur falsitatis.

Haec Baronius, quae ideo, quamquam paulo longiora, voluimus hic inserere, quoniam compendiose omnia fere perstringit, quae fusius huc usque disseruimus.

Quaeres: Quo tempore aestimetur conclusus⟦?⟧ supra dictus sermo Pseudo-Hieronymi? — Respondeo mihi non improbabile videri libellum istum fuisse editum et vulgatum post annum 680. quo celebrata est sexta Oecumenica Synodus, in qua damnata fuit Monothelitarum haeresis, quippe acriter pugnat pro duabus operationibus Christi, ait enim: *Constat igitur unum, eumdemque Christum secundum utrasque formas operatum, humanitatis scilicet, ac Divinitatis, ac per hoc duas exercuisse operationes: operata est enim utraque forma, seu natura cum > alterius communione, id quod proprium habuit: Verbo siquidem operante, quod divinum est⟦?⟧, et carne quod proprium habuit.

Haec verba videntur mutuata ex sexta Synodo. Adde quod si libellus iste vulgatus fuisset sub nomine S. Hieronymi ante praefatam Synodum; haud dubie omnes sacri Praesules, et Doctores, qui acerrime congestis SS. Patrum Oraculis adversus Monothelitas pugnaverunt, eorum aliquis laudasset praefatum libellum S. Hieronymi: at nullus, quem viderim, illius evi Scriptor ipsius mentionem facit; ac subinde non videtur iste libellus tunc temporis in lucem editus: igitur coniicere licet eum fuisse vulgatum circa finem saeculi septimi: cum videlicet Arculphus in Gallias reversus narrare coepit ea, quae audiverat a Monacho de sublato corpore Virginis: occasione namque illius narrationis aliquis novitate huius sententiae delectatus istum sermonem edidit, cui ut fidem aliquam conciliaret, sub nomine S. Hieronymi illum evulgavit.

§ 7. — SENTENTIA SACRAE FACULTATIS PARISIENSIS PRO ASSUMPTIONE CORPOREA B. VIRGINIS.

His omnibus accedit sacra Facultatis Parisiensis de Assumptione corporali Virginis Deiparae sententia, ac doctrina, quae utique apertissime enituit circa annum Christi 1497⟦?⟧, gravi edita censura adversus F. Ioannem Morcellum Dominicanum, qui cum inter concionandum quatuor in Ecclesia S. Benedicti sacras propositiones de B. Maria Virgine insulse protulisset, id ubi ad sacram Parisiensem Facultatem relatum fuit, duo statim praestitit: Primum, Comitiis habitis die 23. mensis Augusti, iussit propositiones revocari ab eodem fratre Morcello, quem sibi eo consilio sisti voluit. Deinde habito consensu D. Ioannis Simonis, qui tunc Parisiensi Ecclesiae praeerat Episcopus, mandavit eidem Morcello, ut in Concione, quam habiturus erat eadem in Basilica festo die Nativitatis S. Mariae, tum propositiones a se temere editas revocaret, tum censuram coram populo legeret, qua sacra Facultas singulas ex illis propositionibus notaverat. Quod utrumque a Morcello praestitum. Huius autem censurae sacrae Facultatis Parisiensis tenor sequitur:

Anno Domini 1497. Augusti 26. qualificavit Facultas approbando novem Deputatorum sententiam, propositiones Fratris Ioannis Morcelli Praedicatoris modo, qui sequitur. Prima propositio: Deus potest producere creaturam puram in maiori gloria, quam sit Virgo Maria de potentia absoluta, licet non de potentia ordinaria. Censura: Quoad primam partem, licet sit vera, tamen inepte, indiscrete, infructuose, et sine aedificatione populi taliter praedicanda. Quoad secundam partem, si comparare intendat Virginem ad humanitatem Christi, vel animam eius quoad gloriam, falsa est, erronea in fide, et sic revocanda. — Secunda propositio: Problema est Virginem Mariam pulchriorem esse corporaliter Eva. Censura: Est temeraria, laudis et dignitatis Virginis detractiva, falsa, dictis Sanctorum dissona, Scripturae sacrae verisimiliter contraria, de haeresi suspecta: ideo revocanda. — Tertia propositio: Christum occurrisse Virgini Mariae in sua Assumptione apocryphum est. Censura: Falsa est, contra scripta Doctorum, impietati favens, piarum aurium offensiva, retractiva populi a devotione, quam habet ad Virginem Dei Genitricem: ideo revocanda. — Quarta propositio: Nos non tenemur credere sub poena peccati mortalis, quod Virgo fuit assumpta in corpore et anima, quia non est Articulus Fidei. Censura: Ita patet⟦?⟧, temeraria, scandalosa, impia, devotionis populi ad Virginem diminutiva, falsa et haeretica; ideo revocanda publice. Revocatae sunt 23. per Praedicatorem Fratrem Ioannem Morcellum, in praesentia Facultatis, revocabitque coram populo in die Nativitatis Virginis Mariae proxime ventura in Ecclesia S. Benedicti, ubi propositiones praedicaverat in die Assumptionis, cuius revocationis copia, et schedulae per Facultatem Theologiae confectae, de consensu Reverendi in Christo Patris, et Domini Episcopi Parisiensis, datae per praedictam Facultatem Fratri Ioanni Morcello ad pronuntiandum in suo sermone, quem fecit in die Nativitatis B. Mariae in Ecclesia S. Benedicti bene versae. Parisisiis anno, die, mense praedictis.

Ex quibus apparet, quam religiosa sit sacra Facultas Parisiensis erga Deiparae Virginis cultum et observantiam; quippe nedum immaculatam eius Conceptionem, sed et corporalem in caelum Assumptionem strenuissime propugnat.

Respondeo, censuram illam videri supposititiam. Primo quia supponitur facta 7. Kal. Sept. an. 1497⟦?⟧, at Robertus Gaguinus Ordinis SS. Trinitatis de Redemptione Captivorum Minister generalis, ac Pontificii iuris Interpres, qui eodem anno Kal. Octob. concertationem habuit de puritate Conceptionis Virginis Mariae adversus Vincentium Castrenovanum, in qua nomine Theologorum Parisiensium apparere voluit; in qua autem refert omnes Deiparae Virginis gloria detractores, quos sacra Facultas suis censuris mulctaverat ac proscripserat: at nec verbum quidem in illa accusatoria narratione de damnato Ioanne Morcello pronuntiat. Signum est igitur illam censuram supposititiam esse; nam si qua veritate niteretur, illam procul dubio, ut egregium suae narrationis argumentum, non siluisset. Ait enim:

quandoquidem tota studii atque certaminis haec disceptatio est, vestrum examen iure subibit, quo permulti olim aut steterunt, aut reciderunt: quod enim vestro liberatum est scrutinio, id sine dubietate verum, iustumque a fidelissimis quibusque suscipitur. Christianae nempe religioni non minus firmamento, quam arrogantiae plurimorum formidini semper fuistis. Nam Theologicae sapientiae, et laudis vestra est Maiorum vestrorum gravis quondam in Ioannem de Montesono definitio, cuius defensorem Ebroicanum Pontificem Guillermum poena similis complexa est. Quod ad parem errorem secutus Ioannes Thomas, vestro examine damnationem accepit. Eodem exemplo Adam Suessionaeus plexus est, nec vestram Guatridus de Sancto Martino censuram evasit. Ioannis Adae temeritas erroris sui perfidiam vobis insequentibus abnegavit. Sed numquid Petrus de Canchero, Ioannes Vicolai, Petrus quoque de Cheriaco vestris disputationibus superati⟦?⟧, publica retractationis diffamatione se insignes reddiderunt, et famosos?

Secundo, censura ridetur nimis festinanter lata; siquidem intra praedicationem propositionum, et earundem notationem dies tantum 11. intercedunt, quo sane modico tempore non potuerunt deputati consors investigare, ac revolvere Concilia, ac SS. Patres, ut iuxta eorum placita de praedictis propositionibus sententiam ferrent. Adde quod propositiones revocatae sunt per Fr. Ioannem Morcellum die 23. Augusti, cum tamen supponantur notatae, ac damnatae, ac censura proscripta die 26⟦?⟧. Augusti. Tertio, quarta propositio damnatur ut haeretica, cum tamen fidei articulus non sit, Virginem in corpore et anima in caelum assumptam esse, ac proinde id negare non est haereticum. — Verum quam futilia, quamque levia sint haec momenta, quibus impetitur censura sacrae Facultatis, facile apparet. Primum quidem, quia Gaguinus significat sibi fuisse propositum in medium adducere, non quidem quod heri vel nudius tertius actum esset; sed quid olim, et a maioribus decretum a sacra Facultate adversus Novatores, ut apparet ex eius verbis: ad quod certe institutum nil conferebat censura recens adversus Morcellum lata; quippe quae adhuc omnium ore vulgabatur. Ad secundum dico non diu laborandum fuisse Facultati, ut deprehenderet quibus notis praefatas propositiones, maxime vero quartam, proscriberet, quippe cum receptissimum tunc temporis esset in Ecclesia, Deiparam Virginem corpore simul et anima in caelum esse assumptam. Quod utique fit veri similius⟦?⟧, quia illae propositiones F. Morcelli ita probos omnes offenderant, ut non expectata solemni Facultatis censura, qua tantum 26. Augusti edita est, easdem ipse privatim die 28. eiusdem mensis coram Facultate revocare coactus fuerit, donec videlicet per Facultatem sigillatim notatas in publica Concione eas revocaret, et eiuraret. Id tertium dico, quartam illam propositionem non idcirco damnari ut haereticam, quod Morcellus negaret Mariam Virginem corpore in caelum evectam, sed quod doceret ideo nos non teneri sub poena peccati mortalis id credere, quia non est articulus fidei: plurima enim sunt, quae inter articulos fidei non censentur, puta servandum esse quadragesimale ieunium, et similia innumera, quae si quis negaret, mortalis peccati labem incurreret; ac proinde haereticum est asserere posse citra peccatum mortale negari id quod inter Articulos fidei non censetur.