Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Notandum 1. Ex Petavio lib. 12. cap. 6. omnium officiorum quae mediatori propria sunt, eiusque muneri consentanea, est pacificatio dissidentium inter se, et ad mutuam concordiam animorum conciliatio. Conciliationis autem inter Deum et homines obtinendae et exequendae gratia missum esse a Patre Filium, apertissime testantur Scripturae sacrae: maxime vero S. Apostolus pluribus, ut constabit infra. Ut autem susceptum hoc a praeciarissimo illo humani generis pacificatore munus conciliandae pacis facilius intelligi, et quanti sit aestimari possit, observandum est ex S. Augustino lib. 19. De Civitate, cap. 13. Pacem esse tranquillitatem ordinis. Quam definitionem sic ipsemet elucidat:

Pax corporis, inquit, est ordinata temperatura partium. Pax animae irrationalis, ordinata requies appetitionum. Pax animae rationalis, ordinata cognitionis, actionisque consensio. Pax corporis et animae, ordinata vita, et salus animantis. Pax hominis mortalis, et Dei immortalis, ordinata in fide sub aeterna lege obedientia. Pax hominum, ordinata concordia. Pax domus, ordinata imperandi, atque obeundi concordia cohabitantium. Pax civitatis, ordinata imperandi, atque obediendi concordia civium. Pax caelestis civitatis, ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo, et invicem in Deo. Pax omnium rerum, tranquillitas ordinis.

Notandum 2. Ex eodem sancto Augustino ibidem ad perfectam et absolutam pacem duo esse necessaria, ordinem videlicet et tranquillitatem: Ordo, inquit, est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Hinc lib. 5. cap. 12. pacem per solam convenientiam explicat, scribens Deum apte universum temperasse, et congruenter ordinasse. Qui non solum caelum et terram, inquit, nec solum Angelum et hominem, sed nec exigui et contemptibilis animantis viscera, nec avium pennulas, nec herbae fosculum, nec arboris folium sine suarum partium convenientia, et quasi tacita pace dereliquit. Verum praeter congruentiam partium, tranquillitatem insuper in illo altero loco eiusdem operis requirit. Siquidem miseri, ait, quia in quantum miseri sunt, utique in pace non sunt; tranquillitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est: verumtamen quia merito, iusteque miseri sunt, in ea quoque ipsa sua miseria praeter ordinem esse non possunt, non quidem coniuncti Beatis, sed ab eis tamen ordinis lege seiuncti. Quos etiam ait certis rebus nonnullam ordinis tranquillitatem habere, quoniam ipsis coaptantur, et ita nonnullam ipsis inesse pacem. Verum ideo miseri sunt, inquit, quia etsi in aliqua securitate non dolent, non tamen ibi sunt, ubi securi esse, ac dolere non debeunt; cum autem dolent, ex qua parte dolent, pacis perturbatio facta est. In illa vero adhuc pax est, in qua nec dolor urit, nec compago ipsa dissolvitur. Denique ubi natura est aliqua, in qua nullum malum est, nec esse potest, veluti Deus: esse autem naturam, in qua nullum bonum sit, non potest, nec diaboli quidem: sic est pax caelum sine ullo bello: bellum vero sine aliqua pace non potest. Quamobrem necessaria est ad pacem aliqua tranquillitas et quies, qua perturbationi ac bello est opposita. Hinc Augustinus in Psal. 84. Pax quid est, inquit, ubi nullum bellum est? Quid est ubi nullum bellum est? ubi nulla est contradictio: ubi nihil resistit, nihil adversum est. Ita vel nihil, vel parum admodum pax a concordia differt, si universe sumatur. Ita ex Petavio.

Notandum 3. Peccatum triplicis generis in mundum bellum intulisse, nempe adversus Deum, proximum, et ipsum hominem peccatorem. Adversus quidem Deum, siquidem, ut Isaias testatur cap. 59. Iniquitates vestrae diviserunt inter vos, et Deum vestrum, et peccata vestra absconderunt faciem eius a vobis, ne exaudiret. Pariter adversus proximum: Num, inquit S. Iacobus c. 4. unde bella, et lites in vobis! nonne hinc ex concupiscentiis vestris, quae militant in membris vestris? Denique adversus seipsum, quia caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Unde necessum fuit, ut Dei mediator et hominum triplicem pacem conciliaret nempe hominis cum Deo, cum proximo, cum ipso, ut summi ac praestantissimi pacificatoris munus et partes sustineret, quod utique praestitit, ut patebit in sequentibus.

Conclusio prima. — CHRISTUS DOMINUS HOMINIS CUM DEO BELLUM SUSTULIT, ET PACEM INTER UTRUMQUE CONCILIAVIT AC FIRMAVIT.

Ita praeclare docet S. Apostolus 2. ad Cor. 5. *Omnia, inquit, a Deo, qui nos reconciliavit sibi per Christum, et dedit nobis ministerium reconciliationis: quoniam quidem erat in Christo mundum reconcilians sibi, non reputans illis delicta ipsorum; et posuit in nobis verbum reconciliationis. Pro Christo ergo legatione fungimur, tamquam

Deo exhortante per nos; obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo. Et ad Ephesios 2. idem Apostolus scribens: In Christo Iesu nos, qui eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi. Ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitias in carne sua, legem mandatorum decretis evacuans, ut duos condat in semetipso in unum novum hominem, faciens pacem, et reconciliet ambos in uno corpore Deo per crucem, interficiens inimicitias in semetipso. Et veniens evangelizavit pacem vobis, qui longe fuistis, et pacem iis, qui prope, quoniam per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu ad Patrem.

— Hanc pacificandi, reconciliandique functionem ex iisdem, et aliis Scripturae locis illustrat Augustinus in tractatu ad Psalmum 61. qui Psalmus in Salomonem inscribitur:

Porro Salomon, inquit, interpretatur pacificus: ac per hoc tale vocabulum illi verissime, atque optime congruit, per quem mediatorem ex inimicis, accepta remissione peccatorum, reconciliamur Deo. Etenim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii eius, et, Ipse in Evangelio dicit: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis. Et multis aliis testimoniis Dominus Christus pacificus esse monstratur, non secundum pacem quam novit et quaerit hic mundus, sed illam pacem, de qua dicitur apud Prophetam: Dabo eis solatium verum, pacem super pacem, cui scilicet paci reconciliationis additur pax immortalis. Nam post omnia reddita, quae promisit Deus, novissimam pacem nos expectare debere, qua cum Deo vivamus in aeternum, idem Propheta ostendit, ubi ait: Domine Deus noster, pacem da nobis, omnia enim dedisti nobis. Pax erit plane illa perfecta, quando novissima inimica destruetur mors. Et in quo hoc erit, nisi in Pacifico illo reconciliatore nostro? sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur.

Praeclare item S. Leo Papa in sermone sexto de Natali Domini, tum istud mediatoris munus impense a Christo praestitum humano generi; tum eius praestantiam, commoditatemque describit his verbis:

Quid enim in thesauro dominicae largitatis, inquit, ad honorem praesentis diei, tam congruum possumus invenire, quam pacem, quae in nativitate Domini prima est angelico praedicata concentu? Ipsa enim est, quae parit filios Dei, nutrix dilectionis, et genitrix unitatis: requies Beatorum, et aeternitatis habitaculum, cuius hoc opus proprium et speciale beneficium est, ut iungat Deo, quod secernit de mundo. Unde Apostolus ad hoc bonum nos incitat dicens: Iustificati ergo ex fide, pacem habeamus ad Deum. Cuius sententiae brevitate, omnium terrenorum mandatorum continetur effectus: quia ubi fuerit veritas pacis, nihil ibi potest deesse virtutis. Quid est autem, dilectissimi, pacem habere ad Deum, nisi velle quod iubet, et nolle quod prohibet? Si enim humanae amicitiae pares animas, et similes expetunt voluntates, nec unquam diversitas morum ad firmam potest pervenire concordiam, quomodo divinae erit particeps pacis, cui ea placent, quae Deo displicent, et iis appetit delectari, quibus illum novit offendi? Non est ille animus filiorum Dei, nec talem sapientiam recipit adoptiva nobilitas. Genus electum, et regium regenerationis sua respondeat dignitati. Diligat quod diligit Pater, et in nullo ab auctore suo dissentiat.

Conclusio secunda. — PACEM ETIAM INTERNAM HOMINIBUS CUM SEIPSIS CONCILIAVIT.

Probant SS. Patres hanc veritatem, imprimis vero Sanctissimus Augustinus Tractatu 104. in Ioan. ubi docens, quibus modis et mediis per Christum instituatur et firmetur interior pax nostra:

Pax, inquit, Christi finem temporis non habet, et ipsa est omnis purae intentionis, actionisque perfectio. Propter hanc sacramentis eius imbuimur: propter hanc mirabilibus eius operibus et sermonibus erudimur: propter hanc Spiritus sancti pignus accipimus: propter hanc denique omnem tribulationem fortiter toleramus, ut in ea feliciter sine tribulatione regnemus.

Nondum quidem est perfecta et absoluta pax illa, nec suis omnibus numeris absolvetur, nisi in aeterna beatitudine. Hinc duplicem pacem nobis a Christo promissam, aliam in praesenti, aliam in futuro saeculo sic distinguit, et sic expendit S. Augustinus tractatu 77. in Ioan. expendens haec verba Christi: Pacem relinquo vobis: ait autem: Pacem nobis relinquit iturus: pacem suam nobis dabit in fine venturus: pacem nobis relinquit in hoc saeculo, pacem suam nobis dabit in futuro saeculo: pacem nobis relinquit, in qua manentes hostes vincimus: pacem suam nobis dabit, quando sine hoste regnabimus. Ibidem etiam praeclare observat sanctissimus Doctor hanc utramque pacem significasse Christum ibidem, cum primo dicit: Pacem relinquo vobis, nec addidit, meam, deinde subiecit, Pacem meam do vobis. Prior enim pax, inquit S. Augustinus, nostra dicitur potius, quam ipsius: ille quippe nihil repugnat in seipso, qui nullum habet omnino peccatum: nos autem talem pacem habemus, in qua adhuc dicamus: dimitte nobis debita nostra. Est ergo pax aliqua, quoniam delectamur legi Dei secundum interiorem hominem: sed non est plena, quia videmus aliam legem in membris nostris repugnantem legi mentis nostrae.

— Porro hanc internam pacem triplici ratione nobis potissimum conciliavit adorandus ille Mediator; nempe doctrina, exemplo, et auxilio, quae omnia ad extinguendas in nobis animi perturbationes, et inducendam pacis ac tranquillitatis iucunditatem maxime conferunt. Primo quidem doctrina illius ad hoc maxime spectat, siquidem ideirco crucem quotidie tollendo, frenandas ac domandas cupiditates, voluptatum aspernandas illecebras, laboriosum per virtutes, et arduum iter capessendum in caelum, omnia denique fomenta vitiorum et blandimenta, divinis suis praeceptis et institutis nos informat, ut veram, internam pacem, sedatis omnium passionum tumultibus, conciliaret. Quod utique praeciare docet S. Ambrosius in Psal. 36. ubi exponens illa verba, os iusti meditabitur sapientiam, ostendit conciliationem hominis utriusque interioris et exterioris Christi beneficio et doctrina factam:

Quod est iusti os, inquit, quod meditabitur sapientiam, nisi interior homo? Duo enim sunt homines in singulis, unus interior, alter exterior, interior cogitat, quae mentis sunt, quae mentis sunt loquitur: exterior, quae sunt corporis: tamen adveniens Dominus utrumque coniunxit, et duos in uno homine condidit, ne diversis sese impugnent motibus, sed invicem sibi voluntatum suarum unitate socientur. Ideo os iusti meditabitur sapientiam: iam enim et ipse exterior homo iustus in interioris hominis transfusus est disciplinam, et in eius conformatus naturam, ipsius exercet officia, ut caro meditetur, quod mentis internae est, sed ne hoc incredibile tibi reguletur, audi Apostolum dicentem: quia Iesus transfigurabit corpus humilitatis nostrae, ut conforme fiat corpori gloriae suae.

Non praeccepta dumtaxat Christiana vitae in Evangelicis et Apostolicis comprehensa litteris, sed multo magis Christi Domini praeclara sanctimoniae exempla hanc internam pacem in nobis instaurant. Quid enim aliud egit in omni vita, aut quo illius acta, cogitataque pertinebant, nisi ut perfectum absolutissima sanctitatis exemplar in se conderet, ac proponeret omnibus imitandum? Quoniam autem haec perfectae nostrae vitae sanctimonia, et interna pax maxime in consensione et concordia posita est, hanc mirandam consensionem sic expressit et docuit divinus ille Salvator cum omnes suas appetitiones ex unius nutu divinae voluntatis, arbitrioque suspendit, neque aliud prae se tulit, quam ut voluntati eius obtemperaret, a quo in mundum missus venerat. Sic Ioan. 3. Non quaero, inquit, voluntatem meam, sed voluntatem eius, qui misit me. Item 4. Meus cibus est, ut faciam voluntatem eius, qui misit me. Et ibidem: Descendi de caelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem eius, qui misit me.

Postremo hanc ipsam privatam in unoquoque homine pacem adversus non solum omnes titillantes libidinum illecebras, ac blandimenta voluptatum, sed etiam contra tentationes quasque, suo praepotenti auxilio, ac abundantis gratiae efficacia ac copia in suis fidelibus firmarit et stabilivit; quo fit, ut his divinis praesidiis firmata, ac sublevata hominum imbecillitas tacite ad aeternae pacis ac tranquillitatis portum et statum enitetur.

Hinc longe potentiorem Christi gratiam in fidelibus, quam in Adamo, praeclare demonstrat S. Augustinus lib. De Correptione, et Gratia, c. 12. Quoniam, inquit, terrente nullo, et insuper contra Dei terrentis imperium libero huius arbitrio, non stetit in tanta non peccandi facilitate. Isti autem non dico terrente mundo, sed saeviente, ne starent, steterunt in fide; cum videret ille bona praesentia, quae fuerat relicturus, isti futura, quae accepturi fuerant, non videre. Unde hoc? nisi donante illo, a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quo acceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed virtutis, et charitatis, et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inritantia, cuncta cruciantia superarent.

Conclusio tertia. — CHRISTUS ETIAM TERTIUM GENUS PACIS CONCILIAVIT, NEMPE INTER HOMINES IPSOS.

Probatur ex celebrioribus Prophetarum oraculis, quibus significatur tantam futuram Messiae tempore pacem et concordiam, ut sedatis ubique bellis omnes gentes summa tranquillitate ac pace fruantur. Sic Isaias cap. 2. Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus... omnes gentes. Et ibunt populi multi, et dicent: Venite, et ascendamus... multos, levabit gens contra gentem gladium; nec exercebuntur ultra ad praebellium. Addit ad ista Michaeas: Et sedebit subtus vitem suam, et subtus ficum suam, et non erit, qui deterreat. Quibus verbis praeclarissimi

Christi Prophetae significari pacis et quietis affluentiam importandam per Christum. De qua autem pace, an civili et politica, an vero spirituali et divina intelligenda sint ista vaticinia, non consentiunt sacri Interpretes. Quidam enim existimant ista vaticinia referenda esse ad illam pacem, qua imperante Augusto sub ortum Christi Domini contigisse dicitur. Ita S. Chrysostomus et Cyrillus in Isaiam, et Hieronymus in commentariis ad utrumque Prophetam. Verum cum Augusto superstite multa et atrocia bella, ac Romani imperii clades plurimae intercesserint, non videtur illa prophetica promissio hoc sensu omnimode impleta; quocirca rectius dicendum arbitror cum aliis sacris Interpretibus, vaticinia ista prophetica referenda esse, non ad temporariam et externam pacem, sed ad spiritalem concordiam et tranquillitatem, quae est etiam posterior SS. Hieronymi, et Cyrilli sententia. Sic imprimis illa vaticinia interpretatur Iustinus Martyr in dialogo cum Triphone Iudaeo; sic Tertullianus in Scorpiaco cap. 13; sic maxime Rupertus lib. 2. in Nichaeam: Nonne, inquit, istud coruscante Evangelio Christi passim per populos, et gentes factum esse legimus, et fieri videmus: dum viri prius inquieti, et bellicosi depositis armis bellicis, et ipso schemate, vel habitu immutato insignia fuerunt Evangelicae pacis? Hi ad coenobiendum, alii ad eremiticum ritam conversi. Idem habet lib. 1. in c. 9. Isaiae.

Hanc interpretationem egregie probat, et illustrat S. Athanasius lib. De Incarnatione Verbi Dei, ubi Christi divinitatem hoc inter caetera argumento comprobat, quod pacis amorem et studium cultoribus suis ingeneraverit.

Siquidem olim, inquit, idololatriae dediti Graeci pariter, et barbari contra se invicem bella gerebant, et in cognatos crudeles erant. Non enim quisquam poterat omnino terra, marive iter facere, nisi gladium manu preferens, propter implacabilia bella, quibus in se mutuo grassabantur. Quippe vita omnis ipsorum per arma transigebatur, et pro baculo ensis illis erat, in eoque fiduciam suam omnem ac praesidium collocabant. Atqui, ut iam dixi, simulachra venerabantur, et daemonibus sacra faciebant; ac nihil interim ex ista superstitione idolorum, qui sic animo erant affecti, dedoceri potuerunt. Postquam autem ad Christi disciplinam transierunt, tunc praeter opinionem revera compunctis eorum animis, immanitatem illam caedium exuerunt, ut non amplius bellicum et hostile nescio quid spirent, sed omnia sint eis pacifica, et quae ad pacem ac concordiam pertinent, mirifice illos afficiant, etc.

Haec Athanasius. Addit Petavius hac etiam aetate huius vaticinii veritatem impleri in efferis et ab omni derelictis humanitatis cultu nationibus, velut Indis, Brasiliensibus, Canadensibus, et Americanis caeteris, qui quamdiu patriis irretiti superstitionibus daemones adorant, assidua inter se bella gerunt, ac leonum et luporum more, ex hostium carnibus dapes et viscerationes instruunt. At ubi Christiani facti sunt, repente posita feritate sic mansuescunt, ut pati, quam inferre, malint hostibus malum, eosque benefactis, et omnibus charitatis officiis demulceant.