Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Tria maxime veniunt in presenti Quaestione determinanda: Primum, an Christi satisfactio exhibita fuerit ex virtute iustitiae propriè dicta. Secundum, an ex se fuerit sufficiens, et condigna pro expiandis omnium hominum peccatis. Tertium, an omnes ad rigorosam iustitiam conditiones habuerit: quae ut evidentius appareant,

Notandum 1. Ex Aristotele 3. Ethic. cap. 1. virtutem moralem generatim dividi in eam, quae versatur circa seipsum, et in eam, quae circa alium maxime occupatur: illa moderatur passiones, haec operationes. Ad primum caput spectant Fortitudo, quae passiones appetitus irascibilis; Temperantia, quae passiones concupiscibilis; et Prudentia, quae maxime affectus rationalis appetitus moderatur. Iustitia vero tota detinetur circa regulandas hominis actiones in ordine ad alterum, ut homo alteri debitum reddat. Cum autem debitum sit duplex, unum morale, cuius obligatio oritur ex recta ratione, qua dictitat esse rectum et aequum, ut hoc aut aliud alteri praestetur; aliud vero legale, proveniens ex aliqua lege, vel naturali, vel divina positiva, vel humana, obligante ad reddendum aequale pro aequali: inde duplex statuitur iustitia; una quidem communis, quae reperitur in omnibus virtutibus ordinatis ad proximum, vel ad Deum; sic iustum est parere mandatis superiorum ex obedientia, Deo debitum cultum impendere ex religione, parentibus succurrere ex pietate, etc. Altera autem est specialis, quae in eo consistit, quod per se respiciat debitum reddendum alicui ex praescripto et obligatione legis. —

Certum est autem Christum Dominum suam Passionem subiisse, ac satisfactionem exhibuisse ex iustitia communi, nam eam obtulit ex motivo Charitatis: siquidem dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Apoc. 1. Item Obedientiae, iuxta illud: Sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio. Ioan. 14. Religionis, ut testatur Ioan. 17. Pro eis sanctifico meipsum, idest, sacrificium offero, ut eius virtute sanctificentur, iuxta illud ad Hebraeos 10. Una oblatione consummavit sanctificatos. At disceptatur inter Theologos, utrum etiam Christus satisfactionem exhibuerit ex motivo strictae iustitiae.

Notandum 2. Quod sicut est duplex ius in re, vel operatione per quam fieri potest satisfactio, vel recipi praemium, ita duplex in ea est valor, et dignitas: primum ius est in ordine ad rem; secundum est in ordine ad personam. Ius in ordine ad rem, est titulus, quem acquirit actio meritoria operantis in ordine ad praemium, hinc qui laboravit amplius, maiorem mercedem meretur accipere; et hoc ius originem habet, ac fundatur in aequalitate rei ad rem. Ius vero in ordine ad personam est titulus, quem operans acquirit ratione operis meritorii in ordine ad praemiantem, quod utique ius, licet supponat aequalitatem operis cum accipiendo praemio, non tamen ex ea oritur, sed pendet praecise ex voluntate praemiantis, ordinantis, seu acceptantis hoc meritum in ordine ad istud praemium; cum enim res, qua futura est praemium, sit sub dominio et in potestate praemiantis, donec illam concesserit, illius donatio et alienatio dependet ab eius consensu, unde operans non potest habere ius ad illam, nisi etiam habeat ius, et titulum ad personam praemiantem ortum ex propria eius voluntate, puta ex libera promissione et conventione. Ut constat ex parabola operariorum, qui missi in vineam, conventione facta de denario diurno, licet diversis horis conducti, diutius aliqui laboraverint, quam alii: nihilominus omnes ex aequo acceperunt eamdem mercedem: unde etsi murmurarent qui prima hora venerant adversus Patremfamilias, dicentes: Matt. 20. Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti, qui portarimus pondus diei, et aestus: merito Paterfamilias uni eorum dixit: Amice non facio tibi iniuriam. Nonne ex denario convenisti mecum? Tolle, quod tuum est, et vade; volo autem et huic novissimo dare sicut et tibi. Aut non licet mihi, quod volo, facere? Ex quibus apparet, quod etsi maior labor et diuturnior laborantium in vinea habuerit ius ad ampliorem mercedem ratione operis: non tamen debuit illam consequi, quia non habebat eandem rationem iuris in ordine ad praemiantem, eo quod nulla praevia facta fuerit ex parte praemiantis conventio et promissio.

NOTANDUM 3. Certum esse Christum Dominum verum fuisse humani generis redemptorem, et liberatorem, quidquid haeretico animo contra hanc Catholicam veritatem pessime asseruerit Petrus Abailardus dicens, hominem post peccatum Adae non teneri captivum sub potestate diaboli tamquam sub potestate Principis, sed solum tanquam sub custode carceris: et consequenter Christi Incarnationem nihil nobis profuisse ad redemptionem, sed tantum ad doctrinam, et exemplum, ut constat ex S. Bernardo Epist. 190. ubi Abailardi impudentiam sic carpit: Quid in his verbis intolerabilius, iudicem, blasphemiam, an arrogantiam? Quid damnabilius, temeritatem, an impietatem? An non iustius os talia loquens fustibus tunderetur, quum rationibus refelleretur? etc. Constat enim ex Scriptura nos revera per peccatum sub diaboli captivitate redactos esse. Sic 1. ad Timoth. 2. Ut resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenentur ab ipsius voluntate. Audis ab ipsius voluntate, inquit S. Bernardus, et negas potestatem? Hinc Christus Ioan. 14. venit Princeps huius mundi, et in me non habet quidquam: hoc est non habet in me potestatem eo modo, quo in homines: quapropter Concil. Trident. sess. 6. cap. 1. docet, quod homines in praevaricatione Adae non solum innocentiam perdiderunt, sed et facti sunt servi peccati, et sub potestatem diaboli et mortis. Ex hac autem captivitate nos redemit Christus, ut plurimis in locis docet Scriptura sacra. Sic ad Galatas 2. Christus nos redemit de maledicto legis: ad Timoth. 2. Qui dedit redemptionem semetipsum pro omnibus, 1. Petri 2. Non corruptibilibus auro et argento redempti estis, sed pretioso sanguine Christi. Sed difficultas est, utrum illa redemptio facta fuerit: primo ex iustitia; secundo ad aequalitatem; tertio ex rigore iustitiae, quod utique determinandum est in sequentibus Conclusionibus.

Conclusio prima. — CHRISTUS DOMINUS SATISFECIT DEO PRO PECCATIS GENERIS HUMANI EX SPECIALI MOTIVO IUSTITIAE LEGALIS.

Probatur primo, ex Scriptura sacra affirmante divinam iustitiam apparuisse in satisfactione Christi. Sic ad Romanos 3. Quem proposuit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius ad ostensionem iustitiae suae propter remissionem praecedentium delictorum: et ad Corint. 1. Factus est pro nobis sapientia a Deo, et iustitia, et sanctificatio, et redemptio: et ad Coloss. 2. Delens, quod adversus nos erat chirographum decreti, etc. qua similitudine significat Christum ex iustitia solvisse nostrum debitum; cum enim solutum est debitum, v. g. pecuniae, ex iustitia speciali, statim chirographum iuridicum, quo prius debitor obligabatur erga creditorem, laceratur, ac rumpitur. — Et S. Petrus, epist. 1. cap. 2. v. 24: qui peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum; quibus verbis Apostolus ad Iudaeos scribens loquitur more iudaico, et alludit ad victimas iudaicas, quarum mactatione Iudaei peccatis se liberari existimabant. Sicut vero Iudaei peccatis suis victimas immolabant, et illas pondere isto peccatorum onustas, super altare et altaris lignum transferebant; sic Dominus noster

Iesus ab Apostolo repraesentatur tamquam victima peccatis nostris onusta, et quod execrandum istud pondus iuxta ac gravissimum, in aram crucis, et lignum istud animo fortissimo transtulit et deposuit. Alludit etiam fortassis Apostolus ad hircum emissarium qui in die expiationis onerabatur peccatis totius populi, et in desertum longe ablegabatur, ut patet ex his verbis Levitici, cap. 16. v. 21 et 22: et posita utraque manu super caput hirci, confiteatur omnes iniquitates filiorum Israil, et universa delicta atque peccata eorum quasi imprecans in caput eius, emittet illum per hominem paratum in desertum. Quemque portaverit hircus omnes iniquitates eorum in terram solitariam et admissus fuerit in desertum etc. Ideo summus sacerdos in sacrificiis publicis et totius populi, cum populum representaret, manus victimis piacularibus solebat imponere, cum confessione suorum et totius populi peccatorum, his verbis: Obsecro Domine, peccavi, deliqui, rebellavi in conspectu tuo, ego, et familia mea et filii Aaronis populus sanctus tuus; obsecro, Domine remitte nunc peccata, delicta et rebelliones quibus peccavi, deliqui, rebellavi in conspectu tuo ego et familia mea et filii Aaronis populus sanctus tuus, sicut scriptum est in lege Moysis servi tui, ubi dictum est, in hac die expiatio erit vestri, atque mundatio ab omnibus peccatis vestris. Videatur codex Ioma in Misna et Maimonides in Iom Haecipurim. Ex iis apparet quam vere dixerit S. Ioannes Baptista Iudaeis qui numerosissima turba ad ipsum confluebant, cum videret Christum Dominum cum aliis ad se properantem circa tempus expiationis: Ecce Agnus Dei qui tollit peccata mundi. Quae verba ideo ab illo proferuntur, ut Iudaeorum animos et oculos ab hirco expiationis revocaret, in quo spem expiationis suae volebant collocare, et ad Christum agnum etiam praestantissimum se converterent. Quippe qui peccatum non ceremoniale sed morale tolleret; poenam, non typicam et temporalem portaret, sed poenam integram, peccatorum meritis congruam, et cui non tantum erant imposita peccata unius gentis iudaicae, sed peccata totius mundi. Confirmat ista divinus Apostolus, epist. ad Coloss. cap. 2. v. 14. ubi ait Christum nobis omnia donasse delicta, propterea quod, inquit, delevit quod adversus nos erat chirographum decreti quod erat contrarium nobis, et ipsum tulit de medio affigens illud cruci. Peccatum enim est veluti obligatio qua Dei iudicio obnoxii eramus, unde cum obligationes chirographis munitae nullae redduntur dum vel delentur, transiguntur et cancellantur; sic Christus obligationes a nobis ex nostris peccatis contractas in cruce delevit ac prorsus sustulit; adeo ut coram Deo non amplius stent et appareant ut accusatores et testes illius vindictam et iudicia contra nos efflagitantes, illa clavi postis crucis transfixit, illa cancellavit, illa lacera, cassa, vana exposuit, illa crucifixit, mortua quasi et exanimata exhibuit, et illa non minus impotentia reddidit, quam cruciarius qui effuso per omnia vulnera sanguine, revera obierit, et animam efflaverit.

Idem docent sancti Patres affirmantes Deum noluisse cum diabolo pugnare, nec eum oppugnare potentia, sed iustitia in hominum redemptione. Sic S. August. lib. 13. De Trin. c. 13. Si ergo, inquit, commissio peccatorum per iram Dei iustam, hominem subdidit diabolo, profecto remissio peccatorum per reconciliationem Dei benignam, eruit hominem diabolo. Non autem diabolus potentia Dei, sed iustitia superandus fuit. Quae est igitur iustitia, qua victus est diabolus? Quae, nisi iustitia Iesu Christi? Et quomodo victus est? Quin cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique iustum est, ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur in eum credentes, quem sine nullo debito occidit. Ipsi subscribunt caeteri sancti Patres a nobis supra laudati Quaestione 1. dum probaremus Incarnationem fuisse convenientem ad manifestandam divinam iustitiam.

Probatur etiam ratione: Tunc aliquis satisfacit ex iustitia legali proprie dicta, quando per se intendit constituere aequalitatem, prout debitam ex aliqua lege: sed Christus sua merita Deo obtulit ex intentione reddendi illi aequale pro debito contracto ab hominibus. Quod utique probatur, tum quia Christus fuit noster fideiussor, et vadem se pro nobis constituit in sua Incarnatione: ergo debuit sua merita offerre Deo ex intentione satisfaciendi ipsi pro nobis: tum quia ipsius merita erant sufficientia, imo etiam superabundantia ad nostrum debitum solvendum, ut sequenti Conclusione patebit: debuit ergo ex motivo iustitiae, et ex intentione satisfaciendi ad aequalitatem, illa Deo offerre; tum denique quia ad id movebatur ex decreto divino, quo Deus statuerat nobis universa delicta donare, si ipse animam suam pro nobis poneret, iuxta illud Isai. cap. 53. Si posnerit pro peccato animam suam, videbit semen longaevum, et voluntas Dei in manus eius dirigetur: pro eo quod laboravit, anima eius ridebit, et saturabitur: igitur cum Christus sua merita pro nobis Patri obtulit, hoc praestitit ex intentione reddendi Deo debitum ad aequalitatem secundum conventionem et legem divinam, et consequenter actus proprie et specialis iustitiae exercuit. — Deinde, servi, et vera mancipia tenentur observantiam et obedientiam domino suo praestare ex debito proprio et specialis iustitiae: et ubi tali debito deliquerunt, obligantur illud resarcire non solum ex virtute obedientiae, sed etiam ex virtute iustitiae: sed sumus vera mancipia respectu Dei, qui est Rex Regum, et Dominus dominantium, cuius est terra, et plenitudo eius, et universi, qui habitant in eo: igitur ex virtute iustitiae tenemur non solum ei obedientiam praestare; sed etiam non redditam resarcire ex motivo eiusdem iustitiae: at Christus Dominus satisfecerit omnibus debitis per nostra peccata contractis; ergo debuit satisfacere non solum debito poenarum, quae peccatis nostris erant retribuendae, sed etiam debuit talem obedientiam, et aequale debitum Deo rependere, ad compensandum defectum exercitii virtutum, quas in Dei gloriam, et cultum tenebamur exercere. — Denique, dum aliquis speciali et propria iustitia tenetur reddere premium, tunc meritum operantis censetur illud premium exigere ex iustitia: sed Deus, supposita eius promissione et lege, tenetur reddere Christo in premium suorum meritorum remissionem nostri debiti, siquidem exauditus fuit pro sua reverentia: igitur Christi satisfactio, et meritum impensum fuit ex virtute iustitiae.

Dices 1. Ex Aristotele lib. 5. Ethicorum cap. 1. Iustitia debet esse ad alterum: sed satisfactio Christi fuit ad seipsum, siquidem satisfecit Deo, ipse autem Deus est: igitur non fuit haec iustitia proprie dicta. — Distinguo maiorem: iustitia debet esse ad alterum, vel physice, vel moraliter. concedo: physice tantum. nego. Et sic distincta minore, neganda est consequentia. Ad hoc enim, ut iustitia sit ad alterum proprie, non est necesse, quod sit ad alterum suppositum physice, aut metaphysice loquendo, sed sufficit, quod sit ad alterum suppositum moraliter: sic autem est ad alterum, quando persona unica metaphysice se habet moraliter ut distincta, ut duplex, ratione scilicet dominii, et iuris: fieri enim potest ut unus et idem homo physice et metaphysice sumptus, videatur duplex moraliter: sic tutor ratione administrationis rei familiaris pupilli potest esse debitor, et ratione proprii iuris potest esse creditor. Quod etiam illustratur exemplo unius mercatoris, qui est pars duarum societatum: ille enim est duplex persona moraliter, et sibi ipsi, ut metaphysice consideratur, plerumque debitor est, et creditor. Idem exemplo hominis, qui possidens fundum debentem alteri summam aliquam annui reditus, si emat fundum alterum, qui priori censum debeat, fit duplex persona moraliter; potestque sub uno respectu esse simul debitor, et creditor. Sic autem Christus Dominus extitit; duas enim sustentans naturas per hypostasim Verbi, erat duplex persona moraliter, et ratione duarum naturarum assumptarum habuit distincta iura et dominia: eratque simul debitor ratione humanae naturae assumptae, per quam se fideiussorem pro hominibus constituerat: et creditor ratione divinae naturae, quae per hominum peccata laesa fuerat; unde etiam dicitur Mediator Dei et hominum, 1. ad Timotheum 2. Non enim magis repugnat eum ratione unius naturae esse debitorem, et creditorem ratione alterius, quam repugnat ratione unius naturae esse Mediatorem, et ratione alterius esse cum inter quem, et alios est mediator: at Christus Dominus ratione humanae naturae, est Dei Mediator et hominum: ratione vero divinae naturae, is est inter quem, et homines Mediator exstitit: igitur etiam ratione duarum naturarum potuit esse simul creditor, et debitor.

Dices 2. Ex eadem Aristotele ibidem capite 6. patris ad filium, et domini ad servum non potest esse vera obligatio ex iustitia: sed Christus, in quantum homo, est Filius, et servus Dei: ergo ex eius operationibus tanquam hominis, non potuit intercedere obligatio ex iustitia erga Deum. — Distinguo maiorem: inter filium et patrem, servum et dominum, non potest intercedere obligatio ex iustitia, si filius et servus non habeant distincta dominia a dominiis patris et domini. concedo: secus, nego. Christus autem, ut homo, habet ius distinctum, et dominium diversum a iure et dominio sui Patris et Dei: siquidem habet dominium in opera suae humanitatis, per quae satisfecit Patri, et Deo; subindeque in eius satisfactione vera intercedere potuit iustitia.

Dices 3. Nullus potest satisfacere ex iustitia, nisi sit debitor: at non Christus ipse, sed nos ipsi eramus debitores pro nostris peccatis: ergo Christus ex iustitia non satisfecit. — Respondeo 1. negari posse maiorem: potest enim aliquis solvere debitum alterius ex misericordia quidem circa debitorem, sed ex iustitia circa creditorem: puta si quis misericordia motus erga captivum aliquem, aut hominem inopem, solvat pro eo certum nummos, quos debebat, satisfacit ex iustitia creditori, licet moveatur misericordia erga debitorem. Respondeo 2. negando minorem: Christus enim cum se fideiussorem ac vadem pro nobis constituerit, et officium Redemptoris voluntarie susceperit, etiam sese debitorem constituit pro nobis erga Deum: igitur quemadmodum fideiussor tenetur ex iustitia solvere debitum, quando debitor illius solvendi sit impotens; sic etiam Christus Dominus hac ratione debebat pro nobis satisfacere ex iustitia.

Dices denique: Eundem Christus deberet exercere actum satisfaciendo pro nobis, quem nos tenemur elicere, dum pro nostris peccatis satisfacimus: at non satisfacimus per actum iustitiae, sed poenitentiae: igitur etiam Christus non satisfecit ex iustitia. — Respondeo negando minorem: homo enim existens in gratia, non solum per virtutem poenitentiae, sed etiam per virtutem iustitiae, debitam Deo satisfactionem impendit, sed propter diversa motiva, quia per poenitentiam satisfacit ex motivo vindicandi praecatum; per iustitiam vero ex motivo reddendi Deo aequale pro peccato, iuxta praescriptum ex ordinatione divina; hoc autem maxime verum fuit in Christo, quippe cum Deo condignam, et ad aequalitatem satisfactionem exhibuerit, ut manifestum est.

Conclusio secunda. — Christi satisfactio non solum qualis fuit, sed etiam sufficientissima, ac superabundans per ordinem ad premium: indigebat tamen acceptatione divina, ut illud consequteretur a premiante. Haec Conclusio duabus partibus constat, quarum

Prima probatur ex illo ad Rom. 5. Non sicut delictum ita et donum; si enim unius delicto multi mortui sunt, multo magis gratia Dei, et donum in gratia unius hominis Iesu Christi in plures abundavit in eos.... Sicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius inobedientiam iusti constituentur multi.... Ubi autem abundaverit delictum, superabundavit gratia. Quibus concordat Isaiae vaticinium cap. 10. Consummatio verbi mundabit iustitiam. Quod S. Paulus Rom. 9. interpretatur de Christo, ut significet operationes Christi quasi consummatas, et abbreviatas in verbo, quod abbreviatum fecit Dominus super terram, quasi exundantem iustitiae fontem effudisse, pro expiandis nostris peccatis. Hinc Luce 9. Christus loquens cum Elia et Moyse de sua passione, dicebant excessum eius, quem completurus erat in Ierusalem, quibus declaratur Christi passionem excessisse, in ratione satisfactionis, omnia nostra delicta.

Probatur etiam ex summis Pontificibus; nam Caius Papa, Epistola 1. decretali, exponens supra citata verba S. Pauli ait: Fulgidius factum est donum libertatis, quam debitum servitutis. Agapitus, Epistola ad Authimum, postquam dixit, nullum purum hominem idoneum fieri potuisse, ut pro nobis omnibus satisfaceret; subiungit causam, ob quam Christus satisfecit, his verbis: Effusio iusti sanguinis non fuit vilis, et pretiosa, ut si universitas captivorum in redemptorem suum crederet, nullum diaboli vinculum resolveret: quoniam, ut ait Apostolus, ubi abundavit delictum, superabundavit gratia. Et cum sub peccati praeiudicio nati potestatem accepimus iniustitiae ministrandae, fulgidius factum est donum libertatis, quam vinculum servitutis. Quae verba desumpsit ex S. Leone serm. 12. De Passione. Quibus concordat Clemens V. in extravaganti Unigenitus, ubi ut ostendat abundantiam meritorum Christi, quae dicuntur esse in thesauro Ecclesiae, non posse exhauriri, ait: Non guttam sanguinis modicum, quae tamen propter unionem ad Verbum, pro redemptione totius generis humani suffecisset, sed copiose velut quoddam profluvium noscitur effudisse.

Adstipulantur etiam sancti Patres: imprimis vero S. Chrysostomus sermn. 11. in cap. 5. ad Rom. ubi ita scribit: Christus pro nobis solvit; tantoque plura, quanto guttulum exiguam pelagus excedit immensum... noli itaque diffidere, o homo, cum tantas bonorum divitias videas, etc.

Subscribit auctor De cardinalibus Christi operibus: loquens enim de Circumcisione ait: Tantae dignitatis illa una Redemptoris nostri fuit oblatio, ut una ad tollenda mundi peccata sufficeret: qui tanta auctoritate in sancta introiit in sanguine proprio, ut deinceps nulla supplicantium postulata indigeret sanguine alieno.

Denique S. Bernardus explicans illud Psal. 129. Copiosa apud eum redemptio, ait serm. 22. supra Cantica: Prorsus, inquit, copiosa, quia non gutta, sed unda sanguinis largiter per quinque corporis partes emanavit. Et Epist. 190. Fuit certe sanguis, qui effusus est, tam multus ad ignoscendum, ut ipsum quoque peccatum maximum, quo factum est, ut effunderetur, deleret.

His favet Concilium Triburiense cap. 19. ubi ait in consecratione calicis plus vini, quam aquae admisceri, ut ostendatur maiorem esse virtutem sanguinis Christi, quam populi fragilitatem, quae per aquam designatur.

Eandem veritatem docet, et propugnat Doctor Subtilis in 3. dist. 19. n. 7. ubi dicit meritum Christi ratione personae divinae habuisse circumstantiam infinitam, ratione cuius congruum erat, ut pro infinitis acceptaretur. Ea formali ratione sua quam habuit, inquit, non potuit acceptari in infinitum, et pro infinitis, sed pro finitis. Tamen ex circumstantia suppositi, et de congruo ratione suppositi, habuit quandam rationem praecipuam, quare Deus potuit acceptare illud in infinitum, scilicet extensive pro infinitis. Si autem illud meritum fuisset alterius personae, tune nec ratione operis, nec ratione operantis fuisset congrua acceptatio illius pro infinitis. Quibus aperte docet Doctor Christi merita ratione personae divinae congruentiam, hoc est, valorem, et dignitatem habuisse, ut pro infinitis hominum peccatis solvendis a Deo acceptarentur: congruentia omnis apud Doctorem idem est ac apud Recentiores valor, et dignitas: licet ab eo non sic appelletur, quia non est integer valor ubi non est verum ius erga premiantem, quale non habebant ex se Christi opera meritoria, sed tantum ex acceptatione divina. — Idem habet in 1. dist. 15. q. 1. ubi ait: De potentia autem ordinaria non disposuit Deus sibi reconciliare inimicum, nisi per obsequium magis gratum, quam offensae eius, prout sibi displicens, et tale obsequium eius est passio Christi, vel meritum eius. Ubi ponderandum est, quod loquitur de valore meritorum, quem habent ante acceptationem: nam ut mox dicebat, solum possunt habere valorem aequalem cum debito, siquidem pro illo solum satisfactio acceptatur actualiter: igitur dum dicit obsequium Christi fuisse magis gratum, intelligitur de acceptabilitate, quam illud obsequium ante actualem acceptationem habebat.

Ex quibus apparet, quam turpiter hallucinentur plurimi Recentiores, dum affirmant, Doctorem assumere merita Christi fuisse dumtaxat condigna per ordinem ad premium, solum ex acceptatione divina; neque enim abundantia meriti repetenda est ex acceptatione premiantis, sed ex dignitate operantis. Licet igitur Doctor doceat ante acceptationem, meritum non habere completam condignitatem in ordine ad praemium; haec enim non potest esse completa, nisi etiam det ius in ordine ad praemiantem: tamen contendit merita illa ex se fuisse sufficientissima, quae acceptarentur a Deo ad solvenda nostra debita; ita quod si Deus omnia hominum peccata in bilance statuisset, et Christi merita ex altera parte, haud dubium esset, quod longe praeponderarent merita Christi, ut egregie docet S. Bernardus, Homilia de duobus Discipulis cunntibus in Emmaus, ubi docet poenam, quam pro peccatis generis humani Christus sustinuit, in statera crucis appensa, multo maiorem fuisse ratione satisfactionis, quam promeruissent peccata nostra. Ait autem: Crux facta est statera corporis, quod est Ecclesia: cum enim ipse crucifigeretur, appensa sunt cum ipso peccata, quae commisimus, calamitas, quam incurrimus: ipse erat innocens, impollutus, segregatus a peccatoribus, et excelsior caelis conversatio eius: non enim peccatum fecit, nec inventus est dolus in ore eius, et quoniam tantus ac talis, tam indigna dignatus est in cruce pati, ponderavit eripere calamitatem, et crimina deligare: cum adhuc tamen in cruce erectus staret, vacillare videbatur statera, nec plane cognoscebatur, quo cadere deberet; cum inclinato capite emisit spiritum, et calamitas praeponderando caderet, et quasi arena maris gravior appareret, gentes quasi momentum staterae reputatae sunt: nam in statera ceciderunt, quia partes adversae damnationis nostrae chyrographum amiserunt.

His etiam suffragatur ratio: Illa satisfactio censetur esse condigna per ordinem ad praemium, nempe remissionem offensae, qua iniuriae gravitatem moraliter adaequat: sed Christi satisfactio adaequabat moraliter gravitatem offensae Deo irrogatae per hominum peccata: igitur erat condigna per ordinem ad praemium. Maior constat. Minor probatur: gravitas offensae oriundae ex peccatis hominum maxime repetitur ex eo, quod sit contra Deum, qui cum sit obiectum infinitum, et inde quaedam redundat indignitas summa, et extrinsece infinita in illam offensam; sed Christi satisfactio cum exhiberetur a persona divina, habebat etiam ratione sui principii quandam moralem, et infinitam extrinsece dignitatem adaequantem gravitatem offensae; quia non minus est potens dignitas personae satisfacientis ad influendum valorem moralem in actum satisfactorium, quam dignitas personae offensae ad influendam gravitatem et malitiam moralem in offensam ipsi irrogatam: ergo cum satisfactio Christi sit satisfactio personae divinae, non minus illius dignitas adaequat maiestatem personae laesae, quam hominum offensa. — Confirmatur: decens erat, et congruum, quod sicut misericordia Dei maxime enituit in humani generis reparatione, ita pariter divina iustitia in illa reluceret: Universae enim viae Domini misericordia, et veritas: sed non reluceret Dei iustitia in hominum redemptione, si Christi satisfactio non esset ex se condigna per ordinem ad praemium, quia totus eius valor penderet a divina acceptatione, et subinde solutio tota esset ex Dei liberalitate et clementia: igitur ut haec utraque divina perfectio in nostra redemptione ex aequo reluceret, necessum fuit, ut Christi merita, praeter acceptationem divinam, ex se forent sufficientia pro solvendis omnibus nostris debitis.

Probatur etiam secunda pars, nempe quod Christi satisfactio, ut esset undequaque completa, tam per ordinem ad praemium, quam per respectum ad praemiantem, opus haberet acceptari a Deo. Probatur, inquam, primo tum ex sacra Scriptura, tum ex sanctis Patribus significantibus acceptationem Dei, et conventionem desiderari ad condignitatem meritorum Christi: huc enim spectat pactum, et foedus, ac iusiurandum Dei, quo sanctissimis Patriarchis ac Prophetis promisit Christi redemptionem. Spectat etiam celebris illa promissio facta Christo venturo, Isaiae 53. Si posuerit pro peccato animam suam, etc. Hinc S. Ambrosius exponens verba Psalmi 118. Suscipe me secundum eloquium tuum, et cetera: cum dixisset: Petimus ut suscipiamur a Christo: subdit: Intulerimne autem praesumptionis videretur dicere Domino: Suscipe me; nisi promissum eius adiungeret: hoc est, ut hoc auderemus, ipse fecisti: tu te chyrographo redemisti. Quibus significat nostra opera in tantum esse meritoria complete, in quantum acceptantur a Deo, nec nos sperare posse consequi divinum praemium, nisi esset repromissum.

Ratio idipsum suadet: nihil enim creatum potest inducere obligationem in Deo aliquid conferendi, nisi ipse ad concedendum ex sua libertate et clementia voluerit se promissis adstringere. Alioquin non esset omnino independens: sed opera satisfactoria Christi revera erant in entitate sua aliquid creatum: ergo nullatenus poterant Deum astringere, ut in eorum praemium concederet remissionem peccatorum nostrorum, nisi ipsemet idipsum voluisset per suam liberam ordinationem et acceptationem.

Dices 1: Valor operum Christi satisfactoriorum non adaequabat gravitatem offensae omnium peccatorum: igitur illius satisfactio non erat condigna per respectum ad premium. Probatur antecedens: Primo, quia offensa irrogatur Deo, ut Deus est: at opera Christi satisfactoria non procedunt ab eo, quatenus est Deus, sed quatenus homo: non enim satisfacit ut Deus, sed ut homo: ergo valor satisfactorius illorum operum non adaequabat gravitatem offensae peccatorum. Deinde, non potest esse tam grata et honorifica satisfactio impensa, quam ingrata fuit et iniuriosa hominum offensa. Quippe tantum Deo displicet peccatum, quantum ei placet propria bonitas, cui peccatum adversatur: quia quantum amatur res aliqua, tantum odio habetur, et displicet illius destructivum: sed opera Christi satisfactoria non possunt tantum placere Deo, quantum ipsi placet propria divina bonitas: igitur ex aequo non respondent offensae. Denique, gravitas offensae Deo irrogatae a creatura, infinita est, tam ex parte personae, in quam peccatur, quam ex parte personae offendentis, quae in infinitum distat a Deo: at satisfactio Christi tantum censeri potest infinita ex parte personae satisfacientis, non vero ex parte illius, cui satisfactio exhibetur, quia non crescit satisfactio ratione personae, cui impenditur, imo illius valor magis deprimitur: quo enim dignior est persona, eo etiam praestantiorem satisfactionem exigit: et consequenter, quod sufficeret respectu alterius minoris dignitatis, non potest esse sufficiens respectu personae magis dignae: ergo gravitas peccatorum longe maior erat valore satisfactionis operationum Christi; et consequenter tantum abest, ut illa fuerint superabundantes, imo non potuerunt habere condignitatem.

Nego antecedens, et ad primam eius probationem dico, quod Christus non satisfecit dumtaxat ut homo, nec tantum ut Deus; sed ut Deus-homo, quippe humanitas eliciebat opera satisfactoria, urgente personalitate Verbi, quae valorem satisfactorium in illa influebat, et consequenter instillabat eis quandam dignitatem infinitam, saltem extrinsece, ratione videlicet personae infinitae, a qua illa opera procedebant. Ad secundam probationem, nego antecedens, et rationem eius probationis; non enim necesse est, ut Deus tantum peccatum odio habeat, quantum suam bonitatem diligit, quippe peccatum non est oppositum ipsi bonitati physice, sed duntaxat moraliter; opera autem satisfactoria Christi tantum honoris rependunt divinae bonitati, quantum iniuria ipsi irrogatur per peccatum. Ad tertiam probationem dico, quod si peccatum aliquam infinitatem habeat, illa non est intrinseca, sed duntaxat extrinseca, ratione scilicet personae infinitae offensa: at satisfactio Christi non solum ex hoc capite habet infinitatem extrinsecam, sed etiam ex parte personae satisfacientis: cum enim haec sit infinita, etiam eius opera digna sunt, quae acceptentur pro infinitis hominibus, ut diximus supra cum Doctore.

Dices 2: Personalitas Verbi non confert operibus Christi valorem intrinsece infinitum, ut docet Doctor in 3. dist. 19. sed duntaxat extrinsece; ergo illa opera satisfactoria sunt tantum valoris finiti: sed valor finitus operis satisfactorii non tantum non excedit, imo nec adaequat gravitatem offensae omnium peccatorum: igitur tantum abest ut Christi satisfactio fuerit superabundans, imo non erat condigna, et ad aequalitatem. — Distinguo minorem: valor finitus operis satisfactorii non potest sufficere ad expiationem omnium peccatorum secundum aliquos sui gradus, concedo: ubi involvit omnes omnino gradus valoris, qui reperiri possunt in aliquo opere satisfactorio, nego. Licet autem opera Christi non habuerint valorem intrinsece infinitum, habuerunt tamen valorem summum, qui posset operibus creatis convenire. Hinc est, quod cum insuper divina persona propter eminentissimam sui excellentiam, illa opera mirum in modum illustraret, etiam exhibebat digna, quae pro nostris peccatis solvendis Deo acceptissima fierent.

Dices 3: Si satisfactio Christi fuisset exuberans per ordinem ad debita, Deus non potuisset illam recusare: igitur haec non egebat acceptatione divina ad completam sui perfectionem. Consequentia patet: ubi enim plus redditur, quam debitum, debitum exactissime solvitur: at exactissima debiti solutio recusari non potest a creditore: ergo etc. — Distinguo antecedens: non poterat recusare ratione valoris ipsius operis, et eius condignitatis ad praemium, concedo: ratione libertatis ipsius premiantis, qui non potest ab aliquo externo adstringi ad aliquid concedendum, nisi ad id sese suis promissis sponte obligaverit, nego.

Dices 4: Peccat contra aequitatem omnis, qui satisfactionem praeter debitum exigit: sed Deus Christi satisfactionem exigendo, peccare non potuit contra aequitatem: igitur illa non erat superabundans, et praeter debitum. — Distinguo maiorem: quando potest exhiberi satisfactio absque illo excessu, concedo: quando illa rependi nequit, nego. Sic autem est in presenti, non enim poterat Deo fieri satis ad aequalitatem secundum statutam legem, nisi a persona divina; satisfactio autem procedens a persona divina necessario excedebat humana debita, propter dignitatem personae quae illam exhibebat; non ergo agebat Deus contra aequitatem, dum Christi satisfactionem, licet superabundantem, exigebat.