Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Nam difficultatem nunc solvendam auspicamur de duarum coniunctione naturarum, quae est velut forma, aut causa formalis Incarnationis, in qua caput et cardo vertitur omnium controversiarum, quae in hoc mysterio agitari possunt, ut praeclare advertit Leontius lib. 3.

Contra Nestorium et Eutychen, subtilis ac disertus Theologus his verbis:

Quandoquidem, inquit, universum bellum motum est de modo Unionis, quem plerique ignorant, et ideo omnibus in dubium venit, de hac unione philosophari oportet, ut scire possimus, utrum de hoc ipso dissentiamus: an vero nobis de hoc consentientibus quaestio sit quid efficiat unio; et utrum de rebus ipsis sit controversia, an de vocibus res ipsas significantibus: sic enim quaestione distincte habita, et veritate rerum ostensa, qui imperite aut impie contradicit patefiat vel corrigendus, vel in iudicio vituperandus.

Unionem autem divinitatis cum humanitate, alii secundum substantiam factam esse affirmarunt; alii secundum energiam; alii secundum voluntatem. Sunt autem, qui nimiam reverentiam in Deum vel habentes vel simulantes, nullo ex his modis factam esse dixerunt: sed ineffabilem esse, et carere nomine, affirmarunt: sive ita haberent, sive non, metuebant autem ne impietatis arguerentur.

Quibus significare videtur haereticorum tergiversationem, qui ea ratione in coniunctione Divinitatis cum humanitate pia dogmata diligentius inquirenda esse vetabant, ut argumenta quibus redarguerentur effugerent; sola credulitate nos ea in re contentos esse debere affirmantes.

Verum nihil haec prohibere possunt, quominus de unione ista laudabiliter, et fructuose disputent Catholici Theologi: non ut eam penitus exploratam, perfectamque tenere se posse confidant: sed ut tantum assequantur, quantum per Scripturas, et Ecclesiae magisterium doceri, et intelligere nos Deus ipse voluerit. Hoc autem imprimis venit in controversiam, quid sit ipsa Unio, seu assumptio secundum se spectata: deinde quid praestat persona assumens: tandem quid spectandum sit ex parte naturae assumptae: quae ut distinctius, et evidentius appareant, de his instituendus est sermo tribus in sequentibus Sectionibus.

Horum nominum, quibus ambarum in Christo naturarum coniunctionem Theologi Veteres explicare solent, ut Graecis usitata vocabula missa faciam, Latinis frequentia sunt haec: Unio, unitio, adunatio, consensio, sociatio, concordia, foedus, foederatio, confederatio, confibulatio, connexio, continentia, commercium, concentio, mixtio, commixtio, mixtura, coaptatio, conversio, coniungatio; qua voce usus est Augustinus lib. 1. De consensu Evangelistarum, cap. 10. cum dixit: Tamquam sponsus processit de thalamo suo, idest, coniugatum Verbum carni humanae processit de utero Virginali. Tamen Unionis vocabulum frequentius usurpatur a Theologis Scholasticis.

Unio autem, inquit Euthymius Panopl. titulo 7. est rerum disiunctarum concursus in mutuam communionem:

Fit autem decem modis: vel temperatione, ut in liquidis, velut vino et aqua: vel accumulatione, ut in aridis, tritico et hordeo: vel maceratione, ut in humido et sicco, velut terra et aqua: vel commixtione, ut in diversis farinis: vel confusionne, ut in his quae liquefiunt, velut auro et argento, cera et pice: > vel quoad augmentationem, ut in lapidibus: vel appositione, ut in tabulis: vel substantia, ut in individuis, Petro et Paulo, et equis aut bobus aliquibus atque animantibus caeteris: vel habitudine, ut in amicis, et in animis in eandem voluntatem conspirantibus: vel compositione, ut in anima et corpore: quae autem in hypostasi fit, ea soli, quae in Christo est, divinitati et humanitati competit.

Haec Euthymius, de quo postremo unionis modo omnium arctissimo ac praestantissimo praesens sermo faciendus est, inquirendo 1. Quid illa sit: 2. Qualis: 3. Quis eius terminus: 4. Tandem an omnium unionum sit arctissima et praestantissima.

Notandum 1. Quoad praesentem Quaestionem spectat, triplicem distingui posse unionem: vel per appositionem, vel per compositionem, vel per sustentationem. Unio per appositionem unius ad alterum fit tripliciter, ut observat noster Alensis quaest. 1. art. 1. Quia, inquit, aliquando unum unitur alteri per appositionem ita quod ab ipso nec denominationem nec proprietatem contrahat; sic lapis apponitur lapidi in acervo, et fit unum ex ipsis per aggregationem, et tamen unus lapis ab altero denotationem non trahit, nec proprietatem. Aliquando vero ita unum apponitur alteri, ut ab ipso proprietatem excipiat, non vero denominationem: sic flores, et res aromaticae ac odoriferae suum odorem manui imprimunt, ita quod ab eis manus contrahat proprietatem, nempe odorem, non vero denominationem; quoniam manus dicitur quidem odorifera a flore, non tamen dicitur flos. Aliquando vere ita unum alteri coniungitur, ut hoc ab illo denominationem percipiat, non vero proprietatem: sic cum quis vestem induit, recipit denominationem a veste, et dicitur hoc aut illo modo vestitus: sed ab ea nullam proprietatem recipit secundum quam physice afficiatur. Unio per compositionem fit maxime duobus modis, ratione duplicis formae, vel substantialis, vel accidentalis, secundum quam fit unio. Unio enim substantialis ea dicitur, qua duae substantiae invicem uniuntur per modum actus et potentiae, hoc est, per modum materiae et formae. Quod etiam fit dupliciter: nam aliquando in illa unione servatur natura utriusque extremi, eaque omnino distincta, sive interim fiat ex eis aliquod tertium, sicut ex unione animae rationalis cum corpore humano fit tertium, nempe homo; manent tamen utroque unito distincto, puta corpore et anima, quae in homine distinctae sunt: sive tertium aliquod ex unitis non resultet, sicut cum insertion surculi piri cum pomo, v. g. non resultat tertium, videlicet arbor aliqua quae neque sit pirum, neque pomum: aliquando vero non servatur utriusque natura: sed transeunt in tertiam entitatem; et fit tertium aliquod ab extremis distinctum. Accidentalis unio est, qua vel accidens unitur substantiae, ut albedo parieti, vel accidens accidenti, ut albedo quae inest quantitati Eucharisticae, vel substantia alteri substantiae per modum aliquem accidentalem, ut materiae formae per unionem, quae est relatio. Denique unio per sustentationem ea est, qua natura aliqua, vel rationalis assumitur in unitatem personae, vel irrationalis assumitur in unitatem suppositi, vel accidentalis in unitatem subiecti sustentantis.

NOTANDUM 2. Actionem unitivam duo extrema invicem sociare tripliciter: Primo modo, producendo totum compositum, simulque cum illo producendo utramque eius partem: talis est creatio caeli, per quam tam materia, quam forma concreantur, et inter se uniuntur. Secundo, producendo tantum unum extremum, et illud iam alteri praexistenti uniendo. Talis est actio, qua educitur forma materialis de potentia materiae: est enim productiva, et unitiva simul talis formae cum materia. Tertio modo, actio est tantum unitiva, non vero productiva extremorum: sed solius compositi, quod ex coniunctione utriusque resultat; qualis est actio unitiva animae cum corpore in resurrectione. Certum est autem Incarnationem non esse unitionem productivam utriusque extremi; quippe Verbum aeternum est, nec temporaneae productioni obnoxium; non etiam est productiva humanitatis; quia actio qua producitur humanitas, alia est, ab unitiva eiusdem cum Verbo, ut patebit intra. — Difficultas est igitur, an illa actio, qua Verbum unitur humanitati, sit productiva alicuius termini formalis, tam a Verbo quam ab humanitate distincti, quo mediante humanitas illa cum Verbo uniatur. Circa cuius resolutionem variant auctores: nam Gregorius Ariminensis in 3. dist. 28. qu. 2. cui subscribit Gregorius a Valentia in 3. part. disp. 1. qu. 2. puncto 5. et plures alii, contendunt per hanc actionem unitivam, nihil fuisse productum in humanitate distinctum ab ea, per quod Verbo divino uniretur formaliter. — Secunda vero sententia est Gabrielis in 3. dist. 30. qu. 1. existimantis per actionem incarnandi produci quamdam qualitatem absolutam et supernaturalem, qua uniatur humanitas Verbo, eamque qualitatem appellat Gratiam unionis. — Tertia sententia est Suarez disp. 8. sect. 2. et Gabrielis Vasquezii disp. 18. cap. 3. asserentium formalem terminum praedictae actionis unitivae esse modum aliquem substantialem; non realiter, sed ex natura rei dumtaxat ab humanitate distinctum. qui modus est fundamentum relationis, quae intercedit inter humanitatem et Verbum. Quarta denique sententia est Doctoris in 3. dist. 1. qu. 1. n. 3. docentis per actionem incarnandi produci terminum formalem, nempe unionem, quae est relatio extrinseca adveniens, qua humana natura dicitur formaliter unita Verbo.

NOTANDUM 3. Seu repetendum potius ex Logicis. quantum ad praesens institutum spectat, relationem categoricam dividi in intrinsecam et extrinsecam advenientem. Prior est, quae resultat ex positis fundamento et termino, nihilque extrinsecum desiderat ad sui resultantiam: ut similitudo, quae exurgit inter duo alba; nam eo ipso quo alba sunt, similia sunt: posterior vero non exurgit praecise ex positione et existentia fundamenti et termini, sed insuper desiderat aliquid extrinsecum, sine quo non exurgeret: sic licet ignis et lignum comburendum existant, nullus tamen exurget respectus inter ignem transmutativum, et lignum transmutabile, nisi fiat utriusque approximatio. Insuper relatio subdividitur in mutuam, et non mutuam. Mutua est, quae habet relationem sibi correspondentem in termino, ad quem refertur. Sic paternitas habet filiationem sibi correspondentem. Non mutua, est quae talem correlationem non habet in suo termino. Sic scientia, quatenus terminatur ad scibile, non agnoscit in eo correlationem. Denique relatio mutua distribuitur in relationem aequiparantiae, et disquiparantiae. Prima est, quae habet relationem eiusdem rationis et nominis in utroque extremo. Sic fraternitas in utroque fratre habet idem nomen, et eamdem rationem fundandi, puta originem ab eodem patre. Secunda vero similem in altero extremo relationem non agnoscit.

His ita probatis tria maxime sunt praesentiarum discutienda: Primum. an unio hypostatica sit aliquid reale creatum, ab humanitate et Verbo realiter distinctum: Secundum, an sit quid substantiale vel accidentale, idque vel absolutum vel respectivum: Tertium, an ex hypothesi, quod sit relatio, illa sit mutua vel non mutua, aequiparantiae vel disquiparantiae.

Conclusio prima. — Unio hypostatica est ens reale creatum, realiter ab extremis distinctum. Haec Conclusio tres partes continet, quarum duae priores satis superque patent, et apparebunt evidentius ex probatione tertiae.

Prima quidem constantissima est: illud enim est ens reale, per quod humanitas a Verbo assumpta realiter distinguitur ab aliis humanitatibus non assumptis: sed per unionem hypostaticam humanitas assumpta ita distinguitur ab aliis, quippe personaliter unitur Divinitati, cui caeterae non ita sociantur, et habet dependentiam personalem a Verbo ipsam personante, quam non habent caetera humanitates, quae suis propriis subsistentiis, et personis subsistunt: igitur, etc.

Secunda pars etiam clara est: illud enim est creatum, quod coepit in tempore: sed hypostatica unio incoepit in tempore, sicut et ipsa humanitas assumpta: igitur est quid creatum. Deinde, illud revera creatum est, quod est effectus omnipotentiae divinae: at, ut supra diximus, unio hypostatica praestantissimus est effectus omnipotentiae divina: igitur est ens creatum. Denique, quidquid increatum est, Deus est vel realiter, vel personaliter, vel formaliter: haec autem unio non est Deus essentialiter, neque etiam personaliter, quia licet fiat per unionem Verbi cum humana natura, attamen ipsa natura humana sic unita non est Deus: sed vera creatura: igitur ex ipsius parte unio est quid creatum.

Probatur tertia pars: Omni actioni productiva debet assignari terminus, qui per illam producatur: nam producere et produci sunt correlata: atqui unio hypostatica est effectio seu actio productiva: ergo debet habere aliquem terminum: sed ille terminus non potest esse alius, quam unio copulans Verbum cum natura humana. Nam vel terminus ille esset Verbi subsistentia, vel humanitas assumpta: at non primum; quippe Verbi subsistentia increata est, et ab aeterno existens. Non etiam secundum, quia, ut dicemus infra, humanitas producta fuit per actionem distinctam ab actione assumptiva seu unitiva; quippe actio productiva humanitatis fuit generatio, ad quam Virgo Deipara suum prebuit concursum; quae tamen non influxit praecise in actionem unitivam humanitatis cum Verbo: ergo illa actio unitiva seu productiva in Incarnatione non potuit habere alium terminum, quam ipsam unionem: terminus autem productus realiter distinguitur ab extremis non productis: ergo unio producta realiter distinguitur a Verbo, et ab humanitate.

Reponunt adversarii. Duplicem esse actionem, aliam quidem productivam termini, aliam vero dumtaxat unitivam: et quidem priorem semper habere terminum aliquem; posteriorem vero minime, ut constat ex variis rebus naturalibus, puta unione animae ad corpus, formae ad materiam, etc. quae se ipsis immediate, et sine ulla entitate media de novo producta inter se uniuntur. Unde cum haec actio, de qua loquimur, sit tantum unitiva, non requirit terminum de novo productum. — Contra primo falsum est, et gratis asseritur animam cum corpore, et formam cum materia immediate uniri; quippe sociantur invicem mediante ipsa unione, qua est relatio extrinseca adveniens, qualis etiam est unio hypostatica, ut mox dicemus. Deinde, etiamsi haec vera essent, non tamen valeret paritas, nam extrema unionis illarum rerum naturalium sunt eiusdem ordinis, habentque naturalem et intrinsecum ordinem ad se invicem, proindeque maiorem affinitatem et facilitatem, ut invicem immediate socientur: at vero extrema unionis hypostaticae sunt omnino diversi ordinis, neque ex natura sua habent intrinsecum ordinem ad se invicem; quare ut inter se socientur, et ex illis fiat quid unum, debet produci aliquis formalis terminus, quo invicem uniantur.

Reponunt secundo. Per actionem incarnati Verbi non produci quidem Verbum, nec humanitatem, nec etiam unionem ipsam, sed dumtaxat Christum, compositum videlicet ex humanitate et divinitate: sint, proportionaliter loquendo, terminus productus per humanam generationem, neque est anima rationalis, cum illa fiat per creationem; neque corpus, quia supponitur generationi, cum solam importet materiam, ut radicem quantitatis; sed terminus generationis est ipsum suppositum humanum. — Contra. Primo, minus verum est per generationem non produci corpus substantiale, est enim revera terminus partialis illius actionis, ut probavimus in Physicis. Secundo, licet Christus Dominus sit terminus qui, seu totalis actionis unitivae, non tamen est eius terminus formalis: actio autem illa unitiva non solum debet habere terminum totalem de novo productum, sed etiam terminum formalem, quo scilicet extrema invicem socientur: etenim non potest intelligi quomodo terminus qui, seu totalis producatur, nisi per productionem termini formalis: ergo si actio unitiva terminum qui, seu totalem producat, etiam producet terminum quo, seu formalem: non enim posset intelligi qualiter per actionem aliquid producatur, nisi aliquid habeat esse existentiae, quod antea non habebat: nam per productionem res transit a non esse existentiae ad illud esse: at per actionem unitivam, neque Verbum, neque humanitas transeunt a non esse existentiae ad esse existens; quippe Verbum praeexistebat ab aeterno, et humana natura saltem prius prioritate naturae existebat, quam assumeretur: igitur per illam actionem productivam debuit aliquid distinctum ab humanitate, et Verbo produci, quod accipiat esse, quo prius carebat.

Probatur secundo: Per incarnationem humanitas fit dependens a supposito Verbi, et per aliquid de novo formaliter fit dependens: non enim potest intelligi qualiter ex non dependente fiat de novo dependens, nisi interveniat aliqua ratio formalis huius dependentiae: illud autem non potest esse aliud ab ipsa unione, quatenus distincta ab utroque extremo: nam illud per quod de novo humanitas dependet a Verbo, vel est quid distinctum ab ipso Verbo, vel non: si sit, habemus intentum: si non, quomodo fieri potest, ut illa duo extrema dicantur invicem uniri, magis quam erant antea? quippe idem manens idem semper facit idem, et eandem sortitur appellationem: igitur non potest intelligi quomodo humanitas, quae prius non erat unita, fiat unita Verbo, nisi accipiat aliquid in unione, quod antea non habebat.

Deinde, actualis illa unitio humanitatis cum supposito Verbi divini, vel dicit solam indistantiam Verbi ab humanitate, vel dicit aliquid aliud in ea receptum, et ipsi superadditum, quo licet aeque sit indistans ab aliis divinis personis, tamen potius censetur unita Verbo, quam Patri, et Spiritui sancto. Primum dici nequit: quia Verbum divinum non magis est indistans a sua humanitate, quam a nobis omnibus: Deus enim Caelum et terram implet immensitate suae divinitatis, attamen quod talis indistantia est communis tribus divinis personis, quippe fundatur in attributo illius divinae immensitatis: nec tamen omnes divinae personae sunt unitae hypostatice humanitati: igitur actualis unitio cum Verbo non dicit indistantiam humanitatis ad Verbum divinum: ergo dicit aliquid aliud in ipsa humanitate receptum, et de novo productum: ergo, etc. His modo positis, si Deus impediret ne propria subsistentia promanaret ab aliqua natura humana singulari, quamvis Verbum ab ipsa foret indistans, non propterea diceretur subsistere eius subsistentia: igitur ut talis dicatur, debet habere aliquid de novo receptum, quod antea non habebat.

Dices 1. Ex Symbolo S. Athanasii, sicut anima rationalis et caro unus est homo, ita Deus et homo unus est Christus: atqui corpus et anima rationalis uniuntur seipsis immediate, et non aliquo medio, quod in eis producatur: ergo natura humana unitur Verbo seipsa immediate. — Nego minorem: falsum enim est, quod anima rationalis et corpus invicem immediate uniantur: nam talis unio se habet quemadmodum reliquae uniones, quae fiunt per compositionem physicam, ad quas requiritur aliquod agens extrinsecum, quod efficienter coniungat extrema: licet enim materia et forma, idem dicendum de corpore et anima, ut sunt actus et potentia, seipsis uniantur in genere causae materialis et formalis, tamen in genere causae efficientis coniunguntur invicem effective per causam productivam, quae causat ipsam unionem: hinc est, ut probavimus in Physicis, quod totum realiter distinguatur a partibus simul sumptis, et ab iis. Idem dicendum de unione Verbi cum natura humana: quin licet natura humana habeat potentiam oboedientialem ad subsistendum subsistentia Verbi, et in Verbo sit virtus, ut reddat illam subsistentem: tamen cum subsistentia Verbi adveniat naturae humanae Christi personaliter, et ab extrinseco, requirit actionem agentis supernaturalis, quod ambo coniungat aliqua actione, qua posita, personalitas Verbi illabitur naturae humanae, et per modum causae formalis influit in illam, ut subsistendi ei virtutem conferat.

Dices 2. Si unio esset aliquid medium inter naturam humanam, et Verbum, sequeretur quod esset simul creata, et increata, corporea et spiritualis: creata quidem ratione humanae, increata vero ratione

Verbi: corporea ratione partium corporis, quibus Verbum unitur, et incorporea ratione animae: at hoc repugnat: igitur, etc. — Respondeo, unionem illam non posse dici increatam, utpote cum non sit realis ex parte Verbi, ut mox dicemus; sed dumtaxat creatam, quae ut sic potest esse spiritualis et corporea, extensa et inextensa; ratione scilicet partium unitarum; cum enim illa unio sit relatio, ut statim dicemus, has omnes appellationes potest sortiri, non ratione sui, sed ratione extremorum, quae referuntur, relatio enim ex se neque est materialis, neque spiritualis, extensa aut inextensa, sed dumtaxat ratione extremorum, quae refert.

Dices 3. Si necessaria esset unio inter humanitatem, et Verbum, maxime quia extrema realiter distincta nequeunt actu uniri sine aliquo medio reali ab utroque extremo realiter distincto: sed haec ratio nulla est: exinde enim sequeretur dari processum in infinitum in unionibus: nam si extrema realiter distincta nequeunt actu uniri sine medio reali, et realiter distincto, modus unionis distinctus realiter ab humanitate et Verbo, non posset etiam illis sine aliquo vinculo realiter distincto copulari, de quo eadem recurreret difficultas: et rursus de alio, et sic procederetur in infinitum. — Nego minorem: nec enim nostra assertio, qua contendimus realiter distincta non posse invicem uniri sine aliquo distincto realiter, intelligenda est universaliter, de quibuscumque realiter distinctis, sed de illis solum, quae ita sunt realiter distincta, ut unum eorum non habeat pro ratione essentiali esse alteri coniunctum: modus autem unionis cum habeat pro sua ratione essentiali, quod sit nexus duorum extremorum, atque ita sit ipsi essentiale alteri connexi, ut qui, hinc non exigit copulari extremis per aliud vinculum a se distinctum: sed immediate per seipsum, quod enim est essentialiter tale, nequit fieri tale per aliquid a se distinctum; sicut enim essentiale est accidenti subiecto inhaerere, non indiget aliquo medio realiter distincto, ut inhaereat.

Dices 4. Per illud Verbum divinum unitur actu et formaliter humanitati assumptae, per quod exercet in ea rationem termini, et ultimi complementi: sed illud exercet formaliter per suam personalitatem, absque aliquo alio intermedio: ergo per illam formaliter absque aliquo etiam modaliter distincto illi unitur. Maior est evidens: cum enim Verbum uniatur naturae humanae per modum termini ultimi, et complementi, necesse est ut id per quod illi unitur, sit ipsum actuale exercitium terminandi. Minor vero probatur: nihil creatum potest esse actuale exercitium, sive actus secundus virtutis terminativae personalitatis Verbi ad extra: ergo Verbum divinum exercet formaliter rationem termini naturae humanae per solam suam personalitatem. — Distinguo maiorem: per illud Verbum divinum unitur actu per quod exercet rationem termini quod, nego: termini quo, concedo. Minorem similiter distinguo: per suam personalitatem exercet rationem termini quod absque ullo medio, quia scilicet ipsa sit, quae terminat communicationem naturae humanae, concedo: termini quo, nego: nam terminat illam communicationem ratione unionis sui ipsius cum illa: unio autem illa non est terminus formaliter, sed ratio, qua mediante Verbum terminat illam communicationem.

Dices denique. Subsistentia propria unitur seipsa, et nullo alio medio, propriae suae natura: igitur multo magis subsistentia Verbi unitur immediate humanitati. — Nego consequentiam; et ratio disparitatis est, quod subsistentia propria resultat necessario ab ipsa natura particulari, nisi aliunde praepediatur; subsistentia autem Verbi advenit ab extrinseco, ideo requirit unionem, ut humanitati coniungatur.

Conclusio secunda. — Unio hypostatica est relatio extrinsecus adveniens. Ita Doct. in 3. dist. 1. qu. 1. num. 1. ubi ait:

Dico quod ista unio non dicit per se aliquid absolutum: quia quocumque absoluto intellecto in altero extremo non intelligitur perfecta ratio unionis, quia unio non intelligitur ad se; sic igitur concomitetur absolutum in uno extremo, sive in duobus, cum non sit nihil, saltem dicit unio relationem, etc.

Quibus Doctor aperte docet unionem esse relationem, relatio enim est, cuius totum esse est ad aliud se habere: atqui unio tota est ad aliud: igitur est relatio. Maior constat ex Logicis. Minor probatur: nam sicut concipi nequit relatio, nisi per ordinem ad id cuius est relatio: ita nec potest concipi unio, nisi per ordinem ad ea, quorum est unio. — Deinde, quocumque absoluto conceptu in extremis, non tamen concipitur extremorum unio: ergo illa non est quid absolutum. Patet antecedens, quia absolutum concipitur per ordinem ad se: unio autem concipi nequit, nisi per ordinem ad extrema, quae uniuntur. — Denique, illa entitas dicenda est pura relatio, quae non potest concipi, nisi per modum determinationis actualis unius extremorum ad aliud, et nullum aliud habet munus: sed entitas superaddita extremis unitis non potest concipi, nisi per modum determinationis actualis unius extremorum ad aliud, neque est aliud munus reperiendum in ista unione; prorsus igitur est pura relatio. Maior constat: siquidem similitudo est pura relatio, et non involvit formaliter aliquid absolutum, cum non possit aliter intelligi, quam per modum determinationis unius subiecti, v.g. ad aliud. Minor etiam apparet: quia non aliud cogitari potest munus unionis, quam ut unum extremum determinet ad aliud, ut cum ipso unum efficiat: igitur haec ratione est pura relatio. — Confirmatur: si unio non sit relatio, maxime quia vel debet esse qualitas supernaturalis humanitati superaddita, ut vult Gregorius; vel modus aliquis substantialis, ut docet Suarez: sed neutrum potest affirmari. Non quidem primum: tum quia, ut docet Doct. mox laudatus num. 12, illa qualitas supernaturalis maxime requireretur per modum dispositionis, ut natura humana fieret proxime apta ad unionem cum Verbo: at hoc est extraneum; quia cum sit in potentia obedientiali ad illam unionem seipsa unibilis est, itaque nullam requiret qualitatem dispositivam; tum quia unio in suo conceptu formali dicit intrinsece ordinem ad duo: igitur vel est relatio, vel illam intrinsece includit; nam totum esse unionis est in ordine ad aliud: sed illa qualitas neque est relatio, neque illam includit intrinsece; igitur non potest habere rationem unionis. Secundum etiam dici nequit; quia vel talis modus substantialis admittitur, ut Verbum, et natura humana invicem dicantur uniri; vel ut sit fundamentum unionis: sed nullum horum recte affirmatur. Non primum, tum quia idem modus substantialis admittendus esset in caeteris unionibus, puta inter materiam et formam, quod falsum est; nam Aristoteles non cognovit talem modum; sed in composito tria tantum distinxit, scilicet materiam, formam, et compositum; tum quia talis modus substantialis esset aliquid praeter humanitatem, et Verbum, et sic esset assumptus a Verbo, vel non: si sic, ergo est aliquid assumptum a Verbo praeter humanitatem: si non, ergo est aliquid in Christo, quod non est assumptum: utrumque autem hoc est absurdum. Non etiam secundum, quia natura humana est sufficiens fundamentum illius relationis, et unionis sui ipsius cum Verbo: igitur modus ille substantialis videtur inutilis.

Dices 1. Quod spectat ad complementum substantiae creatae est ens substantiale, et absolutum: atqui unio hypostatica spectat ad complementum substantiale humanitatis a Verbo assumptae, quippe supplet vicem illius personalitatis: igitur, etc. — Respondeo distinguendo maiorem: Quod spectat ad complementum substantiale per modum alicuius intrinseci est ens substantiale et absolutum, concedo: quod spectat ad complementum per modum alicuius extrinseci est ens absolutum et essentiale, nego. Minorem similiter distinguo: unio hypostatica spectat ad complementum humanitatis per modum alicuius intrinseci, nego: extrinseci, concedo: itaque hypostatica unio denominari quidem potest substantialis extrinsece, et per ordinem ad extrema quae dicuntur uniri, et quorum est vinculum: non autem per respectum ad propriam entitatem, quippe cum illa sit relatio, est pariter accidens.

Respondeo 2. Negari posse minorem: siquidem, ut probavimus in Metaphysicis, suppositum non est modus aliquis substantialis, et absolutus, sed tantum negatio duplicis communicabilitatis, ut quid, et ut quod: igitur falsum est, quod haec ratione sit de complemento substantiali humanitatis.

Dices 2. Ex Aristotele 5. Physicorum, ad relationem non datur motus: sed unio hypostatica producitur quasi per motum: igitur non potest esse relatio. — Respondet Doctor in 3. dist. 1. qu. 1. n. 15. Philosophum esse intelligendum de relationibus exorientibus ex positione extremorum, ad quas non est necessaria aliqua actio, ut resultant: non autem de relationibus extrinsecus advenientibus. Triplex enim, inquit, relationis genus distingui potest; nam aliae identificantur fundamento, quales sunt omnes illae, sine quibus fundamentum nequit existere, ut sunt dependentiae creaturae ad Creatorem: aliae non identificantur quidem fundamento, quia hoc sine illis esse potest; sed necessario resultant ex posito termino et fundamento, ac ratione fundandi, ut sunt similitudines inter duo alba; denique sunt quaedam relationes, quae nec identificantur fundamento, nec ab ipso necessario sequuntur; sed praeter fundamenti et termini existentiam, requirunt adhuc aliquam conditionem extrinsecam: sic requiritur approximatio ignis ad lignum, ut fiat relatio agentis ad passum; Philosophus autem loquitur de relationibus primo et secundo modo sumptis; non autem de extrinsecus advenientibus; nam, inquit Doctor, Philosophus ibidem committit motum ad ubi, et tamen ubi nullam formam absolutam dicit, sed tantum respectum in corpore circumscripto ad locum circumscribentem.

Dices 3. Non potest res aliqua aliter se habere in ordine ad aliud, nisi prius aliter se habeat in ordine ad se: sed natura humana per unionem hypostaticam aliter se habet in ordine ad Verbum ratione unionis, qua ad ipsum refertur: igitur debet etiam aliter se habere in ordine ad se. At non potest aliter se habere in ordine ad se, nisi aliquid absolutum recipiat quod antea non habebat: ergo non potest habere unionem, qua mediante aliter se habet ad Verbum, quam ante, nisi habeat in se aliquod absolutum, quod antea non habebat. — Distinguo maiorem: Nisi prius aliter se habeat in ordine ad se, quando se habet ad aliud per relationem primi, aut secundi generis, concedo: per relationem tertii generis, seu extrinsecus advenientem, nego. Per hanc enim potest aliquis optime se aliter habere ad aliud de novo, quin aliter se habeat in ordine ad se, per aliquam formam distinctam ab ipsa relatione, quia ipsa relatio ipsi advenit ab extrinseco, et per causam efficientem.

Dices 4. Unio hypostatica non est accidentalis, sed substantialis, ut determinatum est in Concilio Ephesino Canone 2: igitur unio illa debet esse quid substantiale, non vero accidens: at omnis relatio est accidens: ergo unio hypostatica non est relatio. — Respondeo, unionem hypostaticam appellari substantialem, non quod ipsa unio non sit accidens, sed quod sit substantialis, et intrinseca coniunctio personae Verbi cum natura humana, ita ut illa unio non fiat dumtaxat per affectum, et gratiam sanctificantem, ut volebat Nestorius, sed fiat substantialiter ex eo, quod personalitas Verbi seipsa substantialiter reddat humanam naturam Christi subsistentem; vel inquantum in personalitate Verbi, qui est substantia, unitur natura humana cum divina; quod utique sufficit ad solvenda Conciliorum oracula; non enim aliud intendunt, quam quod Verbum substantialiter unitur humanitati, et quod ipsa substantia naturae humanae subsistit per istam substantialem Verbi subsistentiam; sicut natura divina eadem subsistentia Verbi subsistit, et ipsa media utraque natura divina, et humana invicem substantialiter sociantur.

Quaeres. Ad quodnam e sex ultimis praedicamentis haec relatio unionis hypostatica revocanda sit? — Respondeo, verisimilius esse ipsam esse revocandam ad praedicamentum Passionis: nam per actionem unitivam natura humana veluti transmutatur, dum recipit illam unionem sui cum Verbo: ergo unio est in humanitate per modum termini relationis transmutati ad transmutans; in qua relatione consistit ratio praedicamenti passionis.

Dices 5. Unio est terminus Incarnationis effective, seu quatenus est actio: sed passio non est terminus actionis, sed transmutationis: igitur unio non est passio. — Respondeo, quod quemadmodum in calido producto ab igne est duplex relatio, una quidem producentis ad calidum productum, quae est intrinsecus adveniens, quia resultat ex posito fundamento, et termino; altera subiecti transmutati, v.g. ligni ad ignem transmutantem, quae est relatio extrinsecus adveniens, qua formaliter subiectum dicitur uniri calori: ita in persona Christi constante duabus naturis est duplex relatio: una producti ad producens, quam dicit Christus; vel unio ipsa per ordinem ad totam Trinitatem; et haec relatio est intrinsecus adveniens, quae est posterior unione, et Christo, posterioritate videlicet naturae: alia est transmutati ad transmutantem, per quam humanitas, quae est veluti subiectum, refertur ad Trinitatem unientem, et ad Verbum, ut ad terminum, et extremum unionis, qua relatio est extrinsecus adveniens, et est vinculum, quo humanitas denominatur unita Verbo.

Conclusio tertia. — Unio hypostatica formaliter et proprie sumpta est relatio non mutua, et disquiparantiae. Ita Doctor loco supra laudato, ubi ait:

Saltem dicit unio relationem, non autem communem, quae sit eiusdem rationis in utroque extremo, qualis est similitudo; quin non est habitudo eiusdem rationis in natura assumpta, et persona assumente: persona autem assumens nullam habet relationem realem ad naturam creatam, ex dist. 30. lib. 1; e converso autem nisi natura ita assumpta haberet relationem ad assumentem, nihil intelligeretur per se per istam unionem: nec illa relatio in natura assumpta est tantum res rationis, quia tunc ipsa unio non esset realis. Est igitur ista unio relatio disquiparantiae realis in uno extremo: cui in altero nulla relatio correspondet, vel saltem nulla realis. Ita Doctor.

Quibus aperte docet, primo quidem relationem illam non esse mutuam, quia non habet correlationem realem ex parte Verbi: secundo, esse relationem disquiparantiae, quia si aliqua sit correlatio ex parte Verbi, illa nec est realis, nec eiusdem rationis cum relatione, qua humana natura refertur ad Verbum.

Probatur autem prima pars, nempe quod relatio sit realis ex parte naturae humanae, non autem ex parte Verbi. Est, inquam, realis ex parte naturae humanae, quia Verbum, et humanitas sunt realiter unita: ergo per unionem, et relationem realem: sed relatio non potest esse realis ex parte Verbi, ut mox dicemus: ergo saltem realis censeri debet ex parte naturae humanae, cui unitur. Adde quod natura humana in Incarnatione fuit capax recipiendae novae entitatis, per quam realiter se haberet aliter quam antea, et praexistebat prius natura ad ipsam unionem: sed per nullam entitatem absolutam potuit sic realiter mutari; quippe nulla potest excogitari talis entitas, quae esset mutationis principium: igitur talis mutatio, vel affectio, refundenda est in ipsam relationem realem unionis. Quod autem similis relatio realis non sit petenda ex parte Verbi, constat: tum ex eo quod Verbum est Deus, subindeque ob suam inmutabilitatem est incapax omnis omnino novae entitatis; reciperet autem novam entitatem si unio illa realis esset ex ipsius parte: ergo, etc. Tum quia omne relativum reale in relationibus mutuis dependet a suo correlativo; quippe correlativa simul sunt natura et cognitione: Verbum autem, cum sit Deus, est etiam omnino independens: igitur nullam potest habere rationem relationis dependentis, nec subinde aliquam correlationem realem. Tum denique quia Deus est ens summe necesse esse: ens autem summe necesse esse non exigit aliud a se, sed sibi sufficientissimum est: hoc autem relationi reali competere nequit; quippe fundamentum et terminum necessario exigit, tum ut sit, tum ut conservetur.

Probatur secunda pars, nempe quod illa relatio sit disquiparantiae: etenim illa relatio est disquiparantia, quae non est eiusdem rationis et denominationis in extremis: sed ita est de relatione unionis hypostatica, nam in natura humana vocatur relatio dependentis, et personati; in Verbo autem relatio independentis, et personantis; haec autem denominationes et relationes diversa sunt: igitur relatio unionis hypostaticae est relatio disquiparantiae. Minor patet; nam natura humana dependet a Verbo tamquam a proprio sustentante: cum enim ipsa careat propria subsistentia, omnem vim suam subsistendi mutuatur a Verbo.

Dices contra primam partem. Tam realiter Verbum dicitur unitum humanitati, quam humanitas Verbo: igitur si relatio unionis sit realis ex parte relationis humanae, talis pariter erit ex parte Verbi.

Respondent aliqui, equidem unionem esse realem ex parte Verbi, nec propterea illud mutari per Incarnationem, quoniam ab aeterno praehabuit illam unionem propter continentiam eminentialem, qua Deus cuncta continet. Verum haec responsio difficultatem maiorem ingerit: sequeretur enim, quod si per illam continentiam eminentialem Verbum dici posset unitum realiter, quod esset incarnatum ab aeterno; quippe habuit ab aeterno continentiam eminentialem illius realis unionis; quod cum falsum sit, quia necessum fuisset, ut fieret transitus a continentia eminentiali ad formalem, ut formaliter diceretur unitum; sicque hac ratione fieri mutationi obnoxium; ideo respondeo distinguendo maiorem: tam Verbum dicitur realiter unitum humanitati, quam humanitas Verbo, in ratione terminantis, concedo: in ratione subiecti, nego. Realiter enim Verbum terminat per suam subsistentiam communicabilitatem naturae humanae, eamque reddit incommunicabilem personaliter; et ratione illius terminationis dicitur personaliter unitum humanitati, quia easdem vices gerit, ac gereret hypostasis propria: non autem dicitur realiter unitum subiective, quia illa relatio realis unionis non subiectatur in ipso, sicut in natura humana.

Instabis. Non solum terminative, sed etiam formaliter Verbum est unitum humanitati; igitur necessario debet habere in se formalem unionem; nihil enim denominatur formaliter, nisi a forma inexistente: ergo si Verbum sit formaliter unitum, necessum est, quod habeat in se formalem unionem, hoc est relationem unionis.

Distinguo antecedens: Illud dicitur formaliter unitum, quatenus formaliter significat substantialem, et personalem unionem naturae humanae cum divina, mediante persona Verbi, sive interim illa unio resideat subiective in Verbo, sive tantum terminative, concedo: dicitur formaliter unitum, quatenus formaliter petitur a forma inexistente subiective in ipso Verbo, nego. Nec mirum videri debet, quod interdum aliquid denominetur formaliter tale a forma in alio existente, et dumtaxat ad se terminata: quippe id commune est relationibus tertii generis: sic enim Deus dicitur formaliter Creator ratione relationis creaturae ad ipsum terminata. Adde quod unio haec sit singularis, et prorsus ineffabilis; nec illius clarissimum exemplum natura referat.

Petis: Ad quod genus causae, vel efficientis, formalis, aut materialis, reducenda sit relatio dependentiae, et unionis naturae humanae ad Verbum?

Respondet Doctor loco laudato, solutionem huius quaesiti esse difficilem, quia assignari non potest aliqua similis dependentia in rerum natura; attamen dicit illam posse congrue revocari ad causam efficientem, quia dependentia particularis naturae humanae assumpta a Verbo est distinctae rationis ab omni dependentia effectus ad causam, quippe omnis dependentia effectus ad causam fundatur in entitate accepta a causa; at humanitas non solum a Verbo, sed a Patre, et Spiritu sancto dependet secundum suam entitatem, et etiam secundum unionem suam effectivam; quia opera Trinitatis ad extra sunt indivisa. Adde quod Verbum divinum gerit vices proprias suppositi ipsius naturae humanae: suppositum autem non terminat naturam cuius est suppositum in genere causae efficientis: ergo nec suppositum Verbi terminabit dependentiam naturae humanae in genere causae efficientis. Non etiam revocari potest ad genus causae formalis, quia Verbum non potest habere rationem formae respectu humanitatis; siquidem forma est pars compositi; Verbum autem non potest habere rationem partis, quippe pars est ens incompletum dicens ordinem ad aliam partem, per cuius unionem compleatur et perficiatur. Igitur restat, ut dependentia naturae humanae a Verbo assimiletur dependentiae accidentis a causa materiali, non quatenus illa est receptiva accidentis, sed quatenus est illius sustentativa in ratione subiecti.

Nam, inquit Doctor,

accidens ad substantiam, sive ad subiectum suum duplicem habet habitudinem: unam tamquam ad subiectum, quod informat, et perficit, et sine quo non haberet completam rationem formae: aliam vero tamquam ad subiectum, a quo sustentatur, et sine quo non existeret. Prima ex his duabus dependentiis arguit imperfectionem, non solum in accidente, sed etiam in subiecto; quia arguit potentialitatem in subiecto ad accipiendum accidens, a quo informatur et perficiatur; altera vero dependentia non arguit imperfectionem in subiecto; quia sustentare aliud, aut terminare eius dependentiam, praecise non dicit imperfectionem.

Possumus igitur asserere dependentiam naturae ad Verbum assimilari huic secundae dependentiae accidentis ad subiectum, non vero primae: quia haec imperfectionem sumat, quippe connotat necessitatem, quam subiectum habet, ut perficiatur ab accidente; illa vero non ita: imo significat virtutem inesse subiecto, qua terminare possit, et sustentare accidens.

Quaeres: An creatio animae Christi, generatio illius humanitatis, et eiusdem unio cum Verbo, sint tres actiones distinctae realiter?

Affirmo contra quosdam Thomistas, contendentes actionem productivam, et unitivam humanitatis esse eamdem; ita quod unio illa sit productiva humanitatis non in se, sed in Verbo; quod ideo asserunt, ut excludant existentiam creatam ab humanitate Christi, astruantque illam existere existentia Verbi. Ita prae caeteris Cabrera in 3. part. art. 11. disp. 2.

Probatur nostra assertio: Distinctio realis et specifica actionum petitur ex reali et specifica distinctione terminorum: sed creatio animae Christi, humanitatis generatio, et eiusdem unio cum Verbo, habent distinctos terminos: ergo sunt actiones realiter diversae. Maiorem admittunt Thomistae: Minor probatur: terminus creationis est ipsa anima Christi producta e nihilo: terminus formalis generationis est humanitas secundum se spectata: terminus autem unionis, seu actionis unitivae, est ipsa unio, qua duae illae naturae dicuntur formaliter unitae: sed illi termini sunt distincti; nam humanitas plus dicit, quam sola anima: et similiter Christus, quatenus constans duabus naturis invicem unitis, plus dicit, quam dicant illae duae naturae seorsim spectatae: igitur actiones illae sunt realiter diversae. Deinde, actiones illae sunt diversae, qua sunt diversi ordinis: at tales sunt praefatae: nam creatio anima Christi, et generatio illius humanitatis, sunt ordinis naturalis, unio vero eiusdem humanitatis cum anima est ordinis supernaturalis: unde creatio animae solum Deum habet principium, ut auctorem naturae, generatio vero habet etiam beatam Virginem, ut causam saltem minus principalem: unio vero hypostatica solum Deum agnoscit principium, ut auctorem gratiae et ordinis supernaturalis: igitur actiones illae sunt diversae. Denique actio creativa distinguitur realiter ab ea, qua non est creatio: sed productio animae Christi est actio creativa: generatio vero humanitatis non est creatio, sed generatio: similiter unio hypostatica non est etiam creatio, nec generatio, sed extremorum iam existentium unio: igitur sunt actiones diversae.

Obiicies 1. Ss. Patres docentes humanitatem Christi simul tuisse productam, et unitam Verbo. Sic S. Leo Epist. 11. quae est ad Iulianum Episcopum Cosensem: Natura nostra, inquit, non sic assumpta est, ut prius creata postea assumeretur: sed ut ipsa assumptu crearetur. Similiter S. Fulgentius lib. De Incarnatione, et gratia, cap. 8: Ipse adeptio carnis fuit adeptio virginalis.

Respondeo. Ss. Patres non agere de unitate, aut distinctione, sed tantum de coexistentia, aut concomitantia illarum actionum: docent quippe contra haereticos non prius animam fuisse creatam, nec humanitatem prius tempore genitam, quam fuerit unita Verbo: sed eodem instanti temporis formatam, et unitam fuisse, ut ipsimet aperte tradunt: nam S. Leo agit contra Eutychen, quem arbitratur renovare Origenis dogma, quod anima Christi prius fuerit in coelo collocata, quam de Virgine nasceretur. Hinc post praefata verba subdit:

Unde quod in Origine merito damnatum est, qui animarum, antequam corporibus insererentur, non solum vitas, sed et actiones diversas fuisse asseruit, necesse est, ut etiam in isto Eutyches, nisi maluerit sententiam abdicare, plangatur.

Igitur sententiam nostram non impugnat, imo propugnat, nam subdit:

Natura enim Domini secundum se, quamvis habeat quaedam propria, quibus humanae conditionis initia transcendat: sive quod solus cum sancto Spiritu ab intemerata Virgine sine concupiscentia carnis est conceptus, et natus: sive quod ita e visceribus matris est editus, ut et foecunditas pareret, et Virginitas permaneret: non alterius tamen naturae erat eius cura, quam nostra, nec alio illi, quam caeteris hominibus, anima est inspirata principio.

Igitur animae, et humanitatis Christi formatio idem fuit principium, et consequenter eadem actio productiva, qua et nos producimur, nempe vera creatio, et generatio. Et subinde Ss. Patres dumtaxat excludunt praeexistentiam temporis, non vero naturae, ut evidenter significat S. Fulgentius ibidem his verbis:

Hanc ergo carnem tunc ex se natura Virginis concipientis exhibuit, cum in eum Deus concipiendus advenit. Non est igitur aliud intervallum temporis aestimandum inter conceptae carnis initium, et concipiendae maiestatis adventum.

Instabis: Si humanitas non fuit prius natura producta quam unita Verbo, igitur per eamdem actionem fuit unita et producta. Probatur antecedens: si Christi humanitas prius esset producta quam unita Verbo, beata Virgo non esset vere nominanda Mater Dei: quia illius generatio prius terminaretur ad humanitatem, quam assumeretur a Verbo; et sic nullatenus concurreret ad illam unionem: si enim aliquod agens produceret calorem, v. g. et aliud calorem subiecto uniret, prius agens produceret quidem calorem, non vere calidum efficeret: ergo si actio generativa et unitiva humanitatis Christi sint diversae, B. Virgo dicenda erit quidem mater hominis, quem generavit; non vero Mater Christi, seu hominis-Dei, quippe ad illud compositum resultans ex unione naturae divinae cum humana nullo modo concurrit.

Nego antecedens, et maiorem probationis illius: nam ut B. Virgo dicatur genuisse Deum, sufficit quod eius conceptio activa terminata sit eodem instanti temporis ad personam Verbi, quod ipsius humanitatis communicationem terminavit; tunc enim suppositum Verbi censetur ultimate complere, et terminare actionem generativam B. Virginis: maxime cum illud praestet personalitas Verbi, quod praestitisset propria personalitas, si resultasset. Ad exemplum agentis producentis calorem dico, quod esset paritas, si agens illud ex se esset unitivum caloris cum subiecto: licet enim divina virtute substitueretur aliud agens, quod talem calorem uniret, tamen prius agens non minus diceretur efficere calidum; secus vero si non haberet vim unitivam caloris, quem produceret. At B. Virgo, quae habet vim productivam humanitatis, habet etiam vim unitivam talis humanitatis cum subsistentia, qua ex humanitate genita resultaret, nisi praepediretur virtute divina per substitutionem alterius subsistentiae.

Dices 3: Cum educitur forma corporea de potentia materiae, et accidentalis de potentia subiecti, eadem est actio qua educitur, et unitur: ergo a simili, etiamsi substantia humanitatis vel animae sit distincta ab unione earum cum Verbo, nihilominus poterunt fieri per eamdem actionem. Probatur antecedens: quando forma educitur de potentia subiecti, illa actio eductiva an fiat cum concursu subiecti, vel non: si non, ergo fit independenter a subiecto, et sic ex nihilo: ac proinde est creatio, quod nullus dixerit: si sic, ergo illa actio pendet a subiecto, et productio formae fit in eo, ac proinde ipsi unitur: non enim forma potest esse naturaliter in subiecto, et non uniri subiecto: igitur eadem actione, qua forma producitur, etiam unitur.

Respondeo, quidquid sit de antecedente, negando consequentiam. Et ratio disparitatis est, quod non solum entitas animae, humanitatis, et unionis hypostaticae sunt ex natura rei distinctae, sed etiam sunt diversi ordinis: unde inter humanitatem et Verbum non est naturalis coniunctio, sicut est inter formam et subiectum, a quo educitur; unde non potest esse eadem actio productiva, et unitiva utriusque.

AN UNIO HYPOSTATICA FACTA FUERIT IN UNITATE NATURAE, AUT PERSONAE, IDQUE PER VERAM, ET PROPRIE DICTAM COMPOSITIONEM, AN PER UTRIUSQUE COMMIXTIONEM.

Revocanda sunt ea quae diximus in praeludio huiusce Tractatus, duos olim fuisse circa hypostaticam unionem errores extreme oppositos: quorum primus fuit Nestorii Patriarchae Constantinopolitani, contendentis in Christo duas fuisse personas, sicut et naturas, creatam videlicet seu humanam, et increatam seu divinam; ac proinde Christum esse personam creatam, atque purum hominem, cui Verbum divinum unitum erat unione dumtaxat accidentali: primo quidem secundum inhabitationem et praesentiam: in quantum scilicet in ipso habitabat plenitudo Divinitatis corporaliter, tamquam in sacrario et templo: idque modo specialiori, quam in aliis iustis: secundo, secundum conformitatem voluntatum et affectuum, quatenus videlicet voluntas illius hominis erat semper conformis voluntati Verbi divini: tertio, secundum operationem; quia, inquiebat, humanitas Christi erat velut instrumentum, quo Verbum divinum utebatur in mirandis suis operationibus eliciendis: quarto, secundum participationem quamdam honorificae dignitatis, quatenus videlicet honor exhibitus Verbo redundabat in ipsum hominem sibi unitum, propter ipsius intimam unionem cum Filio Dei.

Secundus error capitalis fuit Eutychetis Monachi Constantinopolitani, qui asserebat unionem hypostaticam factam fuisse in unitate naturae: ita quod quamvis ante unionem duae distinctae omnino fuissent naturae, nimirum divina et humana, in unione tamen coierunt in unam naturam, idque vel per conversionem humanitatis in Divinitatem, ut de Eutychete rettulerunt S. Leo Papa Epistola 10. ad Flavianum, et Flavianus ad ipsum: Virgilius lib. 1. et 2. contra Eutychen, et Augustinus Haer. 90; vel per conversionem Divinitatis in humanitatem, ut ante ipsum Eutychen docuerat Apollinaris: imo etiam ante Apollinarem nonnulli haeretici, ut constat ex S. Irenaeo, qui in Expositione fidei sic illos errores carpit his verbis:

Vos qui ad Baptismum aspirare fingitis, qui ut tollatis duas naturas, quaestiones tales proponitis: qui mixturam, confusionem, et mutationem in Deitatem ex corpore, ut haec confundatis, comminiscimini: qui nunc in carnem Verbum versum asseritis, nunc carnem in Verbi essentiam, et hac tanta depravatione nihil vos superest ostenditis, &c.

Vel denique contendebat illam unionem fieri, non per transmutationem alicuius naturae in aliam; sed per compositionem ex duabus naturis unam resultasse, utraque natura in suo esse integra manente, solumque in unione mutatione facta, eo scilicet modo, quo ex anima et corpore una natura consurgit; cuius asserti erroris meminit Iustinus Imperator in Edicto fidei ad Ioannem 2. et Moster Castro, verbo Christus. Haer. 4. Igitur ut capitales illos errores praecludamus, tria veniunt hac in Quaestione resolvenda: Primum, utrum unio hypostatica facta fuerit in unitate naturae: secundum, an facta fuerit in unitate personae: Tertium, an illa unio dicenda sit proprie compositio, vel commixtio. Quae ut evidentius appareant,

NOTANDUM 1. Quod etsi naturae nomen primitus dictum fuerit a nascendo, et impositum ad significandam ipsam generationem nascentium, et inde translatum ad designandum principium generationis; inde tamen derivatum est nomen naturae ad significandum quodlibet principium intrinsecum motus, quocirca a Physicis post Aristotelem, Natura dicitur principium motus, et quietis eius in quo est, primo, et per se, et non per accidens. Hoc autem principium est materia, vel forma: unde aliquando forma dicitur natura, et aliquando materia; quoniam autem forma, et materia constituunt essentiam rei naturalis, translatum est nomen naturae ad significandam essentiam cuiuscumque rei existentis, suis adaequatis principiis intrinsecis completae ac constitutae: et de natura sic usurpata, quatenus videlicet significat essentiam undequaque completam, quaerimus, an in Mysterio Incarnationis per unionem duarum naturarum, divinae scilicet et humanae, facta fuerit unica natura.

NOTANDUM 2. Suppositum, seu personam esse ultimum complementum naturae substantialis, qua fit incommunicabilis alteri, definiturque: Substantia individualis incommunicabilis existentia, ut quod, et ut quo; idest, tamquam superius inferiori, quemadmodum communicantur naturae universales; et ut forma subiecto, quemadmodum formae substantiales et accidentales suis subiectis communicantur; ita quod natura personata non possit alteri naturae communicari ut superius inferiori, nec ut pars alteri parti, ut cum illa faciat unum per se. Conveniunt autem Philosophi Christiani, naturam et suppositum in creatis invicem distingui realiter, sive distinctione maiori et actuali, ut volunt Subtilis Doctoris discipuli; sive distinctione reali minori et dumtaxat virtuali, ut caeteri contendunt, de qua controversia actum est in Metaphysicis, nec praesentis est loci de ea disputare; sed solum resolvere, an unio hypostatica facta fuerit in unitate personae, hoc est, an per illam unionem natura divina et humana sic fuerint invicem unitae, ut in unica dumtaxat persona fuerint subsistentes; an vero quaelibet natura suam subsistentiam propriam et nativam habuerit.

NOTANDUM 3. Praeter varios modos assignatos in primo Notabili praecedentis Quaestionis, quibus contingit plura invicem adunari; tres, quantum ad praesens institutum spectat, praecipuos assignari, videlicet per compositionem, vel per commixtionem, vel per transubstantiationem: per compositionem, inquam, quando scilicet partes unitae invicem coeunt naturali ordine, et habent quatuor sequentes condiciones: primo, quod se habent tamquam actus, et potentia: secundo, ut perfectibile, et perfectivum: tertio, quod habent naturalem inclinationem ad invicem, ita quod unum naturaliter postulet informare, et aliud informari, ut eorum naturalis appetitus plane satietur, et sint in esse quieto: denique, ut id quod ex duobus extremis unitis resultat, sit quid nobilius utroque extremo seorsim sumpto. Unio per mixtionem fit quando fit aliquod tertium ex partibus deficientibus secundum substantiam et naturam, remanentibus tamen secundum suam virtutem, sicut mixtum fit ex elementis, quae virtualiter in eo perseverant. Denique per transubstantiationem, dum tota substantia desinit, et in aliam transit. His ita praemissis, determinandum est, qualis fuerit unio humanitatis cum Verbo.

Conclusio prima.

UNIO HYPOSTATICA NON EST FACTA IN UNITATE NATURAE, AC PROINDE CHRISTUS DOMINUS DUABUS NATURIS CONSTAT, DIVINA SCILICET, ET HUMANA. Haec est de fide definita in Concilio Ephesino primo, et praesertim Chalcedonensi Actione 5. et in V. Synodo Actione 1. Collatione 8. et in VI. Synodo Actione 11. necnon et in aliis sequentibus generalibus Conciliis. Constat etiam haec veritas ex Symbolis, quibus Christus verus Deus ac verus homo affirmatur: perspicue vero ex Symbolo Athanasii his verbis: Perfectus Deus, perfectus homo ex anima rationali et humana carne subsistens: qui licet Deus sit et homo, non duo tamen, sed unus est Christus: unus autem non conversione Divinitatis in carnem, sed assumptione humanitatis in Deum. Eamdem veritatem docuerunt sancti Patres quotquot in Eutychianum dogma pugnaverunt; praesertim S. Leo, Epist. 12. ad Flavianum; Vigilius summus Pontifex, Damascenus, lib. 3. De Fide, cap. 3.; Boëtius, libro De Duabus naturis, etc.

Probatur primo ex Scripturis assentientibus, Christum Dominum verum esse Deum, verumque hominem: illius enim Divinitas aperte traditur Matth. 3. ubi Pater aeternus ait: Hic est Filius meus dilectus: Ioan. 10. Ego, et Pater unum sumus: Matth. 16. Tu es Christus Filius Dei vivi. Huius pariter humanitas asseritur Ioan. 8. Quaeritis me interficere hominem, qui veritatem vobis locutus sum. Ioan. 9. Homo qui dicitur Christus. Psalm. 44. Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae. Ex quo S. Damascenus mox laudatus cap. 17. distinguit in Christo duas naturas, alteram unctam quae est humana, alteram ungente(m), scilicet divinam. Constat etiam ex Deuteron. 18. ubi Moyses Christum venturum promittit Israëlitico populo, dicitque: Dabit tibi Dominus Prophetam de gente tua, et de fratribus tuis.

— Confirmatur ex Scripturis, quae docent Christum esse aequentem Patri, et minorem Patre, propter formam Dei, et formam servi. Sic S. Paulus ad Philipp. 2.

Qui cum in forma Dei esset, id est, cum in divina natura subsisteret, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deum, sed semetipsum exinanivit: non quidem amittens naturam Dei: sed formam servi accipiens, id est, naturam humanam, per quam est in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo.

Constat similiter ex illis testimoniis, in quibus Christus nunc dicitur aequalis Patri, nunc minor Patre: haec enim propter diversas naturas dici necesse est, non enim secundum naturam humanam potest esse aequalis Patri, nec secundum divinam minor Patre: oportet ergo duas complectatur naturas.

— Probatur etiam illis textibus, quibus affirmatur Christum esse Mediatorem Dei et hominum, prima ad Timoth. 2. nam, inquit S. Leo, Epist. 11. Non esset Dei, hominisque mediator, nisi idem Deus, idemque homo in utroque, et unus esset, et verus.

— Constat similiter illis omnibus oraculis, quibus divina et humana attributa de Christo asseruntur, nempe virtus et infirmitas, immortalitas et morti deditio; unde concludendum est cum S. Leone cap. 3. Epistolae ad Flavianum:

Salva proprietate utriusque naturae, et in unam coeunte personam, suscepta est a maiestate humilitas, a virtute infirmitas, ab aeternitate mortalitas: et ad resolvendum conditionis nostrae debitum, natura invincibilis naturae est unita passibili, ut quod nostris remediis congruebat, unus, atque idem mediator Dei et hominum homo Iesus Christus et mori posset ex uno, et mori non posset ex altero.

Suffragatur etiam ratio; si enim unio per Incarnationis mysterium facta fuisset in unitate naturae, oporteret vel unam naturam conversam fuisse in aliam, vel ambas simul desiisse et interiisse, ut ex iis tertia altera consurgeret, sicut fieri solet in mixtione; vel denique ambas simul remansisse, quae tamen concurrerent ad aliquod tertium componendum, quemadmodum ex anima et corpore simul actu existentibus resultat unus homo: sed nullum istorum recte potest affirmari. Non quidem primum, si enim illa unio facta fuisset per conversionem, maxime vel naturae divinae in humanam, vel humanae in divinam. Primum dici nequit, tum quia natura divina transmutari non potest, aut corrumpi, cum sit omnino immutabilis et incorruptibilis; nec enim, inquit S. Leo, Epist. 11. Verbum aut in carnem, aut in animam aliqua sui parte conversum est, cum simplex et incommutabilis naturae Deitatis tota sit semper in sua essentia, nec damnum sui recipiens, nec augmentum. Tum quia quando aliqua plurimum distant, ita ut unum in virtute potentius sit altero, non potest illud in inferius commutari; constat enim, quod parum aquae dolio vini superinfusa non vinum in aquam convertit, sed ipsa in vinum transmutatur. Tum denique quia quod aeternum est, temporaneae mutationi non potest esse obnoxium.

— Non potuit etiam fieri illa mutatio per conversionem humanae naturae in divinam, tum quia inde sequeretur Christum non fuisse verum hominem, sed solummodo Deum, si natura humana in illo esse desiisset, impossibile enim est rem existere, aut manere actu absque sua essentia, et natura: Scriptura autem aperte testantur Christum fuisse verum hominem, ut mox dictum est, et vere illi humanas attribuunt operationes et passiones: dicitur enim ipsum esse natum, ieiunasse, manducasse, laborasse, passum, mortuum, sepultum, et palpandum ante, et post resurrectionem se praebuisse: quae omnia verum in ipso corpus, veramque humanitatem probant. Tum denique quia contradictionem implicat, aliquid mutari et converti in Deum, quia illa conversio, aut esset solum partialis, et quoad formam, remanente materia, et communi subiecto, sicut fieri assolet in mutationibus physicis, cum ex semine fit arbor, ex ligno ignis; vel esset conversio totius in totum, quoad materiem et formam simul, qua dicitur transubstantiatio: at uterque ille modus conversionis in Deum simpliciter repugnat; primus quidem, alioqui oporteret Deum constare materia et forma, actu et potentia; ac proinde iam non esset ens simplicissimum nec incorporeum: oporteret etiam Deum mutari re ipsa, et incipere substantialiter esse aliquid, quod antea non erat; quia nempe dum aliquid in aliud convertitur, debet fieri mutatio, non solum in termino a quo, sed etiam in termino ad quem; et sicut terminus a quo per illam mutationem vere desinit, ita terminus ad quem e contrario vere incipit: at impossibile est Deum vere incipere esse absolute, vel aliter se habere, quam antea, quia aeternus est et incommutabilis.

— Posterior etiam mutatio, nempe per transubstantiationem in Deum fieri nequit, quia transubstantiatio fieri non potest, nisi inter ea, quae subiiciuntur virtuti agentis transmutantis; quia quod habet esse utriusque plene sibi subiectum, potest unum in aliud convertere: divina autem natura virtuti nullius agentis subiecta est, et ideo neque ipsa in aliud, neque aliud in ipsam transmutari potest.

Deinde, sequeretur etiam exinde, quod Deus substantialiter inciperet existere aliter, quam erat; enimvero transubstantiatio est positiva actio et realis: ergo debet habere terminum realem ac positivum; implicat enim dari aliquam actionem absque termino, vel actionem qua nihil fiat, et productionem qua nihil producatur: atqui in tali conversione substantiali non produceretur humanitas, ut constat; quia per transubstantiationem illa desineret esse: ergo superest ut produceretur vel tota quod Deus aliter se haberet, quam habebat antea, quemadmodum per transubstantiationem Eucharisticam vel reproducitur corpus Christi, ut volunt aliqui Theologi, vel saltem adducitur et constituitur sub speciebus Eucharisticis modo Sacramentali, et praesentia diversa ab ea, quam habet in caelo: haec autem omnia Deum omnino incommutabilem dedecent: igitur unio humanitatis cum Divinitate fieri non potuit per conversionem unius naturae in aliam.

— Neque etiam fieri potuit per desitionem utriusque naturae: nam si humana natura in Christo non desierit, nec fuit omnino consumpta, multo minus ambae destructae fuerunt. Adde quod si vel utraque, vel aliqua earum naturarum in Christo desiisset, non fuisset verus Deus, nec verus homo, nec esset aequalis Patri secundum Divinitatem, nec minor Patre secundum humanitatem.

— Denique, illa unio non potuit fieri per commixtionem, nec per compositionem illam, qua ex duabus partibus manentibus integris fit aliquod tertium, a partibus componentibus distinctum. Non quidem per commixtionem, quia necesse est in commixtione aliquam naturam desinere substantialiter: elementa namque non remanent in mixto secundum propriam substantiam; hinc formaliter mixtum non potest dici aqua, vel ignis: humana autem et Divina natura perseveraverunt substantialiter in Christo, quia fuit verus Deus, et verus homo. Non etiam per compositionem proprie dictam: quia quando totum tertium fit per compositionem, necessario debet fieri ex partibus incompletis, et dicentibus ordinem ad invicem, ut uniantur: at natura Divina et humana non possunt habere talem rationem partis per respectum ad se invicem: omnis enim pars necessario est imperfecta, eo quod sit propter totum, et minor ac ignobilior toto: natura autem Divina cum sit simplicissima, et actus purus, et in se omnes perfectiones contineat, nullatenus potest habere rationem partis componibilis cum altera: igitur unio hypostatica non potuit fieri per compositionem. Verbum igitur in carnem, inquit S. Leo, Epist. 11. nec in Verbum caro mutata est: sed utrumque in uno manet, et unus in utroque: non diversitate discretus, nec permistione confusus: vel, ut loquitur S. Fulgentius, lib. De Incarnatione, et gratia Iesu Christi, cap. 3. Verbum cum caro fieret unitione mirabili suam naturam fecit, quam ex nobis cepit: in qua tamen unitione Deifica, et omnino mirabili Verbi Divinitas mutata non est in carnem, atque Verbi humanitas naturalem prorsus tenuit nostri generis veritatem.

Obiiciebant 1. Eutychiani: Unum fieri aliud est unum converti in aliud, ex modo loquendi Scripturae, ut constat ex illo Ioan. 2. Cum autem gustasset Architriclinus aquam vinum factam, id est in vinum conversam: sed ex Ioannis 1. Verbum caro factum est: ergo reali mutatione ac conversione sui ipsius in carnem.

Distinguo maiorem: fieri significat unum converti in aliud semper, nego: aliquando, concedo. Etenim quamvis particula illa factum aliquando significet mutationem substantialem unius rei in aliam: non tamen semper illam conversionem substantialem designat: sed interdum significat acquisitionem, vel assumptionem alicuius de novo, ut cum dicitur Genes. 20. Factus est in animam viventem: et ad Hebr. 1. Christus factus est Pontifex: unde S. Gregorius, lib. 4. Epist. 61. ait: Verbum carnem factum dicimus, non immutando quod erat, sed assumendo quod non erat: seu, ut loquitur S. Athanasius, non conversione Divinitatis in carnem, sed assumptione humanitatis in Deum. Quapropter etiam Evangelista postquam dixit, Verbum caro factum est, statim subdit: et vidimus gloriam eius, gloriam quasi Unigeniti a Patre. Quibus designat Divinitatem in Christo cum humanitate impermixtam perseverasse, nec aliud sane verbum illud, seu particula, factum, significat frequenter in Scriptura sacra; alias dicendum esset, quod Christus conversus fuerit in peccatum, et maledictum, quia ad Corinthios 5. legimus: Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit. Et ad Galatas 3. Christus nos redimit de maledicto legis, factus pro nobis maledictum. Unde S. Ambros., lib. De Incarnat., cap. 6.: Desinunt, inquit, dicere naturam Verbi in corporis naturam esse mutatam, ne puri interpretatione videatur natura Verbi in contagium mutata peccati.

Obiiciebant 2. S. Irenaeum, lib. 3., cap. 21., et Cyprianum, lib. De Vanitate idolorum, qui incarnationem appellant mixturam Dei et hominis: atqui mixtio est unio in natura; igitur incarnatio facta est in unitate naturae.

Respondeo, sanctos Patres non loqui de propria et vera mixtione; sed tantum de impropria, quo tamen nomine utuntur ad designandam intimam et singularem unionem hypostaticam naturae humanae cum divina; quamvis enim illa unio non sit essentialis, tamen ita est immediata et interna, ut maior inter Deum et creaturam cogitari non possit: quippe haec unio, ut infra dicemus, est omnium unionum perfectissima.

Obiiciebant 3. illud S. Athanasii in Symbolo: Sicut anima rationalis et caro unus est homo, ita Deus et homo unus est Christus: sed anima et caro constituunt unam integram hominis naturam: ergo similiter Deus et homo per unionem hypostaticam in unam naturam coaleseunt.

Respondeo, exemplum istud non in omnibus valere, nec ab eo petendam esse omnimodam similitudinem inter unionem animae cum corpore, et unionem naturae Divinae cum humana: alioquin haec non esset mirabiliter singularis, et singulariter mirabilis, ut loquitur S. Bernardus: unde exemplum istud tantum valet ad insinuandum, quod sicut corpus et anima, quamvis diversae sint naturae, in unam tamen naturam coeunt: sic licet natura divina longe praecellat humanam, tamen in unitate personae sociantur in Christo: seu, ut loquitur S. Augustinus, Epist. 3., quae est ad Volusianum: Sicut in unitate personae anima unitur corpori, ut homo sit, ita in unitate personae Deus unitur homini, ut Christus sit. Vel, ut addit S. Leo, Epist. 11.:

Ne inconveniens, aut impossibile videatur, ut scilicet Verbum, et caro, atque anima unus Iesus Christus, et unius Dei Hominis sit Filius, si caro, et anima, quae dissimilium naturarum sunt, unam faciunt etiam sine Verbi incarnatione personam, cum multo sit facilius, ut hanc unitatem sui, atque hominis Deitatis praestet potestas, quam ut cum in substantiis suis obtineat solius humanitatis infirmitas?

Obiiciebant 4. quasdam S. Cyrilli sententias, quas pro clypeo velut inexpugnabili usurpabant: quarum unam petebant ex priore Epistola eiusdem ad Successum, ubi modum incarnationis ita declarat, ut naturas duas inter se convenisse dicat indivisa unitione citra confusionem et conversionem, etc. Verbum post unitionem, inquit, non dividimus naturas a se mutuo, neque in duos secamus Filios, illum qui unus est et individuum, sed unum dicimus Filium, et quemadmodum locuti sunt Patres, unam naturam Verbi Dei incarnatam. Idem in 2. ad Successum Epistola cum Orientales dictum illud improbassent, magno id studio propugnat asserens, et hoc prima mente, et intellectu in naturali proprietate eo modo, quem verbis explicare, effarique non possumus, unitum Dei Verbum unam nobis ostendisse Filii naturam, sed incarnatam. Et in Commonitorio ad Eulogium: Nos, inquit, postquam illa copularimus (nempe Verbum et carnem) unum Christum, eundem Filium, unum Dominum confitemur; et unam postremo Dei naturam incarnatam. Et lib. 1. De recta fide ad Reginas: Non duas naturas, unam quae adoratur, et unam quae non adoratur: sed unam naturam Verbi Dei incarnatam, et adorabilem cum carne sua una adoratione confitemur. Porro quinta Synodus idem Cyrilli dictum admisit, dum Iustiniani professionem contra tria capitula recepit, in qua similis locutio usurpatur. Imo etiam plurimi ex SS. Patribus eodem modo quo S. Cyrillus unam Christi naturam incarnatam dixerunt; hinc Ephremius Patriarcha Antiochenus, apud Photium scribit: Haereticos obiicere solitos Gregorium Neocaesareae Episcopum, Athanasium, Iulium, Cyrillum, et Erechthium, unam naturam Dei Verbi incarnatam dixisse: quapropter prima Synodus Lateranensis, consultatione quinta, Canone 5, damnat anathemate: Si quis secundum SS. Patres non confitetur proprie, et secundum veritatem unam naturam Dei Verbi incarnatum, anathema sit.

— Respondeo 1. Cum S. Ephremio in libro, quem de ista Cyrilli sententia scripsit, nomen naturae a Cyrillo pro hypostasi usurpatum fuisse: nam frequens erat apud Patres usurpatio vocabuli ὑπόστασις pro οὐσία. Qua ratione idem Ephremius scribit Athanasium in Epist. ad Imperatorem Iulianum dicere unam esse confitendam Verbi naturam, et hypostasim incarnatam; cui concordat Anastasius Sinaita in ⟦greek: Ὁδηγῷ⟧ cap. 10. ubi scribit Cyrillum alibi seipsum explicantem docere, unam Christi naturam incarnatam sic accipi, ut sit una persona sanctae Trinitatis incarnata. Adstipulatur etiam Iustinus Imperator in professione fidei contra tria Capitula, ubi putat Cyrillum quoties unam Verbi naturam incarnatam dixit, naturae nomen pro hypostasi sumpsisse.

— Respondeo 2. Sanctum Cyrillum exponi in quinta Synodo generali, Canone octavo, his verbis: Si quis unam naturam incarnatum Verbi dicens, non sic accipiat, sicut Patres docuerunt, quia ex divina natura et humana unio est secundum subsistentiam facta, sed ex talibus vocibus naturam unam, sive substantiam Divinitatis, et carnis Christi introducere conetur, talis anathema sit. Porro sanctus Cyrillus eo loquendi modo usus est, ut moneret cavendum esse ab haeresi Nestorii, qui contendebat in Christo duas esse naturas completas, suas proprias subsistentias habentes, ac proinde in ipso duas esse personas.

— Respondeo 3. Verissimum esse, quod una tantum in Christo sit natura incarnata, scilicet Divinitas; quia humanitas non fuit incarnata, sed assumpta; et sic verum est, quod Cyrillus dixit, unam esse naturam incarnatam; quia divinitas non esset incarnata, nisi humanitati esset coniuncta.

Instabis: Qui negat divisionem, distinctionem, et pluralitatem naturarum in Christo non censet post unionem integras in eo naturas perseverare: sed Sanctus Cyrillus haec negat in Christo, nam Epist. 1. ad Successum ait: Ex duabus naturis coniunctionem esse factam in unitatem; post unitionem vero naturas easdem a se mutuo non dividit; sed unam esse naturam incarnatam. Et Commentario in Ioannem lib. 1.: Non est, inquit, duplex: unus est solus Christus, tametsi ex duabus intelligatur, de differentibus rebus in unitatem individuam contractus. Ergo S. Cyrillus censet in Christo non esse rerum, et consequenter naturarum pluralitatem et divisionem.

Nego minorem: negat enim dumtaxat pluralitatem personarum, non vero naturarum: duas enim in Christo naturas profitetur differentes ad invicem: non autem divisas et separatas, quia adunantur in unitate personae. Hinc in Commonitorio ad Eulogium scribit, se invidiam vocatum esse apud quosdam Catholicarum partium, quod assensus esset expositioni fidei, in qua naturas duas confitebantur, id enim videbatur Nestorio favere, quasi duas naturas in Christo admittendo, duplicem etiam personam admisisset; quippe numerus omnis unitatibus constat, quae a se multo diversae ac divisae videntur. Hinc factum est, ut refert Vigilius summus Pontifex, in calce libri secundi contra Eutychen, quod plerique orthodoxorum sensum utriusque naturae cum catholice exponunt, catholice retinent: ideo tamen nolunt dicere duas naturas, ne secundum Nestorium duas putentur fateri personas: a confessione utriusque naturae ore, sed non corde tantummodo recedentes, quod maximam praebuit ansam dissensionis inter Catholicos: nam, ut subdit, Qui nolunt duas ore fateri naturas, quas fidei expressione defendunt, Eutychianistae reputantur, cum iam sint qui duas unius Christi naturas publice profitentur, Nestoriani putantur esse cum non sint: et videns nos luctuosis quibusdam, et omni lamentatione dignis insultationibus haereticorum nomine se invicem accusare: nihilominus revera neuter haereticus: dualitatem naturarum, distinctionem significabant: qui vero negabant, personae unitatem profitebantur.

— Porro, quod ad Cyrillum spectat, qui post unionem amplius non esse duas in Christo scripsit; hoc illius dictum interpretatur sanctus Maximus, in Opusculis adversus Monothelitas, eorumque parentes Monophysitas, dicens nihil eum aliud velle, nisi illa, ex quibus compositio fit, tam in homine nostri simili, ex anima et corpore constante, quam in Incarnationis Christi Mysterio, quod ex Divinitate et humanitate conficitur, duo quidem esse ratione substantiae; quandoquidem diversa manet substantia: verum eadem illa in unitate et entitate per se cohaerentia duo constitui nullo modo fidei dogma permittere.

Obiiciebant 5. Unio Incarnationis est omnium unionum maxima, et consequenter maior unione animae hominis cum corpore: sed ex unione animae cum corpore fit una natura: igitur multo amplius per unionem divinitatis et humanitatis una exsurget natura.

Distinguit maiorem Rusticus Diaconus, in disp. contra Acephalos: unio Incarnationis est omnium maxima, id est, strictior, negat: id est, praestantior, concedit. Tanto enim, inquit, unitio Deitatis, et humanitatis, quae in Domino Christo facta est, et ipse effectus unitionis, illam, quae fit in homine superexcellit, quanto longius a se distant unita: multum namque, et quantum dici non potest superat, ut Deitatis et humanitatis solum una possit esse persona, quam ut ex anima, et carne non solum una persona sit, sed et ut una quoque natura: non est autem intimior ratione unitatis in quam duo distincta coalescunt: Quia, inquit, non necesse est a maiore unitione maius aliquid effici: alioquin quanto amplius aliqua uniuntur, tanto potentiore ratione uniuntur: sed eaque confunduntur, ultra ea, quae minime confunduntur, amplius uniuntur, ut humida, etc.: igitur negat unionem hypostaticam non esse omnium maximam ratione unitatis, quia strictius uniuntur, et coalescunt, quae sociantur per mixtionem, quam per compositionem.

Conclusio secunda. — Incarnatio facta est in unione Divinitatis cum humanitate secundum unitatem personae. Haec est de fide determinata in plurimis Conciliis: maxime vero in Ephesino contra Nestorium, in Chalcedonensi in definitione, et in VI. Synodo generali Actione 4.

Probaturque ex Scriptura sacra, illis videlicet omnibus textibus, quibus Christus verus Deus ac verus homo affirmatur; Deus enim non appellatur metaphorice, nec improprie, sicut Moyses dictus est Deus Pharaonis, sed stricte ac proprie: ergo substantialiter ac realiter; igitur vel secundum essentiam, vel personam: non secundum unitatem essentiae, ut dictum est in praecedenti Conclusione: ergo necesse est, ut sit talis secundum unitatem personae.

Confirmatur: Per Mysterium Incarnationis, Deus, et homo de se invicem praedicantur: istae enim propositiones, Deus est homo, et homo est Deus, verissimae sunt: non secundum essentiam, quia in Christo est duplex natura, divina et humana: ergo necesse est, quod illae vera sint secundum unitatem personae. Consequentia patet; nam duae naturae non possunt in concreto de se invicem praedicari, nisi ratione unitatis suppositi, in quo conveniunt; non enim verum est dicere, quod album sit dulce, nisi quia dulcedo et albedo eidem subiecto inexistunt. — Deinde, Christus ut homo aliqua de se profitetur, quae ipsi convenire nequeunt, nisi ratione Divinitatis, ut cum affirmat Ioan. 8. Amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum. Ioan. 6. Ego sum panis vivus, qui de caelo descendi, etc. At haec non possunt intelligi de humanitate formaliter sumpta; constat enim illum plusquam duobus annorum millibus posteriorem fuisse Abrahamo: superest igitur, ut intelligamus de humanitate secundum personam et hypostasim Verbi, quam habebat in Christo; quemadmodum revera pronomen Ego est personale, et denotat personam loquentis: Ego sum. — Denique, Christus dicitur descendisse de caelo, et ascendisse in caelum, Ephes. 4. Qui descendit, ipse est et qui ascendit: at Christus non descendit secundum corpus, ut delirabat Valentinus, neque secundum animam, ut delirabat Origenes: ergo descendit secundum unionem Divinitatis cum humanitate: similiter non ascendit secundum Divinitatem, sed secundum humanitatem, quia, ut ait S. Lucas, Actorum 10. Videntibus illis, elevatus est: ergo ascendere in caelum secundum naturam humanam, et descendere de caelo secundum divinam, eidem Christo convenit, subindeque ratione eiusdem personae, in qua duae illae naturae sociantur.

Confirmatur iterum: Illa unio naturae divinae cum humana necessario fieri debuit secundum unitatem personae, si illi omnes modi, quos excogitavit Nestorius, aperte sint insufficientes, et Sacrae Scripturae repugnantes: at ita est: igitur, etc. Probatur minor: unio divinae naturae cum humanitate in Christo ita est propria ipsi humanitati, ut eadem ratione caeteris hominibus non competat: ita pariter peculiaris est Verbo, ut personae Patris, et Spiritus sancti non congruat: sed modi unionis, quos excogitabat Nestorius, nec peculiares sunt humanitati assumptae, nec Verbo. Non quidem peculiares humanitati assumptae: Primo namque unio inhabitationis convenit omnibus iustis, quos Dei templum Scriptura appellat, iuxta illud 1. Corinth. 3. Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei inhabitat in vobis? Si quis autem templum Dei violaverit, disperdet illum Deus: templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Et 2. Corinth. 6. Vos estis templum Dei vivi, sicut dicit Deus: Quoniam inhabitabo in illis, et inambulabo inter eos. Similiter unio operationis etiam omnibus iustis congruit: nam 1. Corinth. 12. Idem Deus, qui operatur omnia in omnibus. Maxime vero per iustos, et viros sanctos, in quibus habitat, miranda, et stupenda opera patrat, iuxta illud Ioan. 11. Qui credit in me, opera, quae ego facio, et ipse faciet, et maiora horum faciet. Denique unio affectus, dignitatis, et excellentiae, etiam viris sanctissimis, necnon et virtute ac auctoritate eximiis, attribuitur; iuxta illud Psalm. 81. Ego dixi, Dii estis, et Filii Excelsi omnes. Nec valet reponere, Deum nobiliori modo existere in Christo per ampliorem gratiae largitionem, et uberiorem divinorum charismatum communicationem, quam in caeteris iustis: quia maior aut minor eiusdem beneficii communicatio non mutat speciem, nec efficit diversum modum existendi. — Non etiam modi illi unionis Dei cum humanitate peculiares sunt Verbo: quippe tribuuntur tribus adorandae Trinitatis personis: testatur enim Christus Ioan. 14. Si quis diligit me, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniamus, et mansionem apud eum faciemus. Adde quod si illa inhabitatio sufficeret ad rationem Incarnationis, Spiritus sanctus dicendus esset incarnatus: nam plenissime in homine Christo inhabitabat iuxta illud Lucae 4. Iesus plenus Spiritu sancto egressus est e Iordane. Hoc autem nullus fidelium dixerit: igitur, etc.

Dices 1. Humanitas Christi appellatur templum divinitatis; nam Christus Ioan. 2. Iudaeis dicebat, loquens de sua humanitate: Solvite templum hoc, etc.: sed non idem templum, et qui templum inhabitat: ergo non sunt idem suppositum Dei, et suppositum Christi hominis.

Respondeo, Humanitatem dici templum Dei, non quidem proprie, sed metaphorice, eo modo, quo corpus nostrum appellatur domus animae nostrae atque tabernaculum; iuxta illud 2. ad Corinth. 5. Si terrestris domus nostra huius habitationis dissolvatur, etc. Unde sicut non licet colligere ex eo quod anima est in corpore velut in tabernaculo, in eodem homine duas esse personas; ita etiam ex eo quod Christus suam humanitatem templum appellet, non licet inferre in illo duas esse personas. Vel dico, quod si proprie dicatur Templum, non ita appellari ratione Verbi, cui est hypostatice unita, sed ratione Divinitatis, quae in ipsa humanitate habitat, non solum per gratiam et efficientiam, ut volebat Nestorius, sed vere et realiter, ut explicat Apostolus ad Coloss. 2. ubi ait: In ipso habitat omnis plenitudo Divinitatis corporaliter, id est, vere, et substantialiter, ut explicat S. Augustinus, Epistola 55. ad Dardanum.

Dices 2. Ubi est aliud, et aliud, ibi sunt duae personae et duo supposita: sed S. Augustinus, in Enchiridio, cap. 36. dicit quod in Christo sit aliud, et aliud; ait enim: utramque naturam, divinam et humanam, in Christo esse unum Dei Filium, sed aliud propter hominem: igitur agnoscit in Christo duas personas. Similiter S. Leo, Epist. 10. de Christo ait: Aliud coruscat miraculis, aliud succumbit iniuriis: igitur, etc.

Nego maiorem: Quamvis enim ubi est alius, et alius adiectivum, sint diversa supposita, quia nomen adiectivum praecipue personam denotat: non tamen ubi est aliud, et aliud substantive: siquidem substantiva nomina primario ac praesertim connotant personam: igitur solum voluit Augustinus hoc loquendi modo duas in Christo agnoscere naturas: divinam, secundum quam aequalis est Patri, et humanam, ratione cuius est inferior Patre. Porro S. Augustinus eodem libro unionem duarum naturarum in eodem supposito Verbi divini agnoscit: ait enim cap. 35. In unitatem personae accessit Verbo anima rationalis, et caro. Et cap. 36. Ut quemadmodum una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis, et caro: ita Christus una persona Verbum, et homo. Quantum ad S. Leonem, constantissimum est eum unicam in Christo personam agnovisse; utpote qui praecipuus fuerit illius catholicae veritatis assertor et vindex.

Dices 3. In Deo idem est realiter essentia ac persona: sed Incarnatio non est facta in unitate naturae: ergo neque in unitate personae: nam idem reale non potest censeri unum, et non unum.

Distinguo maiorem: Idem sunt realiter natura et persona secundum identitatem veram et realem, concedo: secundum formalem, nego: nam, ut diximus in Tractatu de Trinit., relationes constitutivae divinarum personarum distinguuntur formaliter ab essentia: quae distinctio cum sufficiat ad instituendam diversitatem personarum in divinis, licet in eis sit essentiae identitas, sufficiet etiam ad instituendam unionem hypostaticam, seu in persona, primario et immediate, licet secundario ac consequenter unio fiat in natura.

Dices 4. Ubi sunt duae generationes passivae, ibi debent esse duae personae: sed in Christo duae sunt generationes passivae, nempe divina et aeterna, qua Verbum a Patre gignitur in splendoribus sanctorum; alia autem temporalis et humana, qua natus est ex Maria Virgine: ergo in illo sunt duae personae. Maior constat; omnis enim generatio terminatur vel ad suppositum, vel ad personam: ergo duplex generatio ad duplex suppositum terminari debet.

Nego maiorem, et illius probationis nego consequentiam; unum enim et idem suppositum ratione duplicis naturae potest terminare duplicem generationem: quia suppositum terminat quidem ut quod, natura vero terminat ut quo, et per modum termini formalis, ac specificativi: ergo cum idem suppositum Verbi duplex sit virtualiter, quia virtutem habet terminandi duas naturas, etiam potest esse terminus generationis duplicis.

Dices 5. Persona est rationalis naturae individua substantia, sed Verbum assumpsit naturam humanam in individuo, seu in atomo, ut asserit sanctus Damascenus, lib. 3. De Fide, cap. 11; ergo assumpsit eam propria persona subsistentem.

Respondeo, in definitione personae particulam individuam idem significare ac singulare, seu unum unitate numerica: non vero idem ac substantiam completam per se subsistentem incommunicabilem alteri tanquam suppositum. Priori modo Verbum assumpsit naturam humanam in individuo, id est singularem, non autem universalem; et unam tantum, non omnes ac singulas: at posteriori modo eam non assumpsit.

Dices 6. SS. Patres plerumque affirmant Verbum Divinum assumpsisse hominem: sic SS. Ambrosius, et Augustinus in hymno Te Deum, etc. aiunt: Tu ad liberandum suscepturus hominem, etc.: haec autem vox homo, suppositum connotat: igitur Verbum assumpsit suppositum hominis; ac proinde duo sunt supposita in Christo.

Respondeo, SS. Patres hoc loquendi modo concretum usurpavisse pro abstracto, et loco humanitatis, vel humanae naturae dixisse hominem; cum enim nondum exorta esset Nestoriana haeresis, liberius et securius loquebantur. Unde merito reponi posset Nestorianis, quod olim Pelagianis reponebat S. Augustinus, lib. 1. Contra Iulianum, qui S. Chrysostomi auctoritate nitebantur suum errorem defendere: In Ecclesia Catholica non sic aliter intelligi arbitrabatur: tali quaestione enim nullus pulsabatur: nobis nondum litigantibus, securius loquebatur.

Conclusio tertia. — Persona Christi vere potest dici composita; non tamen propria et vera dicta compositione. Haec Conclusio duabus partibus constat; quarum

Probatur prima pars: idque primum auctoritate quintae Synodi Ecumenicae, quae in Canone, seu anathematismo quarto, dicit anathema neganti unionem Verbi cum humana natura secundum compositionem, hoc est, secundum hypostasim. Idem definitur in sexta Synodo, actione quarta, in Epistola Agathonis Papae ad Imperatorem Heraclium, et Actione 11. in Epistola Sophronii approbata a toto Concilio, ubi Christus vocatur persona composita ex inconfuso constans temperamento. — Probatur item auctoritate sanctorum Patrum. Imprimis Dionysii libro De Divinis Nominibus, cap. 1. ubi scribit: Deum eum nostris rebus vere, et ex toto communicasse in una suarum hypostaseon, revocantem ad sese, attollentemque extremitatem humanam, ex qua inexplicabili modo simplex Iesus compositus est. Ubi nomen hypostasis non naturam, sed personam significat. Eodem modo plurimi loquuntur ex Patribus; nam S. Ephremius Antiochenus Patriarcha, apud Photium, ait: In unitione, qua est secundum hypostasim, merito compositionem pia fides profitetur: at compositam essentiam nemo dicere ausus, praeter Apollinarem. Porro Dominus ostendens hypostasim suam esse compositam, non autem naturam, etc. Cyrillus in lib. De Incarnatione dicit: Mediatorem Dei, hominumque compositum esse ex humanitate nostra secundum propriam rationem perfecta, et ex eo qui ex Deo Patre prodit, secundum naturam Filii, hoc est, ex unigenito. Damascenus, lib. 3. De Fide, cap. 3.: In Domino Iesu Christo, inquit, duas naturas agnoscimus, unam autem hypostasim ex utraque compositam. Idem frequens est loquendi modus apud caeteros sanctos Patres.

Probatur secunda pars, nempe quod illa compositio non sit propria et vera dicta: quia compositio vera et proprie dicta debet esse ex actu et potentia, sicut ex materia et forma, vel ex duobus potentialibus, qualia sunt ista, quae apud Philosophum dicuntur elementa, et integrantia naturam totalem, ut loquitur Doctor in 3. dist. 6. q. 3. n. 2. sed Christus non componitur ullo ex his modis, quippe natura divina non potest habere rationem neque actus neque potentiae, quia esse potentiale repugnat Deo, qui est ens actualissimum et necesse esse. Repugnat etiam ratio actus, quia hoc est proprium formae creatae; igitur etiam repugnat vere et proprie dicta compositio. Deinde, omnis compositio vere dicta fit ex partibus: sed natura divina in Christo non potest habere rationem partis, quia omnis pars est ens incompletum dicens ordinem ad alteram copartem, ut ab unione cum ipsa compleatur: hinc S. Augustinus, contra Maximinum Arianum, cap. 10. negat Deum esse partem Christi, his verbis: Porro autem Christus una persona est geminae substantiae, quia et Deus, et homo est, nec tamen Deus pars huius personae dici potest, alioquin Filius Dei Deus, antequam susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homine, divinitas eius accessit. Denique, omne compositum perfecte, secundum se, est praestantius quocumque ex componentibus seorsim sumptis: sed Christus non est quid perfectius natura divina, aut personalitate Verbi: ergo Christus non est quid compositum ex natura divina, et humana, seu potius ex humanitate et subsistentia Verbi.

— Igitur quando Christus dicitur compositus ex humanitate et subsistentia, debet sic exponi, inquit Doctor:

quod ita vere est ibi tam natura humana, quam divina, ac si componerent personam: sed non componunt, nec aliquod tertium fit ex eis; sed distincte, et confuse manent, ut S. Damascenus dicit lib. 3. cap. 3. his verbis: Si secundum haereticos unius naturae compositae Christus extitit, ex simplici natura versus est in compositum, et neque Deus vocatur, neque homo: quemadmodum ex anima, et corpore hominem dicimus, vel ex quatuor elementis corpus, et neutrum componentium est. Debet ergo exponi, et dici, personam compositam propter unionem duarum naturarum, in quibus subsistit; sed verius negari potest compositio: quia una non perfecit aliam, nec ex eis est aliqua natura tertia.

Ita Doctor. Quibus aperte indicat personam Christi dici quidem posse compositam; non tamen propria compositione, quae fit ex partibus quarum una habeat rationem actus alia vero rationem potentiae; sed tantum compositione imperfecta, qua nempe ex pluribus unum fit, idque unione substantiali, seu accidentali, ratione suppositi, per quod duae naturae unitae invicem subsistunt: quem utique compositionis modum sic explicat S. Athanasius, in libro De Uno Christo, si tamen illius sit auctor: ubi introducens haereticos obiicientes Christum non esse compositum, quoniam ex eo sequeretur partem Verbi esse corpus, eoque compleri hypostasim Filii Dei: hoc argumentum dissolvens, ait: Ita Deum et hominem unam esse hypostasim et unam personam, ut non sit expletivum corpus hypostaseos; id enim impium esset, quandoquidem Deus imminutionis capax non est, utpote uniformis, et non compositus, nec in partes dividitur, etc.

Omnia, quae adversus hanc Conclusionem solent obiici, facile diluuntur, affirmando Christum dici quidem compositum impropria compositione, quae tantum significat unionem duarum naturarum in una hypostasi; non vero propria, quae postulat fieri ex partibus incompletis, quarum una habeat rationem actus, altera rationem potentiae; una sit perfectibilis, altera perfectiva, ut diximus in tertio Notabili.

Notandum 1. Duplicem solito distingui terminum actionis productivae: unum videlicet totalem et adaequatum, alium vero formalem. Terminus totalis nihil aliud est, quam ipsa res tota, quae fit per actionem: sic in generatione humana terminus totalis est homo genitus, in dealbatione est album. Formalis vero est illa forma, qua mediante terminus ille totalis completur et perficitur: seu forma, quae est ratio cur ipsa actio terminetur ad terminum totalem et adaequatum: sic in dealbatione albedo producta est ratio formalis, seu forma, qua fit album. Prior terminus etiam dicitur terminus qui, nempe qui totaliter, et adaequate actionem terminat; posterior vero dicitur terminus quo; quia ipso mediante actio terminatur: sic in generatione substantiali terminus qui, seu totalis, est suppositum, seu compositum ex natura et subsistentia: terminus vero quo, seu formalis, est ipsa forma substantialis, qua compositum habet esse.

Notandum 2. Nullam, aut saltem levem controversiam inveniri apud Theologos, de termino totali actionis unitivae, seu assumptionis humanitatis ad Verbum: omnes namque conveniunt talem terminum esse Christum, seu personam compositam ex natura divina et humana; nempe Deum-homo, hoc est, Verbum Divinum in humanitate subsistens; quippe ille est terminus totalis et adaequatus Incarnationis qui habet esse per Incarnationem: Christus autem habet esse per Incarnationem; ac subinde est illius terminus. Sed gravis, eaque multum intricata movetur difficultas, maxime apud recentiores Theologos, quisnam sit terminus formalis quo, seu ad quem unionis hypostaticae; circa cuius controversiae resolutionem variant Auctores, et maxime in quatuor sententias scinduntur: Prima est eorum, qui sustinent terminum formalem quo, seu ad quem Incarnationis, esse personalitatem Verbi. Ita Alvarez disp. 13. conclus. 3. Secunda sententia ait terminum formalem ad quem huius actionis esse modum substantialem unionis, quo Verbum Divinum humanitati assumptae copulari dicitur. Ita Suarez disp. 8. sect. 2. Tertia sententia contendit ipsum terminum esse humanitatem, ut unitam Verbo, ita quod unio sit conditio praerequisita ad illam terminationem. Sic docet Vasquez disp. 19. cap. 2. Quarta denique sententia contendit, quod cum unio hypostatica possit diversimode considerari, nimirum, vel quatenus est communicatio subsistentiae divinae, vel quatenus est assumptio naturae humanae, vel prout est unio naturae divinae cum humana, licet Incarnatio sit una, eademque actio in re; tamen secundum has diversas considerationes etiam diversos terminos habet; qui utique sententia, utpote probabilior et verior, ut probetur evidentius

Notandum 3. Quod etsi Incarnatio, seu actio unitiva naturae divinae cum humana in unitatem personae, sit actio simplex et indivisa, tribus adorandis Personis ex aequo communis; tamen secundum diversam habitudinem et relationem sui ad diversa, etiam varias sortitur appellationes, ratione quarum dici potest multiplex. Enimvero si spectetur per respectum ad principium per quod fit, dicitur unitio si per respectum ad divinam naturam, quae humanitati sociatur, appellatur communicatio, seu transfusio, qua Divinitas intimiori ac peculiari modo illabitur humanitati assumptae, quam caeteris entibus, quibus fit praesens dumtaxat per illapsum immensitatis, qua caelum et terram implet, non autem per vinculum personalitatis, qua naturam divinam cum humana sociat: si denique consideretur Incarnatio per ordinem ad naturam assumptam, dicitur humanatio, seu incarnatio: qua Deus humanitatem in consortium suae Divinitatis evocans, illam arctissimo eiusdem personae foedere in perpetuum copulavit. Quibus praelibatis sit

Conclusio prima. — Terminus totalis et adaequatus actionis unitivae et copulativae Verbi cum humana natura, est Christus, scilicet Deus-homo.

Ita communiter omnes Theologi, et

Probatur: Terminus totalis et adaequatus actionis unitivae duorum extremorum est compositum ex illis resultans: sed Christus, quatenus Deus-homo subsistens in unitate personae, est compositum resultans ex actione unitiva Divinitatis cum humanitate: igitur est illius actionis unitivae terminus totalis et adaequatus. Maior constat per inductionem, quippe terminus totalis et adaequatus vel generationis, vel compositionis, vel resurrectionis, alius non est, quam ipsum compositum ex partibus unitis resultans; nihil enim aliud intenditur per actionem unitivam, quam compositum resultans ex unione extremorum. Minor etiam constat ex dictis: siquidem Christus est ipsum Verbum subsistens in humanitate nostra secundum unitatem personae, per quam natura divina et humana invicem sociantur et subsistunt.

Dices: Terminus totalis Incarnationis debet esse aliquid creatum: sed Christus non est aliquid simpliciter creatum: igitur non est terminus totalis Incarnationis. Maior apparet, quia omnis actio, quae fit in tempore, productiva est alicuius temporanei: Incarnatio autem facta est in medio temporum: igitur terminus per eam productus temporaneus est: omne autem temporaneum creatum est, ac proinde terminus actionis incarnativae est quid creatum. Minor etiam est vera: quippe cum Christus connotet naturam Divinam, qua longe praestat humana, et suppositum Verbi, quod est infinitum et increatum, etiam dici debet aliquid increatum; siquidem a nobiliori parte petitur denominatio: et consequenter alius est assignandus terminus totalis et adaequatus actionis incarnativae, quam Christus.

Respondeo, terminum totalem et adaequatum considerari posse dupliciter: vel materialiter et disiunctive, ratione extremorum ex quibus coalescit; vel formaliter et copulative, ratione coniunctionis et unionis utriusque extremi. Priori modo dici potest quid increatum et creatum, aeternum et temporaneum, ratione scilicet naturae humanae, et divinae, ac suppositi Verbi: posteriori vero simpliciter appellari potest quid creatum, quippe unio illa creata est, si creationis nomen late usurpes, non quidem pro re, qua nihil supponit, nam revera unio supponit naturam divinam et humanam, sed quatenus significat actionem, per quam fit aliquid, quod antea non erat; Christus enim factus est in tempore per actionem unitivam Divinitatis cum humanitate in unitate personae: unde cum compositum, seu terminus totalis alicuius unionis substantialis, non denominetur a partibus secundum se sumptis, sed ab earum unione simul, ut constat exemplo hominis, qui dicitur mortalis, licet animam immortalem habeat, Christus absolute dici potest quid creatum et temporaneum, quoniam unio Divinitatis cum humanitate facta est in tempore; increatum enim dicit omnem negationem inceptionis et desitionis, et proinde si terminus ille adaequatus sic diceretur increatus in ratione termini, negaretur ista unio hypostatica facta fuisse in tempore, quod aperte falsum constat ex illo Ioannis: Verbum caro factum est, necnon ex Symbolo, qua dicitur Christus conceptus de Spiritu sancto, natus ex Maria Virgine, et homo factus. Nec refert quod nec Verbum, neque natura divina, quae praecipuum in Christo locum tenent, sint quid increatum et aeternum: quippe ad hoc ut aliquod compositum dicatur factum formaliter, non est necesse, quod per actionem, ex qua resultat, producta fuerint extrema; sed sufficit quod invicem fuerint copulata; si quis enim albedinem praexistentem separatam uniret subiecto, vere produceret album, quamvis extrema ante unionem extitissent: igitur licet per unionem humanitatis ad Verbum non fiat ipsum Verbum, nec ipsa natura divina, non minus propterea Christus resultans ex illa unione dici debet productus et temporaneus, quia extrema ista per actionem unitivam copulata sunt in tempore.

Conclusio secunda. — Incarnatio considerata ut communicatio substantiae divinae habet pro termino personalitatem Verbi: ut humanatio seu Incarnatio, eius terminus est humanitas: ut unitio, terminus eius formalis est unio.

Patent tres huius Conclusionis partes. Prima quidem, nam terminus formalis ad quem communicationis est id quod communicatur: sed suppositum Verbi est id quod formaliter communicatur naturae humanae: igitur secundum hanc considerationem, suppositum Verbi est terminus formalis Incarnationis. Secunda pars etiam fit clara, nam terminus formalis Incarnationis, ut est humanatio, est id quod in termino totali habet quasi rationem formae: sed id a quo Christus habet formaliter, quod sit homo, est ipsa humanitas: ergo illa est terminus formalis. Tertia denique pars itidem constat, nempe quod unio sit terminus formalis productionis, nam terminus formalis actionis productivae, ut talis, est id quod producitur per ipsam actionem, sed id quod producitur per unitionem est ipsa unio: igitur illa est terminus formalis Incarnationis, quatenus ipsa est unitio naturae divinae cum humana.

Dices: Illud habet rationem termini formalis in Incarnatione, quod maxime habet rationem formae perfectivae: sed Verbum Divinum habet rationem formae perfectivae, nam est actus terminans et perficiens humanitatem, quae est quasi materia terminata et perfecta per personalitatem Verbi: igitur terminus formalis est ipsa Verbi personalitas.

Distinguo maiorem: Quod habet rationem formae perfectivae in ratione communicationis, concedo: in ratione unitionis, aut humanationis, nego. Et similiter distincta minore, nego consequentiam. Fateor equidem Verbum Divinum posse dici terminum formalem Incarnationis, quatenus illa dicitur communicatio naturae divinae et personalitatis Verbi, non vero quatenus est humanatio aut productio.

Instabis: Verbum Divinum idem praestat quod praestaret personalitas creata si adesset: sed si personalitas creata adesset, revera esset forma actuans humanitatem, quatenus humanitas est: igitur Verbum est terminus formalis ipsius humanitatis, et consequenter Incarnationis quatenus illa est humanatio.

Respondeo, Incarnationem spectari posse, vel quatenus tendit ad esse personale praecise et formaliter, vel absolute quatenus tendit ut Deus sit homo. Priori modo possumus dicere, quod personalitas est terminus formalis, quippe illa est qua dat esse personae: at vero absolute, et quatenus per Incarnationem Deus fit homo, personalitas praecise dici nequit illius terminus formalis, quippe actionis creatae et mutationis, Verbum Divinum, aeternum, et immutabile, non potest dici terminus formalis.

Notandum 1. Unionem illam dici immediatam, qua duo aliqua invicem sociantur sine medio: nomine autem medii hic intelligo id sine quo praevio unum extremum non coniungeretur alteri. Duplex autem medium tale assignari potest: unum quidem intrinsecum, aliud autem extrinsecum. Medium intrinsecum illud est, quo res aliqua intrinsece copulatur cum alia, per unionem scilicet substantialem aut essentialem; et illud ut plurimum est pars aliqua, vel integralis, vel essentialis unius extremi: sic cor vel cerebrum in corpore humano, cum sit ratio unionis animae cum illo, sine quo anima non uniretur corpori, dicitur medium intrinsecum. Medium vero extrinsecum est illud, quo scilicet extrema uniuntur dumtaxat accidentaliter: sic qualitas disponens unum extremum ad unionem eius cum altero, puta siccitas, vel calor ad introductionem formae ignis ad subiectum, dicitur medium extrinsecum. Porro medium hoc extrinsecum est in duplici differentia: aliud enim dicitur necessitatis, quod ita necessarium est ad duorum aliquorum unionem, ut eo non posito, non sequatur unio, et eo sublato dissolvatur: sic calor nativus in corpore humano est medium necessarium ad unionem et conservationem animae cum corpore: aliud vero dicitur medium congruitatis, sine quo absolute quidem fieri possit unio; attamen non decet illam fieri sine illo: talia sunt merita respectu unionis beatificae creaturae rationalis cum Deo per visionem et fruitionem: Deus namque posset aliquem adultum beare sine meritis, non tamen id decet illius iustitiam, nec praescribit a divina providentia ordinem, quo statuit beatitudinem largiri vel ut haereditatem filiorum, vel ut mercedem laborantium, vel ut coronam vincentium.

Notandum 2. Ex Seraphico Doctore in 8. dist. 6. q. 2. unionem posse considerari dupliciter: vel quatenus duo conveniunt in natura; vel quatenus conveniunt in persona:

Priori modo possumus asserere, quod talis unitas in Christo quodam modo est nulla, quodam modo est magna; quodam modo est parva, quodam modo est summa. Si enim comparemus divinam naturam ad humanam, sic in Christo nulla est unitas naturae, quia istae duae naturae non possunt simul in unam concurrere naturam: si autem loquamur de natura Christi ex parte corporis, sic parva est unitas, propter partium multiplicitatem: si autem loquamur de unitate quantum ad animam, sic est in eo unitas magna propter animae simplicitatem: si autem loquamur de eo quantum ad divinam naturam, sic summa est in eo unitas propter illius naturae simplicitatem excellentissimam. — Si vero fiat sermo de unitate, qua aliqua dicuntur unum per convenientiam in persona, movetur controversia inter Auctores, an illa unio sit omnium unionum maxima.

NOTANDUM 3. Aliqua duo uniri in aliquo tertio dupliciter: Primo, tamquam in termino producto et composito ex illis extremis; sic materia et forma uniuntur in composito: Secundo, tamquam nexu et vinculo communi: sic duae tabulae uniuntur in glutine, et duae partes quantitatis in termino communi. Priori modo, eo maior est unio, et unitas, quo minus extrema distant inter se secundum entitatem, vel essentiam. Posteriori vero, eo maior unio censenda est, quo nexus ille est simplicior et indivisibilior; et sic magis uniuntur duae partes quantitatis in termino communi indivisibili, quam duae tabulae in glutine.

Quibus praelibatis, duo sunt determinanda: primum quidem, an unio hypostatica sit immediata: secundum, an sit omnium unionum maxima, tam ratione extremorum, quam ratione vinculi.

Conclusio prima. — UNIO HYPOSTATICA EST IMMEDIATA PER EXCLUSIONEM OMNIS MEDII EXTRINSECI. Haec colligitur ex iis, quae diximus in praecedenti Articulo, in quo probavimus per unitionem, seu actionem incarnativam nihil aliud produci, quam relationem extrinsecus adventientem, qua extrema dicuntur uniri formaliter.

Probatur insuper: si quod medium esset in unione naturae divinae cum humana, illud maxime inesset humanitati, haec enim dumtaxat est susceptiva accidentis: sed ita non est. Probo: si quod medium infuisset humanitati antequam assumeretur a Verbo, illud fuisset vel gratia, vel aliquod aliud accidens: at non solum tale medium non infuit humanitati, sed nec adesse potuit: igitur nullum fuit. Maior patet. Minor probatur: quod est de complemento substantiali naturae creatae prius est in ea, quam quodlibet accidens: sed suppositum Verbi, utpote gerens vices suppositi creati, est de complemento substantiali humanitatis assumptae: ergo prius ipsi unitur, quam quodlibet accidens recipiat. Maior est certa: siquidem prius est subiectum aliquod esse completum in ratione subiecti, quam sit susceptivum cuiusvis accidentis; non completur autem substantia in ratione subiecti, nisi habeat suum complementum substantiale.

Dices 1. Materia et forma non uniuntur sine praeviis dispositionibus, quae sunt media extrinseca: ergo pariter desiderantur aliquae dispositiones ex parte humanitatis, ut fiat apta ad unionem hypostaticam. — Nego paritatem; siquidem in humanitate unienda cum Verbo non sunt dispositiones contrariae, quae debeant expelli per qualitates contrarias; uti sunt in materia informata formae aquae, vel ligni, v. g. respectu formae ignis suscipiendae. Nulla enim est repugnantia ex parte humanitatis, ut terminetur per Verbi personalitatem: nam si quid esset repugnantiae, maxime propria personalitas, quae cum non adsit, non potest officere isti unioni hypostaticae.

Dices 2. Ad unionem beatificam animae cum Deo praerequiritur in anima aliquod medium extrinsecum; puta lumen gloriae in intellectu, et habitus charitatis consummatae voluntate; igitur pari ratione requiritur aliquod medium extrinsecum ad unionem hypostaticam ex parte naturae assumptae, quo illa capax fiat illius unionis, et assumptionis. — Nego paritatem: quia unio beatifica fit per operationem facultatum intellectus, ac voluntatis, ad quam operationem necessario praerequiritur, quod facultates illae sint completae in ratione operantis, et proportionatae obiecto supernaturali; quales esse nequeunt absque medio accidente eas facultates complente in actu primo, et sublimante ad statum supernaturalem: tale autem medium non requiritur ex parte naturae assumptae; sed satis est quod illa sit in potentia obedientiali respectu Verbi illam assumentis: si enim praerequireretur aliquod accidens supernaturale, quo sisteretur in statu supernaturali, et proxime apto ad illam assumptionem, daretur processus in infinitum; siquidem ad illud medium naturale recipiendum, preparari deberet per aliud medium, quod utique nullus admiserit.

Conclusio secunda. — UNIO HYPOSTATICA IN PARTE EXTREMORUM UNITORUM NON EST OMNIUM MAXIMA: TALIS VERO POTEST APPELLARI RATIONE VINCULI, SEU SUPPOSITI VERBI, PER QUOD NATURAE ILLAE INVICEM SOCIANTUR. Haec est communis quoad utramque partem. Utramque docet Doctor in 3. dist. 6. n. 9. q. 1. ubi respondens ad auctoritatem S. Bernardi docentis unionem hypostaticam esse omnium maximam, ait primo: Hic non est maxima unitas: quia maxima est hic distinctio naturarum. Secundo modo potest concedi maxima unitas post unitatem Trinitatis, quia una ipsa in se unitas est perfectissima, quia unum est infinitum, et alterum est substantia perfecta in se, et ex unione eius ad reliquum est perfectissimum per communicationem idiomatum, quia est Deus. — Quibus Doctor dicit primo, illam unionem non esse omnium maximam ratione extremorum; quia tanto minor est unio aliqua ex parte extremorum, quanto magis extrema illa distant ab invicem; ideo enim minor est unio accidentis et subiecti, quam materiae et forma, quia subiectum et accidens magis distant, et minorem habent proportionem, quam materia et forma: sed natura divina et humana minorem ad invicem habent proportionem; quippe cum nullam habeant inclinationem ad unionem hypostaticam, et magis invicem distent, quam materia et forma: igitur hac ratione unio hypostatica non est maxima et strictissima omnium unionum. Deinde, unio illa est eo minor, quo extrema illius magis recedunt ab identitate et unitate: sed natura divina et humana magis recedunt ab identitate et unitate in Christo, quam materia et forma in composito physico: quippe duae illae naturae omnino distinctae secundum suam entitatem distinctas habent facultates, et proprietates in Christo: non sic autem materia et forma, quae in tertiam entitatem coaleseunt. Denique, unio illa est minor, qua facit extrema inter se minus unita: at haec unio facit extrema sua, divinam scilicet naturam et humanam, minus unita inter se, quam unio substantiae cum sua propria subsistentia, quia in hac extrema sunt quasi eadem inter se realiter; in illa vero sunt omnino realiter distincta inter se: igitur unio hypostatica ratione extremorum non est omnium maxima.

Secundam partem sic probat Seraphicus Doctor supra laudatus, nempe, quod unio hypostatica ratione personae, in qua duae naturae, divina et humana conveniunt, sit omnium maxima. Probat, inquam, quadruplici ratione: videlicet propter illius personae simplicitatem, quia unio est in persona Verbi, quae quidem est simplicissima. 2. Propter unibilium dignitatem, quia tam natura assumens, quam assumpta, inter caetera, quae sunt, habet excellentiam. 3. Propter inseparabilitatem, quia tanto vinculo fortificata est illarum naturarum unio, ut numquam fiat, nec possit fieri separatio; natura enim illa inter caeteras naturas adhaesit aeterno Verbo, quo portatur, et sustentatur omne, quod est sub eo. 4. Denique propter singularitatem, quia numquam ulla unio fuit huic similis. Quod utique confirmat S. Bernardus lib. 5. De Consideratione, cap. 5. ubi cum novem recensuisset modos unionis, concludit unionem Trinitatis maximam esse, et illi proximam adiungi unionem incarnationis: Inter omnia, inquit, quae recte unum dicuntur, arcem tenet unitas Trinitatis: qua personae tres una substantia sunt: secundo loco illa praecellit, qua e converso tres substantiae una in Christi persona sunt. Quare idem Bernardus subiungens asserit fortiorem fuisse Divinitatem in coniungenda sibi carne, quam animam corpori, quia anima separatur a carne per mortem, non sic caro a Christi divinitate passione: quod enim Verbum semel assumpsit, numquam dimisit. Hinc S. Leo serm. 17. De Pass. In tantam unitatem Dei et hominis natura convenit, ut nec supplicio potuerit dirimi, nec morte disiungi.

Dices 1. Quae maxime distant sunt minime unibilia, et quae minime sunt unibilia minime faciunt unum: sed divinitas et humanitas maxime distant: ergo minime sunt unibiles; et consequenter unio, quae est in Christo, est in infimo gradu omnium unionum. — Distinguo maiorem: quae maxime distant, tam secundum entitatem, quam secundum influentiam, erunt minime unibilia, concedo: secundum entitatem dumtaxat, nego. Ad minorem dico Deum equidem infinite distare a creatura secundum essentiam; non tamen secundum influentiam, et creaturae sustentationem; nam hac ratione maxime ipsi approximatur, et ideo maxime potest esse unitas inter Creatorem et creaturam, secundum rationem sustentantis, qualis est in unione personali.

Dices 2. Quanto aliquid ex paucioribus constat, tanto magis est unum: sed in Christo reperitur maior naturarum pluralitas, quam in quolibet alio ente, sive creato sive increato: ergo in eo minor est unitas, quam in caeteris entibus. — Distinguo maiorem: tanto magis est unum unione, quae fit per partium compositionem, et constitutionem, concedo: aliter, nego. Unitas autem, quae est in Christo, ex naturarum compositione, et partium constitutione non resultat; sed tantum ex earum sustentatione per idem indivisibile, et simplicissimum suppositum Verbi; et subinde Christi unitas non est minima.

Dices 3. Magis est unum, quod est unum in natura et persona, quam quod in persona tantum: sed quilibet homo habet unitatem in natura et persona: Christus autem habet unitatem in natura tantum: ergo maior unitatis perfectio est in quolibet homine, quam in Christo.— Distinguit maiorem Seraphicus Doctor: quando unitas personae sequitur unitatem naturae, concedit: tunc enim compositio in natura facit etiam compositionem in persona: secus, negat. In Christo autem unitas personae antecedit unitatem naturae assumptae: hinc nullam inducit compositionem natura assumpta cum Verbo assumente, saltem compositionem proprie dictam et perfectam, ut diximus supra.

CONSTANTISSIMUM est apud Catholicos, ex divinis personis solam Filii personam humanitatem assumpsisse, ut apparet non solum definitione Conciliorum, maxime quintae Synodi Collatione 8. Canone 14. et Concilii Lateranensis sub Martino I. in definitione Fidei, Canone quarto, et alterius eiusdem nominis sub Innocentio III. capite Firmiter, etc. sed etiam aperte colligitur ex omnibus Scripturae locis, in quibus Dei Filius specialiter dicitur incarnatus, a Patre nobis datus, et pro nobis morti traditus: quae de Patre, aut de Spiritu sancto pari ratione non efferuntur, quod haud dubie Deus in omnibus ad salutem nostram providendam silentio non dedisset, si Pater, aut Spiritus sanctus, eadem ratione, qua Filius, humanitatem assumpsissent. Hinc merito dictum est anathema haereticis dictis Patripassianis, qui, ut refert Socrates lib. 2. cap. 19. totam Trinitatem incarnatam fuisse dicebant: adversus quem denuo suscitatum errorem acerrime pugnavit S. Anselmus libro De Incarnatione, quem eum ob finem scripsit. Non est igitur cur diutius immoremur in hac probanda constanti veritate; ideo quatuor dumtaxat proponimus hac in Sectione Quaestiones, quarum Prima aperiet qualiter totus Filius humanam naturam assumpserit et terminaverit; Secunda, utrum tres Divinae Personae simul assumere possint unam naturam, et plures naturae ab eadem persona assumi: Tertia, an Deus, seu natura divina, ut communis tribus personis ratione subsistentiae absolutae, possit alienam naturam assumere, illique immediate uniri: Quarto denique, an persona creata, saltem de potentia Dei extraordinaria, possit terminare naturam alienam.

QUALITER, ET PER QUID VERBUM DIVINUM NATURAM HUMANAM TERMINAVERIT ET ASSUMPSERIT.

NOTANDUM 1. Quod etsi conveniant omnes Theologi, solam secundam sanctissimae Trinitatis Personam humanitatem assumpsisse, eamque hypostatice terminare ut quod, nihilominus controvertuntur invicem de ratione formali primaria, per quam Verbum primo et formaliter humanitatem terminat; an videlicet per subsistentiam absolutam, et communem tribus divinis personis, vel per relativam personalem ac propriam; diximus enim in tractatu De Trinitate, in Deo tres esse subsistentias relativas, quibus divinae personae in esse personali constituuntur, et ab invicem realiter distinguuntur. Diximus pariter, praeter illas subsistentias relativas et incommunicabiles, dari in Deo secundum se considerato et ut praeintellecto ad personas, subsistentiam absolutam et personalem, per quam natura divina per se subsistit, non quidem incommunicabiliter, eo modo quo personae, sed communicabiliter, ut ipsamet essentia: quia Deus, ut praeintellectus relationibus, ac personis, operatur ut quod; nam dicitur: Deus creat, gubernat, conservat: unde cum operationes non sint nisi subsistentium, Deus, ut sic consideratus, debet habere subsistentiam.

NOTANDUM 2. Natura divina aliquo modo convenire rationem assumendi; ita namque docent plurimi ex sanctis Patribus. Augustinus *lib. 1. De Trinitate: Forma, inquit, Dei assumpsit naturam servi, ubi nomine formae naturam significat. S. Leo sermone 5. De Nativitate:

Salva igitur proprietate utriusque substantiae, et in unum coeunte personam, suscipitur a Maiestate humilitas, a virtute infirmitas, ab aeternitate mortalitas: et ut rependendum nostrae conditionis debitum, natura inviolabilis naturae est unita passibili. Deusque verus, et homo verus in unitatem Domini temperatur, ut quod nostris remedis congruebat, unus, atque idem Dei, hominumque Mediator, et mori posset ex uno, et resurgere ex altero.

S. Damascenus lib. 3. cap. 6. Dicimus naturam Dei incarnatam esse, secundum SS. Athanasium et Cyrillum. Cum autem assumptio naturae duo significet, nempe principium actionis, et eius terminum, conveniunt Theologi, naturae divinae secundum seipsam convenire esse principium radicale et remotum assumptionis humanitatis; quippe ex ea tamquam ex radice oritur tota vis proxima, et immediata terminandi, quae reperitur in subsistentia relativa Verbi Divini, quia essentia divina secundum suam subsistentiam absolutam est radix et principium ipsius personalitatis Verbi. Sed difficultas est an etiam ipsi subsistentiae absolutae, proprie et immediate conveniat terminare humanitatem assumptam, circa cuius difficultatis resolutionem variant Theologi.

NOTANDUM 3. Triplicem maxime assignari capitalem Theologorum sententiam, circa praesentis difficultatis resolutionem: Primus est Durandi in 3. dist. 1. q. 2. contendentis unionem hypostaticam immediate factam esse ad subsistentiam absolutam Dei, et primam rationem terminandi unionem esse subsistentiam, non relativam et personalem Verbi, sed essentialem seu absolutam divinae naturae: cui ex parte subscribunt Capreolus in 3. dist. 1. q. 1. Marsilius in 1. q. 2. art. 1. Franciscus Victoria, ac Dominicus Soto, docentes Verbum terminare unionem humanitatis ratione subsistentiae absolutae, non praecise sumptae, sed ut modificatae proprietate relativa Filii: ita quod subsistentia absoluta sit ratio formalis terminandi, ipsa vero relatio seu personalitas Verbi, solum conditio sine qua non: eo proportionali modo quo potentia generativa in Patre constituitur per Essentiam Divinam, quae tamen requirit tamquam conditionem, relationem Paternitatis, per quam modificatur. Secunda vero sententia negat rationem terminandi esse proprietatem relativam vel absolutam, sed, ut ita dicam, totam entitatem Verbi, quae utramque rationem includit. Ita docet Ochamus in 3. q. 1. art. 2. cui aliquatenus consentit Gabriel dist. 1. notabili 5. Tertia tandem est omnium aliorum Theologiae principum, Alex. Alensis 3. p. q. 4. membro 1. Sancti Bonaventurae in 3. dist. 1. art. 1. q. 2. Sancti Thomae 3. p. q. 3. art. 2. Doctoris Subtilis dist. 1. q. 5. et omnium eorum Discipulorum, quibus ut subscribaConclusio prima. — RATIO FORMALIS PRIMA ET IMMEDIATA, PER QUAM VERBUM DIVINUM TERMINAT HUMANITATEM, NON EST SUBSISTENTIA ABSOLUTA ET COMMUNIS, SED RELATIVA, ET PERSONALIS.

Probatur primo auctoritate Concilii Toletani sexti, et undecimi in confessione fidei his verbis: Incarnationem Filii tota Trinitas operata est, quia inseparabilia sunt opere Trinitatis: solus tamen Filius formam servi accepit in singularitate personae, non in unitate divinae naturae, in illo quod proprium est Filii, non quod Trinitati commune: sed si humanitas primo fuisset unita subsistentiae absolutae, revera Filius suscepisset humanitatem in id quod commune est Trinitati, quippe talis subsistentia absoluta, sicut et Essentia Divina, tribus personis communis est: igitur secundum definitionem Concilii asserendum est humanitatem non fuisse immediate unitam subsistentiae absolutae et communi, sed relativa et personali, per quam Filius constituitur in esse personae, et distinguitur a Patre et Spiritu sancto. Confirmatur ex 6. Synodo generali Actione 8. ubi sub finem dicitur solum Verbum esse Incarnatum, quia Pater, et Spiritus sanctus nihil in incarnatione habent commune, nisi benignissimam voluntatem: at si humanitas unita fuisset immediate subsistentiae Dei absolutae et communi, Pater et Spiritus sanctus communicassent cum Filio non solum in voluntate, et in omni operatione, sed etiam in terminatione humanitatis; siquidem terminatio illa tribus personis fuisset communis: igitur iuxta sententiam Concilii, humanitas non fuit primario et immediate unita subsistentiae communi et absolutae, sed subsistentiae relativae et personali Verbi.

Probatur secundo auctoritate sanctorum Patrum: et imprimis S. Dionysii lib. De Divinis Nominibus cap. 2. cuius testimonium laudatur in Synodo mox dicta: ait enim:

Discretum est autem in divinis operibus in nos benigne manentibus, quod secundum nos atque ex nobis integre et vere substantiam sumpsit supersubstantiale Verbum: eaque gessit et pertulit quae sunt humanae ipsius assumptionis electa, atque praecipua: his enim neque lapis, neque spiritus ulla ratione communicant, nisi forte quis asserat, benignitate, clementiaque, et communicatione voluntatis, atque in omni supereminentissima, et ineffabili operatione divina, per quam homo pro nobis factus immutabilis, profecto Deus, et Dei Verbum, illos quoque accessisse consortes.

Eamdem sententiam ab ipso desumptam profert S. Damascenus lib. 3. De Fide, cap. 6. At si humanitas non tantum fuit unita Verbo Dei ratione proprietatis personalis, sed etiam ratione communis subsistentiae, idque primario, ut opinatur Durandus, non sola voluntate, et efficacitate sua, sed etiam aliquo modo unionis realis, Pater et Spiritus sanctus communicassent mysterio Incarnationis: quod aperte negat S. Dionysius: igitur, etc. — His adstipulatur S. Anselmus lib. De Incarnatione, cap. 1. ubi disputans contra quosdam qui dicebant, incarnato Filio Dei, necesse fuisse incarnari Patrem, et Spiritum sanctum, nisi persona distingueretur a natura realiter, ait: Qui recte suscipit eius Incarnationem, credit eum non assumpsisse hominem in unitatem naturae, sed in unitatem personae: hic autem (nempe ille contra quem scribebat) somniat, hominem Filii Dei magis esse assumptum in naturae unitatem quam in personae unitatem: si enim hoc opinaretur, non diceret, magis esse necessarium Patrem cum Filio incarnatum, quam esse possibile illum simul non esse incarnatum quia plures sunt personae. Quibus aperte concludit Anselmus unionem naturae humanae factam fuisse in eo, quod proprium est uni personae, ne cogamur asserere factam fuisse in natura, ac proinde cum omnibus personis.

Ex his auctoritatibus conclusionem etiam ratione evinco, quam Subtilis Doctor n. 5. sic expendit: si proprietas personalis non sit ratio terminandi immediate naturam assumptam, id praestabit absoluta Dei subsistentia: sed falsum consequens, ergo et antecedens. Maior constat, siquidem duplicis dumtaxat generis in Deo est subsistentia: videlicet absoluta et essentialis, et relativa et personalis. Minor probatur: si ratio formalis et proxima, per quam Verbum terminat humanitatem, esset Dei subsistentia absoluta, sequeretur tres personas sanctissimae Trinitatis terminare unionem naturae humanae, ac proinde dici posse incarnatas: sed hoc militat in fidem, et definitionem Conciliorum ac doctrinam SS. Patrum: igitur, etc. Probatur sequela maioris: illud terminat formaliter, in quo est ratio formalis terminandi: suppositum enim Verbi non terminat, nisi quia habet rationem formalem terminandi: sicut non creat, nisi quia convenit ei formaliter ratio creandi, etc. Sed subsistentia absoluta est formaliter in tribus personis; siquidem unaquaeque earum est formaliter Deus: ergo si illa ratio formalis et proxima terminandi unionem humanitatis sit ipsa subsistentia essentialis quae est formaliter in tribus personis, etiam in eis erit ratio formalis terminandi, ac proinde humanitatem assumptam terminabunt; igitur cum incarnari nihil sit aliud quam terminare naturam assumptam, tres personae revera dici poterunt incarnatae, quod est absurdum. — Confirmatur, ideo persona Filii est immediate unita naturae humanae, quia in illa datur ratio hypostatice terminandi immediate naturam humanam: sed si illa ratio terminandi immediata sit subsistentia absoluta, ut vult Durandus, cum haec conveniat omnibus personis ex aequo, nam absoluta et essentialia communia sunt toti Trinitati, consequens est quod non minus Pater, et Spiritus sanctus dicendi sint homo, quam Verbum: quippe tam Pater, et Spiritus sanctus habent rationem formalem terminandi naturam assumptam, quam ipse Filius.

Reponit Durandus consequentiam non valere. Ut enim, inquit, persona dicantur incarnatae, seu humanitati substantialiter unitae, requiritur duplex unio ipsius humanitatis: Prima quidem ad subsistentiam absolutam et communem: Secunda vero ad proprietatem personalem et relativam: unde cum humanitas Verbo unita fuerit, non solum secundum subsistentiam absolutam et communem, sed etiam secundum proprietatem relativam et personalem, aliis vero personis dumtaxat uniatur secundum subsistentiam absolutam et communem; hinc est quod solus Filius dici possit incarnatus, non vero Pater, aut Spiritus sanctus. — Contra, id quod convenit naturae divinae secundum se, et ratione sui, tribus etiam divinis personis convenit, et de ipsis praedicatur: ergo si divinae naturae conveniat primario, et per se terminare humanitatem quatenus est communis tribus personis, idipsum ipsis personis ex aequo conveniet. Antecedens constat; quoniam enim creare convenit naturae divinae, quatenus est hic Deus, etiam ex aequo convenit tribus personis. Deinde, assumptio humanitatis sumpta active, seu pro principio unionis naturae divina cum humana, indivisim convenit tribus personis, quia primario, et per se convenit Deo, quatenus est hic Deus subsistens subsistentia absoluta: ergo si terminare immediate naturam divinam ita competat primario naturae divinae, simili ratione convenit tribus personis. Denique, inauditum est duas admittere uniones in Christo: unam mediatam, qua humanitas unitur proprietati personali Verbi Divini: alteram immediatam, qua ipsa humanitas naturae divinae sociatur: atqui ex hypothesi, quod unio fiat immediate in essentia divina, seu subsistentia absoluta, erit duplex unio, altera in essentia, altera in personalitate Verbi divini: ergo, etc. Maior constat: siquidem huius duplicis unionis, quam gratis fingit Durandus, nulla est mentio nec apud sanctos Patres, nec apud Concilia: imo constantissime patet ex eis, unicam dumtaxat in Christo esse unionem, qua humanitas Verbo et essentiae divinae sociatur.

Repones, idem argumentum in nos militare; nam si humanitas primario terminetur ad Verbum, et secundario ad naturam divinam, admittenda erit duplex unio; altera primaria inter humanitatem et personalitatem Verbi; altera vero secundaria, ipsius humanitatis ad naturam divinam: igitur in nostram sententiam militamus. — Nego antecedens: nam quando statuimus primario humanitatem terminari personalitate Verbi, et secundario natura divina, in hoc non distinguimus duplicem unionem, sed unicam dumtaxat. Dicendo enim, quod natura divina sit secundus terminus, non intelligimus, quod sit aliqua unio terminata primario ad personalitatem Verbi, et alia media, quae secundario terminetur ad naturam; sed dumtaxat, quod eadem prorsus unio duplicem habeat terminum: unum quidem immediatum, nempe personalitatem Verbi: alterum vero mediatum, puta naturam divinam: qua ratione similitudo inter duo alba primario terminatur ad albedinem, seu concretum albi; secundario autem ad substantiam, cui albedo inest.

Conclusio secunda. — VERBUM DIVINUM NON TERMINAT HUMANITATEM IMMEDIATE PER SUBSISTENTIAM ABSOLUTAM, UT MODIFICATAM PER SUAM PROPRIETATEM PERSONALEM TAMQUAM PER CONDITIONEM SINE QUA NON. Ita Doctor ibidem num. 6. quam utique veritatem sic probat: nullum suppositum potest esse conditio requisita ad hoc, ut essentia divina sit in ipso ratio formalis proxima et immediata ad aliquid praestandum, ita quod non sit eiusmodi in aliis suppositis, nisi quia illud suppositum, in quo habet quod sit talis ratio formalis, precedit terminum, ad quem producendum vel acquirendum ipsa ratio formalis ordinatur. V. g. suppositum Patris non esset conditio requisita ad hoc, ut essentia divina esset in eo ratio formalis, et actualis generandi Verbum, nisi quia suppositum Patris praecedit origine terminum istius divinae generationis, scilicet Verbum: sed quaelibet divina persona praecedit unionem hypostaticam: ergo si essentia divina sit in aliquo supposito ratio formalis terminandi, erit similiter in aliis duobus suppositis divinis. Maior constat, quia ideo Pater, et Filius spirant Spiritum sanctum, et spiratio activa, quae fit per voluntatem tamquam per principium formale quo, procedit ab utroque, quia voluntas est in utroque prius origine, quam Pater, et Filius habeant relationem ad Spiritum sanctum, et sic in eis ratio formalis spirandi praecedit origine terminum productum; et e contra licet per circumcessionem vis generativa sit in Filio, et spirativa in Spiritu sancto, tamen neque Filius generat, neque Spiritus spirat, quia ratio formalis generandi et spirandi non concipitur esse in eis antequam termini generationis et spirationis activae concipiantur producti. Ideo autem tres personae indivisim creant et operantur ad extra, quia scilicet omnipotentia, qua est ratio formalis producendi, et principium agendi ad extra, est ex aequo in tribus personis antequam fiat illa productio, et terminus producendus existat: ergo a simili, cum ratio formalis subsistentiae divinae sit in tribus divinis personis antequam fiat assumptio humanitatis, si illa sit ratio immediata terminandi talem assumptionem, etiam ex aequo tribus personis conveniet.

Deinde, si Filius terminaret humanitatem, non per propriam et personalem subsistentiam, sed per absolutam et communem, ut appropriatam Verbo, non posset persona Verbi, ut distinguitur a Patre, et Spiritu sancto, dici terminare humanitatem: sed hoc est erroneum, et damnatum in Concilio Toletano III. supra laudato, ubi dicitur, quod solus Filius assumpsit humanitatem in eo quod est proprium Filii: ergo, etc. Sequela maioris patet: quia enim virtus creandi, v. gr. communis est tribus personis, non potest Filius per illam virtutem sibi appropriatam, seu ad se determinatam per relationem filiationis, aliquid producere, quin idipsum producat Pater, et Spiritus sanctus: ergo cum subsistentia absoluta sit communis tribus personis, non poterit Filius per illam specialiter terminare humanitatem, quantumvis ad se sit modificata, et determinata per subsistentiam personalem.

Denique, si Verbum divinum dumtaxat terminaret humanitatem per subsistentiam absolutam, modificatam per suam subsistentiam personalem, sequeretur, quod humanitati assumptae non communicaret personalitatem propriam, sed dumtaxat subsistentiam communem et absolutam. Probatur: ideo Pater communicando essentiam Filio, non communicat ipsi paternitatem, quia essentia, in qua est primaria vis generandi, tantum requirit Paternitatem ut conditionem sine qua non fieret generatio divina: ergo a simili si ratio formalis et proxima terminandi humanitatem in Filio sit subsistentia absoluta, et proprietas seu relatio personalis Filii solum interveniat tamquam conditio, consequens erit, quod Filius communicabit humanitati dumtaxat subsistentiam absolutam, non vero personalem.

Dices 1. Per illam rationem convenit Verbo terminare formaliter unionem hypostaticam, per quam virtualiter continet perfectionem suppositi creati, et capax est terminare potentiam obedientialem creaturae: sed haec ipsi conveniunt ratione subsistentiae absolutae, non vero personalis, igitur Verbum primario terminat per subsistentiam absolutam, non vero per relativam. — Negat maiorem Doctor, quia, ut diximus alias ex ipso, ratio formalis terminativa in Verbo non petitur ex continentia virtuali; sed dumtaxat ex independentia in ratione suppositi; quippe Verbum divinum non terminat humanitatem per modum causae efficientis et producentis, sed dumtaxat per modum suppositi terminantis, cui virtus terminativa competit praecise, quia in se et ex se habet rationem suppositi omnino independentis.

Dices 2. Per illud divinae personae convenit esse terminum assumptionis naturae humanae, per quod ei competit subsistere: atqui convenit persona divina subsistere per subsistentiam absolutam, non vero per relativam: ergo Verbum terminat humanitatem primario et immediate per subsistentiam absolutam. — Distinguo maiorem: per quod convenit ei subsistere essentialiter, nego: personaliter, concedo; per id enim terminatur humana natura, per quod ultimo constituitur in esse personae. Similiter distincta minore, nego consequentiam.

Dices 3. Personalitas Verbi est quid idem cum natura divina: ergo non magis immediate terminat humanitatem per subsistentiam propriam, quam per subsistentiam communem et absolutam. Distinguo antecedens: idem est realiter, concedo: formaliter, nego: unde neganda est consequentia: sicut enim distinctio formalis, quae est inter paternitatem, et Essentiam divinam, sufficit ut essentia communicetur Filio, non communicata personalitate; ita formalis distinctio filiationis a natura divina est sufficiens, ut filiatio immediate terminet humanitatem, licet eadem immediatione Essentia divina non terminet.

Dices 1. Ex unione immediata humanitatis cum divinitate non sequitur unio personalis cum tribus divinis personis, nec consequenter tres divinas personas esse incarnatas: ergo nulla est ratio, qua maxime duae praecedentes Conclusiones stabiliuntur. Consequentia patet. Antecedens probatur: quia si hoc sequeretur, maxime vel ratione connexionis personarum in una essentia, vel ex habitudine personarum inter se: at non primum, quia personae divinae sunt unitae in essentia, et tamen una non est alia, nec in alia, nisi ratione essentiae: non etiam secundum, quia illa habitudo est oppositionis, seu distinctionis, qua una persona distinguitur ab alia, quia ipsi relative opponitur: haec autem habitudo potius arguit naturam humanam uniri posse uni personae, et non alteri: igitur, etc.

Nego antecedens: inde namque revera sequitur naturam humanam uniri substantialiter tribus personis, quia uniretur illis in vinculo communi substantiali, scilicet subsistentia: unde etiam sequeretur tres personas esse incarnatas, quia tres personae sunt unus Deus, quippe uniuntur in una essentia, ut in communi vinculo, licet una non sit alia, nec in alia nisi ratione essentiae. Quocirca sicut tres personae sunt unus Deus, quia uniuntur in una Essentia divina communi, sic tres personae essent homo, quia unirentur in humanitate assumpta ad essentiam, et existentiam communem. Nec valet paritas unionis relationum divinarum cum Essentia divina, quia ideo personae divinae propter illam unionem non sunt idem, quia Essentia divina cum illis relationibus non habet oppositionem, et idem cum ipsis potest identificari, illae vero relationes invicem opponuntur, et propterea constituunt distinetas personas. Cum ergo humanitas oppositionem cum proprietatibus relativis non habeat, recte infertur, quod si immediate uniretur subsistentiae absolutae et communi, etiam uniretur saltem mediate tribus personis.

Dices denique. Quando Verbum divinum assumpsit humanitatem, vel illi tribuit esse absolutum et essentiale, vel dumtaxat esse relativum: si primum, ergo per subsistentiam absolutam: nam absolutum, et essentiale non potest tribui per relativum: posterius autem dici nequit, quia persona humana est quid absolutum; et subinde non poterat suppleri per aliquid respectivum. — Respondeo. Verbum divinum non tribuisse humanitati subsistentiam suam relativam; nec id officere: quippe humanitas quidem subsistit absolute, quando habet propriam subsistentiam, non vero quando habet alienam: tunc enim induit rationem ipsius subsistentiae sibi communicatae: unde persona Christi dici posset relativa; quia persona illa non aliud est, quam filiatio, quae formaliter est relativa.

UTRUM SUBSISTENTIA DEI ABSOLUTA ET COMMUNIS TRIBUS PERSONIS POSSIT NATURAM HUMANAM ASSUMERE, ILLIQUE IMMEDIATE UNIRI.

NOTANDUM 1. Certum esse, quod si Deus non esset trinus in Personis, sed in unica dumtaxat persona existens, uti existimant Iudaei, et alii infideles, qui mysterium Trinitatis negant, posset alienam naturam assumere, illique immediate uniri; nam in ea hypothesi haberet omnipotentiam, necnon et personalitatem absolutam, qua constitueretur in ratione personae: quae cum esset infinita in subsistendo, et terminando, haberet vim terminandi, et subsistendi id omne, quod sustentabile et terminabile est, quia non esset minor illius virtus in terminando, quam sit modo in personalitate et subsistentia relativa Verbi, cuius infinita virtus terminativa procedit a subsistentia absoluta, tamquam prima radice, quae imbibitur in subsistentiis relativis et constitutivis divinarum personarum. Solum ergo difficultas et controversia est inter Theologos, an subsistentia absoluta, qua individuum Deitatis, seu hic numero Deus, qui subsistit in tribus personis, quatenus praescindit a subsistentiis relativis, posset assumere naturam humanam, et ipsi immediate uniri. Quae ut evidentius dissolvatur,

NOTANDUM 2. Duplicis generis in Deo subsistentiam admitti: unam quidem absolutam et communem; alias vero relativas et personales; quales sunt subsistentia Patris, Filii, et Spiritus sancti. De posterioribus subsistentiis nulla est controversia apud Theologos, cum enim sit de fide tres divinas personas realiter ab invicem esse distinctas, consequens est, ut earum quaelibet habeat propriam subsistentiam, per quam in suo esse personali constituuntur, et ab alia distinguatur. Verum nonnulli Theologi negant in Deo subsistentiam aliquam absolutam et communem, quae naturae divinae ita conveniat, ut revera illam efficiat per se subsistentem, quatenus praescindit a personis divinis. Porro nobilior ac communior Theologorum sententia est illam subsistentiam absolutam esse admittendam, ut probavimus in tract. De Trinitate: siquidem per subsistentiam absolutam nihil aliud intelligimus, quam modum illum essentiae divinae, quo, ut praescindit a personis, est substantia completa per se existens, hoc est independenter a subiecto, a quo sustentetur, et ab aliqua parte, a qua compleatur, necnon incommunicabilis ulli extrinseco complemento a se realiter distincto: at nemo negare potest naturam divinam, ut praescindit a personis, esse substantiam completam per se existentem, et incommunicabilem ulli extrinseco complemento a se realiter distincto: igitur non debet esse dubium, quin detur id quod intelligimus per nomen subsistentiae absolutae. Quo etiam nomine eam designat S. Augustinus lib. 1. De Trinit. cap. 4. dum dicit: Divinam naturam ad se subsistere (idest subsistentia absoluta subsistere): Nam omnis, inquit, substantia ad seipsam crescit, quanto magis Deus? Hinc Agatho Papa in Epistola decretali, quae habetur 6. Synodo art. 1. ait: Confitemur Deum Patrem, Deum Filium, Deum Spiritum sanctum, non tres Deos, sed unum Deum: non trium nominum subsistentium, sed trium subsistentiarum unam substantiam, quibus verbis non negat subsistentiam relativam et personalem, de qua maxime tunc temporis erat controversia.

NOTANDUM 3. Duo posse considerari et distingui in subsistentia creata: unum quod compleat ipsam naturam, quae sine personalitate esset incompleta et imperfecta: alterum quod ipsam reddat incommunicabilem ulterius, ita quod sit ultimus ipsius naturae terminus: quae duo ita coniunguntur in creatis, ut nihil creatum possit causare unum, quin alterum etiam efficiat. Secus autem est in divinis, nam essentia divina, ut praescinditur divinis personis, cum sit infinita, est omnimodo completa in ratione naturae, non tamen est incommunicabilis: quippe tribus adorandis personis communicatur; unde subsistentia absoluta divinam quidem naturam significat completam et infinite perfectam; redditur autem personaliter incommunicabilis per subsistentias relativas ac personales: unde merito Doctor in 3. dist. 5. q. 1. n. 2. ait, quod si de ratione assumentis sit, quod efficiat naturam incommunicabilem, Deus per subsistentiam suam absolutam non potest esse terminus naturae humanae, nec eam assumere immediate, quippe cum per illam subsistentiam non possit eam reddere incommunicabilem. Igitur tantum remanet solvenda difficultas, an Deus per illam absolutam subsistentiam possit ita immediate assumere naturam humanam, ut eius terminet dependentiam quoad sustentationem, eamque perfecte completam efficiat.

Conclusio unica. — NATURA DIVINA, UT PRAESCINDIT A PERSONIS, ET SUBSISTIT SUBSISTENTIA ABSOLUTA, POTEST TERMINARE DEPENDENTIAM NATURAE CREATAE: EAMQUE REDDERE SUBSISTENTEM. Ita Doctor loco mox laudato, et dist. 1. q. 2. n. 6. ubi ait:

Quod autem ipsa essentia per se existens posset esse terminus proximus illius unionis, videtur, quia illa nullum habet esse a persona, sed est prius naturaliter, quam sit persona, et dat esse personae: est enim natura de se haec, et per se subsistens: licet non incommunicabiliter. Videtur autem, quod incommunicabilitas non sit necessario ratio propria terminandi istam dependentiam, sed subsistentia singularis.

Ex quibus Conclusionem sic probo: Probatur antecedens: Ens per se subsistens subsistentia absoluta, et omnino independens ab alio ut compleatur, ac proinde habens virtutem illimitatam et infinitam in ratione subsistendi, habet id omne quod requiritur ad assumendam et uniendam sibi naturam alienam, et ad efficiendam eam subsistentem: atqui Essentia divina sic spectata est huiusmodi; nam infinita est in ratione existendi et subsistendi, et omnino independens ab alio, sive ut in ipso existat tamquam in subiecto, sive ut ab alio tamquam a parte compleatur; igitur habet virtutem infinitam, et omnino independentem ad existendum et subsistendum.

Minor patet. Maior etiam constat, non enim alia ratione diximus Verbum Divinum posse per suam subsistentiam relativam assumere et sibi unire naturam humanam, quam quia habet virtutem infinitam et omnino independentem in ratione subsistendi, saltem infinitate identica, quatenus videlicet illius subsistentia imbuitur et identificatur cum subsistentia absoluta, qua omnino infinita est; igitur pari ratione haec subsistentia absoluta poterit naturae humanae dependentiam terminare, eamque perfecte subsistentem reddere.

Probatur secundo: Si quid obstaret quominus illa subsistentia absoluta posset efficere naturam absolute subsistentem, maxime quia cum haec absoluta subsistentia sit communicabilis tribus personis, sicut et essentia, non posset illam naturam assumptam incommunicabilem efficere: sed haec ratio non officit. Primo, quia subsistentia creata tantum reddit naturam incommunicabilem suppositis a seipsa distinctis: sed illa subsistentia absoluta divina est incommunicabilis suppositis a se realiter distinctis; quippe personae Patris, Filii, et Spiritus sancti, quibus haec natura cum subsistentia absoluta communicatur, non distinguuntur realiter ab essentia et subsistentia absoluta divina, sunt enim unus Deus: igitur illa subsistentia absoluta reddere potest naturam incommunicabilem alteri supposito realiter a se distincto; et consequenter eam efficiet incommunicabilem ea incommunicabilitate, qua sufficiat ad rationem subsistentiae, et suppositi. — Deinde, subsistentia propria id maxime habet peculiare, quod reddat naturam independentem actu ab aliquo supposito immediate, in qua independentia immediata maxime consistit illius incommunicabilitatis ratio: sed ea ipso quo dependeret natura humana totaliter a subsistentia absoluta, non posset dependere ulterius immediate a divinis personis; sed dumtaxat mediate: ergo hac ratione non minus redderetur incommunicabilis per absolutam subsistentiam, quam per propriam. His adde, non esse nostram sententiam, quod subsistentia absoluta possit seipsa supplere omnem effectum, quem praestat suppositum, et personalitas; sed solum, quod praestare possit illius effectum primarium, qui consistit in complemento naturae; ita quod natura subsistens reddatur omnimodo completa et perfecta substantialiter, nec indigeat ulteriori complemento: hoc autem complementum praestare potest ipsa subsistentia absoluta: igitur potest efficere naturam aliquam subsistentem; et subinde potest illam assumere.

Confirmatur: Complementum enim, quo indiget natura humana singularis, et quod recipit a personalitate propria, vel aliena, est complementum praerequisitum ad actiones; unde illud vulgare: actiones sunt suppositorum: sed natura divina, ut praescindit a personalitatibus, habet omne complementum praerequisitum ad actiones, tam ad intra, quam ad extra: ergo ut sic potest complere naturam creatam non minus quam propria personalitas creata.

Probatur minor quantum ad actiones ad extra: certum est enim, quod Deus, ut unus sine ulla multiplicatione personarum, et consequenter sine ulla personalitate relativa Paternitatis, Filiationis, et Spirationis activae et passivae, posset mediante subsistentia absoluta operari, ac producere quidquid producit ad extra: Deus enim non agit ad extra ut trinus, sed ut unus. Patet etiam eadem minor quantum ad operationes ad intra: illae enim non praesupponunt necessario personalitatem; nam actio productiva Filii, nimirum generatio activa Patris, et eius Paternitas, est ipsamet personalitas Patris, nec praesupponit aliquid praeter Essentiam divinam singularem, ut per se existens est: ergo Essentia divina singularis habet etiam omne complementum praerequisitum ad actiones ad intra, nec completur per personalitates divinas, sicut natura creata completur per personalitatem creatam: quod utique maxime verum est in sententia Doctoris docentis personalitates, et relationes divinas non importare formaliter perfectionem; quod enim non dicit formaliter perfectionem non potest formaliter complere, aut perficere naturam divinam.

Obiicies 1. Essentia divina, ut praescindit a relationibus, non habet subsistentiam absolutam: ergo ut sic non potest terminare unionem naturae humanae. Probatur antecedens: Primo, quia natura divina habet a sua existentia id omne quod habere posset ab ulla subsistentia absoluta ipsi superaddita: ergo frustra et sine ullo fundamento admittitur illa subsistentia absoluta. Secundo, si haberet Essentia divina subsistentiam absolutam, sequeretur, quod in Deo daretur suppositum absolutum, et persona absoluta, et consequenter sic essent quatuor personae in Deo: quod est haereticum. Tertio, subsistentia est ultimus terminus naturae, quam afficit: sed Essentia divina, ut praescinditur ad personalitates, nihil habet quod sit eius ultimus terminus, alioquin esset incommunicabilis tribus personis; igitur non habet subsistentiam absolutam; et consequenter ruit principale argumentum nostrae assertionis.

Nego antecedens; et ad eius primum probationem dico, quod si verum sit illius antecedens, existentia absoluta Essentiae divinae erit ipsiusmet subsistentia, quod certe nullatenus nobis adversatur. Quantum autem ad rei veritatem, et conformiter ad doctrinam Subtilis Doctoris, existimo non distingui alio modo subsistentiam absolutam Essentiae divinae ab eiusdem existentia, quam vel solo nomine, vel sola distinctione rationis ratiocinantis; nam Doctor locis supra laudatis asserit Essentiam divinam, ut per se existentem, posse terminare unionem naturae humanae; et consequenter subsistentiam pro existentia usurpat.

Ad secundam probationem, nego sequelam maioris: nam per suppositum et personam communiter intelligitur id quod est omnino incommunicabile; cum autem natura assumpta per illam subsistentiam absolutam non esset omnino incommunicabilis, sed ulterius posset communicari personis divinis, et ab eis ultimo terminari, idcirco proprie non posset dici persona, sed tantum substantia singularis completa substantialiter.

Ad tertium probationem: Distinguo maiorem: de ratione subsistentiae est quod sit ultimus terminus, quatenus est subsistentia creata vel divina personalis et relativa, concedo: de ratione subsistentiae, ut sic, aut quatenus est subsistentia divina absoluta, nego. Itaque nego, quod de ratione subsistentiae, ut sic, sit esse complementum formale naturae, quia oporteret omnem subsistentiam complere naturam substantialiter, et sic subsistentia divina personalis ac relativa compleret naturam divinam, quod falsum est, quia ex se, et per se est omnimode completa in ratione naturae. Nec etiam de ratione eius subsistentiae, ut sic, est quod sit ultimus terminus incommunicabilitatis naturae, quia alias subsistentia absoluta efficeret naturam omnino incommunicabilem. Unde non existimo posse dari aliquem unum conceptum determinatum subsistentiae ut sic, qui conveniat univoce omni subsistentiae tam relativae, quam absolutae.

Instabis: Doctor Subtilis in 3. dist. 1|ordinatio:liber.3/distinctio.1. qu. 1. docet idem personam posse assumere, quia est incommunicabilis: naturam vero divinam non posse, quia communicabilis est: igitur eius sententia est, subsistentiam absolutam non posse esse terminum naturae assumptae. Deinde, idem dist. 6. qu. 1. affirmat naturam assumptam non posse existere per existentiam Verbi: sed, ut mox diximus, subsistentia et existentia absoluta idem sunt: igitur si non possit illa natura existere per existentiam absolutam, nec etiam poterit per subsistentiam absolutam subsistere. — Respondeo ad primum, non eam esse mentem Doctoris, ut fingit Lorca, qui existimat Subtilem Doctorem nostrae assertioni adversari: siquidem eo loci tantum contendit Doctor non bene probari a Varrone, et S. Thoma, quod persona divina possit supplere defectum personalitatis propriae, ex hoc quod contineat in se virtualiter perfectionem cuiuslibet personae creatae. Quia, inquit Doctor, non magis persona divina continet virtualiter quamcumque personam creatam, quam natura divina contineat virtualiter quamcumque naturam creatam: sed ex eo quod natura divina contineat virtualiter naturam creatam, non sequitur, quod possit cum ea uniri in unitate naturae, neque efficere ut loco naturae humanae faciat unum per se cum personalitate humana: ergo nec ex continentia virtuali personae divinae sequitur quod possit ita supplere defectum personalitatis humanae, ut eius vice et loco possit facere unum per se cum natura humana. Ad secundum, dico nihil contra sententiam nostram evinci, nam ex eo quod natura humana dicatur assumi per subsistentiam absolutam, non sequeretur quod illa deberet existere per existentiam absolutam, quia antecedenter ad illam assumptionem et unionem, qua uniretur istae subsistentiae absolutae, deberet necessario praescindi existens propria existentia: et consequenter licet subsistentia, et existentia absoluta sint unum et idem, non sequeretur quod natura illa existeret existentia absoluta; sicut per subsistentiam absolutam subsisteret.

Obiicies 2. cum Vasquez disp. 27. c. 2. hanc nostram assertionem adversari SS. Patribus, et Conciliis: SS. Patribus quidem, quia SS. Patres non cognoverunt unionem aliam naturae creatae cum Deo, nisi vel in natura, vel in persona, quam solam admittunt; sed unio cum natura divina ratione subsistentiae absolutae non est unio nec in natura, nec in persona: igitur nostra assertio SS. Patribus adversatur. Minor apparet: non enim fit unio naturae humanae cum divina in unitate naturae. Neque etiam illa unio fieret in unitate personae; siquidem subsistentia absoluta non habet rationem personae. Minorem probat Vasquez, Primo, quia nullius alterius unionis usquam mentionem fecerunt. Secundo, quia Concil. Toletanum XI. aperte dicit: Solus tamen Filius formam servi accepit in singularitate personae, non in unitate divinae naturae; in id quod proprium est Filii, non quod commune Trinitati. Tertio, S. Anselmus quaest. praecedenti a nobis laudatus diserte docet, Eum qui recte suscipit Incarnationem, credere Verbum non assumpsisse hominem in unitatem naturae, sed in unitatem personae. Quibus verbis S. Anselmus arguit adversus haereticum, qui dicebat, quod incarnata divina persona, necessarium erat tres simul incarnari: quem errorem, ut revincat Anselmus, infert eum haereticum sentire unionem fuisse factam non in persona, sed in natura: at si praeter unionem in natura, vel in persona, possibilis esset unio cum homine Deo, ut communis tribus personis ratione subsistentiae absolutae, illatio S. Anselmi non valeret: quippe ex unione naturae humanae cum subsistentia absoluta et communi, verum esset quod si illa unio tribueretur uni personae, etiam tribuenda esset duabus aliis: igitur etc.

Nego maiorem, et ad eius primam probationem dico, quod etsi SS. Patres et Concilia non meminerint alterius unionis, quam eius quae fit vel in unitate naturae, vel in unitate personae, non sequitur, quod aliam impossibilem iudicaverint: locuti sunt enim de unione actu, non vero de possibili: quia agebant contra haereticos Eutychianos, vel Nestorianos: quorum illi asserebant unionem Verbi factam fuisse in unitate naturae: hi vero negabant eam fuisse peractam in unitate sive naturae, sive personae. Ad secundam dico, eos dumtaxat docere unionem Verbi cum natura humana factam fuisse non in natura, sed in persona: seu in id quod proprium est Filio, non quod est commune toti Trinitati; non tamen negata unione in natura, inferunt necessario illam debuisse fieri in persona, sicut contendit Varquez. Adde quod loquuntur de unione ut actu peracta est, non vero de ea qua fieri posset. Ad tertiam probationem dico, Sanctum Anselmum non necessario concludere, quod si unio non sit facta in unitate personae, necessario et absolute fieri debuerit in unitate naturae: quasi non esset alius modus unionis Deo possibilis; sed dumtaxat, quod duo illi modi, nempe in unitate naturae, et personae, solum erant actu: scilicet unio in unitate naturae in creaturis, quae componuntur ex diversis partibus in unam naturam coalescentibus; aliam vero in unitate personae, qua natura divina et humana invicem sociantur.

Instabis: Si uniretur natura divina naturae humanae, ut subsistens subsistentiae absolutae, vel uniretur in unitate naturae, vel in unitate personae: quippe illa esset unum singulare: ergo vel idem realiter cum natura divina, per quam subsisteret: vel completa per personam: sed neutrum dici potest. Non quidem primum, quia alias esset idem natura assumens, et natura assumpta: vel ex natura divina et humana fieret una aliqua natura, quod est absurdum. Non etiam in unitate personae, quia natura divina, cui uniretur immediate, non est persona: igitur unio illa non est possibilis. — Nego maiorem: non enim tunc assumptio aut unio naturae humanae fieret in unitate vel naturae, vel personae, sed dumtaxat in unitate unionis naturae divinae cum natura humana: ex qua sequeretur, quod natura humana dependeret a natura divina, et esset ipsi intime unita, sicut de facto dependet a Verbo, quia ipsi intime unitur.

Urgebis: Ex eo quod persona est terminus immediatus unionis naturae ad Verbum, sequitur quod natura sit unita in unitate personae: ergo ex eo quod natura divina esset terminus immediatus unionis naturae humanae, consequens esset quod illa unio fieret in unitate naturae. — Nego consequentiam, quia coniungi seu assumi in unitate personae nihil aliud denotat, quam naturam quae assumitur coniungi immediate cum persona, et esse subsistentem in illa persona: sed uniri, seu assumi in unitate naturae, significat, quod natura assumpta vel identificetur naturae assumenti, vel faciat cum ipsa compositionem, constituendo cum ea tertiam aliquam naturam, quod utique omnino Deo repugnat. Unde si valeat haec consequentia: Natura humana est assumpta a divina persona, ergo ad unitatem personae; haec tamen non valeret: Est assumpta a natura: ergo ad unitatem naturae. Quia, inquit Doctor dist. 1. qu. 2. circa finem, in priori enthymemate, ex vi constructionis verborum, significatur subsistentiam personae divinae communicari naturae humanae, absque eo quod identificetur cum ea, aut aliquam cum ea compositionem efficiat: significatur enim solum naturam humanam subsistere in persona divina: in posteriori vero enthymemate, ex vi constructionis verborum, significatur naturam communicari naturae vel per identitatem, vel per compositionem; cum enim dicitur natura assumi ad unitatem naturae, satis declaratur non amplius duas, sed unicam ex duabus naturam coalescere: quod utique Deo repugnat.

Obiicies: Illa subsistentia absoluta non impediret resultantiam personalitatis propriae: ergo id fieri non potest. Consequentia patet: alias enim cum natura simul assumeretur persona. Quod sit impossibile, patebit infra. Antecedens vero probatur: illud solum potest impedire resultantiam personalitatis creatae, quod ei tribuere potest id omne, quod haberet a propria personalitate: atqui subsistentia communis non potest conferre naturae assumptae incommunicabilitatem, quam ei tribueret propria natura: igitur non potest impedire resultantiam illius personalitatis. — Nego antecedens: ut enim subsistentia absoluta impediat in natura assumpta propriam personalitatem, sufficit quod tribuat illi naturae existere per se, et esse completam essentialiter, etiamsi non conferat illi incommunicabilitatem, quae desideratur ad rationem subsistentiae; nam cum ratio existendi per se sit prior in persona, quam incommunicabilitas, qua dumtaxat ex illa sequitur, consequens est, quod si impediatur resultantia propriae personalitatis, quatenus illa est modus existendi per se, et complete essentialiter, etiam impediet ex consequenti illius resultantiam, quatenus esset modus existendi incommunicabiliter. His adde, quae diximus supra, vel quod incommunicabilitas non sit de ratione subsistentiae: vel quod illa subsistentia absoluta redderet naturam assumptam incommunicabilem supposito a se realiter distincto: vel denique, quod licet natura illa assumpta non haberet immediate a suo termino, nempe a subsistentia absoluta, omnimodam incommunicabilitatem, illam tamen obtineret a terminis mediatis; puta a personalitatibus divinis, a quibus mediate et concomitanter aut consequenter illa natura sic assumpta terminabitur, sicut terminatur, et fit incommunicabilis ipsa subsistentia absoluta.

Obiicies denique: In ea hypothesi, hic Deus esset hic homo: sed hic homo est persona: ergo natura sic assumpta assumeretur in unitate personae. — Nego minorem: Sicut enim persona non significatur per hunc terminum, Deus; ita neque significaretur per hunc terminum, homo: unde licet hic homo sit nomen suppositi ac personae ordinarie

Inquies: tamen non ita foret in praesenti hypothesi, quia nempe hic homo dumtaxat subsisteret per subsistentiam, quae non esset personalis, sed tantum, quae efficeret naturam ultimo completam communicabiliter, non vero incommunicabiliter, quia haec natura assumpta sicut et subsistentia, per quam subsisteret, esset communicabilis tribus personis.

Instabis: Eo in casu vel quaelibet ex divinis personis esset homo, vel non: utrumque autem videtur absurdum: ergo, etc. — Respondeo, quod qualibet foret homo, quippe humanitas cum ipsa subsistentia absoluta tribus personis communicaretur: neque inde ullum apparet inconveniens, si enim superficies, v. g. cui inest albedo, simul existeret in Petro et Paulo, revera Petrus et Paulus forent albi: ergo pari ratione, si unio naturae divinae cum humana communicaretur tribus personis una cum ipsa subsistentia absoluta, haud dubium quod qualibet ex illis personis esset homo, sicut est hic Deus per se subsistens.

Notandum 1. Theologos convenire tres personas divinas posse simul assumere et terminare eamdem humanitatem terminatione mediata: si nempe subsistentia absoluta et communis illam naturam immediate assumeret et terminaret: quia, ut dictum est in praecedenti Quaestione, eo ipso quod talis subsistentia communis illam naturam terminaret, et sibi uniret, terminaretur etiam a subsistentiis relativis personarum, quibus illa subsistentia absoluta communicaretur. Conveniunt insuper, quamlibet ex divinis personis posse naturam humanam assumere, et illam sibi hypostatice unire; siquidem assumptio naturae competit persona, vel active ratione omnipotentiae, quae est illius assumptionis principium effectivum; vel passive ratione personalitatis, quae est illius assumptionis terminus: sed quaelibet ex divinis personis habet per omnipotentiam, et personalitatem omnino independentem infinitam vim in terminando: igitur quaelibet potest naturam humanam assumere, et incarnari. Neque inde sequeretur ulla personarum confusio, licet Pater, si incarnaretur, appellaretur Filius; nam eadem persona potest dici Pater, et Filius diverso respectu: illa autem divina persona diceretur Pater, quatenus est principium generationis aeternae Verbi: diceretur autem Filius, quatenus esset terminus generationis temporalis ex Virgine: unde non esset Filius Dei, sicut Verbum, sed dumtaxat Filius Virginis.

Notandum 2. Certum esse tres divinas personas peculiari et nobiliori modo residere in humanitate Christi, quam in omnibus creaturis. Quam utique veritatem eleganter docet S. Augustinus Sermone 3. De Tempore, ubi ait: Filius suscepit carnem, et non deseruit Patrem, nec se divisit a Patre. Suscepit, inquam, Filius carnem in proprietate: sed tamen Pater, et Spiritus sanctus, non defuit maiestate. In divinitate aequalitas, in carne sola Filii proprietas; non tamen a Patre, aut Spiritu sancto recessit aliquando divinitas. Cum ergo una sit Deitas, una sit divinitas, implerit quidem carnem Christi, et Pater, et Spiritus sanctus: sed maiestate, non susceptione, etc. Haec autem nobilior et peculiaris residentia colligitur ex connexione, vel potius identitate essentiali, quae est inter divinas personas; ita quod, si per impossibile tres adorandae personae in omnibus creaturis non existerent, tamen propter unionem unius personae cum humanitate, duae aliae etiam in illa residerent: Quemadmodum enim (inquit sanctus Basilius Epist. 48.) in catena, qui unius annuli summitatem apprehendit, eo ipso simul alterum insertum attrahit: ita et hic qui Spiritum trahit, per ipsum Filium, et Patrem una simul attraxit. Et si quis tenet Filium apprehenderit, habebit et ipsum utrumque, hinc Patrem illius, illinc Spiritum sanctum undique compactum. Non est igitur difficultas de praesentia reali et personali trium divinarum personarum in eadem humanitate: sed dumtaxat de earumdem unione hypostatica, an videlicet tres simul eidem naturae individuali possint uniri hypostatice.

Notandum 3. Circa praesentem Quaestionem duas principes esse sententias: Primum quidem affirmantem tres divinas personas posse simul eamdem naturam assumere: quam tuetur S. Thomas 3. p. q. 3. art. 6. quem sequuntur eius discipuli, qui in suas partes etiam ex nostris advocant Alensem q. 2. memb. 1. S. Bonaventuram in 3. dist. 1. art. 1. q. 3. Ochamum item in 3. dist. 1. et nonnullos alios. Secundam vero sententiam tuetur Subtilis Doctor in 3. dist. 1. quaest. 2. num. 5. cum suis omnibus discipulis, quibus ut subscribamus, sit

Conclusio prima. — PLURES DIVINAE PERSONAE NON POSSINT EANDEM NUMERO NATURAM ASSUMERE, ILLAMQUE PROPRIA SUBSISTENTIA IMMEDIATE TERMINARE.

Probatur primo, auctoritate S. Anselmi lib. 2. Cur Deus homo, cap. 9. ubi ait: Plures personae nequeunt unum, eumdemque hominem assumere in unitate personae: quare in una persona tantum hoc fieri necesse est. Et libro De Incarnatione Verbi, cap. 1. Filio incarnato, non est necesse alias quoque personas incarnari, sed impossibile.

Nec valet reponere cum S. Thoma, eiusque discipulis, S. Anselmum ibi hominem accipere pro natura singulari personata propria personalitate; non vero pro natura, quae nondum intelligitur affecta sua personalitate. — Haec enim responsio aliena est prorsus a mente S. Anselmi: quippe eius intentum erat investigare in quam trium divinarum personarum facta fuerat hypostatica unio; supponit autem non fuisse peractam in tribus divinis personis, imo nec fieri potuisse, ut inde colligat in una tantum persona, nempe secunda, illam unionem fuisse factam: et revera quidem, nam si per hanc particulam, hominem, S. Anselmus intelligeret humanam naturam affectam sua personalitate, nihil plane concluderet; quia aeque implicat hypostasin assumi ab una persona, atque a tribus. Adde quod paulo post asserit, Verbum assumpsisse hominem, quo significat, vocabulo hominis nihil aliud denotari, quam naturam humanam secundum se spectatam.

Probatur secundo: Si tres divinae personae possent simul assumere eamdem numero naturam, sequeretur naturam illam esse infinitam: at repugnat naturam aliquam creatam infinitam esse: ergo pariter repugnat illam a pluribus personis assumi. Minor constat. Probatur maior: idcirco natura divina concluditur esse infinita, quia ipsa eadem numero potest esse indivisam in tribus suppositis divinis: ergo pari ratione si natura humana in tribus suppositis existeret, censeretur infinita. Patet antecedens, quia qua ratione illa natura potest esse in tribus personis divinis sine ulla sui divisione, eadem ratione posset esse in infinitis, atque haberet vim existendi infinitam; quia in infinitis personis posset existere. Consequentia etiam patet, quia natura humana singularis, qualis est assumpta a Verbo Divino, de se non est limitata potius ad tria supposita, quam ad centum, aut mille, si tot essent in divinis: ergo quantum est de se, si possit esse in tribus suppositis, poterit etiam esse in infinitis, si darentur.

Reponent Thomistae, falsam esse illam sequelam: idem namque, inquiunt, natura divina censetur infinita, non quia communicatur tribus suppositis, sed maxime quia communicatur suppositis a se realiter indistinctis, qua connaturaliter exigit, et sibi identificat: secus autem est de natura humana assumpta, qua nec identificaretur illis suppositis, sed esset ipsis adventitia: nec illa connaturaliter exigeret, sed dumtaxat ad illa determinaretur per potentiam obedientialem. — Contra, infinitas et illimitatio non oritur ex sola illa identitate unius rei ad alteram, sed ex sola aptitudine, qua res aliqua potest infinite se communicare: si enim daretur aliqua albedo, v. g. quae ex se posset infinitos parietes afficere et dealbare, licet ab eis esset distincta realiter, et solum adventitia, non minus tamen censeretur infinita, quia contineret virtutem et perfectionem infinitarum albedinum: ergo pari ratione, si natura humana communicari posset infinitis suppositis, quamvis eis foret adventitia, et ab eis realiter distincta, non minus censeretur infinita.

Probatur tertio: Natura humana affecta propria subsistentia et personalitate non potest assumi a Verbo Divino: ergo ubi affecta est personalitate Verbi non potest amplius assumi a Patre, nec a Spiritu sancto. Consequentia patet a paritate rationis; ideo enim natura affecta propria personalitate non est amplius assumptibilis hypostatice, quia est omnimode completa et terminata substantialiter: at etiam talis est per suppositum Verbi: igitur, etc.

Negant paritatem Thomistae, et rationem disparitatis hanc proferunt, quod aperta sequeretur contradictio si natura subsistens, et terminata per propriam personalitatem, rursus terminaretur per aliam; requireretur enim, quod illa subsisteret in se, et in alio: et sic subsisteret in se, et non subsisteret; quod est contradictorium: secus autem est si subsisteret in tribus personis, quia tantum subsisteret in alio. — Contra, non aliunde potest esse contradictio, quod natura subsistat in se, et in alio, quam quia, ut subsistit in se, est totaliter et adaequate terminata ac substantialiter completa, ex quo fit ut non possit amplius terminari et compleri: atqui eadem ratio contradictionis sequitur ex eo, quod natura sit terminata per personalitatem Verbi, quia subsistentia Verbi non minus perfecte, imo longe perfectius terminat et complet substantialiter illam naturam, quam terminare ae complere possit proprium suppositum; igitur par utrobique ratio. Adde quod gratis supponant esse contradictionem, quod natura subsistat in se, et quod subsistat in alio; nam omnis contradictio debet esse penes unum et idem respectu unius et eiusdem: et in eo casu, natura humana non esset in se, et in alio respectu unius et eiusdem, quia esset in se respectu et ratione propriae subsistentiae; in alio autem, ratione subsistentiae alienae: igitur non solum nulla est eorum replicatio, sed etiam minus recta locutio.

Probat tertio Doctor: Non potest unum et idem a pluribus adaequate pendere: at si natura creata tribus personis divinis uniretur, a pluribus totaliter et adaequate penderet: ergo repugnat unam et eamdem naturam a pluribus personis divinis assumi. Maior videtur certa, eamque colligit Doctor per inductionem. Primo quidem ab exemplo causae efficientis totalis: nam alias sequeretur, quod illae causae essent totales, et non essent totales. Essent totales, ut supponitur tam a nobis, quam ab adversariis: non essent autem totales, quia cum de conceptu intrinseco causa totalis sit quod totum effectum et totaliter producat, eo ipso quod alia causa simul cum ipsa illum produceret, sequeretur quod vel partialiter cum ipsa produceret illum effectum, et sic non esset illius causa totalis; vel totaliter produceret, et sic alia causa nihil influeret in effectum, quippe supponeret illum a priori causa totali productum. Colligit etiam ab inductione in aliis generibus causae, maxime vero in accidentibus, quae cum essentialiter pendeant a subiecto, unum et idem pendere non potest a duobus subiectis primis in suo genere. Minor vero suadetur; id enim ab altero totaliter et adaequate dependet, quod existit illo posito, caeteris etiam quibuscumque seclusis: sed natura creata per quamcumque ex tribus divinis personis assumpta, revera subsisteret per se, et esset completa substantialiter, etiamsi non assumeretur ab aliis personis, sicuti est de facto a solo Verbo assumpta: igitur si a tribus assumeretur, a qualibet earum personarum totaliter et adaequate penderet. — Confirmatur: quia duae causae efficientes totales et eiusdem ordinis non possunt producere eumdem numero effectum; quia, ut mox dictum est, simul essent totales, et non totales; ergo a simili, duae causae formales extrinsecae, quales essent praedictae personae respectu terminationis illius naturae humanae, non possent illam terminare, quia illarum quaelibet totaliter terminaret, et non totaliter.

Huic rationi varie respondent Thomistae; sed communior eorum solutio ea est, quam tradit Caietanus dicens, quod licet non possit unus et idem effectus pendere a duobus dependentia causali, quae est stricta; potest tamen ita pendere dependentia non causali, sed terminativa, quae est dependentia non stricta: discrimen enim inter utramque dependentiam est, quod effectus productus a causa totali eatenus totaliter ab ea pendet, quatenus habet esse ab una causa, non relinquitur in eo capacitas, per quam censeatur pendere ab alia, quia nullum ab illa esse mutuatur, ratione cuius censeatur ab ea dependere: natura vero terminata subsistentia aliena non accipit suum esse ab ea, sed solum modum quemdam unionis, per quem dicitur ab ipsa sustentari et terminari. Cum igitur natura sit capax triplicis modi unionis, et diversi, quia tribus personis successive saltem potest uniri; dum habet unum modum, et ratione illius unitur uni personae, non manet expleta secundum extensionem capacitatis, qua terminari potest ab alia: quare accedere potest alia persona tribuens alium modum unionis: non quidem ex indigentia, sed ex sola capacitate. Hinc illa natura per unam subsistentiam terminaretur adaequate, adaequatione quidem intensiva, non autem extensiva: sicut patet in creatis ex vi eiusdem relationis, qua ad unum filium refertur, et ab illo adaequate intensive terminatur, dum generatur alter filius, ad ipsum denuo terminatur adaequatione extensiva. — Verum contra primo: quemadmodum effectus productus a causa efficiente totali suum esse ab ea mutuatur totaliter, ita natura aliqua singularis suam sustentationem et terminationem totalem accipit a suo termino totali: cum hoc solo discrimine, quod effectus accipiat esse simpliciter a causa: natura vero solum habeat esse modificatum a subsistentia: igitur quemadmodum acceptio esse totalis ab una causa totali excludit aliam quamcumque causam totalem eiusdem ordinis, ita acceptio esse modificati, scilicet sustentationis totalis, ab una subsistentia totali excludere debet quamcumque aliam subsistentiam totalem. Insuper, natura esset adaequate terminata et completa extensive per propriam subsistentiam: igitur etiam talis est per subsistentiam Verbi, quae non minorem habet virtutem terminandi naturam ac illius capacitatem explendi, quam propria subsistentia. Ad exemplum de relatione, dico illud esse falsum: sicut enim in quolibet individuo hominis geniti est diversa differentia individualis diversimode determinans naturam specificam, ita etiam est adaequata ratio terminandi relationem diversam filiationis: quapropter gratis asseritur, quod multiplicatis filiis non multiplicentur relationes: quippe cum sint diversae rationes fundandi, et omnes conditiones ad multiplicationem relationum desiderandae ibi reperiantur.

Obiicies 1: In mysterio Incarnationis tota ratio facti est potentiae facientis, inquit S. Augustinus Epistola 3. quae est ad Volusianum: igitur in hoc mysterio magis attendenda est virtus personae assumentis, quam conditio personae assumptae: at Omnipotentiae divinae non repugnat tres personas unicam naturam assumere: igitur id possunt exequi. Maior patet. Minor probatur: divinae personae possunt eamdem naturam assumere si non sese excludant a consortio eiusdem naturae: at ita est; quippe in eadem natura divina subsistunt: igitur etiam subsistere possunt in eadem natura humana. — Distinguo maiorem: attendenda est magis potentia facientis, quam ratio facti in his, quae contradictionem non implicant, concedo: quae implicant, nego. Implicat autem, ut diximus, quod eadem natura terminetur totaliter a pluribus terminis totalibus et adaequatis. Ad probationem minoris, dico non esse parem rationem de subsistentia divinarum personarum in natura divina, et in humana; tum quia natura divina est infinita, et sic ei non repugnat esse in pluribus; tum quia personalitates divinae non tribuunt rationem subsistendi naturae divinae, quia illa a se subsistit per suam subsistentiam absolutam, sed tantum personis, quae inter se sunt realiter distinctae: at vero naturae creatae personalitas tribuit subsistere, quod nequit a pluribus totalibus et adaequatis subsistentiis conferri.

Obiicies 2: Humanitas secundum se assumptibilis est a quacumque divina persona: ergo omnes simul eam possunt assumere. Antecedens constat, quia, ut diximus, quaelibet ex divinis personis potest naturam humanam assumere. Probatur consequentiam: in illo instanti, quo una ex divinis personis naturam assumit, aliae duae personae divinae possunt agere secundum ultimum potentiae suae, ut eamdem naturam assumant; quo in casu, vel illa natura a tribus assumetur, et sic habetur intentum; vel a nulla, quod est absurdum; quippe Deus agendo secundum omnimodam potentiam suam non potest frustrari effectu; vel ab una tantum, quod dici nequit, cum non sit potior ratio, cur assumatur ab una, quam a multis, cum tres divinae personae sint aequalis virtutis, et natura assumptibilis sit in potentia obedientiali, ut assumatur a qualibet divinarum personarum: igitur, etc. — Respondet Doctor num. 1. negando, quod tres divinae personae suam possint impendere virtutem ad assumptionem simultaneam eiusdem naturae, propter earum incompossibilitatem in terminatione eiusdem naturae; Deus enim suam virtutem non exercit circa impossibilia, et ea quae contradictionem important, qualis est illa assumptio simultanea. Possunt equidem, inquit Doctor, tres divinae personae simul agere ad assumptionem ipsius naturae ab aliqua persona ex illis, ita quod licet tres agant, unica dumtaxat naturam assumat, et terminet: Et si dicas, inquit Doctor, qualiter potest simul agere quaelibet persona ad uniendam illam naturam sibi, nego: quia impossibile est, ut simul uniatur pluribus: quia impossibile est totaliter dependere dependentia eiusdem rationis a pluribus personis, cum sit una terminari ad unam personam, et ad incompossibilia non possunt personae simul agere.

Instabis: Id praestare possunt tres divinae personae quod est in potentia obedientiali per ordinem ad quamlibet ipsarum: sed natura creata est in potentia obedientiali, ut assumatur a qualibet ex divinis personis: igitur tres simul possunt illam assumere. Maior constat. Probatur minor: antequam assumeretur natura a Filio, potuit assumi a Patre: ergo etiam postquam assumpta est a Filio. Probatur consequentiam: ideo fuit assumptibilis a Patre antequam assumeretur a Filio, quia ad illam assumptionem habebat potentiam obedientialem: sed illam eamdem potentiam habet, dum est assumpta a Filio, neque enim eam potuit perdere, cum sit ipsi realiter identificata; igitur eam conservat. Confirmatur: quia potentia obedientialis, quam habebat in ordine ad Patrem, non habuit suum actum, neque impleta fuit per sui ipsius assumptionem a Filio; siquidem illa potentia obedientialis ordinabatur ad unionem naturae cum Patre: unio autem cum Patre est diversae rationis ab unione cum Filio, sicut personalitas Patris est diversa rationis, aut saltem numero distincta a personalitate Filii: igitur unio quae fieret cum Patre distingueretur numero ab unione qua fieret cum Filio; et consequenter potentia naturae, quatenus respicit personalitatem Patris est vel diversae rationis, vel diversa numero a potentia respiciente unionem cum Filio; atque adeo unio cum Filio non reducit ad actum illam potentiam obedientialem naturae, quatenus ordinatur ad Patrem; ergo non obstante ipsius naturae unione cum Filio, habet adhuc potentiam obedientialem, ut uniatur cum Patre, et consequenter potest adhuc uniri. — Distinguo maiorem: quod est in potentia obedientiali, nec ullam habet repugnantiam, ut reducatur ad actum, concedo: quando illam habet repugnantiam: nego. Ad minorem dico: natura assumpta a Filio adhuc habet potentiam obedientialem ad Patrem, ut cum ipso uniatur in sensu diviso, concedo: in sensu composito, nego: hoc est, secundum se spectata posset quidem uniri cum Patre; id vero non potest quatenus assumpta et terminata est per Filium, quia iam omnimode est completa substantialiter, et totaliter terminata. Ad confirmationem similiter nego ultimum consequentiam: quamvis enim illa potentia obedientialis non habuerit actum quatenus ordinatur ad Patrem, non sequitur, quod illum possit habere, quando iam terminata est, et reducta ad actum per personalitatem Filii, propter incompossibilitatem terminationis totalis, qua fieret per personalitates Patris, et Filii: quam utique veritatem clare demonstrat Doctor respondendo ad praefatum argumentum ab exemplo parietis, qui licet habeat potentiam ad albedinem et nigredinem, tamen ubi reducitur ad actum per praesentiam et adhaesionem albedinis, non potest reduci ad actum illa potentia, quam habebat ad nigredinem, propter incompossibilitatem nigredinis cum albedine: Sic, inquit Doctor, natura nunc personata a Verbo, si dimitteretur ab eo, posset assumi a Patre; sed stante actuali assumptione a Verbo, licet sit in potentia assumptionis a Patre, non potest tamen reduci ista potentia ad actum, propter incompossibilitatem illius actus ad istum; hoc est, personalitatis Verbi ad personalitatem Patris in eadem natura assumpta.

Urgebis: Natura unita Verbo habet inclinationem ad personalitatem propriam: ergo et ad quodeumque potens illam personalitatem supplere: sed personalitas Patris potest illam supplere: igitur habet inclinationem ad personalitatem Patris. — Distinguo sequelam maioris: habet inclinationem ad id omne quod potest propriam personalitatem supplere, si aliunde non sit impedimentum et repugnantia, concedo: si sit, nego. Et similiter distinguo minorem: personalitas Patris potest illam supplere, in sensu diviso, et ex hypothesi quod non esset aliunde assumpta, concedo: in sensu composito, ubi semel assumpta est, nego. Adde quod retorqueri potest argumentum, quia quamvis natura assumpta a Verbo conservet inclinationem ad proprium suppositum, ut supponitur, non tamen potest simul cum unione ad Verbum habere personalitatem propriam: ergo licet ut unita Verbo haberet inclinationem ad suppositum Patris, non sequitur, quod possit cum unione ad Filium habere unionem cum Patre.

Obiicies 3: Idem accidens potest esse in duobus subiectis: ergo eadem natura in duobus suppositis. Probatur consequentia a paritate rationis. Antecedens etiam constat, quia possunt esse simul duo corpora, unum gloriosum, alterum non gloriosum, in eodem loco ergo possunt habere unum ubi: ubi autem est accidens ipsorum: ergo unum accidens potest esse in diversis subiectis. Quod autem eadem duo corpora habeant idem ubi, patet, quia correspondet ipsis idem locus, et consequenter eadem circumscriptio activa: ergo etiam habent eamdem circumscriptionem passivam: sed circumscriptio passiva est ubi: ergo illa duo corpora habent idem ubi. — Respondet Doctor negando antecedens, ad cuius probationem dicit illa duo corpora non habitura idem ubi, sed diversa. Et ad probationem respondet, locum illum, in quo continerentur duo corpora, habere duas circumscriptiones activas in eadem superficie, et consequenter duae erunt circumscriptiones passivae in illis corporibus, quia superficies ambiens est fundamentum sufficiens fundandi plures circumscriptiones activas in pluribus corporibus circumscriptis, sicut una albedo sufficit ad fundandas plures similitudines albi in pluribus albis. Verum, quoniam hic videtur Doctor supponere, quod unum accidens non possit esse in pluribus subiectis, cuius oppositum ex ipso docuimus in Philosophia, ideo respondeo negando consequentiam. Et ratio disparitatis est, quod non sequatur contradictio, ex eo quod unum accidens ponatur in pluribus subiectis, quia hoc solum designat multiplicationem praesentiae, et informationis, quod non repugnare docuimus in Physica; repugnat autem eamdem naturam subsistere pluribus subsistentiis. Ad Doctorem autem dicens ipsam negavisse accidens posse pluribus subiectis inesse, eo modo quo de facto unico subiecto inest: de facto enim ita est in uno subiecto, ut per se et adaequate dependeat ab illo, quo certo modo nequit existere in pluribus subiectis: sed in illis potest esse, ita ut tantum partialiter ab uno dependeat: simile autem dici nequit de subsistentiis: quia quaelibet subsistentia tribuit totum esse completum substantiale, et est ultimus eius terminus.

Obiicies denique: Si simultanea terminatio eiusdem naturae tribus divinis personis repugnaret, illa repugnantia peteretur vel ex parte naturae terminabilis, vel ex parte personarum terminantium: sed ex neutro capite potest haec repugnantia, seu contradictio reperiri. Non quidem ex parte personarum terminantium, quia illae non se excludunt a convenientia et terminatione eiusdem naturae creatae. Non etiam ex parte naturae, quia illa habet potentiam obedientialem ad omnes personas divinas: igitur illa simultanea terminatio a tribus personis divinis non repugnat. — Nego minorem: illa namque repugnantia petitur tum ex parte personarum assumentium, quae cum sint termini totales respectu naturae assumendae, non possunt suam virtutem simul exercere circa eamdem naturam: repugnat etiam ex parte naturae, quae cum sit omnimode completa per unam subsistentiam, non habet unde compleatur per alteram. Ad probationem dicens non eamdem esse rationem terminationis divinae, ac humanae; tum quia cum natura divina sit infinita, potest esse in pluribus suppositis: tum quia illa natura non completur in suo esse substantiali per subsistentias relativas, sicut compleretur natura humana: nam subsistentiae relativae non dant esse substantiale naturae divinae, quae iam supponitur undequaque completa per subsistentiam absolutam, sed dumtaxat eam naturam divinam determinant ad constituendas personas: unde non est paritas inter terminationem utriusque naturae.

Conclusio secunda. — UNICA PERSONA DIVINA POTEST PLURES NATURAS CREATAS ASSUMERE. Ut Doctor in 3. distinct. 1. qu. 5. ubi Conclusionem sic probat. Plures naturas simul assumi a Verbo non repugnat, neque ex parte Verbi, neque ex parte naturarum: ergo potest illas assumere. Probatur antecedens primo quidem ex parte Verbi, quia habet virtutem infinitam terminandi, ex subinde non potest exhauriri per terminationem unius naturae. Adde quod per illam terminationem tantum ponuntur in ipso Verbo plures relationes rationis, vel Verbum ipsum per suam subsistentiam terminat plures relationes reales naturarum assumptarum. Utrum autem repugnat Verbo. Non primum, quia multiplicatio relationum rationis nullam arguit in Verbo mutationem, aut dependentiam realem. Non etiam secundum, quia Deus, et tota Trinitas terminat omnes relationes creaturarum: igitur Verbum potest plures ex illis relationibus terminare. Non etiam repugnat ex parte creaturarum, quia omnes sunt in potentia obedientiali, et dependent aequaliter a persona divina assumente: ergo qua ratione una potest assumi, etiam et altera: actualis enim dependentia unius naturae non repugnat dependentiae alterius naturae, inquit Doctor.

Dices 1: Si Verbum assumeret plures naturas, aut esset unus homo, aut plures homines: at neutrum dici potest. Non primum, quia haberet plures humanitates, et consequenter esset multiplex homo. Non etiam secundum quia esset unicum suppositum; ubi autem est unicum suppositum, est unicus homo, licet plures sint formae, qui enim plures habet scientias propter unitatem suppositi, non dicitur plures scientes, sed unus sciens. — Respondet Richardus negando sequelam, dicendo nempe quod in eo casu nec esset unus homo, nec plures. Hanc responsionem impugnat Doctor: primo quia unum et multa sunt opposita immediate dividentia ens: ergo nullum est ens, de quo non possit dici, quod sit unum ens, vel multa entia: igitur de illo ente, quod est homo, verum erit dicere quod sit unus homo, aut multi homines. Secundo, quia de quolibet ente necessario debet dici, quod sit unum, aut non unum: ergo cum de quolibet ente, quod dicitur homo, potest dici, quod sit unus homo, aut non unus homo: sed si dicatur, quod non sit unus homo, debet dici, quod sit plures homines, ubi enim negatur unum, affirmantur multa: in affirmatione scilicet, quae fit per positionem. — Respondet S. Thomas quaest. 3. art. 7. quod esset unus homo propter unitatem suppositi, sicut dicitur unus sciens, licet pluras habeat scientias. Quam responsionem impugnat Doctor, quia, inquit, si concretum hominis deberet non multiplicari, quando suppositum restat unum, sequeretur, quod ad multiplicationem suppositi, concretum deberet multiplicari: sed falsum consequens, quia alias tres personae divinae deberent dici tres dii. — Unde respondet Doctor, pluralitatem concretorum non esse petendam ex sola pluralitate suppositorum, ut vult sanctus Thomas, sed etiam ex pluralitate formarum: ita quod quantulumcumque sint plura supposita, non sequatur pluralitas concretorum, si unica sit forma. V. g. ex pluralitate suppositorum divinorum non sequitur pluralitas Deorum, quia in divinis est unica tantum divinitas. Dicitur enim homo terminus adiectivus respectu personae divinae, ut docet Doctor dist. 7. qu. 1. et idem numerari non potest, nisi numeratis suppositis. Et si teneatur, quod sit terminus substantivus, et dicatur substantive de proprio supposito, tamen dicitur adiective de supposito Verbi, saltem quoad modum praedicandi: cum autem quodlibet adiectivum ultimate dependeat et terminetur ad substantivum, non potest ipsum adiectivum esse ratio terminandi significatum alterius adiectivi per se. ideoque cum haec dictio homo sit adiectiva, non poterit terminare dictionem numeralem, duos, ratione sui, quia adiectivum reducitur ad suum substantivum, nec censetur multiplicari, nisi ipso multiplicato. Mitto fusiorrem hanc de re discussionem magis grammaticalem, quam theologicam, rectiusque hoc in casu censerem Verbum non appellandum unum hominem, nec plures, sed unum dumtaxat suppositum habens plures humanitates.

Dices 2: Si naturae distinctae speciei assumerentur simul a Verbo, sequeretur non solum duo contraria, sed etiam duo contradictoria posse enuntiari de eodem: sed falsum consequens: ergo, etc. Probatur maior: nam si Verbum assumeret ignem et aquam simul, sequeretur calorem et frigus, quae contraria sunt, simul existere: similiter si assumeret simul hominem et columbam, sequeretur unum et idem suppositum esse simul rationale et irrationale, quae sunt contradictoria. — Nego maiorem: nam si Verbum aquam et ignem assumeret, solum sequeretur ignem et aquam esse simul simultate suppositi et terminantis, non autem simultate existentiae, et reatu penetrationis naturarum assumptarum. Similiter, si assumeret naturam hominis et columbae, nulla sequeretur contradictio, quae solum intercedit inter negationem et affirmationem penes unum et idem: quare sequeretur quidem unum et idem ens esse rationale et irrationale, non respectu eiusdem, sed respectu diversorum.

Notandum 1. Ex Doctore in 3. distinct. 1. qu. 4. num. 2. naturam cogitari posse duobus modis a persona creata assumi: scilicet vel effective, vel terminative, seu formaliter. Effective quidem, uniendo videlicet ipsam naturam cum natura creata, cuiusmodi tota Trinitas univit naturam humanam cum Verbo, et illam unionem conservat; terminative autem, nimirum illam unionem et naturae communicationem terminando, quemadmodum Verbum Divinum terminat et sustentat humanam naturam sibi unitam. Certum est autem nullam naturam creatam posse alterutrum praestare propria virtute; tum quia christinitas seu personalitas creata limitatur ac determinatur per propriam naturam; tum quia unio hypostatica unius naturae cum altera, est opus miraculosum; nulla autem creatura propria virtute patrare potest miracula. ideoque nec alienam naturam assumere et terminare. An autem alterutrum, aut utrumque divina et extraordinaria Dei virtute fieri possit, non conveniunt Auctores. Etenim Ochamus in 3. dist. 1. qu. 1. ad 13. et 11. docet personam creatam posse divinitus alienam naturam, non quidem assumere effective, sed terminative: cui subscribant plurimi ex nostris: illi maxime, qui docent personalitatem creatam esse formaliter aliquid positivum. Thomistae vero quamplurimam negativam partem amplectuntur. Doctor vero Subtilis utramque sententiam probabilem existimat, quapropter utriusque solvit fundamenta. Quid autem verius existimemus, ut innotescat apertius

Notandum 2. Seu revocandum ex iis, quae docuimus in Metaphysica, quod persona creata est naturae rationalis incommunicabilis existentia ea qua, et id quod. Qua definitio, ut evidentius pateat, sciendum est, quod duplex est communicabilitas, quantum ad praesens attinet: prima est, qua aliquid communicatur alteri, ut forma, vel ut pars: qualiter anima communicatur corpori, humanitas Petro, et brachium toti integrali. et haec dicitur communicabilitas ut quo, quia quod sic communicatur, est quo aliquid est tale, v. g. corpus animatum, Petrus homo. Secundum est, qua aliquid alteri communicatur per identitatem, puta natura communis suis interioribus: et haec dicitur communicabilitas ut quod, quia quod sic communicatur, est idem realiter cum altero, cui communicatur: sic homo communicatur Petro et Paulo, et essentia divina tribus personis. Negatio primae communicabilitatis tam actualis, quam aptitudinalis, est id quo constituitur persona in ratione personae: hinc anima separata non est persona, quia licet actualiter non communicetur, habet tamen aptitudinem, ut iterum uniatur, et communicetur suo corpori: similiter humanitas Christi non potest dici persona, licet sit actualiter et aptitudinaliter incommunicabilis et incommunicata ut quod, quippe non potest praedicari de multis: tamen est communicabilis et communicata ut quo, tamquam forma totalis supposito et personae Verbi.

Notandum 3. Quod ex istis duabus negationibus posterior oritur ex individuatione naturae specifice, quia ideo persona non est communicabilis ut quod pluribus individuis actualiter et aptitudinaliter, quod per haecceitatem et differentiam individualem determinata et contracta sit ad esse individui: unde etiamsi haec sit personata aliena personalitate, ut contingit in humanitate Christi, tamen secum habet hanc negationem. Altera vero negatio communicabilitatis, nempe ut quo, oritur non ex aliqua entitate positiva individui, vel personae, sed ex defectu actionis agentis extrinseci non unientis ipsam naturam cum aliena persona: ex eo enim quod aliquod agens extrinsecum non causaverit unionem inter naturam individuam cum aliqua personalitate extranea, natura individua remanet sine unione cum personalitate extranea, unde manet in se personata propria personalitate.

Quibus praemissis, duo sunt in praesentiarum determinanda: Primum quidem, an per divinam potentiam persona creata possit effective assumere, et sustentare naturam alienam: secundum vero, an saltem terminative id praestare queat.

Conclusio prima. — PERSONA CREATA NON POTEST EX SE EFFECTIVE ASSUMERE NATURAM ALIENAM, NEC EAM SIBI HYPOSTATICE UNIRE. Ita Doctor loco laudato, eamque sic probat: Natura creata absolute assumi potest effective ad unionem hypostaticam, respectu cuius habet potentiam obedientialem: sed nulla natura habet potentiam obedientialem ad aliquam creaturam: alias illa potentia non diceretur obedientialis, sed naturalis, prout naturalis potentia opponitur obedientiali: ergo nulla persona creata potest effective assumere naturam alienam. Maior patet: cum enim illa assumptio naturae longe excedat, ut dictum est in primo Notabili, et propterea mysterium Incarnationis dicitur miraculorum omnium maximum, et opus dexter Excelsi, evidens est, quod connaturaliter fieri non possit, sed ad id exigat virtutem omnes naturae conatus excedentem. Minor etiam constat, quippe potentia obedientialis in creatura respicit sumam efficientiam a prima causa, cui tanquam omnium efficientiae principio subordinatur et subiicitur. — Deinde, nulla creatura particularis potest evertere, destruere, aut impedire id, quod ex se pertinet ad ordinem universalem termini primae causae immediate subditi: at subsistentia propria alicuius naturae, et illius fluxus, seu emanatio pertinet ad dictum ordinem: ergo nulla creatura potest illum invertere, consequenter impedire, ne illa subsistentia fluat ab ipsa natura individuali, et subinde non poterit illam ad se effective sumere. Denique, suppositum creatum, secundum sententiam probabiliorem, dicit formaliter negationem: sed negatio non potest habere virtutem effectivam, partialem aut totalem, respectu illius positivi: igitur, etc.

Dices 1: Tam persona creata potest unire naturam aliquam alieno supposito, quam potest eamdem unire cum proprio illius supposito: atqui postremum nedum fieri potest, sed et quotidie fit. dum enim pater aliquis producit filium, sicut videtur attingere unionem corporis cum anima, ita etiam videtur unire naturam sui filii cum illius supposito, quia producit illam naturam subsistentem, et suppositatam: ergo posset etiam vel ipse, vel saltem Angelus illam naturam effective unire cum alieno supposito. — Respondeo primo, negando minorem: falsum enim est proprie loquendo, quod qui producit naturam singularem, uniat illam cum proprio supposito: sicut nec proprie illam unit cum suis proprietatibus, quae potius dicuntur ex natura producta fuere, quam ipsi uniri. Respondeo secundo, negando maiorem: tum quia dato quod producens naturam uniat illam cum proprio supposito, tunc non inverteret, imo sequitur ordinem universalem rerum; ad hoc autem, ut illam uniret cum alieno supposito, inverterdus esset rerum praescriptus ordo, quod utique causa secunda praestare nequit: tum quia sicut non potest pater unire corpus filii sui cum anima alia ab ea quae est filio propria, ita dicendum de natura respectu proprii suppositi.

Dices 2: Agens superioris ordinis quod continet perfectionem interioris potest illius virtutem, et effectum supplere: sed persona angelica, v. g. est superioris ordinis respective ad humanam, omnemque hominum perfectionem virtualiter continet: igitur potest humanam personam supplere, eiusque vices praestare, et consequenter potest naturam humanam sibi hypostatice unire. — Negat minorem Doctor num. 1: sicut enim Angelus non continet potentiam visivam, ita ut possit supplere defectum eius, quamvis habeat potentias longe superiores facultati visivae, ita licet in ratione personae formaliter sit praestantior, quam persona humana, non sequitur necessario, quod possit supplere defectum, et praestare vices personae humanae. Adde quod negari possit, quod persona Angelica in ratione personae sit praestantior personalitate humana.

Conclusio secunda. — PROBABILE EST PER EXTRAORDINARIAM DEI POTENTIAM, QUOD PERSONALITAS CREATA POSSIT TERMINARE ALIENAM NATURAM, ET IPSI HYPOSTATICE UNIRI.

Probatur primo ex S. Hieronymo in caput 1. Aggaei: ubi postquam persequitur quorundam opinionem dicentium Malachiam, Aggaeum, et S. Ioann. Bapt. fuisse Angelos in assumptis corporibus, subdit ipse:

Non mirum si haec de Angelis credi: cum propter peccata Dei Filius ipse carnem assumpserit. Idem antea docuerat Tertull. lib. 3. Contra Marcionem cap. 7. Hinc evidenter colligitur assertum in Conclusione esse saltem possibile, etsi forte revera unquam hoc fieri contigerit.

Probatur secundo: Id omne tribui debet divinae potentiae extraordinariae, quod manifestam contradictionem, aut repugnantiam non importet: sed nulla apparet repugnantia, quod personalitas creata ultra propriam naturam, etiam alienam terminet: ergo, etc. Maior constat; infine vero patebit ex solutione omnium rationum, quas pro negativa sententia proferunt Adversarii.

Obiicies primo: Suppositum terminans naturam alienam debet esse omnino independens: sed suppositum creatum quodcumque non est independens: igitur alienam naturam non potest terminare. Minor patet: quidquid enim est creatura, eo ipso est dependens. Maior vero probatur: tum quia haec ipsa ratione probavimus Verbum divinum ideo terminare naturam humanam, quia sit independens in ratione personae: tum quia cum natura sustentetur per suppositum, idque dumtaxat per animam, caeterum per se, ut iam suppositum sit omnino primum, et independens. — Respondet Doctor, non esse ita verum, quod suppositum debeat esse omnino independens, ad hoc ut terminet: licet enim ea sit ratio cur Verbum terminet naturam humanam, tamen fieri posset, quod alia ratione suppositum creatum terminaret dependentiam alterius naturae, si assumeretur a Deo ad id praestandum, sicut quod substantia creata terminat adaequate dependentiam accidentis in ratione subiecti, et tamen non est simpliciter independens: imo ipsa personalitas propria terminat dependentiam naturae propriae: cum tamen illa non sit simpliciter independens.

Obiiciunt 2: Duae naturae creatae non sunt unibiles in eodem supposito, nisi una se habet per modum actus, altera vero per modum potentiae: at in unione hypostatica, de qua nunc loquimur, non daretur talis unio naturarum, quoniam naturae debent remanere impermixtae: naturae autem quae uniuntur ut actus et potentia, non permanent impermixtae, sed ex illis fit tertia entitas, et compositum: igitur non possunt invicem in unico supposito creato convenire. — Respondet Doctor, negando maiorem: nam si propter assignatam rationem duae naturae haberent incompossibilitatem in supposito creato, eamdem haberent in supposito increato: et consequenter essent incompossibiles, quia naturae illae subsistentes per suppositum increatum, ut est revera in Incarnatione, non habent rationem actus et potentiae: ergo si hoc non obstante natura creata terminari possit per personalitatem Verbi, etiam poterit terminari per personalitates creatas: si enim duae naturae, puta divina et humana, subsistere possint per suppositum Verbi, absque eo quod una sit actus, alia vero potentia, quidni idipsum fieret, si duae naturae creatae in eadem personalitate creata subsisterent?

Obiicitur 3: Si duae naturae possent per suppositum, aut personalitatem creatam terminari, Incarnatio Verbi foret mysterium singulare, et sine exemplo, nec per consequens mirabile: at consequens est absurdum: ergo, etc. — Nego maiorem: quamquam enim fortasse non aeque mirabile esset ac nunc est, non minus tamen omni admiratione dignum esset: quid enim mirabilius fingi potest, quam quod, ut ait Apostolus, ille qui est splendor gloriae, et figura substantiae Patris aeterni, ei per omnia coaequalis, semetipsum tamen exinaniverit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus?

Obiicies 4. Si posset subsistentia creata terminare dependentiam naturae humanae, et eam reddere formaliter subsistentem, haberet ex natura sua virtutem id faciendi: sed hoc est falsum: quia inde sequeretur, quod posset naturaliter tantum effectum praestare; quod enim praestare potest ex natura sua intrinsece, id praestat naturaliter: sequeretur etiam quod connaturaliter id praestare exigeret, et concursum omnem ad id faciendum haberet requisitum. — Nego maiorem: si enim esset verum, sequeretur pariter, quod Verbum divinum peteret connaturaliter terminare dependentiam, et unionem hypostaticam naturae humanae, quod est absurdum. Sequeretur etiam quod anima naturaliter postularet recipere habitus supernaturales, et earum inhaesionem terminare, quia ex natura sua intrinseca absque aliquo superaddito potest illos habitus recipere. Ideo quod licet omnis potentia naturalis possit reduci ad actum naturaliter, non tamen id verum est de potentia obedientiali, qualis esset illa, quam haberet suppositum creatum ad terminandam unionem alterius naturae.

Obiicies 5. Subsistentia terminans plures naturas debet esse infinita: sed nulla subsistentia et personalitas creata est infinita: ergo non potest plures naturas terminare. Minor patet: tum quia omne creatum finitum est: tum etiam quia subsistentia creata limitatur ab illa natura cuius est complementum et terminus. Maior vero probatur: subsistentia terminans plures naturas supplet vices subsistentiarum, quae sunt propriae illis naturis: sed non potest illarum vices supplere, nisi contineat eas eminenter, et consequenter nisi sit infinita. Ideo quod, qua ratione posset terminare unam naturam, posset etiam terminare infinitas, si darentur: ergo, etc. — Negat maiorem lector, quippe personalitas Verbi formaliter loquendo non est infinita, sed tantum realiter, et tamen sustentat ac terminat alienam naturam. Et ad probationem respondeo, quod sit manifesta petitio principii, dum dicitur, quod una subsistentia creata non contineat virtualiter perfectionem alterius, quantum requiritur ad complendam naturam, ac reddendam ipsam aptam, ut tam facile suas operationes exerceat, quam si afficeretur propria subsistentia. In confirmationem dico, revera quidem subsistentiam creatam posse terminare infinitas naturas, si darentur, nec tamen propterea censeretur infinita, quia illimitatio extrinseca, et sincategorematica, qualis esset illa quae peteretur ex terminatione naturarum, non importat infinitatem, sed solum illimitatio intrinseca, et categorematica: hinc albedo, quae posset terminare infinitas similitudines, si darentur, non propterea censeretur intrinsece infinita.

Obiicies 6. Una natura creata non potest simul terminari a pluribus personis: ergo neque una persona creata potest simul plures naturas assumere. — Nego paritatem, et ratio disparitatis est aperta: ideo enim una natura creata non potest simul terminari a pluribus personis, quia, ut diximus, quaelibet earum est causa finalis personandi, seu terminandi naturam: at vero una persona creata respectu diversarum naturarum non causat eandem terminationem, sed diversam, quia utique non repugnat: sicut non repugnat, quod una causa efficiens producat diversos effectus, vel quod unum punctum, quod ex sua natura ordinatur ad terminandam unicam lineam, possit terminare, et de facto terminet omnes illas, quae a circumferentia ducuntur ad ipsum.

Obiicies 7. Subsistentia est modus naturae: sed implicat modum unius rei modificare aliam: implicat enim me sedere per sessionem alterius, et unum accidens inhaerere per alterius accidentis inhaerentiam: ergo implicat naturam creatam per subsistentiam alicuius terminari. — Respondeo primo negando minorem: nam subsistentia divina formaliter spectata est modus Essentiae divinae, quemadmodum, ut volunt aliqui, subsistentia creata est modus naturae singularis creatae; et tamen potest terminare subsistentiam naturae creatae, et eam efficere subsistentem: ergo aliquis modus potest tribuere suum effectum formalem alteri, quam rei cuius est modus. Respondeo secundo, maiorem esse veram de modificatione intrinseca, quae fit per inhaesionem; non vero de extrinseca, quae fit per terminationem, qualis est modificatio, quae fit per subsistentiam. Adde quod maior forte sit vera de modis positivis, non vero de negativis, qualis est ratio formalis subsistentiae.

Obiicies 8. Ratio formalis terminandi dependentiam et communicationem naturae debet esse quid reale et positivum: atqui secundum nostram sententiam, persona creata non constituitur per aliquid reale et positivum, sed dumtaxat per duplicem negationem communicationis, et communicabilitatis: igitur non potest alienam naturam terminare. Maior constat: tum quia relatio humanitatis assumptae a Verbo terminatur ad aliquid reale et positivum, nempe ad eius subsistentiam: tum quin terminus relationis realis et positivae debet esse quid reale et positivum. — Respondeo, quod in eo casu, relatio naturae assumptae terminaretur ad aliquid positivum, scilicet ad illius personae creatae naturam singularem, non quidem nudam sumptam, sed cum adiuncta sibi duplici negatione communicabilitatis, per quam videtur esse sufficiens ad sustentendam alienam naturam, eamque reddendam incommunicabilem in sensu composito: sicque illa relatio unionis realis non terminaretur ad negationem, quae est personalitas, tamquam ad terminum qui, sed tanquam ad terminum quo. Non est autem inconveniens, quod relatio realis habeat pro termino formali quo, aliquam negationem: quia relatio solum requirit extrema positiva: non vero requirit, quod rationes formales extremorum sint positiva; relationes diversitatis, quae pertinent ad primum genus relativorum, fundantur in carentia identitatis, quae carentia et negatio est ratio formalis qua terminandi illas relationes.

Naturae est creaturarum alias esse substantiales, alias accidentales: substantialium, alias esse totales, alias partiales: totalium alias intellectu proditas, ut homines, et Angeli; alias vero destitutas, et rationis expertes, ut bruta, planta, et mixta, ac elementa. Quantum ad naturam humanam, citra dubium eam illam esse assumptibilem a Verbo divino, et a qualibet alia persona, quippe quod factum est in uno individuo naturam humanam assumpto a Verbo, idipsum fieri potest in caeteris.

Neque enim audiendus est error Wiclefi, quem refert Waldensis lib. 1. Doctrinalis fidei antiquae, cap. 41. qui asseruit nullam aliam humanitatem fuisse a Verbo assumptibilem praeter illam singularem, et individuam, quam assumpsit, quod plane absurdum est; non enim potior est ratio, aut repugnantia in assumptione unius individui eiusdem speciei, quam in assumptione alterius. Ideo S. Augustinus lib. 13. De Trinitate, cap. 18. supponit ut per se notum, potuisse Verbum assumere humanitatem aliunde, quam ex stirpe Adae: hinc lib. De Praedestinatione Sanctorum, cap. 15. dixit ex sola gratuita electione, et non ex alicuius meritis factum esse, ut illa potius humanitas, quam alia, Verbo iungeretur. Omissa ergo disquisitione de assumptibilitate humanae naturae, solum superest examinanda difficultas de natura vel superiori, ut est Angelica: vel inferiori, ut est irrationalis, vel insensibilis natura. Quapropter tria maxime veniunt hac in Sectione determinanda: Primum, an quaelibet natura substantialis, sive inferior homini, totalis vel partialis possit assumi a Verbo divino. Secundum, an quodlibet accidens sit etiam assumptibile. Tertium, qualiter totam humanitatem, et eius partes Verbum divinum assumpserit.