Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Notandum 1, tribus modis intelligi posse Christum unionem hypostaticam meruisse: Primo scilicet ut affirmetur prius tempore, quam eius humanitas Verbo uniretur, fuisse aliquandiu purum hominem, postmodum vero provectum fuisse ob sua merita ad dignitatem Filii Dei naturalis, et unionem hypostaticam; Secundo, ut asseratur, Christum, quamvis ab initio suae productionis semper potitum Verbi personalitate eiique unitum, tamen ipsam promeruisse, vel per opera, quae ab ipsa humanitate procederent prius natura, quam illa a divina personalitate terminaretur: vel per opera subsequentia Incarnationem, ita quod incarnatio secundum intentionem, seu praedestinationem, qua Deus ab aeterno decrevit suum Filium incarnari, non potuerit quidem cadere sub merito, quia ante praedestinationem, qua fuit primus actus, et causa Incarnationis, non potuit praecedere neque praevideri a Deo aliqua actio Christi, cuius intuitu decerneretur Incarnatio: at vero secundum executionem potuisse cadere sub meritum, quia ante executionem ipsius Incarnationis, iam praevidebantur futura Christi merita sicut et ipse Christus ex vi illius primi decreti, quo per modum intentionis Deus Incarnationem voluit: Tertio denique, concipi posset Christum fuisse promeritum suam incarnationem per opera subsequentia. De hoc autem triplici sensu difficultas movetur in praesenti.

Notandum 2, duplex solito meritum distingui, scilicet de condigno, et de congruo. Meritum de condigno dicitur illud, quod ratione gratiae iustificantis existentis in merente, et pacti divini, habet aequalitatem iustitiae cum praemio: meritum vero de congruo illud est, quod ob defectum alterius istarum conditionum solam habet proportionalitatem fundatam in amicitia divina cum praemio consequendo. Difficultas ergo est de utroque merito, num videlicet alterutro, aut utroque simul Christus Dominus per opera, vel antecedentia, vel subsequentia, meruerit substantiam, vel quasdam circumstantias Incarnationis.

Notandum 3, Incarnationis circumstantias proprie dici, quae comitantur Incarnationem: ut sunt, quod tali tempore fiat, tali loco, tali modo, opere scilicet Spiritus sancti, et similia, quae hoc mysterium exornant; possunt tamen etiam circumstantiarum nomine comprehendi quaedam, quae ipsam Incarnationem antecedunt, ut annuntiatio Angelica, consensus beatissimae Virginis, eiusque dispositio, ac cooperatio. Quaedam etiam sunt, quae Incarnationem secuta, possunt circumstantiae appellari, ut Angelorum illud mysterium manifestantium laudes, et cantus, Pastorum, et Magorum adorationes. De primis autem circumstantiis maxime hic est sermo.

Conclusio prima. — CHRISTUS DOMINUS NEC PRIORITATE TEMPORIS, NEC PRIORITATE NATURAE POTUIT MERERI SUAM INCARNATIONEM PER OPERA ANTECEDENTIA. Haec est de fide quantum ad primam partem, nam determinatum est contra Nestorium et Faustinum, haereticum esse, affirmare Christum per aliquod tempus ante unionem cum Verbo fuisse purum hominem, et in eo statu meruisse humanitatis suae assumptionem a Verbo, ut constat ex omnibus Conciliis Disputatione sequenti laudandis, quorum oraculis probabimus Christum fuisse Deum, et Verbo divino hypostatice unitum in primo instanti suae formationis. Hinc Augustinus variis in locis confutat, ac proscribit istum errorem, aperte docendo ac demonstrando Christum Dominum non obtinuisse unionem cum Verbo suis meritis: nam sermone 8. De verbis Apostoli haec habet: Audebit ergo aliquis dicere, quia natura nostra in illo Mediatore primum per liberum arbitrium promeruit Deum, et sic suscipi meruit, ut esset homo et Deus unus Christus Iesus? Et in Enchir. cap. 36. *Quid enim natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? quae bona voluntas huius boni propositi studium, quae bona opera praecessere, quibus mereretur ille homo, ut una feret persona cum Deo? Verum luculentius hanc veritatem explicat lib. De correptione et gratia, cap. 11. ubi post plura ita concludit: Ista nativitas profecto gratuita coniunxit in unitate personae hominem Deo, carnem Verbo, istam nativitatem bona opera secuta sunt, non bona opera meruerunt. Quibus verbis sanctus Doctor diserte affirmat, Christum non meruisse effici Filium Dei, sed iam ex utero, et ab ipsa conceptione fuisse Deum-hominem, eiusque humanitatem ad unionem hypostaticam cum Verbo fuisse sublimatam. —

Idem dicendum de actionibus, quae cogitari possent in primo Incarnationis momento elicitis, quibus diceretur humanitas Christi illam unionem fuisse promeritam; nam idem S. Augustinus tr. 82. in Ioannem absolute pronuntiat: Neque illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt; sed ab illa eius susceptione merita eius iuncta ceperunt. Et lib. 2. De peccatorum meritis, cap. 7. Neque enim, et ipse, inquit de Christo, ita Verbo Dei coniunctus, ut ipsa coniunctione unus Filius Dei, et idem ipse unus Filius hominis fieret, praecedentibus suae voluntatis meritis fecit. Cum quippe illum esse oportebat: essent autem et duo, et tres, et plures, si hoc fieri posset, non per Dei proprium donum, sed per hominis liberum arbitrium. Hoc ergo praecipue commendatur, hoc in sapientiae, atque scientiae thesauris in Christo absconditis, quantum existimare audeo, praecipue docetur, et dicitur. Quibus verbis manifestissime docet omnia Christi merita Incarnationem fuisse secuta; nulla autem illam praecessisse; ait enim, Christum ita se habuisse ad gratiam unionis, sicut nos comparamur ad primam gratiam actualem: at gratia actualis non nobis confertur ob ulla merita, sed dumtaxat ex pura Dei misericordia: igitur unio hypostatica, quae est divinarum gratiarum praestantissima, et caeterarum exemplar, advenit Christo ex pura Dei liberalitate; non vero propter ulla merita Incarnationem praecedentia prioritate temporis, aut naturae. —

Confirmat idem Sanctus Augustinus lib. De praedestinatione Sanctorum, cap. 11. ubi ait: Est praeciosissimum lumen praedestinationis, et gratiae ipse Salvator, ipse Mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus, qui ut hoc esset, quibus tandem suis vel operum, vel fidei praecedentibus meritis, natura humana, quae in illo est, comparavit? Respondeatur quaeso: Ille homo, ut in Verbo Patris coaeterno in unitatem personae assumptae, Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit? Quod eius bonum qualecumque praecessit? Quid egit ante, quid credidit, quid petivit, ut ad hanc incomparabilem excellentiam perveniret?

Probatur etiam ratione: Omne meritum fundatur in operatione: sed humanitas Christi, antequam intelligatur assumpta a Verbo, nullam habere potuit operationem: ergo nec ullum meritum. Maior patet: meritum enim omne est actus Deo acceptus, et remuneratione dignus. Minor probatur: ibi nulla potest esse operatio, ubi nulla intelligitur subsistentia, quia actiones sunt suppositorum, seu rerum complete subsistentium; cum enim operari sequatur esse, res debet esse prius substantialiter completa, quam sit operativa: sed ante unionem hypostaticam nulla intelligitur in Christi humanitate subsistentia. Illa enim esset vel propria, vel subsistentia Verbi. Non primum, quia sic natura humana fuisset prius subsistens propria subsistentia, quam subsistentia Verbi, quod est erroneum. Non etiam secundum, quia in illo priori illa natura non supponitur unita Verbo: ergo in illo instanti nec operari potuit, nec mereri. — Deinde, ad meritum requiritur non solum voluntatis, sed etiam gratiae sanctificantis concursus: sed, ut probatum est in praecedenti Quaestione, natura humana nullam potuit habere gratiam, nec ullum accidens priusquam intelligeretur unita Verbo, quia prius debuit compleri quantum ad esse substantiale, quam ad esse accidentale: igitur in illo instanti nullum potuit edere opus meritorium. — Denique, principium meriti cadere non potuit sub merito: tum quia alias quilibet homo primam gratiam mereri sibi posset per opera ab ipsamet prima gratia procedentia: tum quia alias idem esset causa sui ipsius in eodem genere: Incarnatio enim in genere causae efficientis est causa meriti, et meritum esset causa Incarnationis: quod causae genus etiam ad efficientem revocatur: sed Incarnatio, cum sit omnis gratiae, ac iustitiae fons, est etiam principium omnis operis meritorii, tam respectu nostri, quam respectu ipsius Christi: igitur illa cadere non potuit sub meritum.

Obiicies 1. Illud Psalmi 11. Dilexisti iustitiam, et odisti iniquitatem: propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis. Sed per oleum laetitiae S. Gregor. Nazian. Orat. 1. intelligit ipsam divinitatem, qua Christi humanitas uncta fuit per unionem hypostaticam, ait enim: Opera manuum eius veritas, et iudicium, propter quae divinitate delibutum est. Simili modo S. August. explicat ea verba in illum Psal. et S. Anselm. in cap. 1. ad Hebraeos.

Respondeo 1. Sanctos Patres, qui praefatum locum de unctione divinitatis interpretantur, non accipere particulam propterea in sensu causali, sed finali, ut sit sensus, Dilexisti iustitiam et odisti iniquitatem, et in hunc finem unxit te Deus oleo laetitiae: unde ex hoc nihil evincitur contra nostram assertionem.

Respondeo 2. Locum illum aliter ab aliis sanctis Patribus accipi; nam S. Hieronymus Epist. 140. per oleum exultationis intelligit exultationem resurrectionis et gloriam corporis resurgentis; quam certum est Christum Dominum meruisse, ut mox dicemus: S. Ambrosius per oleum laetitiae intelligit exhilarationem conscientiae, quam Christus habuit, quia nullius peccati conscius erat.

Obiicies 2. Illud Apocal. 5. Dignus est agnus, qui occisus est, accipere virtutem, et divinitatem, et honorem; atqui divinitatem accepit per unionem: ergo ille dignus erat, ac subinde illam promeruit.

Respondeo 1. Non scribi particulam quia, ut significetur non esse sensum, quod dignus sit accipere divinitatem, quia occisus est. Secundo, dico mortem Agni fuisse causam divinitatis, non quidem acceptae, sed manifestatae, quia per mortem maxime enituit eius divinitas, quia enim factus est obediens usque ad mortem, ideo Deus exaltavit illum, et dedit illi nomen, quod est super omne nomen.

Obiicies 3. Christi humanitas prius natura extitit, quam uniretur Verbo, ut probavimus in praecedenti Quaest. ergo prius natura potuit operari, quam uniretur, ac proinde illam unionem promereri. Consequentia probatur: si quid impediret quominus in illo priori naturae non posset agere, maxime quia actiones sunt suppositorum: at hoc non est absolute verum: nam Arist. 1. Metaph. cap. 1. unde colligitur illud axioma, habet in idiomate Graeco, Actiones sunt singularium. Cum igitur natura humana individua praesupponitur assumptioni, non videretur ratio, cur in illo priori non potuerit promereri sui unionem cum Verbo.

Nego consequentiam, et ad antecedens dico, non mirum esse, quod Aristoteles dixerit actiones esse singularium, cum enim nondum sciret subsistentiam ac personalitatem realiter a natura singulari distingui et posse separari, quae veritas dumtaxat per Mysterium Incarnationis patuit; inde non mirum si personae singularitatem pro subsistentia usurpaverit, cum nesciret eas ab invicem realiter distingui. Quod autem vera actiones debeant esse suppositorum, idest, naturarum singularium habentium supposita, aperte constat ex dictis, quippe suppositum est ultimum complementum substantiale naturae singularis; necessum est autem naturam singularem substantialiter compleri, priusquam apta censeatur ad operandum; siquidem prius est esse, quam operari.

Conclusio secunda. — CHRISTUS DOMINUS PER ACTUS SUBSEQUENTES UNIONEM HYPOSTATICAM, NEQUE DE CONDIGNO, NEQUE DE CONGRUO POTUIT MERERI SUAM INCARNATIONEM.

Haec est contra Suarez, qui dispur. 20. sect. 1. concedit quidem Christum non potuisse mereri suam incarnationem secundum intentionem, et quatenus est a Deo definita, et decreta ab aeterno: potuisse vero ipsam mereri secundum executionem, et ut facta est in tempore: idque per opera subsequentia ipsam incarnationem, quae Deus previdit; quod utique declarat exemplo militis, cui Deus daret arma, et equum in praemium eorum, quae strenue acturus esset in bello.

Probatur autem primo: principium meriti non potest cadere sub merito operis procedentis ab ipso: sed unio hypostatica est principium omnis meriti Christi: ergo illa non potest cadere sub operibus meritoriis ab ipso procedentibus. Minor est clara, quippe principium meritorium Christi non est sola humanitas; sed etiam suppositum Verbi divini ipsam humanitatem afficiens, tum in ratione existentis, tum in ratione operantis. Huius vero probata est in ultima ratione praecedentis Conclusionis. Confirmatur insuper, quia meritum vim quamdam habet conciliativam, et attractivam premii, morali scilicet influxu; quia movet praemiantem ad conferendum id quod in praemium operis repromissum est: sed nulla ratione fieri potest, ut idem seipsum attrahat: ergo impossibile est, ut idem sit meritum sui principii, a quo habet vim merendi.

Respondeo, maiorem esse veram de lege ordinaria, et attentis rerum naturis; secus vero de lege extraordinaria, et secundum absolutam Dei potentiam. Unde, licet Incarnatio non potuerit esse praemium meriti operum ab ipsa procedentium de lege ordinaria; bene tamen id fieri posset secundum extraordinariam, et absolutam Dei dispositionem. — Contra, quamquam revera causa efficiens moralis meriti possit aliquo modo cadere sub merito, qua ratione antiqui Patres, ut dicemus infra, per gratiam sibi concessam vi meritorum Christi venturi, quasdam illius Incarnationis circumstantias mereri potuerunt, saltem de congruo; tamen principium formale meriti non potest, etiam de potentia absoluta, cadere sub merito, cuius est formale principium: sed Verbum, ut unitum humanitati, est principium formale meriti procedentis ab humanitate unita hypostatice Verbo: igitur incarnatio, etiam de potentia absoluta, non potuit cadere sub merito. Hinc constat. Huius probatur: si principium formale meriti posset esse eiusdem meriti, aut praemium, sequeretur tale meritum seipsum, ut meritum mereri, quia meritum formae est etiam meritum effectus formalis eiusdem formae; sicut causa efficiens formam, efficit etiam effectum formalem: ergo si opus meritorium, formam, aut veluti formam, a qua suum desumit valorem, nempe unionem hypostaticam, mereri potest: etiam poterit mereri seipsum, quatenus est meritum: sed hoc repugnat, idem namque a seipso dependere non potest, nec per consequens meritorie causari, nec remunerari seipso: ergo principium meriti nullatenus cadere potest sub merito.

Respondeo 2, quod licet principium meriti, quando datur absolute, non possit cadere sub merito, bene tamen quando non datur absolute, sed tantum sub conditione futuri meriti, et dependenter ab illo, ut si Rex tribuat militi arma et equum, anticipata remuneratione, in stipendium futuri certaminis et victoriae; per victoriam subsequentem illam donationem miles arma et equum revera merebitur; unde cum Deus potuerit conferre humanitati Christi beneficium unionis hypostaticae ad Verbum, sub conditione meriti exercendi, et futuri, Christus per opera incarnationem subsequentia potest illam mereri. — Contra, quamvis illud, a quo meriti valor non provenit, possit alicui concedi intuitu et conditione meriti futuri, et ut sic possit aliquando cadere sub merito; secus tamen est quando meriti valor ab eo absolute dependet: cuius differentiae ratio est, quia meritum postea subsequens potest habere rationem pretii respectu eius, a quo totum suum valorem non excipit; tunc enim non sequitur, quod idem sit causa et effectus, respectu eiusdem secundum eandem rationem, et in eodem genere et modo causae; sicut id sequeretur si illud, quod est principium totale meriti, daretur intuitu, et sub conditione eiusdem principii, ut futuri: unio autem hypostatica est principium a quo totaliter derivatur meritum Christi, tam in esse physico, quam in esse moris, cum omnia Christi opera procedant ab eius humanitate, ut affecta subsistentia Verbi, a qua maxime mutuantur summum suum valorem, quem in ratione meriti et satisfactionis habent. Ad exemplum autem militis equo et armis donati, per anticipatam solutionem futuri laboris et victoriae, dico non esse paritatem, quia valor huiusmodi laboris et meriti non derivatur ab equo, et armis; sed a virtute, prudentia, et arte militis; valor autem meritorius in operibus Christi ab unione hypostatica procedit, et in aliis puris hominibus a prima gratia; unde cum homo per subsequentia bona opera non possit ipsam primam gratiam promereri, ita nec Christus per subsequentia sua bona opera potuit suam promereri incarnationem. Adde quod quando homines conferunt aliqua dona, possunt illa donare imperfecte, et donatione suspensa ac conditionata; unde qui sic illa dona accipit, suis bonis operibus efficere potest, et mereri, ut illa non amplius imperfecte et conditionate, sed absolute possideat: unio autem hypostatica non potest sic concedi, tantum quoad usum, et donatione suspensa ac conditionata; sed eo ipso quo datur, simpliciter et absolute conceditur: et sic Deus non potuit humanitati Christi beneficium unionis hypostatice ad Verbum conferre sub conditione meriti ab ea in Verbo subsistente exercendi.

Obiicies 1. Principium meriti, de potentia absoluta, cadere potest sub merito operis ab ipso procedentis: ergo potuit Christus per opera subsequentia incarnationem ipsam mereri. Probatur antecedens: nam antiqui Patres meruerunt de congruo quasdam incarnationis circumstantias, ut probabimus infra: sed illorum gratia fuit effectus meritorum Christi, nedum in genere causae finalis, verum etiam in genere causae efficientis moralis; ergo principium meriti potest cadere sub merito, saltem de congruo. — Distinguo antecedens: principium meriti pure effectivum potest de potentia absoluta cadere sub merito operis ab ipso procedentis, transeat: principium meriti effectivum simul et formale sic cadere potest sub merito, nego antecedens, et consequentiam: siquidem gratia unionis non solum est principium effectivum meritorum Christi, sed etiam formale, quippe Christi operationes procedunt a personalitate Verbi, tamquam a principio a quo velut a forma summam suam dignitatem, summumque valorem mutuantur. Hinc facile solvitur probatio illius antecedentis. Merita namque antiquorum Patrum per Incarnationem Verbi non sunt constituta formaliter ratione meriti; sed tantum efficienter, moraliter, seu meritorie ab illa fuere causata. Adde quod Christi merita fuerint praefintelecta per gratiam collatam antiquis Patribus, per quam meruerunt: siquidem Christus est causa meritorum, et praefdestinationis hominum: at non praefintelliguntur futura ante decretum exeguendi incarnationem; meritum enim executionis Incarnationis est illud dumtaxat, quod moraliter movet Deum, vel de condigno, vel de congruo, ad executionem decreti suae Incarnationis: merita autem Sanctorum non moverunt Deum ad exequendam illam Incarnationem; quippe intuitu illius futuritionis ipsis Patribus concessa fuit gratia, qua bene possent mereri, et operari.

Obiicies 2. Christus mereri potuit executionem unionis hypostaticae, si eius merita, ut futura, praevideri potuerint a Deo prius prioritate naturae, quam vellet exequi intentionem, quam habebat sese incarnandi: sed merita Christi, ut futura, sic potuerunt a Deo praevideri: ergo Christus mereri potuit executionem Incarnationis. Maior constat: si enim Deus prius viderit Christi merita ut futura, quam incarnatio executioni esset demandanda, moveri potuit ab eis ad volendam executionem Incarnationis. Minor vero probatur: intentio quam habuit Deus sese incarnandi est prior decreto de Incarnatione exequenda: sed in illa intentione, ut priori decreto executionis illius Incarnationis, merita Christi praevideri potuerunt ut futura: ergo prius prioritate naturae, quam Deus vellet executioni demandare intentionem suae Incarnationis, potuerunt merita Christi a Deo praefvidere.

Nego minorem, cuius probationem distinguo: intentio pure speculativa, quam Deus habuit sese incarnandi, et quatenus illa abstrahit ab intentione efficaci, est prior decreto illam exequendi, concedo: intentio quam habuit Deus sese incarnandi ut efficax, est prior decreto illam exequendi, nego maiorem: si enim haec spectata importat voluntatem executionis, subindeque non est prior illa: merita autem Christi ut futura praevideri non potuerunt a Deo, nisi in intentione efficaci Incarnationis, quae, ut talis, cum non praefcedat decretum suae executionis, non potuit Deus, priusquam haberet intentionem efficacem Incarnationis, praefvidere Christi merita ut futura.

Conclusio tertia. — CHRISTUS DOMINUS MERUIT, AUT SALTEM MERERI POTUIT, QUASDAM CIRCUMSTANTIAS SEQUENTES INCARNATIONEM; NON VERO PRAECEDENTES, AUT CONCOMITANTES.

Prima pars est communis: illae circumstantiae non se tenent ex parte principii, sed ad illud sequuntur: igitur nihil obstat quominus cadere possint sub Christi merito. Hinc conveniunt omnes ipsum mereri potuisse, et de facto meruisse, quod a Pastoribus et Magis adoraretur, annuntiaretur ab Angelis, stella radiante manifestaretur, sicut et suae humanitatis resurrectionem, divinitatis manifestationem, et corporis glorificationem: cum enim haec omnia non necessario, et ex natura sequantur ad positionem incarnationis, sed ex gratuita et mera Dei liberalitate pendeant, cumque non habeant necessariam connexionem cum primario cuiusque meriti principio, nempe cum ipsa incarnatione, sed dumtaxat illius sint quaedam appendices et sequellae, non apparet dubium, quin illas Christus Dominus per nativitatis exinanitionem, vitae labores, et mortis passionem promereri potuerit.

Dices: Eadem fuit unio hypostatica totius humanitatis facta in resurrectione, ac quae facta est in utero beatae Virginis in instanti conceptionis Christi; eadem enim numero fuit humanitas, eadem Verbi subsistentia humanitati iuncta, absque ulla de novo interveniente actione unitiva: ergo si Christus primam unionem non meruit, nec secundam. — Distinguo antecedens: eadem fuit unio continuata, nego: interrupta et discontinuata, concedo. Cum enim per mortem perierit humanitas, seu coniunctio animae cum corpore, qua per triduum ab invicem fuerunt separata, fuit etiam discontinuata unio Verbi Divini, cum ipsa humanitate totali, et formaliter accepta, quamquam Verbum revera permanserit unitum animae et corpori Christi; unde licet Christus primam unionem non potuerit mereri, inde non sequitur, quod illam reunionem mereri non potuerit per opera quae mortem antecesserunt.

Secunda pars est contra Vasquez, et plures alios modernos, qui contendunt Christum mereri potuisse omnes incarnationis circumstantias, non solum consequentes, sed concomitantes, et praecedentes. Probatur: si praecedentes aut concomitantes circumstantias potuisset mereri, et de facto meruisset, maxime suae Matris maternitatem, et nativitatem ex ea: sed illam non meruit: ergo etc. Maior constat: cum enim illa sit caeterarum circumstantiarum, quae carnem antecesserunt aut concomitata sunt, praestantissima, consequens est, quod si aliquas meruisset, maxime istam. Minor vero probatur 1. auctoritate S. Aug. lib. De praedest. SS., cap. 15. ubi loquens de Christi conceptione ex Virgine, ait: Neque retributa ista generatio, sed tributa, ut alienus ab omni obligatione peccati de Spiritu, et Virgine nasceretur: sed si illa nativitas fuisset praemium meriti Christi praevii, fuisset retributa, non autem tantum tributa: ergo ex mente S. Aug. conceptio Christi ex Virgine, subindeque beatissima Virginis maternitas non fuit ex meritis Christi praeviis, ut miraculose operantis, et viventis. — Confirmatur: nam S. Aug. exemplo huius conceptionis ibidem, probat contra Pelagianos, primam gratiam nobis non conferri ex meritis, sed dumtaxat ex gratuita Dei liberalitate: at prima gratia in nobis non solum non est ex meritis praecedentibus, sed neque ex subsequentibus: ergo nativitas Christi ex Virgine non solum fuit gratuitum pure Dei beneficium per respectum ad merita praecedentia: sed etiam per ordinem ad subsequentia. Deinde, principium mediatum meriti non potest cadere sub merito illius actus, cuius est principium: sed beatissima Virgo fuit principium mediatum meritorum Christi: siquidem fuit principium humanitatis, quae una cum Verbi subsistentia fuit immediatum principium omnium Christi meritorum: ergo illa maternitas non potuit esse alicuius meriti praemium.

Dices: Beata Virgo meruit fieri Mater Christi, et illum in se concipere, ut mox dicemus: ergo pariter Christus meruit Virginis maternitatem, suique nativitatem ex illa. Antecedens probabitur in sequenti Quaestione: consequentia vero suadetur: Primo, quia nulla dignitas est concedenda Virgini, qua non attribuatur Christo, si aliunde non repugnet: at non videtur repugnans, quod Christus potuerit mereri illam Maternitatem: ergo hoc ipsi est retribuendum. Secundo, quia gratia per quam beata Virgo meruit Maternitatem Christi, fuit effectus meritorum Christi: sed quod est causa causae est etiam causa causati: ergo cum gratia a Christo derivata fuerit causa meriti beatae Virginis, Christus etiam credendus est meruisse Maternitatem, et nativitatem ex Virgine. — Respondeo, concesso antecedente, negando consequentiam: ad cuius primam probationem dico, non omnem dignitatem Virgini concessam, Christo Domino debere attribui, alias dignitas Maternitatis Dei, quae est omnium maxima, esset ipsi attribuenda: solum ergo verum esse potest, quod omnis dignitas, quae Matri convenit, debet attribui Filio, quando non est repugnantia ex parte eiusdem Filii: repugnat autem, quod Filius poterit mereri Maternitatem istam; quia illa, ut mox dictum est, fuit principium saltem mediatum omnium meritorum Christi: principium autem mereri non potest esse sui ipsius effectus. Ad secundum probationem dico, istud dictum dumtaxat esse verum, quando quod est causa causae, et infallibiliter infert effectum, est etiam causa eiusdem effectus: falsum autem quando non ita causa illa infallibiliter infert effectum: at merita beatae Virginis non fuerunt causa ab intrinseco infallibiliter inferens nativitatem Christi ex Virgine, nec divinam illius Maternitatem: igitur quamvis Christus suis meritis fuerit moralis causa gratiae, et meritorum Virginis, non sequitur, quod illius Maternitatem meruerit.