Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Tria potissimum hac in Quaestione sunt statuenda: Primum, an revera anima Christi habuerit scientiam beatificam, seu claram et intuitivam Dei visionem, idque ab instanti suae conceptionis. Secundum, an illa scientia, et cognitio ita fuerit perfecta, ut etiam dici possit comprehensiva. Tertium, an per eam anima Christi cognoscat id omne quod Deus novit.

NOTANDUM 1. Duplicem posse distingui Christi statum: unum quidem ante mortem et resurrectionem suam: alterum vero post ipsius resurrectionem. De posteriori non est ambigendi locus, quin Christus habuerit visionem beatificam et intuitivam divinae essentiae cognitionem; id enim expresse docere videtur Apostolus ad Heb. 1. ubi sermonem faciens de Christo ait: Sedet ad dexteram maiestatis in excelsis: tanto melior Angelis effectus, quanto differentius prae illis nomen haereditavit; qui textus maxime, ut notat Theodoretus, spectat ad Christum post resurrectionem: sed sancti Angeli divinam essentiam intuitive contemplantur, iuxta illud Matthaei 18. Angeli eorum in coelis semper vident faciem Patris mei, etc. At non ita compertum est ex Scriptura, an Christus adhuc ex parte viator et mortalis iucunda Dei visione potitus fuerit, idque ab initio suae conceptionis, quapropter hoc erit in praesenti Quaestione determinandum.

NOTANDUM 2. Ex Doctore Subtili in 3. dist. 14. qu. 2. nu. 7. visionem comprehensivam eam dumtaxat appellari, qua ita perfecte cognoscitur, ut tanta sit perfectio in cognitione, quantum est perfectio in obiecto cognoscibili:

Videtur enim, inquit Doctor, solus ille intellectus comprehendere aliquod intelligibile, cuius tanta est perfectio in intellectualitate, quanta est perfectio vel intelligibilitas intelligibilis: et ideo ibi est commensuratio, adaequatio, et propter hoc neutrum est respectu alterius excedens, et ita utrumque quasi finitum est alteri, quia simpliciter adaequatum: sicut propter aequalitatem personarum divinarum posset dici una persona finita alteri, quia non excedens eam, et tamen simpliciter non est finita.

Unde colligit:

Quia ergo nullus intellectus creatus potest habere tantam intellectualitatem neque in actu primo, neque in actu secundo, quanta est intelligibilitas Dei, ut obiecti, imo in infinitum excedit; ideo nullus talis intellectus creatus, etsi videat quodeumque visibile ex parte Dei, potest ipsum comprehendere, quia non est commensuratio hinc inde.

Ita Doctor.

NOTANDUM 3. Ex eodem Doctore qu. 15. quodlibetica, obiectum aliquod videri in Verbo, seu in essentia divina, nihil esse aliud quam representari in ipsa divina essentia velut in speculo, ita ut eadem visione qua videtur obiectum illud secundarium, puta homo, videatur etiam Verbum, seu illa divina essentia, ut repraesentativa hominis. Porro obiecta, quae repraesentantur in essentia divina, sunt maxime duplicis generis: alia enim pure sunt possibilia, nec ullam unquam habitura sunt existentiam: alia vero existentiam vel habitura sunt, vel habent, vel habuerunt, dicunturque, vel futura, vel actualia, vel praeterita. Priora Deus dicitur cognoscere per scientiam simplicis intelligentiae, posteriora vero per scientiam visionis: quarum scientiarum diversitas abunde declarata est in secundo nostro volumine disputatione De scientia. Quaeritur autem impraesentiarum, an intellectus animae Christi per scientiam beatificam possit cognoscere hoc utrumque obiectum a Deo cognitum per scientiam simplicis intelligentiae et visionis, idque vel actualiter, vel dumtaxat habitualiter. Actualiter, inquam, si actu simul omnia videat: et hoc item, vel unica visione, vel pluribus. Unica quidem visione, si nimirum videndo Verbum divinum videat etiam omnia possibilia relucentia in ipso: pluribus vero, si singulis obiectis visibilibus singulae correspondeant intellectiones in intellectu Christi. Habitualiter autem, si habeat aliquid per modum habitus, vel actus primi, quo illa omnia obiecta posset percipere. Quod iterum fieri potest dupliciter: nimirum vel habendo habitum, seu lumen aliquod, quod sit repraesentativum omnium plane visibilium in Verbo: vel potius eliciendo unum actum visionis, qui sit ostensivus omnium; qualis est actus visionis actualis Dei, qui dici potest habitualis, vel se habens ad modum actus primi, respectu eorum, quae relucent in Verbo, quatenus nimirum illa potest repraesentari.

Conclusio prima. — ANIMA CHRISTI ADHUC VIATORIS ET MORTALIS HABUIT INTUITIVAM DEI VISIONEM, IDQUE AB INSTANTI SUAE CONCEPTIONIS. Haec est communis quoad utramque partem apud Theologos Prima autem probatur plurimis Scripturae textibus, maxime vero ex 3. cap. Ioann. ubi Christus sic loquitur: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo filius hominis, qui est in coelo. Quibus verbis Christus adhuc viator et mortalis, et adhuc in terris agens asserit se esse in caelo: sed non erat in caelo praesentia locali et corporea: ergo mentali et spirituali: at esse in caelo ratione animae et spiritus nihil aliud est, quam Deum intuitive videre: igitur Christus mortalis intuitiva Dei visione fruebatur. Confirmatur ex eo, quod Christus haec verba proferebat, ut probaret Nicodemo sibi esse credendum, utpote testi oculato, simul in terris et in caelo existenti, quod nulli unquam Prophetae contigerat; unde ibidem dicebat: quod scimus loquimur, et quod vidimus testamur, ... qui de caelo venit super omnes est, quod vidit et audivit, hoc testatur. — Probari etiam potest ex illo Ioan. 12. ubi idem Christus ait: Si quis mihi ministrat me sequatur, et ubi ego sum, illic et minister meus erit. Non dicit ubi ero, sed ubi ego sum; significans se iam frui clara Dei visione, quam assequentur ii qui divinis eius vestigiis insistunt, maxime vero in aerumnis et cruciatibus perferendis. Quod autem ibi loquatur ut homo, inde constat, quod instituat sermonem de se, ut pro nobis morituro, et sequendo per mortem, tum quod in sequentibus Patrem aeternum ut homo alloquatur.

Probant etiam aliqui eamdem veritatem ex SS. Patribus; verum perpauca sunt expressa, et nominatim de suprema ante mortem et resurrectionem Christi felicitate concepta testimonia; et quae proferri solent a quibusdam, uno forsitan excepto, liquido rem minime demonstrant. Unus hic, quem dico, locus est Augustini e quaest. 63. De octoginta tribus, ubi suscitati a Domino Lazari allegoricam significa> tionem explicans, sudarium, quo tecta erat eius facies, figuram esse dicit praesentis in nobis visionis, qua per speculum videmus in aenigmate: quod eum auferri iubet Christus, hoc est, quod post hanc vitam auferentur omnia velamenta, ut facie ad faciem videamus. Quantum autem intersit inter hominem, quem Dei sapientia gestabat, per quem liberati sumus, et caeteros homines, hinc intelligitur, quod Lazarus nisi exiens de monumento non solvitur: idest, etiam renata anima, nisi resolutione corporis libera ab omni peccato, et ignorantia esse non potest, quamdiu per speculum, et in aenigmate videt Dominum. Illius autem linteamina et sudarium, qui peccatum non fecit et nihil ignoravit, in monumento inventa sunt. Ipse solus in carne, non tantum in monumento non est oppressus, ut aliquod peccatum in eo inveniretur; sed ne linteis implicatus, ut eum aliquid lateret, aut ab itinere retardaret.

Suffragatur etiam ratio: Primo, quia natura humana per incarnationem sublimata est ad supremum esse: ergo pariter debuit elevari ad perfectissimam operationem, qualis est visio beatifica. Deinde, qui est aliis causa, ut sint comprehensores, ipse in gradu praestantiori debet beatitudinem habere: atqui Christus, etiam adhuc mortalis, fuit causa cur primi homines fierent comprehensores, quo maxime constat ex illa celebri promissione, quam fecit latroni paenitenti dicendo: Hodie mecum eris in Paradiso: nam, ut observat S. Augustinus epist. 57. quamvis illo ipso die mortis latro iste paenitens futurus esset in limbo: tamen quia ibi visurus erat Deum, dicitur futurus in Paradiso: igitur ipsemet Christus cum haec etiam proferret dira crucis sustinens supplicia, revera Dei visione fruebatur. Denique, non erat congruum, ut filius naturalis tamdiu sua haereditate fraudaretur, maxime cum illa beatitudinis suspensio quantum ad animam nihil quidquam conferret ad negotium salutis et reparationis nostrae.

⟦OCR gap: one or more print lines lost here by the OCR; text resumes mid-word at "-dimus", i.e. the end of a Scripture quotation (Ioan. 1. "…vidimus gloriam eius").⟧ dimus gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a Patre. Quibus verbis expressit Evangelista gloriam animae Christi ex personali unione Verbi esse derivatam. Secundo, ex sequentibus istis plenum gratiae, et veritatis. unde sic argumentor: plenitudo gratiae est ipsa gloria: at gratia respectu gloriae habet se tamquam imperfectum ad perfectum: plenitudo autem veritatis consistit in cognitione Dei intuitiva. Tertio, ibidem: Deum nemo vidit unquam: Unigenitus, qui est in sinu Patris ipse enarravit. Ioann. 3. Quod scimus loquimur, et quod vidimus testamur. Ioan. 8. Et si ego testimonium perhibeo de meipso, verum est testimonium meum: quia scio unde veni, et quo vado: et postea: Si dicerem quia nescio eum, ero similis vobis mendax: sed scio eum, et sermonem eius servo. Ex quibus sic argumentor: ibi proponitur Christus tamquam perfectissimus testis veritatis a Patre missus, non tantum ut Deus, sed etiam ut homo: perfecta autem testificatio ex visu est: unde auditis credimus, quia audiuntur a fide dignis, qui oculis suis res se vidisse testantur: ergo vidit ea, de quibus testimonium perhibuit: ergo Deum ipsum intuitive conspexit. Haec autem cum probent Christum ante passionem suam vidisse Deum intuitive, et non sit ratio cur uno tempore potius, quam alio, sequitur, quod vidit a primo suae conceptionis instanti.

Probatur item rationibus. Primo, gloria corporis, quam exhibuit Apostolis in monte Thabor, signum est evidentissimum gloriae animae ipsius: nec est assignabilis ratio, quare potius habuit eam hoc, quam illo tempore. Secundo, Filio naturali Dei debetur haereditas statim ac nihil obstat quominus illam consequatur: sed Christus ut homo est Filius Dei naturalis: haereditas est visio Dei intuitiva, seu scientia creata: neque est assignabilis ratio, propter quam a primo suae conceptionis instanti non sit illam consecutus.

Obiicies 1. nonnullos Scripturae locos, ut Ioan. 7. Nondum erat spiritus datus, quia Iesus nondum erat glorificatus. Ioan. 17. Clarifica, [de] glorificatione Christi in ipsa die Ascensionis, quando videntibus Apostolis elevatus est, et nubes suscepit eum ab oculis eorum; non vero de ipsa gloria animae. Ita Augustinus tract. 32. in Ioan. Ad secundum, et tertium, dico intelligendos esse de gloria corporis, et nominis exaltatione, de qua Apostolus ad Philipp. 2. Propter quod et Deus exaltavit illum, etc. Ita Augustinus tract. 101. in Ioann. Quod utique confirmatur, quia Christus Dominus ibi postulat a Patre illam claritatem, qua ipse illum divinum Patrem suum clarificavit, quae certa alia non fuit, quam manifestatio nominis, et maiestatis Patris, ait enim ibidem: Pater manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi.

Obiicies 2. Christus sibi meruit scientiam, seu visionem beatificam: ergo illam tempore suae vitae mortalis, et ab initio suae conceptionis non habuit. Consequentia patet; necessum enim est, quod premium meritum subsequatur, quia meritum est via ad praemium. Probatur antecedens: Christo debet attribui id quod perfectius est: sed perfectius est habere aliquid ex merito, quam sine merito, nam habere aliquid ex merito est id obtinere independenter ab alio, et ex motivo iustitiae: habere autem sine merito est habere dumtaxat dependenter a liberalitate donatoris: igitur, etc. — Nego antecedens: quamquam enim Christus meruerit gloriam sui corporis, non tamen meruit gloriam animae, quam habuit ab initio suae conceptionis non titulo mercedis, sed per modum naturae, et iure filiationis naturalis. Unde ad probationem dico, perfectius quidem esse generatim loquendo rem habere ex merito, quam sine merito; tamen per accidens melius est interdum aliquid habere sine merito, quam per meritum, quando scilicet illius assecutio per meritum derogaret dignitati naturali, et perfectioni naturaliter debitae: beatitudo autem illa, ratione unionis hypostaticae, et filiationis naturalis, quasi nativo iure Christo debebatur; unde fuisset quoddam illius dignitati praeiudicium, si illam per studium et laborem debuisset promereri. Caetera, quae adversus hanc assertionem solent obiici, faciliori et congruentiori ordine proponentur ac solventur in sequentibus.

Conclusio secunda. — CHRISTI DOMINI COGNITIO BEATIFICA FUIT QUIDEM PERFECTA, NON TAMEN COMPREHENSIVA. Ita Doctor loc. laudato, eamque

Probat iisdem rationibus, quibus probavit animam Christi de facto habuisse perfectam et summam gratiam: cum enim quaesivisset q. 2. num. 2. an intellectus Christi possit perfici visione perfectissima Verbi; respondet: Dico quod sic, propter eamdem rationem, propter quam d. praecedenti q. 1. dixi voluntatem eius posse habere summam charitatem. Sic autem formari potest probatio: summam gratiam sequitur summa fruitio: igitur perfectissimo gradui gratiae correspondere debet perfectissimus gradus fruitionis: sed Christus habuit summam gratiam: ergo etiam summam fruitionem: at ad summam fruitionem, quae fit maxime per amorem beatificum, requiritur perfectissima Dei visio: ergo ex summa gratia sequitur Christum habuisse summam visionem. — Confirmat auctoritate S. Isidori dicentis cap. 12. in Exodum: Trinitas sibi soli nota est, et homini assumpto: quod utique eatenus verum esse potest, quatenus sola Trinitas, et homo assumptus cognoscunt ipsam Trinitatem ea cognitione, qua perfectior concedi non potest alicui creaturae.

Dices. Quo praestantior est intellectus cum aequali lumine gloriae, eo nobilior et praestantior potest esse visio beatifica: sed intellectus Angeli est perfectior in naturalibus, quam intellectus animae Christi: ergo ex hypothesi, quod Angelus haberet lumen gloriae aequale illi quod concessum est animae Christi, perfectiorem eliciet visionem beatificam: et consequenter visio beatifica animae Christi non est omnium perfectissima et summa. Maior constat ex dictis in primo volumine de inaequalitate luminis gloriae: probatum enim est vegetiorem intellectum cum aequali lumine gloriae praestantiorem elicere visionem. Minor etiam est certa: siquidem ex Apostolo ad Hebr. Christus paulo minus ab Angelis minoratus est. — Distinguo maiorem: nobilior et praestantior esse potest ratione facultatis intellectivae confortatae et elevatae per lumen gloriae, concedo: ratione ipsius luminis gloriae, nego. Et concessa minore, similiter distinguo consequens: praestantior esset visio beatifica Angeli, quam Christi, ratione facultatis intellectivae, concedo: ratione luminis gloriae, nego. Quia non tantum conferretur lumen gloriae Angelo, quantum Christo; cum enim Christus longe praestantius habeat esse, ratione unionis hypostaticae, quam qualibet creatura, ideo nobilius debet habere principium operandi, si non naturale, saltem supernaturale. Inde Christi beatitudo sit summa duntaxat de facto, non vero de possibili, ut a simili diximus de gratia ipsius.

Probatur secunda pars, nempe quod illa cognitio Christi non sit comprehensiva Divinitatis, nam inquit S. Augustinus lib. 83. quaestionum q. 14. Quidquid se comprehendit, finitum est sibi: sed essentia divina non est finita in comparatione ad animam Christi, cum in infinitum eam excedat: ergo non comprehendit anima Christi essentiam divinam. Secundo, infinitum non comprehenditur a finito: anima Christi est finita tam entitative, quam quoad potentiam intellectivam, et lumen gloriae, quo corroboratur: essentia autem divina, ut comprehensibilis, est infinita: ergo, etc.

Dices. Intellectus animae Christi, ex Doctore loco supra laudato n. 6. videt essentiam divinam ut infinitam: at videre essentiam divinam ut infinitam est illam comprehendere: igitur cognitio beatifica

Christi est comprehensiva. Probat maiorem Doctor: Quia, inquit, nihil nisi sub ratione infiniti formaliter potest quietare intellectum: ita quod si non in quantum infinitum formaliter apprehenderetur, sed infinitas tantum concomitaretur, non plus quietaret potentiam apprehensivam, quam aliud intelligibile: accidit enim sibi infinitas, ut comparatur ad potentiam illam, sicut non plus quietaret visum triangulus ut albus, quam ut niger, si triangulus solum, in quantum triangulus, comparatur ad potentiam illam, et apprehendatur per se illud concomitans. Similiter essentia non quietat, nisi ut essentia visa existens in tribus suppositis; hoc autem convenit sibi, nisi ratione infinitatis: ergo, etc. — Distinguo minorem: qui videt essentiam divinam ut infinitam modo infinito, ita quod tanta sit perfectio in vidente, quanta est in obiecto visibili, illam comprehendit, concedo: qui videt dumtaxat illam infinitatem modo finito, illam comprehendit, nego. Intellectus autem animae Christi videt quidem essentiam divinam ut infinitam; at illam videt modo finito, sicut caeteri Beati; unde qua ratione caeteri Beati Deum non comprehendunt: igitur nec intellectus animae Christi illam comprehendit.

Dices 2. Sanctus Isidorus supra laudatus dicit, quod Trinitas sibi soli nota est, et homini assumpto: igitur censet eodem modo hominem assumptum pari ratione Trinitatem cognoscere: at divina Trinitas seipsam cognoscit comprehensive: igitur et Christus. — Respondeo, sanctum Isidorum haec proferre, ut significet, quod homo assumptus comparari possit divina Trinitati in cognitione Dei, non ratione comprehensionis, sed ratione cuiusdam excellentissimae notitiae, qua prae caeteris creaturis anima Christi perspicacius et sublimius divinitatem intuetur. Vel aliter dico, Isidorum nil aliud significare, quam quod Incarnationis mysterium sit incomprehensibile, sicut et mysterium Trinitatis, ut ipsemet docet pene similibus verbis lib. 1. sententiarum cap. 3. dicens: Sola Trinitas sibi integre nota est, et humanitas a Christo suscepta: quibus verbis dicit Trinitatem tantum sibi esse notam, sicut et humanitatem assumptam, ut significet hoc utrumque mysterium soli Deo esse perfecte notum; quapropter Apostolus incarnationem appellat investigabiles Dei divitias.

Conclusio tertia. — PROBABILIUS EST, QUOD ANIMA CHRISTI NON VIDEAT OMNIA QUAE DEUS VIDET SCIENTIA SIMPLICIS INTELLIGENTIAE, PUTA OMNIA POSSIBILIA. Haec videtur esse genuina Doctoris sententia n. 20. ut colligit ibidem eius Scholiastes, quamquam revera potius videatur dubius hac in resolvenda difficultate.

Probatur itaque primo: Si anima Christi videret omnia obiecta possibilia, maxime vel per plures visiones, vel per unicam: sed neutrum dici potest. Non quidem primum, quia cum obiecta illa supponantur numero infinita, oporteret etiam illum habere actu infinitas cognitiones: sed finita facultas, qualis est anima Christi, non potest habere actu infinitas cognitiones, quia repugnat, quod potentia finita tantum praestare possit quantum infinita; maxime in eo, quod dicit perfectionem simpliciter simplicem: sed si intellectus creatus posset intelligere per infinitas intellectiones obiecta infinita, id praestaret, siquidem id omne perciperet quod infinita virtus: haec autem infinitorum obiectorum cognitio dicit perfectiones sine imperfectione. Vel etiam secundum, quia illa unica cognitio vel ex natura sua intrinseca necessario repraesentaret illa omnia obiecta possibilia formaliter, vel dumtaxat istud praestaret mediantibus quibusdam respectibus superadditis per modum accidentium, et quos non exigeret ex natura sua intrinseca. Primum autem dici nequit, quia revera tum illa visio esset infinitae perfectionis, et vocari posset sapientia actualis infinita entitative, qualis soli Deo competit: siquidem illa visio non solum esset extensive infinita, quatenus tenderet in omnia obiecta intelligibilia, sed etiam intensive: quia non videtur esse maioris perfectionis intensissime videre unum obiectum, quam perfecte videre omnia intelligibilia simul: nullus enim est qui non preferat visionem perfectam ut unam decem obiectorum, quam visionem ut octo unius tantum obiecti. Insuper, si intellectio una posset representare infinita obiecta, sequeretur, quod etiam intellectus esset infinitae virtutis intellectivae; siquidem non magis repugnat, quod intellectus creatus habeat virtutem infinitam indivisibiliter ad producendam intellectionem infinitae perfectionis, quam quod intellectio creata habeat virtutem infinitam ad repraesentanda obiecta infinita: repugnat, quod intellectus Christi habeat virtutem infinitam, alioqui illa virtute de facto donaretur: siquidem id omne perfectionis tribui debet animae Christi, quod ei potest competere citra repugnantiam et indecentiam: igitur pariter repugnat, quod detur intellectio, quae habeat vim infinitam repraesentandi infinita obiecta ex ratione sua intrinseca. Confirmatur a simili; quia repugnat, quod unus homo possit aequivalere infinitis hominibus, quantum ad tollendum aliquod pondus infinitum, quod portari posset ab infinitis hominibus: quia oporteret illum hominem habere infinitam virtutem portandi: ergo pariter repugnat, quod una visio aequivaleat infinitis visionibus, quantum ad repraesentanda infinita obiecta. — Secundum etiam non potest dici, nempe, quod illa visio repraesentaret omnia obiecta possibilia mediantibus respectibus superadditis. Primo, quia, inquit Poncius ad praesentem quaestionem n. 107, necessum esset, quod isti visioni adderentur infiniti respectus ad illa infinita obiecta possibilia, et sic daretur infinitum actu, quod repugnare demonstravimus in Physicis. Secundo, sequeretur, quod illi respectus essent visiones formaliter, et sic darentur plures visiones illorum obiectorum, quod est contra hypothesim. Probatur sequela: quia per illos respectus viderentur obiecta illa secundaria, non autem per ipsam visionem; nam posita tali visione, non perciperentur obiecta, additis autem respectibus perciperentur: sed id quo videtur obiectum est visio: ergo sequeretur, quod isti respectus essent visiones formaliter, et consequenter, quod infinitorum obiectorum essent actu infinitae visiones. Confirmatur, nihil enim aliud requiritur, ut aliquid dicatur visio, quam quod faciat percipere obiectum visibile, et insit in ipso intellectu vidente: at revera oporteret respectus illos esse in intellectu, quippe afficerent actum intellectus, et illis mediantibus respectibus intellectus diceretur percipere obiecta visibilia, quae illis respectibus se solis non videret: igitur illi respectus revera essent visiones. Deinde, sequeretur etiam, quod visio non esset forma absoluta, sed respectiva, quia si per superadditum aliquem respectum possit repraesentari formaliter aliquod obiectum visibile, aut cognoscibile, nulla est ratio, limitata et determinata sit ad determinatum numerum obiectorum, ultra quem simul non potest plura intelligere. Quod utique colligitur ex distractione, et minori attentione intellectus ad plura obiecta, quae sane minor attentio, aut distractio non provenit ex productione visionis, quia alias sequeretur, quod ignis per simultaneam productionem plurium ignium pateretur etiam distractionem et diminutionem suae virtutis; nec etiam oritur ex impotentia organorum, quia alias illa minor attentio circa plura obiecta, quam circa pauciora, non esset in Angelis; sed oritur ex limitatione virtutis suae ad percipienda simul plura obiecta per distinctas visiones.

Dices. Si fieret distractio cognitionis, et minor attentio in cogni- tione plurium, quam in cognitione unius dumtaxat obiecti, sequeretur, quod Christus minus perfecte cognosceret divinam essentiam, si cum ea etiam alia obiecta secundaria simul intelligeret, quam si illam dum- taxat videret, et sic non haberet summam visionem divinae essentiae: sed hae consequentiae videntur absurdae: ergo falsum est, quod per cognitionem plurium obiectorum distrahatur attentio, et fiat minor cognitio.

Distinguo maiorem: id sequeretur si illa cognitio fieret per plures visiones, concedo: si per unicam, nego. Fateor equidem, quod si cognitio fiat per plures visiones, tunc distrahetur intellectus, et singulae cognitiones erunt minus perfectae; secus vero est quando unica cognitione intellectus plura percipit, tunc enim illa cognitio sese extendens ad plura obiecta, maxime quando sunt invicem subor- dinata, non dicitur minus perfecta, imo praestantior.

Instabis: Si per cognitionem plurium obiectorum, quae unica vi- sione percipiuntur, non fiat distractio: ergo per unicum actum visionis Christus poterit percipere omnia prorsus obiecta possibilia.

Nego istam consequentiam, quia nempe aliunde ipsi repugnat illa cognitio om- nium obiectorum possibilium, cum enim cognitio illa sit actualis, si actu perciperet omnia illa obiecta, cum supponantur infinita, sequeretur eum habere cognitionem non solum extensive, sed etiam inten- sive infinitam, ut dictum est.

Urgebis: Si distrahatur intellectus, et fiat minor illius cognitio, dum diversas habet cognitiones, consequens erit, quod Christus non habebit ita perfectam cognitionem essentiae divinae intelligendo simul omnia alia obiecta per scientiam infusam, seu acquisitam, ac haberet si illa per has scientias non intelligeret: sed falsum consequens: ergo et antecedens.

Distinguo maiorem: si cognosceret per plu- res cognitiones, quae tenderent in diversa obiecta, ita quod obiectum terminativum unius cognitionis non esset terminativum alterius, con- cedo: secus, nego. Fateor equidem, quod intellectus distrahatur per plures cognitiones, quando tendunt in obiecta diversa; at non ita contingit, quando illae diversae cognitiones circa eadem obiecta refe- rantur: cognitiones autem quas Christus habet per scientiam intu- sam aut acquisitam non tendunt circa diversa obiecta, sed circa ea- dem diversimode cognita, unde non debet fieri illius intellectus distractio. Dico cum Poncio n. 114, quod equidem Christi cognitio beatifica distrahi deberet per cognitionem infusam, aut acquisitam aliorum obiectorum, nisi Deus ex speciali beneficio vellet ipsum habere cognitionem beatificam in summo gradu: et ideo per abun- dantius lumen gloriae, et singularem concursum ita contortaret illius virtutem intellectivam, ut per cognitionem aliorum obiectorum non fieret minor, nec minus attenta cognitio beatifica.

Dices 2: Si Christus non posset videre per intellectum creatum obiecta possibilia, maxime quia ex infinitate illorum obiectorum se- queretur illius cognitionem esse infinitam intensive: sed hoc est fal- sum: siquidem tantum inde liceret inferre, quod illa cognitio esset extensive infinita, quia nempe tenderet in obiecta numero infinita: at ex cognitione infinite extensiva non colligitur cognitio infinita inten- siva: sicut licet in continuo sint infinitae partes in potentia divisibiles ab aliquo dividente, non sequitur, quod aliquod dividens creatum habeat actu virtutem infinitam ad dividendas illas partes. Deinde, licet visio beatifica terminetur, et sese extendat ad infinitatem Dei; tamen illa non est infinita intensive, quia, ut diximus, non videt in- finitatem infinito modo. Deinde Doctor refellit rationes, quibus S. Bo- naventura probabat Christum non videre actu infinita: Primo, quia inde sequeretur, quod intellectus animae Christi tantum intelligeret quantum intellectus divinus, et ut sic haberet virtutem infinitam: secundo, quia virtus infinita distinctius et perfectius videt duo quam tria, et tria quam quatuor, et ita ascendendo in infinitum, semper minus distincte et perfecte videre poterit plura quam pauciora: ergo si videret infinita infinities, minus clare et distincte ea videret, quam si videret dumtaxat infinita: sed quod infinities minus perfecte et di- stincte videretur, perinde est, ac si nullo modo videretur: tertio, quia infinita extensive virtus praesupponit infinitam intensive virtutem: sed anima Christi non potest sese extendere ad obiecta numero infinita.

Doctor, inquam, n. 21, has rationes solvit ac refellit: sed illae eaedem sunt rationes, quibus praefatam nostram Conclusionem firmavimus: ergo nostra assertio Subtilis Doctoris sententiae et doctrina adversatur.

Nego has omnes consequentias, et ad primam rationem dico, equi- dem ex cognitione extensiva non recte colligi cognitionem intensivam, quando cognitio extensiva non versatur circa obiecta quae actu, sed dumtaxat potestate intelligantur, concedo: quando illa cognitio exten- siva supponitur de facto versari circa infinita obiecta actu cognita, nego. Cum enim, ut diximus, per cognitionem plurium obiectorum non subordinatorum, quae necessario diversis cognitionibus debent attingi, fiat distractio intellectus, et singulae cognitiones sint minus perfectae, consequens est, quod si aliquis actu perfecte et distincte cognosceret obiecta numero infinita, necessario deberet habere virtutem intelligendi infinitam, sicut si quis de facto divideret infinitas partes continui, deberet habere vim divisivam infinitam. 2do secundum dico, disparitatem esse inter cognitionem Dei, ut infiniti, et infinitorum obiectorum, quod cognitio Dei sub ratione infiniti possit fieri modo finito, non enim requiritur ut tanta sit perfectio in cognoscente, quanta est in obiecto cognoscibili; quippe Deus visus ut infinitus non per- cipitur necessario secundum omnem omnino gradum suae perfectionis et infinitatis: sicut v. g. ut sol videatur quatenus lucidus, non est necesse, quod percipiatur secundum omnem gradum et perfectionem sui luminis, alioqui non posset perfectius videri ab uno oculo, quam ab altero; at ut omnia obiecta possibilia actu viderentur, necessum esset, quod intellectus videns haberet virtutem infinitam, quia vel illa videret per unicam visionem, vel per plures: si per unicam, opor- teret, quod illa intellectio esset actu infinita in repraesentando, quia representaret infinita obiecta, quae in ipsa relucerent, et per illam fierent manifesta intellectui: virtus autem productiva actionis infinitae debet esse infinita, et consequenter intellectus Christi produ- ctivus illius infinitae intellectionis deberet habere virtutem infinitam. Idem dicendum si illa obiecta cognosceret per infinitas numero intel- lectiones, quia sicut virtus ut duo requiritur ad producendas intel- lectiones duorum obiectorum, sic requiritur virtus ut quatuor ad producendas intellectiones totidem obiectorum: ergo pari ratione virtus infinita desideraretur, ut producerentur infinitae cognitiones infinitorum obiectorum.

Ad tertium, dico Doctorem eatenus refellere rationes S. Bonaventurae, quatenus Seraphicus Doctor volebat non solum quod intellectus aliquis creatus nedum numero infinitas intellectiones posset producere, sed nec aliunde productas recipere: quod utique non approbat Doctor, unde ibidem ait: Potest dici, quod videre indi- stinctius respectu plurium non necessario est ex parte intellectus ut receptivus est, sed solum ut elicitivus: posset enim recipere visiones aeque distinctas plurium, ac paucorum: et ita si ratio valeret, conclu- deret solum, quod intellectus non possit esse elicitivus respectu infini- tarum visionum. Et infra: Infinitas extensiva ad aliqua, vel ad formas recipiendas, non concludit infinitam entitatem recipientis, sicut patet de materia, si esset receptiva infinitarum formarum: imo magis concludit imperfectionem: sed infinitas aliqua extensiva, ut ad effectus simul coexistibiles concludit infinitatem extensivam, eo quod talis pluralitas concludit maiorem perfectionem in eo, quod ad plura se extendit, non ita de receptiva. Quibus verbis Doctor aperte significat, quod etsi forte intellectus sit receptivus infinitarum numero intellectionum divinitus productarum, sicut et infinitarum numero specierum intelligibilium, quales aliqui Theologi volunt concessas fuisse Angelis ab instanti suae formationis; non tamen sequitur, quod posset idem intellectus infinitas numero intellectiones producere; quae est ipsamet ratio, qua nostram Conclusionem firmavimus: ergo Doctor nobis non adversatur.

Nec refert, quod ibidem subiiciat: Si tamen, et intellectus ponitur eli- citivus infinitorum; dico, quod nec illa infinitas extensiva concludit infinitatem extensivam intellectus, sed obiecti: quia obiectum est causa principalis activa respectu illarum visionum, et non intellectus. Id, in- quam, non obstat, quia his verbis nihil aliud significare intendit, quam quod licet intellectus diceretur elicere cognitionem infinitorum obiectorum, non propterea dici deberet infinitus, quia non esset causa principalis cognitionis illorum obiectorum; sed Deus ipse, qui extra- ordinario modo concurrens cum istis produceret eorum visionem in ipso intellectu Christi, sicque intellectus magis diceretur receptivus, quam productivus talis cognitionis.

Conclusio quarta. — PROBABILE EST INTELLECTUM CHRISTI NON VIDERE OMNIA QUAe DEUS VIDET SCIENTIA VISIONIS, SED DUM- TAXAT ALIQUA: IDQUE NON ACTUALITER, SED HABITUALITER: NON QUIDEM PER LUMEN GLORIAe, AUT ALIQUAM QUALITATEM, SED EX EO QUOD HABEAT ACTUM VISIONIS BEATIFICAe CIRCA OBIECTUM REPRAe- SENTATIVUM EORUM OMNIUM QUAe CHRISTUS VULT COGNOSCERE. Haec videtur conformior menti Doctoris, quantum ad tres partes, quibus constat, quarum

Prima est contra Thomistas affirmantes animam Christi per scien- tiam beatam cognoscere in divina essentia omnia prorsus praesentia, praeterita et futura. Probatur autem, quia obiecta futura possunt esse numero infinita, puta infinita hominum et Angelorum cognitiones et affectus per totam aeternitatem: sed, ut dictum est, Christus non potest intelligere obiecta infinita, eadem enim currit ratio de istis obiectis futuris, ac de possibilibus: ergo, etc.

Secunda pars similiter constat, nempe quod Christus non videat illa obiecta habitualiter, tamquam per lumen gloriae, aut alterius qua- litatis, quae per modum habitus repraesentaret intellectui omnia obiecta futura: quia non magis intellectus Christi posset determinari per seipsum ad videnda illa obiecta, quam per lumen gloriae, aut per aliquam similem qualitatem, quae se haberet per modum habitus: sed non potest determinari per ipsum ad illa omnia obiecta videnda: ergo nec a lumine gloriae. Maior constat, quia non aliunde lumen gloriae posset determinare intellectum ad illa obiecta percipienda, quam quia ex se posset concurrere ad cognitionem istarum cognitionum, quibus illa obiecta perciperentur: atqui pari ratione intellectus posset con- currere ad illas cognitiones: ergo id magis fieri non potest per lumen, quam per intellectum, maxime cum intellectus sine ullo lumine glo- riae, et cum solo uberiori actuali concursu possit determinari ad cognitionem obiectorum: lumen autem gloriae non posset concurrere ad illam visionem, nisi dependenter ab intellectu. Haec pars confirma- bitur paulo infra.

Tertia pars etiam constat, nempe quod Christus eatenus videat obiecta futura, quatenus nempe videt essentiam divinam instar spe- culi voluntarii, et ut est repraesentativa eorum omnium vel ex possi- bilibus, vel ex futuris, quae Christus vult cognoscere; hac enim ratione Christi cognitio dici potest perfectissima quia licet non actu percipiat omnia prorsus obiecta, tamen semper eius intellectus est paratus in actu primo ad illa detegenda, quoties vel ad sui felicitatem acciden- talem, vel ut ad aliorum quaesitum respondeat, illa obiecta cogno- scere cupiet.

EX HIS COLLIGE, quod hoc postremo modo sit intelligendus Doctor Subtilis, dum dicit Christum videre omnia habitualiter in Verbo. In- telligendus autem est iuxta secundam partem praesentis Conclusionis, dum negat secundum sententiam S. Bonaventurae Christum videre omnia habitualiter, eo scilicet modo, quo Seraphicus Doctor affirmabat in intellectu Christi aliquam esse qualitatem per modum habitus, quo fieret, ut Christus posset habitualiter cognoscere omnia obiecta tam possibilia, quam futura; quod utique Doctor expugnat ostendendo, quod habitus ille omnium obiectorum repraesentativus sit impossibilis; tum quia vel habitus ille esset ratio cognoscendi infinita obiecta per se praecise, et sic haberet virtutem infinitam in repraesentando, quod repugnat ex dictis: vel id praestaret mediantibus respectibus fundatis in ipso habitu, per ordinem ad ipsa obiecta intelligibilia, quod pa- riter dici nequit: quia, qua ratione ponuntur infiniti respectus in tali habitu, ne concedatur habitum illum esse infinitum, eadem ratione possunt fundari infiniti respectus in aliquo actu, qui tamen propterea ex illa sententia non esset infinitus: at in eadem sententia non ad- mittitur actus aliquis fundans infinitos respectus ad infinita obiecta: ergo neque admitti debet habitus. Praeterea, impossibile est infinitos respectus fundari in habitibus ad obiecta, quin ponatur iste habitus infinitus actu, nam habitus non habet alium respectum ad obiectum suum, quam vel respectum causati ad causatum, vel mensurati ad propriam mensuram: ergo si habeat infinitos respectus mensurati ad mensuram, iste habitus erit infinite mensuratus: esse autem infinite mensuratum est esse infinite perfectum; quia mensurari est perfici, vel saltem perfectum cognosci: ergo habitus erit non modo infinitus extensive, verum etiam intensive. Hinc merito Poncius carpit Suarium, quod dixerit disput. 26, circa principium, Doctorem Subtilem a sen- tentia S. Bonaventurae, quam explicando alio modo minus probabili: in quibus verbis, inquit Pon- cius, licet paucis, ter crasse erravit Suarez: Primo, dum dixit parum abfuisse Scotum a sententia S. Bonaventurae, quam impugnavit; tantum enim abest ab illa sententia, quantum ultima pars huius con- clusionis, quae est affirmativa, distat a prima, quae est negativa, et quarum una nihil prorsus habet connexionis cum altera, ut manifestum est. Secundo, dum dixit Scotum sententiam S. Bonaventurae a se im- pugnatam postea explicasse aliter; nam licet aliter explicaverit habitu- aliter, quam S. Bonaventura, tamen non aliter explicavit sen- tentiam S. Bonaventurae, sed statuit aliam sententiam toto caelo di- stinctam. Tertio, dum dixit explicationem Scoti esse minus probabilem; nam ex dictis constat oppositum. Fallitur etiam ulterius, dum ibidem putat Scotum dixisse, quod visio actualis aliquando se haberet per modum actus primi, aliquando per modum actus secundi: non enim somniavit hoc Scotus; sed solum dixit, quod mediante visione, qua tamquam actu secundo videt obiectum beatificum potens et paratum omnia intelligibilia repraesentare, habet applicatum actum primum sufficientem ad causandum cum intellectu cognitionem cuiusque in- telligibilis; non quidem coniunctim, sed divisim, quod sine dubio verum est. Haec Poncius.