Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Notandum 1. Aliud esse satisfactionem aliquam esse ex natura sua aequalem, et condignam; aliud vero illam fieri ad strictos iuris apices, seu procedere ex rigorosa iustitia. Ad hoc enim, ut satisfactio sit condigna, sufficit quod compensatio fiat ad aequalitatem, et tantum a debitore solvatur, quantum debetur creditori: ut vero satisfactio fiat secundum leges strictae et rigorosae iustitiae, praeter aequalitatem, aliae desiderantur conditiones, quas statim proferemus et expendemus. Quapropter licet omnes paene conveniant, quod Christi satisfactio fuerit condigna, et ad aequalitatem, maxime si attendatur ipsius valor secundum ordinem ad praemium; tamen plurimi Recentiores ulterius inquirunt, an etiam exhibita fuerit secundum strictos iuris apices, et leges rigorosae iustitiae. Recentiores dixi, nam nullus veterum, quem legerim, quaestionem sub his terminis proponit, ac discutit: illi namque duntaxat inquirunt, et resolvunt Christi satisfactionem fuisse condignam, et ad aequalitatem ex vera iustitia.

Notandum 2. Praeter tres conditiones ad omnem perfectam satisfactionem desideratas, quas expendimus in tertia Quaestione praecedenti, adhuc quinque a Theologis assignari, ut satisfactio dicatur fieri secundum rigorosam iustitiam: Prima est, quod satisfactio fiat ex bonis propriis satisfacientis, et debitoris: cum enim per omnem satisfactionem rigorosam debeat fieri perfecta aequalitas, oportet, ut ille, cui fit satisfactio, acquirat dominium alicuius rei, quod antea non habebat; saltem eo modo, quo per satisfactionem illud obtinet. Secunda, quod non fundetur in gratia creditoris; si enim quis debet centum nummos, et creditor contentus sit si dumtaxat 50. offerat, illa satisfactio non erit ex rigore iustitiae, quia supponit gratiam creditoris ex liberalitate et ex misericordia debiti partem remittentis. Tertia, ut sit ad alterum; nam satisfactio rigorosa essentialiter ordinatur ad instituendam perfectam aequalitatem; perfecta autem aequalitas non potest esse eiusdem ad seipsum; aequalitas enim est relatio realis necessario requirens extrema realiter distincta. An autem illa distinctio, et alteritas debeat esse inter personas, aut inter naturas, aperiemus infra. Quarta conditio est, quod persona offensae teneatur acceptare talem satisfactionem, nec possit illam ex iustitia respuere, quia nempe cognoscit illam esse aequalem debito. Hanc conditionem prae caeteris assignant Ioannes Medina Tractatu 3. De Poenitentia, q. 1. Andreas de Vega lib. 1. super Concilium, cap. 9. et cum eis plurimi Recentiores. Quinta conditio est, ut satisfactio fiat ex iis, quae alio titulo per se non debentur creditori: quam conditionem assignat S. Anselmus libro 2. Cur Deus homo cap. 19. Si enim aliquis debeat alteri centum nummos propter censum annuum, et totidem ratione mutui, vel venditionis, non faceret satis creditori ei solum tribuendo centum nummos; posset enim creditor acceptare illos centum nummos pro annuo censu, et sic debitor teneretur alios centum nummos solvere in satisfactionem mutui, vel venditionis.

Notandum 3. Nos signanter et consulto dixisse, quod satisfactio rigorosa fieri debeat ex aliis per se indebitis. Dupliciter enim potest aliquis debiti titulus alteri supervenire: Primo quidem per se, et seorsim, novum inferendo debitum: Secundo vero, per accidens, et coniunctim, novam dumtaxat inferendo eiusdem debiti solvendi obligationem, vel prioris obligationis confirmationem: quod perspicuum fit his exemplis: Si quis enim debeat alicui centum nummos ratione census annui, et totidem postea mutuo accipiat; quia titulus census annui, quo priorem summam debebat, est obligatorius per se, sicut et titulus ex mutuo contractus, ideo duplex est distinctum debitum, quod per unicam solutionem non potest exsolvi. Similiter idipsum clarum fit hoc exemplo: Si quis ex voto teneatur ieiunare singulis diebus Veneris, quando dies ille est vigilia alicuius festi, et tempus quadragesimae, quo tempore et die etiam tenetur ieiunare ex praecepto Ecclesiae, non habet ille triplex distinctum debitum ieiunandi, sed solum novam obligationem priori superadditam. Hic autem non movetur quaestio utrum satisfactio rigorosa postulet fieri ex indebitis per accidens, sed solum ex indebitis per se: certum enim est, quod si quis iuraret alteri se petiturum Romam, quo iam iturus erat ex voto, necnon ratione stipendii propter illam profectionem accepti, non teneretur ille tribus distinctis vicibus Romam petere; licet ad id teneatur titulo religionis, ratione voti et iuramenti, et titulo iustitiae ratione stipendii accepti, quia tituli religionis, et iustitiae in tali casu, non sunt per se obligatorii, sed duntaxat prioris obligationis confirmativi.

Conclusio unica. — Christi satisfactio (supposito pacto divino) habuit omnes conditiones ad satisfactionem ex rigore iustitiae, et ad strictos iuris apices. Haec est communior, et ut mihi videtur conformior menti Doctoris, affirmantis Christum satisfecisse de condigno, et ad aequalitatem, ac superabundantiam (supposita acceptatione et conventione divina) ut dictum est supra.

Probari potest Conclusio auctoritate sanctorum Patrum, qui docent Christum satisfecisse pro nobis exactissime. Sic Proculus Cizicenus Oratione De Nativitate Christi, cap. 1. ubi ait: Pro nostris peccatis eiusmodi impensum fuit pretium, quod exactum debitum ad iustitiae aequitatem merito detinebat: iustissime autem diabolus non amitteret captivos per Christi mortem, nisi illi ex rigorosa satisfactione et iustitia a sua captivitate solverentur. — Sanctus Basilius Seleuciensis Homilia prima De Incarnatione ait, per mirabiles naturae nostrae primitias, scilicet per Christum Dominum, omnem iustitiae rationem fuisse expletam.

Salvianus lib. 1. De Providentia: In illo scilicet Christo iniustitiae speciem ipsa magnitudo iustitiae habere videtur, hoc est, tam exacta, tamque stricta fuit divina iustitia in Christum animadversio, ut satisfactio ab eo exacta, propter suam magnitudinem quasi iniustitiam importaret.

Probatur autem Conclusio ratione: Illa satisfactio fuit exhibita ad strictos iuris apices, quia omnes ad rigorosam iustitiam conditiones habuit: sed talis fuit Christi satisfactio, quod utique probatur singulas conditiones expendendo, et applicando:

Satisfactio Christi fuit ex propriis.

Primo namque Christi satisfactio exhibita fuit ex propriis hominis satisfacientis: siquidem Christus satisfecit suas actiones, et seipsum submittendo et offerendo Deo, ad compensandam iniuriam illatam per peccatum generis humani: sed tam actiones, quam ipsum Christi suppositum fuerunt propria bona illius tamquam domini, et nullo modo sub dominio Dei, cui satisfactio impendebatur: igitur facta fuit ex propriis. Maior constat: probatur minor primo: Christi suppositum non fuit sub dominio Dei, quandoquidem non est quid creatum, sed divinum, et subinde a nullo dependens, siquidem Christus aequalis est Patri secundum divinitatem. Idem constat de actionibus satisfactoriis, Christus enim non satisfecit nisi per actiones humanas in quantum procedebant a supposito divino: sed ut sic, induebant rationem eius suppositi, a quo procedebant, non solum per modum principii effectivi, sed etiam per modum principii formalis huiusmodi opera moraliter informantis, ac dignificantis: unde sub hac ratione involvebant moraliter suppositum divinum: ergo cum Verbi suppositum sub nullius sit dominio, actiones satisfactoriae Christi ita fuerant illi proprie, ut nullius essent alterius tamquam domini.

Obiicies 1. Actiones creatae sunt sub generali dominio Dei, cum Deus titulo creationis et conservationis habeat supremum dominium super omnia entia creata: sed Christus Dominus satisfecit per actiones humanitatis, quae creatae sunt: ergo per actiones, quae erant sub dominio Dei, adeoque creditoris, et consequenter non propriis.

Respondeo, distinguendo maiorem: actiones creatae, quae non sunt a persona divina, sunt sub generali dominio Dei, concedo: quae sunt a divina persona, nego. Ad minorem dico, Christum Dominum satisfecisse per actiones creatas, non simpliciter, sed ut erant a persona Verbi, ita ut tota ratio valoris illarum actionum ab ipsa divini Verbi persona emanaret.

Instabis: Valor satisfactionis Christi, ex concessis, procedebat a persona Verbi tanquam a principio formali dignificante operationes humanitatis: sed persona Verbi divini habet rationem creditoris, et offensi: siquidem tam persona Verbi, quam aliae duae personae divinae laesae sunt per peccatum: ergo etiam valor satisfactionis Christi sumitur a creditore, vel ab ipso offenso. — Distinguo maiorem: valor satisfactionis Christi sumitur ex persona Verbi in quantum est suppositum divinum formaliter, hoc est, in quantum terminat naturam divinam, nego: in quantum est suppositum humanum, sive in quantum subsistit in natura humana, concedo. Et similiter distincta minore, nego consequentiam. Quamvis enim suppositum Verbi sit simplicissimum formaliter, tamen est virtualiter multiplex, quia virtutem suam terminativam exercet tam erga naturam divinam, quam humanam

Obiicies 2. Cum omne dominium conveniat supposito ratione voluntatis, Christo Domino dominium in actiones satisfactorias conveniebat vel ratione voluntatis divinae, vel humanae: si prius, ergo satisfecit ex communibus, et non ex propriis, quia satisfecit ex his quae erant sub dominio voluntatis communis toti Trinitati: si posterius, ergo satisfecit similiter ex communibus, quia voluntas humana Christi cum sit quid creatum, pendet a tota Trinitate. — Respondeo, actiones istas esse sub dominio Christi ratione voluntatis humanae, neque tamen inde sequi, quod sint sub generali dominio Dei: voluntas enim creata Christi potest considerari dupliciter: vel secundum se, hoc est, in quantum est facultas appetitiva intellectualis creata, et eatenus est sub dominio generali Dei: vel secundum quod est appetitus intellectualis creatus personae divinae, et sic non est sub dominio generali Dei, quia talis est sub hac ratione formali, qualis est persona divina, cuius est proprietas: at vero voluntas humana Christi est domina actionum eiusdem satisfactoriarum, ut voluntas personae divinae, et subinde actiones illae ipsi sunt propriae.

Instabis: Sed etiam actiones istae, ut sunt a voluntate spectante ad personam divinam, dependent a Deo in fieri et in conservari; imo etiam voluntas, a qua procedunt, est sub dominio Dei: ergo spectant ad dominium generale, et commune toti Trinitati. — Respondeo, negari posse antecedens, si in ea particula ut sumatur secundum sensum formalem; quia hoc sensu haec tria, actio personae divinae, et cultus personae divinae, et esse creatum, se habent tantum concomitanter: sicut verbi gratia, haec propositio intellecta secundum sensum formalem, lapis ut rationalis non est animal, vera est. quia animalitas non includitur in conceptu formali rationalitatis, sed tantum in conceptu reali et identico: si autem particula ut sumatur secundum sensum materialem, verum est antecedens: et sic illo concessu, neganda est consequentia, propter rationem prius dictam, nempe quia actiones illae inducunt rationem suppositi, a quo emanant.

Instabis: Actiones voluntatis humanae Christi, sive formaliter, sive materialiter spectentur, sunt quid creatum: sed omne creatum spectat ad commune dominium totius Trinitatis: igitur quovis modo spectentur non erant propria Christo. — Respondeo 1. actiones elicitas a Christo considerari posse duobus modis: Primo physice et entitative, quatenus procedunt a natura humana tamquam a principio formali quo: Secundo moraliter, et veluti reflexive ad Verbum divinum, a quo procedunt tamquam a principio quod. Priori modo, revera sunt formaliter quid creatum, et sic spectant ad dominium commune toti Trinitati: Secundo modo autem sunt ipsummet Verbi suppositum, aut saltem induunt eius rationem: quia, ut diximus, sub hanc ratione formali illud involvunt, non solum per modum principii effectivi, sed etiam per modum principii formalis ipsas actiones moraliter informantis, et dignificantis. Respondeo 2, cum Suarez disp. 1. sect. 6. quod etsi satisfactio ex datis et acceptis, qua proprie dicitur restitutio, non possit fieri ex his quae sunt sub dominio creditoris; bene tamen illa qua versatur circa actiones liberas, qualis est iniuriae compensatio in materia honoris: hoc enim est discrimen inter satisfactionem, et restitutionem, quod restitutio versatur in rebus datis et acceptis; quia per eam reparatur damnum illatum alteri in bonis suis: satisfactio autem versatur in actionibus: quia per eam intenditur iniuriae compensatio. Hinc in restitutione debet fieri perfecta aequalitas inter satisfacientem, et eum, cui fit satisfactio: in datis autem et acceptis non potest fieri aequalitas, nisi aliquid transeat in actuale dominium illius, cui fit sa- tisfactio, alias non esset magis habens de rebus suis, quam erat ante satisfactionem exhibitam; et sic semper restaret inaequalitas. Secus autem est in satisfactione, quae fit per opus liberum, cuius operans est dominus, quia ratio satisfactionis non consistit in translatione do- minii alicuius rei; sed in hoc solum, quod tantum reverentiae et ho- noris impendatur, quantum iniuria illatum fuit. Et ideo licet Deus habuerit dominium in actiones Christi, non minus Christus ex aequo per eas potuit satisfacere, quia tantum, imo plus honoris reddit Deo, quantum ipsi per peccatum ablatum est. Respondeo 3, quod etsi actiones Christi tam materialiter, quam formaliter consideratae, fuerint sub alto et generali dominio Dei, quatenus supremi omnium Moderatoris et Domini, nihilominus per eas Christus ad iuris apices poterat nostrum solvere debitum: quoniam dominium altum, et commune in rem ali- quam non impedit dominium particulare; licet enim Rex habeat do- minium altum et commune in bona subditorum; ita quod possit illa expendere in utilitatem et protectionem Reipublicae, non minus par- ticulares quique habeant peculiare dominium in bona sibi propria, ratione cuius dominii revera satisfaciunt ex rigore iustitiae ipsimet Regi, dum praescriptum sibi vectigal exacte pendunt: ergo a simili, licet Deus habuerit dominium altum et commune in actiones Christi, non minus ipse adorandus Salvator habebat dominium particulare in ipsas: quia liberrime eas eliciebat, et consequenter, per eas, illo non ob- stante dominio communi, poterat ex aequo pro nobis Deo satisfacere.

Obiicies 3. Si actiones Christi, quatenus sustentatae essent soli Verbo incarnato propriae; ita actiones puri hominis, ut liberae, et vitales, essent illi soli propriae, siquidem ab eo solo procedunt modo libero, et vitali: igitur si ea ratione Christus potuit satisfacere ex propriis, iure purus homo per suas actiones, ut liberae sunt, et vitales, poterit Deo satisfacere ex propriis, de via ordinaria, cuius contrarium docuimus supra. — Nego sequelam antecedentis: licet enim actiones illae procedant a solo homine, ut agente modo vitali, et libero; ita tamen sic ab eo procedunt, ut earum vis, et efficacia ad agendum vi- taliter, et libero, sit a Deo per dependentiam: quippe illae actiones procedunt a voluntate creata, ut existente sub communi dominio totius sanctissimae Trinitatis, quae voluntas praeter acceptam illam virtutem, et efficaciam, requirit insuper concursum Dei, ut suos actus vitales, et liberos eliciat: at ipsa vis sustentandi naturam humanam ita est Verbo divino propria, ut illam habeat ex illo praeciso conceptu, quo est divina persona independens a quocumque alio. Nec etiam Verbum divinum indiget aliquo speciali concursu, ut naturam humanam eiusque actiones sustentet, cum talis sustentatio sit dumtaxat quadam terminatio, qua sola Verbi incarnati personalitas ita complet huma- nitatem, ut sola illam faciat subsistere. Non est igitur paritas inter actus vitales, et liberos puri hominis, et ipsam sustentationem naturae humanae a persona Verbi. Duo namque reperiuntur in ipsis actibus, ratione quorum actus illi spectant ad commune dominium totius Trinitatis: Primum est, quod non possint elici, nisi dependenter a concursu Dei, tamquam causae primae, et universalis: Secundum est, quod haec vitalitas, et libertas ita sint sub dominio hominis actus illos elicentis, ut tamen sint etiam sub dominio totius Trinitatis, a qua totus ille cum suis omnibus non minus dependet, quam quidquid est servi, quatenus servi, est sub dominio eius, qui talis servi est dominus. Haec autem duo non habent locum in ipsa sustentatione humanitatis, et actionum eius facta per Verbum incarnatum.

Instabis: Ideirco homo dependet a Deo in actionibus liberis, et vitalibus eliciendis, quia ab eo accepit vim agendi vitaliter, et libere: sed etiam Verbum divinum accepit a Patre vim istam sustentandi naturam: qui enim dat esse, dat et consequentia ad esse: haec autem vis sustentandi sequitur necessario personalitatem Verbi: igitur qua ratione purus homo non potest satisfacere ex propriis per suas actiones, ut sunt vitales, et liberae: ita nec Christus potuit satisfacere per actiones naturae humanae, ut sustentatas a Verbo, tamquam ex bonis sibi propriis. — Distinguo maiorem: Christus a Patre accepit istam vim sustentandi, sicut et suum esse personale, eo fine, ut pro nobis apud illum satisfaceret, nego: nam prius, in aliquo saltem signo rationis, Pater producit Verbum, quam determinet creare et redimere hominem: accepit illam vim, et illud esse absque ullo respectu et ordine ad satisfactionem, absque ulla prorsus dependentia, et ut bonum sibi proprium ac particulare, concedo; sic enim Verbum accepit a Deo Patre suam personalitatem, et ex consequenti vim infinitam sustentandi non solum naturam divinam, sed etiam alienam, ut tamen ipsa eius personalitas, et vis sustentativa sint soli Verbo propria, nec ullatenus subsint dominio Patris, nec ullam ab eo dependentiam includant. Vel aliter respondeo: accepit illam a Patre cum aliqua dependentia, ita ut Verbi personalitas, et virtus sustentativa dependeant a Patre, et subsint eius dominio, nego: accepit tamquam quid sibi proprium, et a nullo dependens, nec alicuius dominio subditum, concedo. Igitur non est paritas inter illam vim sustentativam Verbi, et actiones liberas, ac vitales puri hominis.

Obiicies 1. Ut quis satisfaciat ex stricta iustitia, requiritur, ut efficiat aliquid esse sub dominio eius, cui satisfacit, quod antea ad ipsum non pertinebat, neque pertineret, si satisfaciens id eius dominio non subiiceret: at Christus nihil potuit Deo tribuere, quod ad eius dominium non spectaret, et quod Deus aliunde sub dominio non haberet, si per Christum in satisfactionem non offerretur: igitur non potuit satisfacere ex stricta iustitia. — Nego maiorem: non enim est necesse ad exactam, et strictam satisfactionem, quod creditor accipiat aliquid de novo sub suo dominio, ut constat in satisfactione humana honoris laesi: per illam enim satisfactionem creditor eam accipiens, nihil recipit, quod eius dominio subsit: unde plerumque sufficit ad perfectam satisfactionem, ut id quod datur cedat in honorem, fiatque iuxta beneplacitum creditoris. Nec vere videtur maior ratio, quod res in satisfactione oblata cedat in commodum et utilitatem creditoris, quam ea quae offertur per actionem meritoriam: at non requiritur in merito quod opus meritorium cedat in commodum et utilitatem praemiantis, alioqui nihil omnino possemus apud Deum mereri; ipse enim bonorum nostrorum non eget: sed satis est, quod cedat in eius honorem et gloriam, et fiat iuxta eius praceptum et beneplacitum. Idem dicendum de satisfactione.

Obiicies 5. Christus Deo Patri satisfecit ut bono, et per actiones vere humanas: sed homo, et eius actiones sunt quid interius Deo, et a Deo dependens, ac proinde eius dominio subditum; igitur Deo satisfecit ex bonis, quae eius erant: non vero quae dumtaxat Christo satisfacienti erant propria. Maior constat: siquidem Christus, ea ratione pro nobis satisfecit, qua passus est et mortuus: at passus et mortuus est tantum ut homo, et in satisfactionem obtulit suam mortem et passionem, quae sunt actiones Christi tantum ut hominis: igitur, etc.

Distinguo maiorem: Christus satisfecit ut homo, si particula ut sumatur induplicative, idest, secundum ea solum, quae ei competunt ratione naturae humanae, nego: si sumatur specificative, idest, ille qui satisfecit pro nobis erat verus homo, licet etiam esset verus Deus, concedo: ut sic enim humanitas fuit principium quo satisfactionis; Verbum autem erat principium quod, non solum quatenus sustentabat naturam humanam, et erat principium quod actionum satisfactoriarum, quas ab eo assumpta humanitas eliciebat, ut principium quo: sed etiam quatenus idem Verbum ad illas easdem actiones concurrebat morali influxu conferens illis valorem summum, et extrinsece infinitum, scilicet tam seipsum, quam suas actiones offerendo et subiiciendo in obsequium Dei, simul et eisdem actionibus influendo illum valorem summum, quo revera erant digne, quae acceptarentur a Deo in satisfactionem pro omnibus nostris debitis.

SATISFACTIO CHRISTI NON FUIT FUNDATA IN GRATIA, ET LIBERALITATE CREDITORIS.

Probatur: Si Christi satisfactio fundata fuisset in gratia et liberalitate creditoris, maxime quia pendebat a gratia unionis: haec enim videtur necessaria, ut persona Verbi influeret valorem summum in suas actiones satisfactorias et meritorias: sed haec ratio non obest quominus satisfactio Christi facta fuerit ad strictos iuris apices, et independenter a liberalitate et gratia creditoris: igitur, etc. Probatur maior: quando gratuito donatum antecedit obligationem contractam de solvendo debito, tunc illud ex gratia creditoris comparatum non obest quominus actio satisfactoria et meritoria ex aequo premium possit promereri: quia cum debitor sit vere dominus illius, quod gratuito sibi donatum est, tunc censetur satisfacere creditori, quoties illud ipsum in illius dominium restituit: si enim Petrus, verbi gratia, antequam Iacobus debitum erga ipsum contraheret, illi dederit centum nummos, vel etiam post illius debiti contractionem, non tamen ea conditione, ut ex illis contractum debitum solvat, sed omnino absolute, et absque respectu, Petrus poterit ex iustitia debitum solvere, restituendo illos centum nummos in dominium et possessionem creditoris: quia cum esset illorum dominus, dominium istud, et possessionem in creditorem transfert: igitur licet Deus Christo concesserit gratis unionem hypostaticam, cum haec gratia collata sit omnino antecedens, revera Christus erat dominus illius status divini, et omnium operationum, quas ut Deus-homo poterat elicere; et subinde eliciendo illas operationes, et eas submittendo Deo, revera debitum nostrum absque ulla creditoris gratia, et remissione solvebat. — Deinde, ad satisfactionem de rigore iustitiae requiritur dumtaxat, quod non fundetur in gratia creditoris, quatenus illa gratia suppleret defectum valoris satisfactionis, et ita acceptaretur valor operis ultra id quod mereretur: at satisfactio Christi, licet fundetur in gratia unionis, haec tamen gratia non supplet illius dignitatis defectum, nec Deus acceptat opera Christi ultra illorum valorem: sed potius dat operibus humanitatis dignitatem, et valorem non solum adaequantem, sed etiam superexcedentem iniuriae gravitatem: igitur talis gratia non obstat satisfactioni ad strictos iuris apices. — Denique, gratia unionis non est simpliciter facta Christo quatenus erat Deus-homo, sed dumtaxat humanitati, cui Verbum divinum seipsum communicaverit hypostatice: sed satisfactio non fuit exhibita per ipsam humanitatem seorsim, sed praecise per Christum, quatenus est Deus-homo: igitur non satisfecit sub ea ratione, qua gratia ei erat concessa.

Dices 1. Quando aliquis dat alteri unde debitum sibi solvat, tunc illa solutio non potest censeri ex rigore iustitiae: sed Deus concessit Christo humanitatem, et personam Verbi, per quas operationes satisfactorias elicuit, et nostrum debitum solvit: igitur illa solutio non fuit ex rigore iustitiae. — Distinguo maiorem: si conferendo illud donum non concesserit etiam illius dominium, concedo: si utrumque largitus fuerit, nego. Deus autem conferendo vel humanitatem, vel Verbum, seu potius donando ei statum illum Dei-virilem, dedit etiam illius status dominium; Christus enim erat dominus suarum operationum, et poterat pro libito illas exercere vel non exercere: ac subinde poterat per illas operationes pro nostris peccatis debitam satisfactionem impendere. His adde, satisfactionem Christi Domini ita fundari in gratia unionis et Incarnationis, et virtute illius sic fieri, ut haec unionis gratia non fuerit donata humanitati eo fine, ut satisfaceret: quippe cum, ut probabilibus intra, Deus decreverit Mysterium Incarnationis ante previsum Adae peccatum: unde, sicut cum aliquid solvitur ex acceptis a creditore non eo fine, ut satisfaciat, non impedit quin talis solutio sit ex stricta iustitia: etiam istud non impediet quominus Christi satisfactio talis censeatur.

Dices 2. Si Petrus debet Paulo viginti nummos sub ea conditione, quod solvat parem pecuniae summam sibi debitam, ista solutio fundatur in gratia creditoris, et consequenter non erit ex rigore iustitia: sed Deus Christo concessit statum Dei-virilem ea ratione, ut per illum sibi satisfaceret pro hominum peccatis: igitur satisfactio a Christo exhibita fundatur in gratia Dei, et non est ex rigore iustitia. — Nego minorem: et ratio disparitatis est, quod illa donatio viginti nummorum non efficit, at ista pecuniae summa transeat sub dominium Petri: unde tantum est larvata et supposititia donatio, et dumtaxat debiti relaxatio. Secus est autem de operibus Christi: quia licet ex Dei gratia eliciantur, revera tamen existunt sub dominio Christi, ratione libertatis creaturae; et ideo licet sint Dei dona, et supponant gratiam unionis, non propterea sunt gratuita donatio, sed iusta et aequa debiti solutio.

SATISFACTIO CHRISTI FACTA EST EX ALIIS INDEBITIS.

Probatur: Si opera Christi fuissent Deo debita alio titulo, quam satisfactionis, maxime titulo gratitudinis, aut obedientiae, aut iustitiae: sed neutrum horum potest affirmari. Non quidem titulo gratitudinis; quia debitum gratitudinis fundatur in mera libera et gratuita concessione beneficii facta a donante: atqui nullum fuit beneficium gratuitum a Deo concessum Christo Domino, ut Deo-homini; nam si quod fuisset, maxime gratia unionis: at haec gratis collata fuit soli humanitati, non autem personae Christi: idem dicendum est de his, quae consecuta sunt ad unionem, quia illa erant debita ratione unionis hypostaticae, et non pure gratuita: unde discrimen est inter gratiarum actionem Christi, et hominis puri, quod quanto magis purus homo gratias agit Deo, tanto magis ipsi obligatur, quia ipsa gratiarum actio est novum beneficium ipsi creaturae collatum ex divina largitate: at quando Christus Dominus gratias egit suo Patri, sive pro beneficio collato suae humanitati, sive pro aliqua alia re, nullum novum gratuitum accepit, sed debitum dumtaxat suae dignitati. — Neque etiam titulo obedientiae: tunc enim aliquis sua opera absolute debet alteri titulo obedientiae, quando non est in eius libertate id quod praecipitur libenter acceptare, vel non acceptare: at Christi obedientia non fuit huiusmodi: liberrimus enim erat ad acceptandum, vel non acceptandum Dei mandatum, ut colligitur ex illis verbis Psal. 39. In capite libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem tuam; Deus meus volui: et legem tuam in medio cordis mei: necnon ex illo Isaiae 32. Oblatus est quia ipse voluit. — Non denique titulo iustitiae, quia si quis esset titulus, maxime iustitiae potentialis, qualis est religio: at ratione illius tituli Religionis, Christus praecise non deberet sua opera Deo novo ac speciali debito, quia titulus ille, quando non multiplicat materiam, non infert novum debitum, nec consequenter exigit peculiarem solutionem, ac subinde una actione tam ipsi, quam et alteri titulo potest satisfieri: quia non multiplicentur debita, sed dumtaxat confirmatur eiusdem debiti solvendi obligatio. Unde licet operationes Christi Deo essent debita titulo religionis; nihilominus poterant etiam impendi in satisfactionem, quia tituli illi religionis, et satisfactionis cadebant supra easdem operationes.

Obiicies. Deus potuit exigere a Christo Domino ut singula sua bona opera eliceret ob motivam gratitudinis propter beneficia sibi divinitus collata: igitur per ista opera iam aliunde debita Deo non potuisset Christus satisfacere. — Respondeo: hic dumtaxat esse difficultatem de satisfactione, prout a Christo Domino exhibita est, non vero prout alio modo praestari potuit. Certum est autem, quod de facto Deus non exegerit ut Christus omnia sua opera exerceret titulo gratitudinis; quippe talis obligatio nullibi in Scripturis legitur. Imo etiam si Deus haec legem praescripsisset, nihilominus adorandus ille Salvator potuisset condigne pro nostris debitis satisfacere: quippe omnia divina beneficia ipsi collata longe sunt inferioris dignitatis et excellentiae, quam sint actiones et eius opera, quia cum procedant a persona Verbi, tanquam a principio quod, inde divinam aliquam, et infinitam, saltem extrinsece, excellentiam et dignitatem eliciunt, qualis non reperitur in omnibus donis Christo collatis: ista namque omnia, puta gratiae, scientia, etc. omnino creata sunt, et finita. Hinc consequens est, quod Christus per opera sua meritoria sic potuerit satisfacere cuilibet debito gratitudinis pro omnibus et singulis beneficiis acceptis, ut etiam per eadem opera, tamquam indebita, adhuc potuerit ex stricta iustitia pro debitis omnium hominum satisfacere.

Instabis. Quando beneficium collatum est tantum summum intensive, ut Deus absoluta sua potentia maius et praestantius conferre non possit, quantumcumque perfectus eliciatur actus gratitudinis ab accipiente beneficium, non potest beneficii dignitatem excedere, nec consequenter ex stricta iustitia offerri et impendi Deo in satisfactionem pro debito alieno: at unio hypostatica est beneficium omnium praestantissimum, quod Deus conferre potest absoluta sua potentia: igitur omnis actus gratitudinis, quem Christus propter illud beneficium potest Deo referre, istius beneficii dignitatem non excedet, nec consequenter in satisfactionem pro altero debito poterit impendi. — Distinguo maiorem: si beneficium istud summum ei conferatur, qui habet praecipuas partes in satisfactione, et eam impendere debet per modum principii quod, concedo: si tantum ei conferatur, qui in impendenda satisfactione minus praecipuas partes obtinet, et ad eam se habet dumtaxat per modum principii quo, nego. Certum est autem, quod beneficium et gratia unionis collata sint dumtaxat humanitati Christi, quae in satisfactione habet tantum rationem principii quo; non vero Verbo divino, cui in satisfactione competit ratio principii quod: tum quia est suppositum ipsius naturae, a qua illa satisfactio exhibetur: tum quia valorem summum operibus satisfactoriis impendit: igitur quamquam humanitas ex se non posset debite satisfacere per actus, qui iam Deo deberentur titulo gratitudinis propter summum beneficium gratiae unionis sibi concessae, inde non est consequens, quod Christus secundum se totum consideratus, maxime ratione personae Verbi, non possit per actus iam titulo gratitudinis debitos ratione gratiae unionis concessae humanitati, etiam satisfacere Deo pro debitis alienis.

CHRISTI SATISFACTIO ERAT AD ALTERUM.

Probatur: Illa sufficienter est ad alterum, quae est inter distinctas naturas; quarum una habet rationem debitoris, alia vero rationem creditoris: sed Christi satisfactio intercedit inter humanam naturam, et divinam; quarum illa habebat rationem debitoris, haec vero rationem creditoris: nec requiritur, ut cum distinctione naturarum sit etiam personarum distinctio; ea enim distinctio sufficit ad rationem iustitiae, quae sufficiens est ad distinctionem iurium: sed salvatur distinctio iurium posita sola distinctione naturarum; ubi enim sunt diversae naturae, sunt etiam diversae voluntates, et libertates, quarum ratione sunt distincta dominia: igitur illa naturarum distinctio sufficiebat in Christo, ut illius satisfactio esset ad alterum. — Confirmatur: non magis requiritur ad satisfactionem rigorosam, quod intercedat inter personas distinctas, quam requiratur ad quamlibet satisfactionem: sed Christus (ut diximus in praecedenti Quaest.) habebat alteritatem sufficientem, ut Deo aliquam satisfactionem impenderet: ergo etiam ut satisfaceret ad strictos iuris apices. — Deinde, non requiritur maior distinctio inter extrema iustitiae, quam inter servum et dominum: sed distinctio realis naturarum in eodem supposito sufficiebat, ut unus et idem Christus esset simul servus et dominus: igitur etiam sufficiebat, ut satisfaceret. — Denique, si Christus assumpsisset duas humanitates, posset actum iustitiae commutativae inter illas duas humanitates exercere, quia licet unicum fuisset suppositum realiter, fuisset tamen duplex virtualiter, quia gessisset vices duorum suppositorum humanorum; quidni ergo pariter Christus in humana, et divina natura existens, potuerit exercere actum iustitiae erga seipsum, ut existentem in altera?

Obiicies 1. Satisfaciens debet esse alter ab eo, cui fit satisfactio: at Christus non est alter a Deo, cui satisfactionem impendit, cum ipsemet sit Deus, et satisfecerit, ut Deus-homo: igitur eius satisfactio non erat ad alterum. — Distinguo maiorem: debet esse alter, tam secundum omnem sibi propriam naturam, quam secundum personam, nego: debet esse alter, saltem secundum aliquam naturam sibi propriam, concedo. Licet autem Christus Dominus non sit alter a ratione naturae divinae, necnon et personalitatis Verbi; tamen habet illam alietatem, seu rationem alterius, iure naturae humanae sibi propriae, quae alteritas sufficit ad veram et strictam satisfactionem: quia stricta iustitia solum postulat, ut satisfactio sit ad alterum, ut nempe fiat per bona, quae sint distinctorum iurium et dominiorum a iure et dominio creditoris. Unde cum Christus ratione naturae humanae habeat ius et dominium in actiones liberas, quae omnino distinctae sunt a Deo, cui satisfactio debetur, ideirco per eas revera Deo potuit satisfacere.

Instabis. Ad satisfactionem ex stricta iustitia non solum sufficit alteritas ex parte naturae, sed praeterea requiritur etiam ex parte suppositi, ut constat etiam ex Aristotele, et aliis Philosophis, qui communiter explicant hanc alietatem in iustitia per distinctionem suppositorum: igitur cum Christus solum habuerit alteritatem ratione naturae, non potest censeri Deo satisfecisse ad strictos iuris apices. — Nego antecedens, et ad eius probationem dico, Aristotelem, et alios Philosophos ideirco explicare illam alteritatem necessariam ad strictam iustitiam per distinctionem suppositorum, quia loquuntur de actibus istius iustitiae, prout communiter et ordinarie exercentur ab hominibus habentibus distinctas naturas, et supposita distincta, quia naturaliter fieri nequit, ut idem numero suppositum sustentet diversas naturas. At quia fides Catholica docet idem numero suppositum Verbi divini sustentare simul duas naturas liberas, in quibus deprehendimus sufficientem distinctionem dominiorum et iurium, ratione quorum possunt mutuam aliquam obligationem inire, quae sufficiat ad perfectum contractum iustitiae; inde fit, quod illa naturarum distinctio sufficiat pariter ad instituendam perfectam rationem debiti, et solutionis.

Urgebis. Potissima ratio, praecipuusque valor satisfactionis Christi peti debet ab eius supposito, ut mox diximus: at ut sic, non habet sufficientem alteritatem ad strictam iustitiam desiderandam, siquidem satisfactio Christi Domini non tantum impendi debebat personae Patris, et Spiritus sancti, sed etiam ipsius Filii, quae speciali titulo, ut diximus, per hominum peccata fuit laesa: igitur Christi Domini satisfactio non habuit sufficientem alteritatem ad strictam iustitiam: siquidem unius ad seipsum non potest esse stricta iustitia. — Nego minorem, et eius probationem distinguo: unius ad seipsum secundum unam eandemque omnino naturam liberam, et secundum eadem iura et dominia non potest esse satisfactio ex stricta iustitia, concedo: secundum distinctas naturas liberas, et diversa rerum dominia, nego. Unde cum Christus in eodem supposito duas habuerit naturas liberas, quibus inerant iura et dominia distincta, hinc est, quod potuerit sibi satisfacere. Inde etiam, quod satisfactio exhibita a Christo non fuerit primario et per se facta tribus divinis personis, sed Divinitati: nam, ut ait S. Paulus 2. ad Cor. 5. Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. Ubi particula Deus, ut explicat S. Ambrosius lib. 3. De Fide, cap. 5. idem significat ac ipsa Divinitas, Hoc est, inquit, ibi sempiterna Divinitas: igitur cum Christi satisfactio facta fuerit primario ipsi Deo; secundario vero tribus divinis personis; inde est, quod Verbum divinum ratione naturae humanae sufficientem habuerit alteritatem ad strictam iustitiam; quippe natura humana omnino distincta erat a divina.

DEUS EX PACTO INITO NON POTERAT CONGRUE RECUSARE CHRISTI SATISFACTIONEM.

Probatur, quia (ut diximus) Christi satisfactio non solum erat condigna, et ad aequalitatem, sed etiam superexcedens, et ad abundantiam: ergo non erat unde Deus illam recusaret. Patet consequentia: tunc enim respui non debet satisfactio, quando non solum aequivalet debito, sed etiam illud excedit secundum conventionem factam: at Christi satisfactio, quae Deo impendebatur ex pacto, longe excedebat nostrum debitum: igitur non erat unde Deus illam recusaret.

Dices. Tunc recusari potest satisfactio, quando non exhibetur ab ea persona, quae debebat satisfacere: sed satisfactio Christi non fiebat ab illa persona, quae debebat satisfacere; nam Christus non erat persona rea, quae propter proprium peccatum non posset veniam consequi, nisi vel satisfaceret, vel gratuito Deus offensam illi condonaret: igitur Deus poterat iuste illius satisfactionem respuere. — Distinguo maiorem: si creditor non inierit pactum de condonando peccato ob satisfactionem alterius, concedo: si tale pactum inierit, nego. Deus autem spoponderat se nobis condonaturum omnia debita, si Christus pro nobis satisfactionem impenderet: igitur non poterat illam recusare, maxime cum illa satisfactio non solum debitum aequaret, sed etiam illud longe excederet.