Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Notandum 1. Homines post peccatum primi parentis sub potestate diaboli revera detineri, ut egregie probat S. Bernardus adversus Abaelardum epist. 190. cap. 5. ubi inter caetera refert cum asserere,

quod omnes Doctores nostri post Apostolos in hoc conveniunt, quod diabolus domininium et potestatem habebat super hominem, et iure eum possidebat, ideo scilicet, quod homo ex libertate arbitrii, quam > habebat, sponte diabolo consensit. Aiunt namque, quod si quis aliquem vicerit, victus iure victoris servus constituitur. Ideo inquit, sicut dicunt Doctores, hac necessitate incarnatus est Filius Dei, ut homo, qui aliter liberari non poterat, per mortem innocentis iure liberaretur a iugo diaboli. Sed ut nobis videtur, ait, nec diabolus umquam ius aliquod in homine habuit, forte Deo permittente, ut carcerarius; nec Filius Dei, ut hominem liberaret, carnem assumpsit.

Quibus subdit S. Bernardus:

Quid in his verbis intolerabilius iudicem, blasphemiam, an arrogantiam? Quid damnabilius, temeritatem, an impietatem? An non iustius os loquens talia fustibus tunderetur, quam rationibus refelleretur? Nonne omnium merito in se provocat manus, cuius manus contra omnes? Omnes, inquit, sic: sed non ego sic. Quid ergo tu? Quid melius affers? Quid subtilius invenis? Quid securius tibi revelatum iactas, quod tot praeterierit sanctos, effugerit sapientes? Aquas furtivas, et panes absconditos puto apponet nobis iste.

Haec Bernardus, qui post plura probat Catholicum dogma ex illo 2. ad Timoth. 2. Ne quando Deus det illis poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a diaboli laqueis; a quo captiventur ad ipsius voluntatem. Cui testimonio egregium commentarium addit Bernardus hoc modo: Audis ad ipsius voluntatem, et negas potestatem? Ac si diceret: qui ab aliquo detinentur in carcere pro ipsius voluntate, etiam sub illius potestate vere esse dicuntur; nam malefactores non detinentur in carcere pro voluntate custodis, sed pro voluntate iudicis et magistratus. Dominus etiam Ioan. 14. diabolum appellat principem mundi huius: Venit enim princeps huius mundi, et in me non habet quicquam. Et Luca 22. Haec est hora vestra, et potestas tenebrarum. Potestatem diaboli vocat potestatem tenebrarum. Praeterea ad Coloss. 1. Qui eripuit nos de potestate tenebrarum. Qualis vero sit potestas diaboli in homines post peccatum, non explicat Bernardus.

Notandum 2. Doctores Catholicos hanc diaboli in homines peccatores potestatem varie explicare. Aliqui enim eam sic intelligunt, ut homines eatenus traditi dicantur daemoni propter peccatum, quatenus ipsos pro voluntate sua punit in inferno: ea vero ratione per Christum fuisse liberatos, quia ipse in se pertulit poenas peccatis hominum debitas, ita ut homines, iam remisso peccato per gratiam Christi, aeternis poenis non subiaceant. Verum haec sententia non videtur recedere ab errore Abailardi; sic enim diabolus solum esset veluti commentariensis et custos carceris, nec pro voluntate sua potestatem in homines captivos haberet; nam quod attinet ad poenam, quam damnati in inferno subeunt, non pro ipsius voluntate eam ita patiuntur, ut ab ea liberare ipsos possit; neque etiam pro voluntate sua ita eos in carcere detinet, ut inde eripere valeat si velit. Verius igitur dicendum arbitror non solum hac ratione homines peccatores sub eius potestate redigi, quod eos velut in carcere inclusos detineat, eisque poenas infligat, sed etiam cum per peccatum primi parentis amiserint non solum gratiam habitualem, qua ut forma iusti nascerentur, sed etiam gratiam sanctae cogitationis, qua vincerent peccatum: hoc modo auxiliis destituti daemonum tentationibus et infestationibus subiacent; quibus procul dubio succumberent, nisi Christi gratia ad resistendum firmarentur, et robur haberent. Quam utique sententiam probat S. August. lib. 13. De Trinitate cap. illo 12. his verbis: Apostolus autem apertius hoc praedicat ad Ephes. 2. Et vos cum essetis mortui delictis, et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis secundum saeculum mundi huius, secundum principem potestatis aeris huius spiritus, qui nunc operatur in filiis diffidentiae, in quibus et nos omnes aliquando conversati sumus, in desideriis carnis nostrae facientes voluntatem carnis, et affectionem, et eramus natura filii irae, sicut et caeteri: et paucis interpositis colligit in hunc modum: Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae: ubi plane docet S. Augustinus in eo homines traditos fuisse potestati principis aeris, et tenebrarum, quod ille operatur in eis desideria carnis, et affectiones pravas.

Idipsum non obscure indicat Nazianzenus, oratione illa 24. non longe a fine, ubi ita scribit: Nos enim diabolo detinebamur, utpote qui venundati essemus sub peccato, et vitium cum voluptate commutassemus.

Notandum 3. Duplicem distingui posse liberationem; aliam quidem propriam et stricte sumptam, aliam vero impropriam et metaphoricam. Prior est, qua quis eripitur et liberatur a captivitate per solutionem pretii, de qua convenit inter redimentem, et eum qui captivum detinet; qua ratione ordinarie solvuntur omnes captivi: alia vero est qua quis e captivitatis iugo educitur nullo soluto pretio. Sic Exodi 15. Deus dicitur redemisse populum Israeliticum de captivitate Aegypti: et Deuteronomii 13. Moyses eadem loquendi formula utitur ad significandam illam libertatem, qua donati sunt Israelitae cum educti fuerunt in manu potenti et brachio extento de terra Aegypti. Concedit quidem Socinus Christum nos redimisse hoc postremo redemptionis genere, non vero priori: contra cuius haereticum dogma sit

Conclusio prima. — CHRISTUS REVERA NOS REDEMIT E CAPTIVITATE DIABOLI PER SUAM MORTEM. Haec est determinata in Concilio Trid. sess. 6: nam postquam ostendit Concilium in primo capite infirmitatem naturae nostrae ex peccato Adae contractam, et docuit nos factos fuisse servos peccati et diaboli, cap. 2. dicit adventum Christi fuisse in redemptionem generis humani. Confirmatur ex epistola Innocentii II. ad Archiepiscopos Senonensem, et Rhemensem, qui in Concilio Senonensi cum suis suffraganeis Abaelardi errores damnaverant; quam damnationem ipse Pontifex approbat, et confirmat his verbis:

Nos qui in Beati Petri cathedra, cui a Domino est dictum: et tu aliquando conversus confirma fratres tuos, licet indigni residere conspicimur: communicato fratrum nostrorum Episcoporum et Cardinalium concilio, destinata nobis a vestra discretione capitula, et universa ipsius Petri perversa dogmata SS. Canonum auctoritate cum suo auctore damnavimus, eidemque tamquam haeretico perpetuum silentium imposuimus: universos quoque erroris sui sectatores et defensores a fidelium consortio sequestrandos, excommunicationisque vinculo innodandos esse censemus. Datum Laterani 17. Kalendas Augusti.

Hanc veritatem probat S. Bernardus adversus Abaelardum: 1. ex Scriptura sacra. Nam S. Apostolus 1. ad Timoth. 1. sic ait: Unus est enim Deus, unus mediator Dei et hominum Christus Iesus: qui dedit redemptionem semetipsum pro omnibus. Et ad Cor. 11. Hic calix Novum

Testamentum est in meo sanguine, qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum. Et ad Ephes. 1. Habemus redemptionem per sanguinem eius, remissionem peccatorum secundum divitias gratiae eius. Quibus subdit Bernardus Abaelardum alloquens: Cur, inquit, per sanguinem, quod potuit facere per sermonem? Cui respondet S. Bernardus: Ipsum interroga: mihi scire licet quod ita: cur ita non licet: numquid dicit figmentum ei, qui se finxit: quid me finxisti sic? His addi possunt illud ad Titum 2. Dedit semetipsum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniquitate: et ad Hebraeos 9. Christus assistens Pontifex futurorum bonorum... per proprium sanguinem introivit semel in sancta, aeterna redemptione inventa.

Probat secundo cap. 9. ex eo, quod Christi adventus non solum adultis, sed etiam parvulis profuerit:

Igitur Christus non solum venit solius instructionis, sed etiam liberationis causa. Nihilne, inquit, proderit eis adventus Christi, nihil quod complantati sunt similitudini mortis eius per baptismum; quoniam nondum possunt prohibente aetate Christum sapere, aut amare? Redemptio itaque, ait, nostra est illa summa in nobis per Christi passionem dilectio: ergo parvuli non habent redemptionem, quia non habent summam illam dilectionem? An sicut non habent unde diligant, ita nec unde pereant, ut non sit eis in Christo necessaria regeneratio, utpote quibus regeneratio ex Adam nihil nocuerit? Si hoc sapit cum Pelagio, desipit. Quidquid corum sentiat, patet quantum humanae sacramento salutis invideat; quantum, quod in ipso est, evacuet alti dispensationem mysterii, quia totum de salute tribuit devotioni, regenerationi nihil: qui nostrae gloriam redemptionis, et summam salutis non in virtute crucis, non in pretio sanguinis, sed in nostrae constituit conversationis profectibus. Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Iesu Christi, in quo est salus, vita, et resurrectio nostra. Et quidem tria quaedam praecipua in hoc opere nostrae salutis intueor: formam humilitatis, in qua Deus semetipsum exinanivit; charitatis mensuram, quam usque ad mortem, et mortem crucis extendit; redemptionis sacramentum, quo ipsam mortem, quam pertulit, substulit. Horum trium priora sine ultimo sic sunt, ac si super inane pingas. Magnum profecto, et valde necessarium humilitatis, magnum et omni acceptione dignum charitatis exemplum, sed non habent fundamentum, ac proinde nec statum, si desit redemptio.

PLERIQUE OBIICIEBAT ABAILARDUS in confirmationem sui erroris, ut refert et refellit S. Bernardus c. 8; dicebat enim: quomodo iustificari nos, vel reconciliari Deo per mortem Filii eius, dicit Apostolus, qui tanto amplius adversus hominem irasci debuit, quanto amplius in crucifigendo filium suum deliquerunt, quam in transgrediendo primum eius praeceptum, unius pomi gustu?

Respondet S. Bernardus, potuisse in uno, eodemque facto, et displicere iniquitas malignantium, et placere pietas patientis.

INSTABAT ABAILARDUS: Quod si tantum fuerat illud Adae peccatum, ut expiari non posset nisi morte Christi, quam expiationem habebit ipsum homicidium, quod in Christo commissum est? Respondet S. Bernardus, id fieri per ipsum sanguinem, quem fuderunt, interpellationem illius, quem occiderunt.

URGEBAT ABAILARDES: Nunquid mors innocentis Filii in tantum Deo Patri placuit, ut per ipsum reconciliaretur nobis, qui hoc peccando commisimus, propter quod innocens Dominus est occisus; nec minus hoc maximum fieret peccatum, illud multo levius potuit ignoscere?

Respondet S. Bernardus:

Non mors, sed voluntas placuit sponte morientis, et illa morte expungentis mortem, operantis salutem, restituentis innocentiam, triumphantis principatus et potestate, spoliantis inferos, ditantis superos, pacificantis quae in caelo sunt, et quae in terra, omnia instaurantis. Et quoniam haec tam pretiosa mors voluntarie suspicienda adversus peccatum, non tamen poterat fieri, nisi per peccatum, non delectatus quidem, sed tamen bene usus malitia sceleratorum, et mortem de morte, et de peccato damnavit peccatum. Et quanto illorum maior iniquitas, tanto huius voluntas sanctior, et eo potentior ad salvandum, quatenus tanta mediante potentia antiquum illud grande peccatum, necessario tamen huic, quod in Christum commissum est, cederet tanquam minus maiori. Nec peccato sive peccantibus adscribitur haec victoria, sed bene utenti peccato, et peccantes fortiter perterenti, et convertenti in usum pietatis quidquid in ipsum ausa est crudelitas impiorum. Fuit vero sanguis, qui effusus est, tam potens ad ignoscendum, ut ipsum quoque peccatum maximum, quo factum est, ut effunderetur, deleret, ac per hoc de antiqui illius utpote levioris deletione nullam omnino dubietatem relinqueret.

INSTABAT: Cui vero non crudele, et iniquum videtur, ut sanguinem innocentis in pretium aliquod quis requisierit, aut ullo modo ei placuerit innocentem interfici, nedum Deus tam acceptam Filii mortem habuerit, ut per ipsam universo reconciliatus sit mundo? Resp. S. Bern.: non requisivit Deus Pater sanguinem Filii, sed tamen acceptarit oblatum, non sanguinem sitiens, sed salutem, quia salus erat in sanguine. Salus plane, et non sicut iste sapit, et scribit sola charitatis extensio. Sic enim concludit tot calumnias, et invectivas suas, quas in Deum tam impie, quam imperite evomuit, ut dicat totum esse, quod Deus in carne apparuit, nostram de Verbo, et exemplo ipsius institutionem; sive ut postmodum dicit, instructionem, totum quod passus et mortuus est, sua erga nos charitatis ostensionem, vel commendationem.

Haec S. Bernardus.

Conclusio secunda. — CHRISTUS NOS REDEMIT DE CAPTIVITATE DIABOLI, ET DEI VINDICTA, REDEMPTIONE PROPRIE DICTA.

Haec pariter est de fide contra impium, et blasphemum Socinianorum dogma; et

Probatur: Redimere aliquem proprie est captivum e manibus illius, qui eum detinet, pretio ei soluto liberare: at Christus nos captivos, hoc est reos ira Dei propter peccata, et Satanae mancipatos, ab ira Dei, atque potestate Satanae liberavit morte sua, tamquam vero pretio pro nobis soluto; nam (ipso Socino fatente) pretium vocatur, non pecunia tantum, sed quidquid ut ei satis fiat, qui captivos detinet, penditur: igitur Christus nos proprie redemit. Maiorem admittit Socinus. Minorem tradit et confirmat Scriptura sacra illis omnibus Scripturae textibus in prima Conclusione laudatis, quibus addere licet illud

Matth. 20. Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis.

OBIICIT SOCINUS: Plerumque in Scriptura sacra verbum redimere, dumtaxat metaphorice usurpatur, nempe pro eodem ac liberare, aut sibi asserere, quamvis veri pretii solutio aliqua non interveniat, ut constat ex illis omnibus Scripturae textibus, Exodi 15. v. 13. Deuteronomii 1. et 9. v. 26. 2. Regum 7. v. 23. Psalm. 77. v. 16. quibus asseritur Deum redemisse populum ex servitute Aegyptiaca: ibi enim redemptio metaphorice dumtaxat accipitur, videlicet pro liberatione nullo soluto pretio: igitur eodem modo intelligendi sunt omnes illi Scripturae textus, quibus significatur Christi mortem nos redemisse.

Negat consequentiam Anti-Socini Auctor, et merito quidem; non enim a particularibus ad omne particulare seu universale argumentari licet. Adde quod inter corporalem liberationem Iudaici populi ex Aegypto, et spiritualem illam, quae facta est per Christi mortem, magna sit dissimilitudo; illa enim liberatio Israelitarum fieri potuit per solam Dei potentiam, absque ullo soluto pretio, quia iniusta erat illa captivitas: haec fieri non potuit nisi pretio soluto propter immutabilem iustitiam, et veritatem Dei. Propter veritatem, inquam, quia homini dixerat Deus: si peccaveris morte morieris: igitur ut impleretur huius divini oraculi veritas, oportuit ut interveniret mors, aut ipsius rei, aut alterius, qui eum a hac sententia liberaret. Propter iustitiam pariter: tum quia ius Dei hoc esse testatur Scriptura, ut qui peccant, morte sint digni, iuxta illud ad Rom. 1. Qui cum iustitiam Dei cognovissent, non intellexerunt quoniam, qui talia agunt, digni sunt morte: tum quia, inquit S. Bernardus supra laudatus c. 5. diabolus non solum potestatem, sed et iustam habuit in homines, quam sic explicat:

Caeterum, inquit, etsi iustam dicimus diaboli potestatem, non tamen et voluntatem. Unde non diabolus, qui invasit: non homo, qui meruit, sed iustus Dominus, qui exposuit: non enim a potestate, sed a voluntate iustus, iniustusve quis dicitur. Hoc ergo diaboli quoddam in hominem ius, etsi non iure acquisitum, sed nequiter usurpatum, iuste tamen permissum. Sic itaque homo iustus tenebatur, ut tamen nec in homine, nec in diabolo esset illa iustitia, sed in Deo. Unde concludit capite sequenti: iuste igitur homo addictus, sed et misericorditer liberatus. Sic tamen misericorditer; ut non detierit iustitia quaedam in ipsa liberatione: quoniam hoc quoque fuit de misericordia liberantis, quod congruebat remediis liberandi, iustitia magis contra invasorem, quam potentia uteretur. Quid namque ex se agere poterat, ut semel amissam iustitiam recuperaret homo servus peccati, victus diaboli? Assignata est ei proinde aliena, qui caruit sua; et ipsa sic est: venit princeps huius mundi, et in Salvatore non invenit quicquam: et cum nihilominus innocenti manus iniecit, iustissime quoque tenebat amisit, quando is, qui morti nihil debebat, accepta mortis iniuria, iure illum, qui noxius erat, et mortis debito, et diaboli solvit dominio. Qua enim iustitia id secundo homo exigeretur? homo siquidem, qui non debuit: homo, qui solvit. Nam, si unus, inquit Apostolus, pro omnibus mortuus est: ergo omnes mortui sunt: ut videlicet satisfactio unius omnibus imputetur, sicut omnium peccata unus ille portavit: nec alter iam inveniatur, qui totum fecerit, > alter qui satisfecit: quin caput, et corpus unus est Christus. Satisfecit ergo caput pro membris, Christus pro visceribus suis; et quando iuxta Evangelium Pauli, quo convincitur mendacium Petri (Abailardi) mortuus pro nobis convivificavit nos sibi, donans nobis omnia delicta, delens quod adversum nos erat chirographum decreti, quod erat contrarium nobis: et ipsum tulit de medio, affigens illud cruci, expolians principatus, et potestates.

Haec S. Bernardus. His adde, quod spiritalis redemptio per Christum facta ita describitur, ut omnia ad propriam redemptionem requisita in ea concurrant. Siquidem ipso etiam fatente Socino, in vera redemptione primum requiritur captivus, qui est genus humanum. Deinde, captivum detinens, qui est tum ira et iustitia Dei, tum diabolus. Requiritur praeterea Redemptor, qui est Christus. Postremo desideratur pretium, quod est mors, et sanguis Christi. Igitur quantumvis verbum redimo in caeteris Scripturae textibus improprie et metaphorice accipiatur de simplici liberatione, necesse est illud proprie intelligere cum explicat Christi redemptionem.

OBIICIT 2. Sanctus Stephanus Act. 1. vocat Moysem redemptorem: at is redemit nullo pretio dato: ergo sic etiam Christus. Confirmat: antitypus debet esse conformis suo typo: at Moyses, et liberatio per eum facta fuit typus Christi, et salutis per eum partae: ergo quemadmodum Moyses redemit Israelitas nullo soluto pretio, sic et Christus nos redemisse dicendus est. Insuper, Zacharias in Cantico Luca 1. redemptionem per Christum factam comparat cum ea, quae facta fuit per Moysem; ait enim: Fecit redemptionem plebis suae, quae verba exacte respondent illis Psalmi 111. Redemptionem misit Dominus populo suo, ubi sermo est de liberatione Aegyptiaca: ergo redemptio per Christum facta tantum est liberatio sine pretio, sicut liberatio facta per Moysem.

Respondeo ad argumentum, negando consequentiam, siquidem a particulari non est consequentia. Adde quod est dissimilitudo inter utramque redemptionem Moysis, et Christi. Nam Moyses fuit redemptor tantum a tyrannide Pharaonica, ad quod exequendum duntaxat opus erat auctoritate et potestate divina: at Christus nos redemit ab ira Dei, Rom. 5. 9. et a potestate tenebrarum, diaboli, et mortis, Coloss. 1. v. 13. Heb. 2. v. 14. 15. idque per sanguinem suum, testante ibidem Apostolo: In quo habemus redemptionem per sanguinem eius.

Ad primam confirmationem dico, quod non debeat esse par ratio inter typum, et antitypum; etsi enim analogice conveniant in multis, tamen necesse est in plurimis discrepare. Conveniunt quidem Christus, et Moyses, quod uterque fuit mediator, uterque redemptor; sed discrepant ratione personae, et officii, et factorum, siquidem Moyses tantum homo, et servus Dei; Christus homo, et Filius Dei: Moyses mediator typicus, et temporalis Veteris Testamenti; Christus mediator significatus, et aeternus, tam Veteris, quam Novi Testamenti, praecipue autem Novi propter apparitionem, et consummationem redemptionis in novo: Moyses liberator ex Aegypto; Christus redemptor ab ira Dei, maledictione, peccato, morte: Moyses redemptor absque morte, et sanguine proprio: Christus redemptor per mortem, et sanguinem proprium: Moyses largitor terrae promissae; Christus haereditatis, et vitae aeternae. Longe igitur diversa est Moysis, et Christi redemptio.

Ad secundum confirmationem nego antecedens: sive enim

Zacharias respexerit ad locum Psalmi, et ad typum liberationis Aegyptiacae, sive non, praedicat ipsam redemptionem factam per Christum non aliam, quam quae a SS. Apostolis declaratur peracta esse per sanguinem, et mortem ipsius; qualis minime fuit liberatio per Moysem.

OBIICIT 3. Redemptio proprie dicta fieri debet ab eo, qui captivum detinet: at Christus nos non redemit a captivante, seu captivos detinente: igitur illius redemptio non est proprie dicta. Probat minorem primo, quia ad Titum 2. v. 11. dicimur redimi ab iniquitatibus nostris per Christum, qui dedit semetipsum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniquitate; et 1. Petri 1. v. 18. dicuntur fideles redimi de vana conversatione paternae traditionis; et ad Thess. 1. dicimur liberati ab ira, idest a supplicio impiis debito: sed istae redemptiones non sunt proprie liberationes a captivitate: igitur non proprie, sed improprie tantum dicimur redimi per Christum.

Respondeo primo, negari posse maiorem: redemptio enim proprie dicitur fieri non tantum ab eo, qui principaliter detinet captivos, sed etiam ab eo, qui minus principaliter; item a captivitate ipsa, omnibusque eius adiunctis, puta a carcere, a vinculis, et squalore carceris, a servitute et tyrannide hostili, a vinculis, a tortura, a metu mortis, a morte denique, qua saepe manet captivos nisi fiat redemptio: ab his autem omnibus testatur Scriptura nos redemptos per Christum. Quid enim erat nostra captivitas, nisi alienatio, et abiectio a Deo propter peccatum, et mancipatio sub potestate daemonis? Ab hac nos redemit Christus per mortem, nobis promerendo reconciliationem cum Deo: Si enim cum inimici essemus, inquit Apostolus ad Rom. 5. reconciliati sumus Deo per mortem Filii eius, multo magis reconciliati salvabimur in vita ipsius. Sordes carceris, et laquei, quibus captivos tenebat diabolus, quid erant nisi peccata, iniquitates, et vana conversatio nostra, a quibus Christus nos liberavit? A servitute denique, tyrannide, et metu inimicorum nostrorum, diaboli, inferni, et mortis liberati dicimur per Christi mortem, Heb. 2.

Respondeo secundo negando minorem: falsum enim est, quod non fuerimus detenti captivi ab iniquitatibus, a vana conversatione nostra, et ab ira Dei, seu indignatione propter peccata: siquidem ira Dei non tantum significat supplicium et poenam, sed etiam ipsam Dei indignationem: ab his autem omnibus revera captivi tenebamur: nam captivi detinentur, non solum a iudice, aut a lictore, vel tortore; sed etiam a carcere, a vinculis, a iudicis indignatione, et sententia. His autem omnibus, ut mox dictum est, eramus subditi. Hinc Heb. 2. v. 15. dicimur liberari per Christum a metu mortis: et Oseae 13. v. 14. morte ipsa: et Roman. 5. ab ira Dei, hoc est a iustitia vindicatrice: non tamen dicimur redempti a Deo, quia per redemptionem non debuimus abstrahi a Deo quasi a malo, sed eidem reconciliari tamquam summo bono, a quo per peccatum fueramus abalienati: sed dicimur liberari ab eius iustitia vindicatrice, quae Rom. 1. v. 18. secundum editionem Graecam dicitur ira Dei: quod utique confirmatur, quia ad Gal. 3. v. 13. dicitur, quod Christus nos redemit de maledicto legis, factus pro nobis maledictum: ergo etiam nos redemit a iustitia Dei vindicatrice: quid enim aliud est execratio legis, quam damnationis sententia a Deo in lege adversus peccatores iuste pronuntiata?

URGET SOCINUS: Execratio legis non significat iustitiam Dei, cui satisfaciendum esset, sed execrationis poenam a lege statutam; a qua poena redempti sumus: sed non sumus redempti ab illa poena per veram redemptionem, quia ridiculum esset dicere, quod istius poenae pretium solutum fuerit, sed dumtaxat dicimur ab ea redempti, quia ab illa sumus exempti: igitur, etc.

Respondeo, execrationem legis dupliciter accipi, nempe active, et passive. Et quidem passive significat execrationis poenam a lege statutam, ut vult Socinus; sed activa est vox, vel sententia legis execratione damnantis, seu ipsa lex execrans peccantes. Quid autem est vox legis, nisi vox Dei? et lex execrans, nisi Deus execrans, idest nisi Deus iratus? et ira Dei, nisi iustitia? Igitur execratio legis active significat iustitiam Dei. Quamquam autem Apostolus asserat nos redemptos ab utraque execratione, tam activa, quam passiva, per Christum; tamen primo loquitur de execratione legis, ut est sententia legis, seu vox Dei execrantis; secundario vero, ut est execrationis poena. Nam ibidem v. 10. ait: Quicumque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt: scriptum est enim: Maledictus omnis, qui non permanserit in omnibus, quae scripta sunt in libro legis, ut faciat ea: igitur falso, et imperite contendit Socinus Apostolum, per execrationem legis non significare iustitiam Dei, a qua dicimur redempti, sed tantum poenam peccati.

OBIICIT 4. In vera redemptione concurrunt omnes haec conditiones: 1. est aliquis captivus: 2. est aliquis captivum detinens: 3. est redimens captivum a detinente: denique est pretium, quod persolvitur detinenti. In Christi redemptione non concurrunt omnes hae conditiones: est quidem captivus, nempe genus humanum: est detinens, nempe peccatum, diabolus, mundus, et qui peccatum sequitur, mortis aeternae reatus: est redimens, Deus, sive Christus, per quem Deus liberationem nostram fecit: est et pretium, ipse Christus, sive vita Christi: sed deest extrema conditio, quod pretium non est persolutum detinenti, nempe peccato, diabolo, etc. Non igitur est vera redemptio.

Vel compendiosius: in vera redemptione pretium accipit is, qui captivum detinet: in Christi redemptione pretium non accepit diabolus: non igitur omnino verae redemptioni respondet.

Respondet Anti-Socinus, quod etiamsi daretur conclusio, redemptionem spiritualem et aeternam non exacte respondere omnibus conditionibus redemptionis externae corporalis, non tamen imperiti staret haeretici blasphemia: quandoquidem spiritualis, et corporalis captivitatis, et sic etiam redemptionis in plurimis disparem rationem esse necesse est, ut diximus supra. Maior igitur, licet de redemptione externa vera esse possit, de spirituali tamen potest negari. Sed quidquid sit de maiore, minorem ut multis modis falsam negamus. Primo, falsum, quod is, qui nos captivos detinet, vel solus vel praecipuus sit diabolus, peccatum, mundus, mors; nam qui primo peccatores detrusit, ac suo iure detinet in carcere damnationis, est ipse Deus: ista vero, quae nominat haereticus nos non primo sed secundario, nec suo iure sed alieno, hoc est Dei, diabolus quidem ut lictor, et apparitor iudicis Dei, peccatum ut laquei, mundus ut mors, ut carceres tormenta. Dei autem primo et iure nos esse captivos probatur argumentis et testimoniis Scripturae.

Argumentis quidem: primo, quia Deus Monarcha, et Iudex omnium, solus habet potestatem abiiciendi corpus et animam in gehennam.

Secundo, sumus rei laesae divinae maiestatis per peccatum: Tibi soli peccavi: ergo a divina maiestate sumus abiecti. Tertio, sumus natura filii irae Dei: ira Dei revelatur de caelo: super infideles manet ira Dei: ergo iram Dei ut iudicis luimus. Quarto, non a satana, sed a Deo petimus dimitti nobis peccata, hoc est laxari vincula aeternae damnationis: non igitur a satana tantum, sed a Deo iudice tenemur constricti primo. Hoc ipsum etiam confirmant Scripturae testimonia; nam ad Rom. 11. Conclusit Deus omnes in incredulitate, ut omnium miseretur. Item 2. Petri 2. Deus est qui Angelis peccantibus non peparcit, sed rudentibus inferni detractos in tartarum tradidit cruciandos. Quanto magis homines peccantes, satanae tamquam tortoris potestati tradidit? Idem confirmat parabola Regis irati tradentis tortori servum nequam. Matth. 18. et 1. Nam rex iste Deus est: et Christus Matth. 25. praecipiens ignoscentiam fraternam, dum sumus in via, ne iudex nos tradat apparitori, et coniiciamur in carcerem. Ex quibus palam est nos per peccatum captivos esse ex ordinatione Dei, tamquam Regis, et iudicis offensi, primo, et iure summae potestatis; Satanae vero, et peccati secundario, tanquam tortoris, aut vinculorum, quibus nos tradidit Deus iusto iudicio. Quae vero loca Scripturae potestatem satanae in nos tribuunt, 2. Timoth. 2. 26. Coloss. 1. 13. etc. de secundaria tantum potestate loquuntur, quam a Deo iudice daemones in homines peccatores acceperunt, sicut tyranni; de qua Christus: Non haberes in me potestatem ullam, nisi data tibi esset desuper. Nam Deus est, qui solus habet potestatem super omnes plagas, Apocal. 16. 9. absque cuius nutu satanas neque tum potest invadere, Matth. 8. 31. Blaspheme igitur errat haereticus summum ius Dei in diabolum transferens.