Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Quod particularem de praecellentibus Deiparae Virginis dotibus, ac speciali cultu ei debito, disputationem ordine praepostero ad huius Tractatus calcem adiiciendam esse duxerim, non abs re factum est; congruum namque censui, ut quae ineffabilis Incarnati Verbi Oeconomia principium extitit, eiusdem mysterii Tractatui coronidem imponeret. Postquam igitur de Christi Dei et hominis eximiis praecellentiis et dotibus, quantum pro modulo nostro licuit, hucusque disputatum est; ne aliqua ex parte hic Tractatus deficiens et vacuus appareret, rationi consentaneum duxi, nonnulla de sacratissima eiusdem Incarnati Verbi Genitricis commendatione disputare. Verum cum omni laudum lege, o Virgo, gloria tua maior sit excellentia, aiebat S. Damascenus: eadem animum meum subit cogitatio, qua percitus fuit S. Basilius Seleucus, dum orationem de Annuntiatione agens, sic scribit: Copiosam encomiorum materiam comperiet, qui sacram Deiparam Virginem laudibus efferre instituerit. Ego vero cum non ignorem infirmitatem meam, tantarum rerum ponderi haudquaquam parem esse, mole exterritus multum, diuque me continui. Non enim quorumlibet est promereri Virginem laudes persolvere, sed eorum, qui divinae gratiae lumine insigniter illustrati sunt. Non etiam is mihi est animus per singulas eiusdem nusquam satis celebrandae Virginis praecellentias excurrere, sed dumtaxat referre ac resolvere eas omnes controversias, quae tum ab haereticis, tum etiam a nonnullis viris Catholicis proponi solent, et agitari.

Sex itaque maxime occurrunt hic determinanda: Primum, utrum Deipara ab omni prorsus originali peccato immunis fuerit, et eius Conceptio omnino immaculata. Secundum, an expers fuerit omnis omnino peccati tam mortalis, quam venialis. Tertium, an illibata Virginitate semper fuerit illustris. Quartum, an dignitate Matris Dei, et appellatione sit honoranda. Quintum, utrum non solum anima, sed et corpore in caelo recepta sit. Sextum tandem, quis et qualis sit specialis cultus ei debitus.

NOTANDUM 1. Triplicem distingui posse Deiparae Virginis Conceptionem: nimirum corpoream, spiritualem, et divinam. Prima est qua ipsius sanctissimi Parentes opere maritali invicem convenientes praestiterunt ea quae maxime spectabant ad ipsius corporis formationem, organizationem, et dispositionem ad recipiendam animam rationalem a Deo infundendam, quam utique conceptionem Doctores activam appellare solent. Secunda est ipsa animae infusio et unio cum corpore debite organizato, quae vulgo nominatur conceptio passiva, qua scilicet fit illo ipso instanti, quo rationalis anima corpori, omnibus membris ac suis organis constanti, unitur. Tertia tandem est ea, qua ipsa Virgo B. per singularem Spiritus sancti in ea operationem, purissimum suum subministravit sanguinem ad Christi Domini corpus formandum, et organizandum. Hic autem non est sermo de hac posteriori conceptione, quam utique sanctissimam ac omnino immaculatam esse nullus Catholicorum ambigit. Quamquam autem praesens moveri posset controversia de conceptione corporea, utrum videlicet ante animae rationalis infusionem corpus B. Virginis omni prorsus labe caruerit, fueritque munditia ac puritate conspicuum, quo decentius ac perfectius sanctissimae ipsius animae sacrarium fieret, praecipue tamen praesentis controversiae cardo vertitur de Conceptione spiritali, seu passive sumpta; utrum videlicet eo instanti, quo anima ipsius B. Virginis unita fuit corpori, omnino expers fuerit illa haereditaria macula, qua ex vitiata propagine et origine labefactari solent omnes omnino homines, qui opera maritali concipiuntur et nascuntur.

NOTANDUM 2. Varias ac gravissimas pridem agitatas fuisse controversias de illibata et omnino immaculata Conceptione spiritali ac passiva Deiparae Virginis, maxime vero circa annum 1112; cum enim Lugdunensis Ecclesia statuisset celebrandum esse festivum diem octavum mensis Decembris in honorem immaculatae Conceptionis beatissima Virginis, hoc audiens S. Bernardus aegre tulit, et ad eiusdem Ecclesiae Canonicos scripsit illam celebrem epistolam (si tamen revera genuinus illius sit fetus) in qua inter caetera sic eos carpit: Miramur satis quid casum fecerit hoc tempore quibusdam vestrum, mutare colorem optimum, novam inducendo solemnitatem, quam ritus Ecclesiae nescit, non probat ratio, non commendat antiqua traditio. Numquid Patribus doctiores, aut devotiores sumus? Cum autem non obstante hac S. Bernardi reprehensione, invaluisset ardentissimus zelus erga Deiparae Virginis illibatam Conceptionem, et cam denuo impugnare coepissent viri aliunde religiosi, et pia in Virginem Deiparam devotione celebres, eius tutelam ac patrocinium suscepit Subtilis Doctor. Is enim in 3. d. 3. q. 1. n. 1. ubi primum de Immaculata Conceptione sermonem facit, non ita quidem assertive eam ibi propugnat, sed dumtaxat solvit omnes rationes, quibus illibata Virginis Conceptio impugnari videbatur. Nam cum dixisset: Quod Deus potuit facere, quod ipsa beata Virgo numquam fuisset in peccato originali: potuit etiam fieri, ut per tempus aliquando esset in peccato, et in ultimo instanti illius temporis purgaretur. Demum cum omni submissione, pro solita sua modestia ac humilitate, suam sententiam non assertive sed dubitative profert, his verbis: Quid autem horum trium, quae ostensa sunt possibilia, factum sit, Deus novit: si auctoritati Ecclesiae, vel auctoritati Scripturae non repugnat, censebitur probabile, quod excellentius est attribuere Mariae: nempe quod Deus illam ab originali peccato illaesam servaverit. Verum postmodum animosior factus dist. 15. n. 18. absolute, et aperte pronuntiat, quod B. Virgo mater Dei numquam fuit immunda actualiter, ratione peccati actualis, nec ratione originalis: fuisset tamen, nisi fuisset praeservata. Quam utique sententiam solemnibus disputationibus et concertationibus assiduis ita feliciter propugnavit, ut in eam omnes celebriores doctores, maxime vero Parisienses pellexerit.

Nam (ut refert Cavellus in Rosario saeculo 11., iussu summi Pontificis habita solemni disputatione coram Facultate Parisiensi, praesentibus Apostolica Sedis Legatis, de Immaculata Conceptione tanta ingenii subtilitate, tanta solutionum facilitate et perspicuitate, omnia adversa argumenta mira dexteritate confregit et retudit, suamque piam sententiam de Conceptione Mariana, ipsius Mariae fretus auxilio, argumentorum pondere, tot tamque urgentibus rationibus comprobavit et munivit, quod celeberrimam illam facultatem matrem Universitatum in suam piam traxerit sententiam: quae in gratificationem nomine Doctoris Subtilis ipsum condecoravit: et acerrimis eius disputationibus inducta, sacrum illud ac celebrem Marianum decretum condidit, ne scilicet imposterum quisquam ad magisterii gradum admitteretur, qui tota vita se propugnaturum Immaculatam Conceptionem iuriurando non adstringeret. Postea Scotus Coloniam profectus victoriam pro Immaculata Conceptione ex discipulis Alberti Magni reportavit: et nomen Doctoris Subtilis ibi denuo est solemniter acclamatum. Fertur etiam a Pontifice in praemium eidem datum.)

Hactenus Cavellus. Illud ipsum confirmat Bosius De signis Ecclesiae, tom. 1. fig. 2. lib. 1. cap. 8. ubi ait: Clarissimum porro festum sensi acutissimi Theologi doctrina Mariana confirmatum, &c. Salazar, cap. 42. saeculo 12. Ioannes Duns Scotus praecipuus ac maximus purae Conceptionis vindex, qui tantam huic doctrinae sua auctoritate fidem comparavit, quantam nullus alius ante vel post ipsum. Et cap. 13. n. 1. Subtilissimus Doctor, quemadmodum primas scholas Immaculatae Conceptionis propugnandae auctoritate firmavit, ita nihil praetermisit, quod in hac re ad maiorem Virginis gloriam facere possit. De Parisiensi autem disputatione ita scribit Bernardinus de Bustis in officio Immaculatae Conceptionis a Sixto IV. approbato lectione 1. Dominus noster Iesus Christus ad protegendum dilectae Matris dignitatem Sanctum Ordinis Minorum Doctorem eximiun ad civitatem illam protinus destinarit, qui adversariorum fundamentis, argumentisque omnibus irrefragabili sermone confutatis, ita Conceptionis Dominae innocentiam clarissime comprobavit, quod omnes illi fratres sublimitatem eius plurimum admirati, obmutescentes in disputando deficerent. Quapropter opinio Minorum a Parisiensi studio illico approbatur. Neque mirum videri debet, quod piam de Immaculata Conceptione sententiam appellaverint opinionem Minorum: hoc enim nomine primitus vulgabatur, ut patet ex Abbate Panormitano, cap. perquestus de feris, et Ioanne Varsone in 3. dist. 3. et Salazar, cap. 12. sect. 15. Unde Hieronymus Hormachea in Cantic. Proleg. B. cap. 180. Iure optimo religiosam Seraphicam appellare possumus vexilliferum in hac pia sententia de Immaculata Conceptione, &c. Quoniam post Doctorem Subtilem, totus Ordo Seraphicus in eam sententiam propugnandam conspiravit, donec accendente totius sacrae Facultatis Parisiensis auctoritate, studio ac indefesso labore factum est, ut haec pia sententia per omnes Christiani orbis plagas propagaretur, et ita invalesceret, ut non iam solius Ordinis Minorum opinionem, sed omnium Christi fidelium esse videatur. Hic non refero alias hac de re postmodum subortas controversias, quas in huius Quaestionis decursu aperiemus.

NOTANDUM 3. Immaculatae Conceptionis nomine nihil aliud (ex sententia omnium Doctorum, qui ab exorta circa eam in scholis controversia scripserunt) intelligi debere, quam carentiam maculae peccati originalis in ipsa B. Virgine illo primo instanti, quo ipsius anima corpori fuit unita, ac vere potuit affirmari, concepta est Maria: ita ut omnes hae propositiones, quas passim reperies apud Auctores, qui de ista Immaculata Conceptione scripserunt, sint omnino aequivalentes, et eandem prorsus significationem obtineant, puta, Conceptio B. Virginis est immaculata: aut B. Virgo in primo instanti suae animationis fuit munda et immunis ab originali peccato: aut Beata Virgo, praeveniente et operante divina gratia, numquam actualiter subiacuit peccato originali: vel B. Virgo peccatum originale non contraxit: vel B. Virgo in primo instanti sui esse habuit gratiam sanctificantem: vel Beata Virgo a peccato originali fuit praeservata: et plures aliae similes propositiones, quae indiscriminatim a Doctoribus, verbis dumtaxat variatis, sed eodem vigente sensu, ad explicandam hanc piam sententiam usurpantur; adeo ut qui quamlibet illarum proferret, ita aperte Conceptionem immaculatam enuntiaret, ac si praedictis omnibus propositionibus et loquendi modis simul uteretur. Cuius ratio est, quod etsi vox immaculata latius pateat, quam puritas ab originali peccato; attamen dum additur Conceptioni, determinatur et restringitur ad solius culpae originalis carentiam significandam; nam in instanti Conceptionis, nec alia contrahi potest macula, nec formaliter per gratiam praeservantem impediri ac eliminari, quam quae haereditaria propagine a vitiata humani generis stirpe, in omnes homines grassatur.

His ita praelibatis, sit

Conclusio unica. — VIRGO DEIPARA REVERA IMMUNIS FUIT AB ORIGINALI PECCATO, ET AB EO PRAESERVATA PER GRATIAM SANCTIFICANTEM IPSI DIVINITUS INFUSAM IN PRIMO SUAE CONCEPTIONIS AC ANIMATIONIS INSTANTI. Hac Conclusio firmari potest gravissimis momentis, quae, maioris claritatis et methodicae disputationis gratia, proponemus et expendemus sequentibus in paragraphis.

§ I. — Deiparae Virginis immaculata conceptio et animatio ex Scriptura sacra non obscure colligitur.

Merito Christus Dominus dicebat Ioan. 5. Scrutamini scripturas… et illae sunt, quae testimonium perhibent de me, ut Iudaeorum ignorantiam, et caecitatem oblique perstringeret, quod cum se in sacris litteris peritissimos esse putarent, eum esse verum Messiam tot oraculis repromissum non deprehenderent: quamquam enim eiusmodi verba de seipso dumtaxat pronuntiaverit adorandus ille Salvator, attamen per sensum accommodatitium eadem usurpare potest B. Virgo. Quamquam enim, ut docet S. Thomas 3. part. q. 27. art. 1. Quod de sanctificata in utero, nihil in Scriptura Canonica tradatur, attamen quia inquit S. Paulus 2. ad Timoth. 3 Omnis sacra Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in iustitia: ut perfectus sit homo, ad omne opus bonum instructus. Et ut egregie docet Subtilis Doctor quaest. 2. Prologi ad 1. argumentum principale:

Nulla scientia omnia scienda (in ipsa scilicet) explicaverit; sed illa, ex quibus possunt alia sufficienter elici: unde multae veritates necessariae non exprimuntur in sacra Scriptura, et ibi virtualiter continentur: sicut conclusiones in principiis, circa quarum investigationem utilis fuit labor Expositorum, et Doctorum:

Hinc est quod si divina Scripturarum oracula scrutemur, idest, profunda mentis attentione perpendamus et consideremus maxime secundum interpretationem SS. Patrum, et celebriorum Ecclesiae Doctorum, reperiemus plurima, quae Virginis Deiparae, immaculatae ac purissimae Conceptioni patrocinantur. Ex innumeris autem eiusmodi Oraculis, quae huic veritati testimonium perhibent, selectiora quaedam proponam.

Primum sit illud Genes. 3. ubi Deus serpentem mulieris expugnatorem alloquens ait v. 15. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius: ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo eius. Quibus verbis significabat Non istam Evam, inquit Lyranus noster, sed aliam ab ea descendentem, scilicet Virginem Mariam, quae est infesta demonibus; unde Canticorum 3. dicitur: terribilis ut castrorum acies ordinata. Cuius rei perspicuam rationem reddit S. Hieronymus, vel quisquis est auctor epistolae Ad Amicum aegrotum de viro perfecto: Mater Domini, inquit, in illa iam muliere promissa est: haec inimicitis opposita est serpentis. Et ne hoc ad Evam pertinere videretur, non dixit, pono, sed ponam. illam indicans mulierem, quae salvatorem pariat, non quae generet fratricidam. Cui praeluserat S. Cyprianus lib. 2. Testimoniorum adversus Iudaeos, cap. 9. Verbum promissionis est, inquit, quod transmittitur in futura. Non dixit pono, ne ad Evam pertinere videretur; sed ponam, idest, suscitabo contra te mulierem. Alteram eiusdem significationis rationem profert S. Epiphanius lib. 3. adversus haeresos, quam colligit ex his verbis, inter semen tuum, et semen illius: Nusquam autem, inquit, reperitur semen solius mulieris, nisi in Maria: proinde non potest totum in Evam impleri. Cui subscribit Rupertus lib. 3. De Trinitate, cap. 19. cum ait: Iste est semen, seu filius mulieris (Christus), ut non etiam sit semen viri, et propterea non absque mysterio ab ea sola denominationem accepit.

Ex hoc autem Oraculo triplex depromi potest argumentum, quo probetur Virginis Deiparae immaculata Conceptio: Primum quidem, perpetua fuit inimicitia, eaque infensissima inter Mariam et daemonem serpentem: at si etiam per aliquod instans inquinata fuisset originali peccato, pro eo instanti non fuisset ipsius inimica, sed amica, utpote ei consentiens et subdita, et Deo minitanti, Inimicitias ponam inter te, et Mariam, respondere posset serpens: sed ego prius per originalis culpae vinculum amicitias cum ea iungam, arctiorem necessitudinem cum illa inibo, eam superabo, deiiciam, et in meorum captivorum numerum recensebo, similes iniquitate erimus, stabimus contra te infensi, et iniurii, etc.; qua omnia directe militant non solum in Dei gloriam, sed etiam in illius divini oraculi veritatem: igitur cum hostiles inimicitias Maria semper cum daemone serpente habuerit, nullus sanae mentis iudicabit illam cum ipso per originale peccatum amicitias et foedus iniisse. Confirmatur: Sicut enim amicitia vel supponit, vel efficit similitudinem et paritatem, sic et inimicitia dissimilitudinem et contrarietatem: Hoc enim, (inquit Rupertus mox laudatus) Amicitiae enim differunt, quod amicae pacatae sermonis cuiuslibet rei protendunt superficiem: inimicitiae vero manifestam contrarietatis habent intentionem: igitur eatenus Maria dicitur inimica serpenti, quatenus ei dissimilis est: at nisi in primo instanti conceptionis suae fuisset a Deo praeservata a labe originalis culpae, non potuisset dici absolute dissimilis serpenti: igitur ut illius divini Oraculi stet veritas, neque aliquod unquam vestigium similitudinis et amoris intercessisse existimetur, necessum est, quod etiam in primo instanti suae conceptionis ipsa serpenti fuerit dissimilis, et adversaria. — Secundum argumentum petitur ex illis verbis, Ipsa conteret caput tuum; nam, (inquit S. Augustinus, vel quisquis est auctor Commentarii in Genesim) cum subiectio peccati originalis caput sit diaboli: tale caput Maria contrivit, quia nulla peccati subiectio ingressum habuit in animam Virginis, et ideo ab omni macula immunis fuit. Ex quibus haec formari potest ratiocinatio: originale peccatum omnium peccatorum caput est, et initium, quod serpentini capitis more in omnia alia suum corpus, et influxum derivat, et sensim inducit: sed istud serpentinum caput Maria contrivit: igitur a pestilenti eius affiatu et morsu omnino immunis fuit et libera. — Tertium denique argumentum colligi potest ex illis verbis, Insidiaberis calcaneo eius, hoc est, illius vitae exordium frustra labefactare ac infestare tentabis; ex quibus sic argumentor: si beatae Virginis Conceptionem, et primum illius animationis instans suis insidiis ac fraudibus per originale peccatum surripuisset ac deturpasset daemon, illius calcaneus dici posset foedatus, nec exinde aliquam sibi pulchritudinem ac dignitatem Virgo Deipara vindicaret: at illa maxime commendatur ex calceamentis, appropriatur enim ei istud Cantic. 7. Quam pulchri sunt gressus tui in calceamentis, filia Principis! quasi diceret: gressuum tuorum pulchritudo, ac rectitudo viarum, ex quo primum movisti pedem, inde maxime celebratur, quia semper es filia Principis, primogenita dilectionis eius, et electa genitrix. Eva peccati quidem ancilla, caeteri filii vindictae, filii gehennae, dum formantur, et primum gressum ad vitam faciunt, ruunt in mortem: tu vero in tuae Conceptionis transcensu, non minus pulchre quam confidenter gressum facis. — Quam utique interpretationem sic egregie explicat Rupertus, cum ait:

De calceamentis hic igitur non corporis, sed spiritus, in quo discalceatum esse, summa est ignobilitas, et plusquam servilis egestas: idcirco ancillae calcaneum serpens momordit, tu autem, filia Principis, bene calceata, caput serpentis contrivisti. Tu maxime, o Princeps, et Domina singularis dilecta, etc.

Secundum Testimonium, Deiparae Virginis immaculatam Conceptionem demonstrans, petitur ex illis verbis Numer. 21. Orietur stella ex Iacob, et consurget virga de Israil: et percuties duces Moab, etc. Ex quibus verbis triplex colligitur argumentum ad illam Deiparae Conceptionis puritatem evincendam. Primum quidem, Maria dicitur stella, nam, ut praeclare ait S. Bernardinus Senensis, Sermone de glorioso nomine Virginis art. 1. cap. 3. Ante adventum huius Virginis, peccati nebula totum mundum obscuraverat, ut non esset qui verum lumen videre posset: erant enim gentes omnes nebulae turbinibus agitatae, ut dicitur 2. Petri 2. Proinde in tenebris morabantur, unde merito de talibus Nahum 1. Scriptum est: inimicos eius prosequentur tenebrae. Tamen processit B. Virgo sicut fulgida stella, ut de ea dici possit illud Eccles. 50. Quasi stella matutina in medio nebulae, etc. at stella nusquam tenebris, ac caligine infuscatur: concludendum ergo cum nostro Mayronio Serm. de Concept. B. Mariae, quod sicut lux aurea oriente sole, mane absque nubibus rutilat, ita anima Virginis semper resplenduit absque nubibus peccatorum. Omnes quidem Adae posteri originali piaculo obnubilati concipiuntur, sola Maria inter omnes innocens et immaculata eminus promicabat. De caeteris quidem Iob ait, cap. 3. Obtenebrescant stellae caligine eius. Expectet lucem, et non videat, nec ortum surgentis aurorae. Quae verba sic expendit Lyranus noster, ut refert Pelbartus lib. 4. part. 1. art. 3. Ibi Iob loquitur de reatu originalis peccati: et idem dicit: obtenebrescant stellae, idest, Sancti, caligine eius: expectet lucem, idest, Christum: et hunc non videat: eo quod Christus supernaturaliter ex Virgine conceptus, originale peccatum contrahere non potuit. Sequitur: nec ortum surgentis Aurorae, idest, Conceptum Mariae, quae figuratur per auroram. Cantic. 6. His adde quod beatissima Virgo non solum stella, sed et lunae ac solis nomine celebretur: ipsi namque Ecclesia attribuere solet Cant. 6. verba Progreditur quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol: quibus significat omnem omnino innocentiae splendorem, ac puritatis et virtutis lumen, quod alicui creaturae conferre Deus potuit, ubertim in eam derivasse. Quocirca non ab re sentire possumus Deum idem in ordine gratiae fuisse auspicatum, quod in ordine naturae prius molitus fuerat: quemadmodum enim tria corporum genera, nempe solem, lunam, ac stellas, splendore micantia formavit, ita quod in primo eorum formationis exordio lumine circumfusa tuerint ac supervestita, sic et Christum Dominum verum iustitiae solem, Virginem eius genitricem, lunam istam mirabilem, necnon et Angelos veluti tot stellas in aeterna beatitudinis firmamento fulgentes, gratia divinae luce coruscantes, ac illustratos in primo eorum formationis instanti producere voluit.

Ex his itaque constat beatissimam Virginem nullis unquam peccati tenebris infuscatam fuisse, ac subinde originalis labis prorsus expertem, — Secundum argumentum deducitur ex sequentibus eiusdem

Oraculi verbis: Et consurget virga de Israil; nam Isaias vaticinatus fuerat cap. 11. Egredietur virga de radice Iesse, et flos de radice eius ascendet: quae verba sic expendit S. Hieronymus ibidem: Nos autem virgam de radice Iesse sanctam Virginem Mariam intelligamus, quae nullum habuit sibi fruticem cohaerentem: at si beata Virgo maculata fuisset aliquo peccato, haud dubie non solum fruticem, sed et nodositatem cohaerentem habuisset: concludendum ergo cum S. Anselmo lib. 2. De Conceptu Virginali, cap. 9.

Ego piissima Domina, qualiscumque servulus credo, et fateor, quod ex radice Iesse pulcherrima, ac per hoc ab omni, quod te decoloret, peccati vulnere aliena, integerrima permanens, forem pretiosissimum protulisti, non qualemcumque, sed super quem septiformis Spiritus requiescet.

Vel ut clarius habet S. Ambrosius in Sermone De Gabaonitis explicans eadem Isaiae verba: Haec est virga, in qua nec nodus originalis, nec cortex venialis culpae fuit. Nec refert, quod iste sermo non inveniatur inter opera Sancti Ambrosii typis excusa; nam plurimi quos laudat noster de Aula in Trituratione pag. 133. cum Michaele de Carchano in Sermone De Paenitentia impresso anno 1496. fidem faciunt se sermonem istum inter Sancti Ambrosii opera legisse: unde etiam praefata verba inserta sunt in Officio Conceptionis, quod ab Ordine Seraphico ex approbatione Apostolica recitatur. — Tertium denique argumentum peti potest ex illis verbis eiusdem vaticinii: Et percuties duces Moab: notum est enim daemones nomine Moab non obscure designari: quemadmodum enim Moabitae semper Israilitis fuerunt infensi, sic et daemones hominibus, maxime fidelibus ac virtute praeditis, perpetuum et infestum bellum denuntiant. At eos omnes Virgo Dei genitrix illa mystica virga non solum integerrimae suae vitae tempore pereussit, ac eorum fraudes dissolvit, et tentationes irritavit; sed et in suae Conceptionis ac Nativitatis exordio eorum potentiam fregit. Quod egregie explicat Rupertus lib. 1. In Cantica, cap. 1. ubi conferens hanc mysticam virgam cum Virga Mosis, ait:

Sicut virga illa virgas maleficorum et incantatorum devorarit, et omnem superbiam Aegyptiacam obtrivit, ac deinde germinarit, floruit, fronduit, et fructum protulit, non plantata, non succo terrae animata, sed virtute caelesti supra usum naturae provecta: sic tu, pulcherrima mulierum, amica mea, cunctum pravitatem haereticam interemisti, superbiam diaboli deiecisti, conceptu florida, partu fructifera, etc.

Eamdem veritatem praeclare illustrat S. Bernardus tom. 1. In deprecatione ad gloriam Virginis, postquam dixerat:

Tu terribilis ut castrorum acies ordinata. Quid enim? Annon horruerunt principes tenebrarum, quando viderunt, praeter morem, armatura omnifortiore instructam, contra se procedere feminam fortem ad bella doctissimam, cuius ensis super femur suum propter timores nocturnos! In circuitu eius acies valida spiritualium virtutum, suo se invicem ordine tuentium. etc.

Sic processit in sua Conceptione Maria. Satis indicat hoc id quod sequitur: utpote qui (Angeli scilicet) custodirent lectulum Salomonis gratissimum, ac providerent ne praepuratum aeterno Regi hospitium alienus hospes invaderet.

Plurima eamdem veritatem comprobantia oracula nobis subministrat Psalmista Regius: at ne longior sim, unum aut alterum dumtaxat profero. Primum sit illud Psal. 15. Sanctificavit tabernaculum suum Altissimus: Deus in medio eius, non commovebitur: adiuvabit eam Deus mane diluculo. Nemo namque negare potest Virginem Deiparam esse revera Altissimi tabernaculum, quia quem caeli capere non poterant suo gremio complexa est. Quod utique tabernaculum sanctificavit Altissimus ineffabili prorsus ac longe praestantiori modo, quam quaslibet alias animas sanctitate praecellentes, in quibus etiam habitare dicitur. Sunt enim plurimi, quos dumtaxat in vespere mortis sanctificat, ut latro paenitens: alii quos in aetate provecta, et velut in vitae meridie a vitiis ad sanctimoniae statum evocat, ut Sanctus Paulus, Magdalena, etc. Sunt etiam quos mane praevenit in benedictionibus dulcedinis, eos videlicet prius sanctificando, quam in lucem apertam per nativitatem prodeant, ut de Ieremia, ac Ioanne Baptista vaticinatum fuerat Ieremiae 1. Antequam exires de vulva sanctificavi te. Verum beatissimam Virginem adiuvit et protexit Deus mane diluculo, hoc est, a primo illius vitae exordio, eam videlicet ab omni prorsus peccati inquinatione praeservando, utpote cum illam in suum tabernaculum selegisset: qualiter enim Deus illam adiuvisset mane diluculo, si prius in daemonis tyrannidem per originale peccatum illam ablegasset? — Id ipsum exactius et apertius insinuat Psal. 86. dum dicit: Fundamenta eius in montibus sanctis, diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Iacob… homo natus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus. Quibus verbis significat beatissimae Virginis sanctitatem orientem longe illum celsitudinis ac dignitatis verticem obtinuisse, quem consummata caeterorum sanctitas posset assequi. Hinc sanctus Gregorius expositione 1. in librum Reg. ait:

Montis Ephraim nomine beatissima semper Virgo Maria Dei genitrix designari potest. Mons quippe fuit, quae omnem electae creaturae altitudinem electionis suae dignitate transcendit. An non Mons sublimis Maria, qua ut ad conceptionem aeterni Verbi pertingeret, meritorum verticem supra omnes Angelorum choros usque ad solium Deitatis erexit? Huius enim montis praecellentissimam dignitatem Isaias vaticinans ait: erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium. Mons quippe in vertice montium fuit, quia altitudo Mariae supra omnes Sanctos effulsit:

At nulla ratione dici posset in suae sanctitatis exordio quamlibet aliorum Sanctorum adaequasse, imo superasse dignitatem, nisi revera fuisset ab omni peccato immunis in primo vitae suae instanti; si enim dumtaxat fuisset prius sanctificata quam nata, id commune haberet cum iis, qui sanctificati fuerunt in utero, ut mox diximus. Concludendum igitur cum S. Anselmo Hom. de Concept. Virg. Si Ieremias, inquit, qui in gemitibus erat prophetaturus, in vulva est sanctificatus, et Praecursor Domini Ioannes, Spiritu sancto ex utero Matris est repletus, quis disserere audeat totius saeculi propitiatorium, mox in suae Conceptionis exordio, Spiritus sancti illuminatione destitutum! — Confirmatur ex sequentibus verbis: Homo natus est in ea, etc. Per illum enim hominem Christum significabat, de quo vaticinatus fuerat Isaias scribens: Mulier circumdabit virum: at (inquit S. Anselmus lib. De Conceptu Virginali) decebat ut Christi conceptio de Matre purissima fieret: nempe decens erat ut ea puritate, qua maior sub Deo nequit intelligi, Virgo illa niteretur: cui Deus Pater unicum Filium suum, quem de corde suo aequalem sibi venitum tamquem seipsum diligebat, ita dare disponebat, ut naturaliter esset haeres, idemque communis Dei Patris, et Virginis filius. Hinc praeclare ait S. Petrus Damianus Serm. 2. De Virginitate: Caro Virginis ex Adam concepta maculas Adae non admisit, at singularis eius continentiae puritas in candorem lucis aeternae conversa est, ut videlicet Christus, qui est candor lucis aeternae, speculum sine macula, et purissima paternae bonitatis imago, ex purissima carne corpus sibi efformatum assumeret: Non enim credendum est (inquit Sanctus Bernardinus tom. 2. Serm. 19.) quod ipse Filius Dei voluerit nasci ex Virgine, et sumere eius carnem, quae esset maculata aliquo originali peccato; imo credendum est, quod voluit sumere carnem ex carne purissima, et quod eius Mater fuerit plusquam Eva, et Adam, qui creati fuerunt sine peccato originali. — Quod utique facile in mentem inducet quisquis audierit Ecclesiasticum monentem cap. 3. Quod gloria hominis ex honore Patris sui sit, et dedecus filii pater sine honore. Et ibidem: Maledictio matris eradicat fundamenta. Unde si unquam aliquid dedecoris, et maledictionis ratione originalis peccati suscepisset Virgo Deipara, ab hac certe propudiosa ignominia non esset immunis Christus eius filius, et si non culparetur, devenustaretur tamen parentis dedecore: nam ut sententiose dixit Tertullianus, Christus ex stirpe Iesse deputatus, per Mariam scilicet, et inde censendus, quasi Christi Dei honos censeatur ex Virgine, unde si Deipara infamissimae praevericationis fuisset rea, et tartareo tyranno tributaria, non tam gloria, quam filii aliquod dedecus inde censeretur: siquidem, ut praeclare dixit Arnoldus Carnotensis in Tractatu De Laudibus Mariae: Quod Maria praedicatur gratia plena, manifestum est individuum esse Matris, et Filii glorium, commune esse utriusque praeconium: nam, ut ibidem ait, una est Mariae, et Christi caro, unus spiritus, ex quo dictum est ei: Dominus tecum. Quo innotescat, gloriam utriusque individuam esse, et ita quodammodo communem ignominiam, quae a Matris dedecore derivaretur in Filium: Christus enim ex Virgine censetur. Missam facio varia eiusmodi testimonia, quae tum in libris Salomonis, maxime in Canticis Canticorum, ubi Deiparae Virginis eximiae puritatis ac sanctitatis pulchritudo egregie celebratur ac commendatur, tum in Prophetarum oraculis, quae in eiusdem purissimae Conceptionis Deiparae assertionem collineant, ut nonnulla ex Novo Testamento proferam, in quibus haec veritas perspicacius delineatur.

Prodit imprimis illa salutatio Angelica, qua nimirum Angelus, ut nuntiaret Incarnationis sacramentum, Orator a Deo destinatus ad Virginem, sic eam peroravit: Ave gratia plena: signanter dixit: Ave, hoc est, sine va, ut egregie explicat Angelicus Doctor in elucidatione salutationis Angelicae, (ut videre est in prima eiusdem operum editione, et antiquioribus manuscriptis.) Ex peccato, inquit, secutum est triplex va: va culpae: va poenae: va ignorantiae. Va culpae triplex: originalis, actualis, et venialis. Sine omni isto triplici va fuit beata Virgo. — Ipsi concinit Seraphicus Doctor in Speculo Virginis, cap. 2. ubi ait: Ave Maria absque va. Triplex est va, a quo immunissima fuit Maria: va culpae actualis, va miseriae originalis, et va poenae gehennalis. — Idipsum praeclare commendat S. Bernardinus Tom. 4. Sermone 1. De Annuntiatione, art. 1. cap. 1. Ave, inquit, beata Virgo, sine primo va, idest, sine peccato tyranno peccati originalis, quin sine eo concepta es. Ea autem salutationis formula usus est, ut inverso nomine Evae significaret, ait S. Hieronymus: Quod quidquid maledictionis ingestum est per Evam, totum abstulit benedictio Mariae. Unde etiam praeclare canit Ecclesia: Sumens illud Ave, gabrielis ore, funda nos in pace, mutans Evae nomen. Nec nomen dumtaxat, sed et sortem feliciter immutavit; quia ut egregie scribit S. August. Serm. 2. De Annunt., Auctrix peccati Eva, auctrix meriti Maria; Eva occidendo obfuit, Maria vivificando profuit: illa percussit, ista sanavit, etc. Qualiter autem haec omnia recte in Virginem Deiparam quadrarent, si ipsa eodem, quo Evae posteri, originalis peccati miseriae maledicto subiacuisset? — Eamdem veritatem plenius confirmat Angelus, cum ait: Gratia plena. Enimvero qua ratione dignissima Mater Dei plena gratia diceretur, si peccato originali locus in ea relictus fuisset, et gratia praeservationis, quae concessa fuit Angelis, ne cum perduellibus ruerent, ipsi defuisset? Dicendum igitur cum Seraphico Doctore Sermone 2. De Virgine, quod Domina nostra fuit plena gratia praecurrente in sua sanctificatione: gratia scilicet praeservativa, contra feeditatem peccati originalis culpae, quum contraxisset ex corruptione naturae, nisi speciali gratiae privilegio fuisset praeservata. Hanc veritatem nullus inficiabitur, qui cum sacris Doctoribus sentiet illis verbis, gratia plena, significari Virginem Deiparam omnis gratiae plenitudine et perfectione fuisse decoratam. Bene plena, (inquit auctor sermonis nomine S. Hieronymi ad Eustochium) quia caeteris per partes praestatur. Mariae vero simul se tota infudit plenitudo gratiae. Unde Richardus a S. Laurentio lib. 1. De Laudibus Virginis, cap. 4. sic ait: Omnis alia creatura aliquid habet vacuitatis, quia maiorem gratiam recipere potuit; ipsa autem sic usquequaque gratia plena fuit, quia maiorem gratiam habere non potuit: nisi ipsa Divinitati uniretur, hoc est, nisi ipse Deus esset. Haec est plenitudo, de qua hic specialiter dicit Angelus: Ave gratia plena. — Eadem est Theologiae Principum sententia: siquidem Alensis noster 1. p. sua Summa diserte pronuntiat: Beata Virgo tantum habuit gratiam, quod de facto non poterat plus recipere, et quantum pura creatura recipere potuit. Cui concinit B. Albertus Magnus in suo Mariale, cap. 177. In beata Virgine Maria, inquit, respectu omnium creaturarum non unitarum fuit gratia summa, fuit gratia in summo: ergo appropinquat ad primam lucem in summo; ergo puritas in summo: puritas enim sequitur naturam luminis, et luminosi. Quibus significat, quod ex summitate suae gratiae Maria nedum habuerit totius puritatis culmen et excellentiam, sed et ultro proximius ac perspicacius aeterni divinae essentiae luminis ac visionis particeps fuerit. Quam veritatem non minus pie quam eleganter sic explicat noster S. Bernardinus Senensis, Tom. 4. Serm. 18. De Exaltatione B. Mariae, art. 1. cap. 10. ubi inquit: Secundum Bernardum Virgo Maria divinae sapientiae ultra, quam credi valeat, penetravit abyssum, ut quantum sine personali unione creaturae conditio patitur, luci illi inaccessibili videatur immersa. Et ne putares, solummodo de sapientia Virginis sermonem agere, addit: Tanta gratia Virgini a Domino data est, quanta uni purae creaturae dari possibile esset. Tanta igitur gratiae ubertas et sublimitas nullum in Deipara Virgine peccato locum relinquere debuit, ac suInde ex hac plenitudine gratiae illius ab originali labe immunitas recte colligitur. — Addit Angelus eiusdem comprobandae veritatis novum argumentum, cum ait: Dominus tecum. Quis enim Domini ad Virginem praesentiam, assistentiam, et protectionem singularissimam ad illud dumtaxat tempus post eam conceptam limitare praesumet? Cum absolute Angelus pronuntiet: Dominus tecum, quo significet eam non solum omni tempore, sed etiam ab aeternitate a Domino nedum peculiariter electam, ut sui unigeniti Filii Mater fieret, sed et ab eo perpetuo possessam; unde merito ei tribuit Ecclesia hoc Sapientis Oraculum Prov. 8. Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio. Ab aeterno ordinata sum, et ex antiquis antequam terra fieret: nondum erant abyssi (peccati) et ego iam concepta eram. — Evidentius hoc indicant sequentia salutationis Angelicae verba: Benedicta tu in mulieribus. Benedictio enim ista non solum inter mulieres (hoc enim dixit Elisabeth), sed in mulieribus, tempora indicat praecedentia, in quibus benedictiones omnes cunctis mulieribus (imo et viris etiam) e Caelo collatae, Mariae interventu elapsa sunt. Pulchre sane Elisabeth ad Virginem sibi cognatam ait: Benedicta tu inter mulieres, ac si diceret: plus benedicta, quam omnes mulieres; sed scite magisque ac sententiose Gabriel Angelus dixit: Benedicta tu in mulieribus, exprimit namque ipsam fuisse in omnibus mulieribus benedictam; imo, inquit Eusebius Emissenus: Per ipsam mulieribus benedictio datur, et mundus a maledictione liberatur: nam ut pie addit peritissimus Idiota lib. Contemplationis De Virgine, cap. 1. Per te, o superbenedicta Maria, vita angelica recuperatur, innocentia reparatur, diabolus vincitur, et conteritur, etc. Concludendum ergo cum S. Laurentio Iustiniano Serm. De Annunt., quod beatissima Virgo ab ipsa Conceptione fuit in benedictionibus praeventa dulcedinis, et a damnationis aliena chirographo. Vel ut clarius explicat Richardus a S. Laurentio cap. 106. Constat eam ab omni originali peccato immunem fuisse, per quam non solum maledictio matris Evae soluta est, sed etiam et benedictio omnibus condonatur. — Confirmat eamdem veritatem Angelus cum ait: Ne timeas, Maria, invenisti enim gratiam apud Deum: nam ut idem sapientissimus Idiota ait cap. 6. Gratiam apud Deum singularem, o dulcissima Virgo, invenisti, quia fuerunt in te ab originali labe praeservatae, Angelica salutatio, et Spiritus sancti superventio. Cui praecesserat Andreas Hierosolymitanus ad haec verba, Ne timeas Maria, dicens: Inventa est enim gratia apud Deum, quum Eva perdiderat. Addit Hugo Cardinalis in 8. Canticorum: Invenisti pacem, quum perdiderant primi parentes: ac subinde gratiam illam integritatis, et pacis beatissima Virgo reperit, eaque ditata fuit, quam primi parentes sua in Deum perduellione perdiderant. — Denique huius probationis appendicem, et supremum robur subministrat Angelus, cum ait: Ecce concipies in utero, et paries Filium, etc. Nam ut supra diximus, pag. 775, tanta est, tamque arcta Incarnati Verbi cum Matre integritatis, ac gloriae societas, ut Christus ipse, inquit Tertullianus, ex Virgine censendus.

Secundum testimonium ex Novo Testamento, illudque, ut mihi videtur, Conceptionis Deiparae Virginis veritatem satis aperte significans, peti potest ex illo ad Rom. 5. v. 15. Non sicut delictum, ita et donum: si enim unius delicto multi mortui sunt, multo magis gratia Dei, et donum in gratia unius hominis Iesu Christi in plures abundavit. Ex quibus sic argumentari libet: Christi Domini gratia in plures abundavit, quam Adae delictum; ac subinde necessum est, ut Christi Domini gratia ad aliquos derivata fuerit, quos Adami delictum non inquinaverat: alioqui non apparet qualiter inconcussa staret Apostolici Oraculi veritas: sed si ad aliquem Adamici delicti expertem derivari debuit haec Christi Domini Mediatoris gratia, maxime ad dilectissimam eius Genitricem, ut praeclare significat Doctor in 3. dist. 3. qu. 1. cum ait: Perfectissimus Mediator habet perfectissimum actum mediandi respectu alicuius personae, pro qua medietur: sed Christus est perfectissimus Mediator: igitur Christus habuit perfectissimum gradum mediandi possibilem, respectu alicuius creaturae, sive personae, respectu cuius erat mediator: sed respectu nullius personae habuit excellentiorem gradum, quam respectu Mariae: igitur, etc. — Huc facit argumentum, quod ex hoc eodem capite desumit Franciscus Mayron. in 3. dist. 3. ubi postquam dixit: Si Mater Domini contraxisset peccatum originale per quantumcumque tempus, vel per unicum instans, peius ei fuisset, quum si fuisset aeternaliter damnata, quantum ad poenam damni, et sensus; statim addit: Privilegia Novi Testamenti excedunt vetusta, iuxta doctrinam Pauli ad Rom. 5. cap. Ibi autem fuit una mulier sine peccato in statu innocentiae. Item, Sicut Christus comparatur ad Adam secundum humanitatem 1. ad Cor. 15. sic Mater Christi ad Evam in ratione excedentis simpliciter, quantum ad omnem innocentiam. Missam facio varia eiusmodi divina Oracula, quae ex Novo Testamento ad illibatae Virginis purissimam Conceptionem comprobandam elici possent, ut paucis faciam satis nonnullis e Scriptura depromptis sententiis, quae adversus eam veritatem solent obiici.

Obiicies. 1. Illud Matthaei 19. Non est opus sanis medicus, sed male habentibus: sed inquiunt adversarii Christus fuit medicus animarum Virgini necessarius: igitur ipsa peccati maxime originalis infirmitate laboravit. Confirmant ex illo Lucae 19. Venit filius hominis quaerere, et salvum facere quod perierat: sed venit quaerere beatam Virginem; absit enim, ut eam non quaesierit: igitur ipsa sicut et alii, quos quaesivit, perierat per peccatum originale. Addunt insuper illud 1. ad Timoth. 1. Christus venit in hunc mundum peccatores salvos facere: sed venit salvam facere Virginem Mariam: igitur ipsa originali labe inquinata, et peccatrix censebatur. — Respondeo: peccatum quidem eluendum, et stabiliendam peccatorum salutem fuisse unum ex praecipuis motivis Incarnationis prout facta est; quamquam, ut diximus, non minus venisset Christus, etsi nullum tam actuale, quam originale peccatum extitisset; ac subinde illius adventus non fuit dumtaxat, ut peccatores salvos faceret, sed etiam ut ampliori sanctitate, et gratiarum ubertate iustos donaret et ditaret: igitur quamquam Virgo Deipara immunis fuerit ab omni originali labe, nihilominus propterea in eius, sicut et caeterorum hominum gratiam Christus in hunc mundum advenisse censendus est. His adde, quod Christus non minus dici possit et quaesitor et medicus respectu beatissimae Virginis, quod eam a peccati lapsu et infirmitate per uberiorem et efficaciorem gratiae medicinam praeservaverit: nec enim medicus dumdumtaxat peritus ille censendus est, qui deperditam sanitatem restituit, sed etiam qui iam adeptam conservat.

Obiicies. 2. Omnia sacrae Scripturae oracula, quibus asseritur omnes homines peccato labefactari, et Christi Mediatoris gratia ad opitulationem et emundationem egere. Sic illud Psal. 13. et 52. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Sic etiam 2. ad Cor. 5. Si unus pro omnibus mortuus est: ergo omnes mortui sunt, et pro omnibus mortuus est Christus. Unde sic arguunt adversarii: pro quocumque Christus corporalem mortem subiit, ipse spiritalem mortem incurrerat: sed Christus mortuus est corporaliter pro beata Virgine, alioqui non pro omnibus mortuus esset: igitur beata Virgo spiritualiter fuit mortua: ac proinde peccatum saltem originale incurrit. Similiter illud 1. ad Timoth. 2. Unus est mediator Dei et hominum Christus, qui dedit semetipsum redemptionem pro omnibus. Ex quo sic arguunt: Christus non est Mediator nisi eorum, qui per peccatum aliquando fuerunt divisi a Deo: sed Christus est Mediator omnium hominum: igitur omnes homines (etiam beata Virgo) divisi sunt a Deo. Item illud ad Rom. 5. Sicut per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors: et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt. Ex quo sic inferunt: omnes homines ab Adam propagati via seminali in ipso peccaverunt: sed beata Virgo fuit ab Adam propagata via seminali: igitur in ipso peccavit. — Respondeo primo, propositiones universales in Scriptura sacra non ita rerum generalitatem complecti, quin plerumque limitationem et exceptionem patiantur: cuiusmodi plurima proferri possunt exempla; sic enim legimus Genes. 6. Omnis quippe caro corruperat viam suam: et tamen illius universalis dicti ibidem exceptio legitur his verbis: Noe vir iustus atque perfectus fuit in generationibus suis. Similiter Exodi 11. dum omnis Aegyptiacae gentis primogenitus ab Angelo vastatore trucidaretur, Scriptura ait: Neque enim erat domus, in qua non iaceret mortuus; quae propositio huic generali aequivalet: nulla domus erat, in qua aliquis mortuus ex primogenitis non iaceret: attamen ut observat S. Augustinus in hunc locum, potuit esse aliqua domus, quae primogenitorum non haberet: igitur universalis propositionis veritas stat cum debita exceptione. Idem observat S. Augustinus in illa verba Iudic. 9. Et occidit fratres suos filius Ierobaal septuaginta viros super lapidem unum: remansitque Ioathan filius Ierobaal minimus: vera est propositio universalis, inquit S. Augustinus, scilicet quod occiderit omnes filios Ierobaal, licet duo ex ipsis non fuerint occisi. — Celebrior omnibus locus est ex libro Esther, cap. 15. ubi Assuerus eam alloquens ait: Quid habes Esther? ego sum frater tuus, noli timere, non morieris: non pro te, sed pro omnibus haec lex constituta est. Ubi eiusdem particulae universalis adiicitur exceptio. — Idipsum plurimis exemplis confirmari potest ex Novo Testamento. Sic Ioan. 10. Ego sum ostium ovium: omnes quotquot venerunt fures sunt, et latrones. Quae verba nisi exceptione limitentur, consequens erit, quod omnes Prophetae latrones fuerint: unde, ut ex Cyrillo et Leontio observat Maldonatus, sic illa verba sunt accipienda: omnes quotquot venerunt, et per ostium ingressi non sunt, fures sunt et latrones. Etenim Prophetas ante illum quidem venisse, sed per ipsum tamquam per ostium ingressos fuisse, concludit. Traditque nobis regulam saepe huiusmodi generales propositiones in Scripturis sacris, ex circumstantiis loci, temporis, et rerum, de quibus agitur, restringi oportere. Constat igitur ex his universalibus propositionibus, quibus asseritur omnes homines peccato retineri, et in Adam peccavisse, non ita universim esse accipiendas, quin exceptionem patiantur. Nec enim arbitror ex eo, quod Ieremias dicat c. 15. Omnes avaritiae student; et S. Iacobus cap. 3. In multis offendimus omnes, aliquis recte concluderet, omnes prorsus nomine hominis significatos, nullo dempto, avaritiae studere, et in multis offendere, alioqui Christus Dominus qui verus est homo, avaritiae studuisset, et offendisset in multis. Igitur si ex eo, quod dixit S. Paulus: Omnes in Adam peccaverunt, consequens esset, quod etiam beata Virgo in ipso peccaverit, et peccatum originale contraxerit, pariter stante harum propositionum generalium veritate: Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt; et omnes avaritiae student: et in multis offendimus omnes, inferendum esset, quod beata Virgo declinaverit simul cum aliis, inutilis facta sit, nec bonum fecerit: similiter, quod studuerit avaritiae, et quod in multis Deum offenderit: sed hanc absurdam, ne dicam impiam, illationem catholicae aures non ferunt: igitur nec ferre debent praefatam adversariorum conclusionem. Si ergo beata Virgo excipienda sit ab illis generalibus propositionibus, quidni pariter censebitur libera ab illa, in quo omnes peccaverunt? an illud signum, omnes, minus est Canonicum, minusque universale in una propositione, quam in alia? Cum ergo in istis locis particula, omnes, non pro omnibus prorsus distributive debeat accipi, sed pro plerisque, multo magis testimonia illa S. Pauli erga Virginem temperanda et limitanda sunt, quatenus non de ipsa, sed de omnibus aliis Adae posteris legem ferunt. — Respondeo secundo, quod non aliter debeant accipi Scripturarum oracula, quam Ecclesia usurpanda esse censuit: at Ecclesia universalis in Concilio Tridentino congregata, post allegatos omnes praetatos Scripturae textus, ex quibus deducit Catholicum dogma, nempe quod omnes prorsus ab Adamo propagati illius peccato inficiantur, et efficiantur rei, Sessionem quintam, et definitionem de peccato originali sic concludit:

Declarat tamen haec ipsa sancta Synodus non esse suae intentionis comprehendere in hoc decreto, ubi de peccato originali agitur, beatam et immaculatam Virginem Mariam Dei genitricem: sed observandas esse constitutiones felicis recordationis Sixti Papae IV. sub poenis in eis constitutionibus contentis, quas innovat.

Ex quibus mirum videri debet, quod etiam aliqui Doctores Catholici tam asseveranter dicant, omnium Patrum doctrinam fuisse, beatam Virginem Mariam in peccato conceptam esse. Ut enim pulchre adnotavit Iacobus Granad. in lib. De Immaculata Conceptione, disp. 3. cap. 8. num. 6. si omnes Patres ita sensissent, id certe perspexisset Oecumenica Synodus in Spiritu Sancto congregata; et si perspexisset, conformaretur illis, sicut in aliis decretis conformatur; nunquam enim Concilia generalia non approbant, quod a communi sententia Patrum vident approbatum. Vix ergo satis mirari possum, aliquem esse ex Catholicis, qui vel suo, vel cuiuscumque alterius auctoris iudicio plus detrahat, quam sacro-sancti Concilii Tridentini auctoritati: ut quod Concilium asserere non vult, ipse plenis buccis (nescio, qua facultate, aut permissu) affirmare non formidet. — Confirmatur ex eodem Apostolo: quod cum dixit, in Adam omnes peccaverunt, terminus ille omnes idem omnino denotet, quod multi, cum ait ibidem, unius delicto multi mortui sunt. Vel ergo unus terminus per alium restringendus est, vel alius per alterum ampliandus. Cum igitur prius Paulus usus fuerit illo termino omnes, et statim illo termino multi, primum per secundum potius limitari debet, quam e converso: signum ergo universale, omnes, modificatur per terminum multi, per quem quasi ex industria Apostolus totaliter se in hac sententia declarat; ut satis videatur exceptioni Beatae Virginis locum dare; cum enim iterato non dixerit omnes, sed multi, utcunque aliquem ex omnibus excipiendum esse designavit: qua sane exceptio in nullo maiori titulo, quam in Deiparam Virginem quadrare potest: merito igitur Turrianus in Epist. ad Episcopum Antisiodorensem ait: Rogo ergo istos, cur ex eo, quod Paulus dixerit, In quo omnes peccaverunt, ipsi potius putent nulli datam esse exceptionem; quam ex eo, quod idem postea in eodem capite, parvo intervallo, dixit: Unius delicto multi mortui sunt, existimemus nos datam esse.

§ II. — Probatur immaculata Deiparae Virginis conceptio ex Conciliis.

Illibatam B. Mariae Virginis Conceptionem aperte satis declarant ac significant Concilia, dum eam omnino immaculatam absolute pronuntiant. Hoc autem honoris et gloriae titulo illam celebrat sexta Synodus Actione 11. et 13. dum approbat Epistolam Sophronii, in qua Maria Virgo dicitur sancta, et ab omni contagione liberata, et corporis, et animae, et intellectus. Eadem illam appellatione illustrat septima Synodus Act. 3. approbando Epistolam Synodicam Tarasii, in qua haec habentur: Veneramur etiam, et adoramus imaginem Deiparae, et Dominae nostrae irreprehensibilis, immaculatae, etc. Et in definitione fidei eiusdem Concilii, inter caetera haec habentur: Duas naturas incarnati propter nos ex immaculata Virgine Maria confitemur. Illud autem epitheton excludit omnem prorsus maculam proprie loquendo, idque pro quovis tempore. Alioquin considerando praesentem statum beatitudinis, quilibet Sanctus pariter dici posset immaculatus, quod est alienum a mente Conciliorum, quae titulum istum velut Deiparae proprium statuunt. — Hanc veritatem evidentissime declarat Concilium Basileense Sess. 36. ubi post plurimam hac de re controversiam, ita statuit:

Hactenus vero difficilis quaestio in diversis partibus, et coram hac sancta Synodo super Conceptione ipsius gloriosae Virginis Mariae Matris Dei, et exordio sanctificationis eius facta est, quibusdam dicentibus ipsam Virginem, et eius animam per aliquod tempus, aut instans temporis subiacuisse actualiter originali culpae; aliis autem e converso dicentibus, a principio creationis suae Deum ipsam diligendo, gratiam eidem contulisse, per quam a macula originali illam beatissimam personam liberans, et praeservans, sublimiori sanctificationis genere redemit, cum fundaret eam Altissimus ipse, et ipsam fabricaret Filius Dei Patris, ut esset Mater eius in terris. Nos vero diligenter inspectis auctoritatibus, et rationibus, quae iam a pluribus annis in publicis relationibus ex parte utriusque doctrina coram hac sancta Synodo allegatae sunt > aliisque etiam plurimis super hac re visis, et matura consideratione pensatis; doctrinam illam asserentem gloriosam Virginem Dei genitricem Mariam preveniente et operante divini Numinis gratia singulari, nunquam actualiter subiacuisse peccato originali, sed immunem semper fuisse ab omni originali et actuali culpa, sanctamque et immaculatam, tamquam piam et consonam cultui Ecclesiastico, fidei Catholicae, rectae rationi, et sacrae Scripturae, ab omnibus Catholicis approbandam fore, tenendam, amplectendam, et definimus, et declaramus, nullique de caetero licitum esse in contrarium praedicare, seu docere. Renovantes praeterea constitutionem de celebranda sancta eius Conceptione, quae tam per Romanam, quam per alias Ecclesias sexto idus Decembris antiqua et laudabili consuetudine celebratur, statuimus et ordinamus eamdem celebritatem praefata die in omnibus Ecclesiis, Monasteriis, et Conventibus Christianae religionis sub nomine Conceptionis, festivis laudibus colendam esse, cunctisque fidelibus vere paenitentibus et confessis, ea die Missarum solemniis centum; primis autem, vel secundis vesperis totidem, sermoni vero Verbi divini de ea festivitate interea celebrata 15. Kalendas Octobris anno a nativitate Domini 1439.

Quae utique sanctio eo maioris auctoritatis esse debet, quod in ea Synodo sanctissimi aderant Praesules, maxime vero Ludovicus Alemannus Cardinalis et Arelatensis Archiepiscopus istius Synodi praeses, plurimis post mortem miraculis clarus, ut refert Aeneas Sylvius, qui postmodum fuit summus Pontifex nomine Pius II. quique plerosque annos in Basileensi coetu consederat, ipsumque acriter adversus Eugenium IV. summum Pontificem Synodo adversantem propugnaverat, et postmodum mutata sententia summo studio impugnaverat. Sic autem loquitur in libro Descriptionis Europae, c. 42. quem cum esset Pontifex, ad sepulcrum Ludovici Cardinalis sanctae Caeciliae eius urbis Episcopi, inquit: quem Basiliae in consessu Patrum praesidentem vidimus, magna miraculorum opinio orta est, et invalidorum frequens undique concursus spe sanitatis factus. Quapropter Clemens Papa VII. ipsum in Beatorum album retulit, ut refert Spondanus ad annum 1438. Adde quod non absque maturo consilio, et non nisi praehabito gravium illius temporis Theologorum et Canonistarum iudicio, decretum istud sit editum; plurimos namque eo tempore conscriptos habemus tractatus de celebri hac controversia, illius Concilii sanctione editos, maxime vero ingens volumen Ioannis de Segovia tunc temporis Ecclesiae Toletanae Canonici demum Episcopi Caesarini, neenon (ut ferunt aliqui) S. Ecclesiae Romanae Cardinalis, qui mandantibus eiusdem Synodi Patribus, maxime vero Ludovico Alemanno, ut ipse testatur in praefatione sua ad Patres Concilii, scripsit septem allegationes, et totidem avisamenta, pro informatione Patrum Concilii Basileensis circa sacratissimae Virginis Mariae Immaculatam Conceptionem, eius praeservationem a peccato originali in primo suae animationis instanti, quibus omnibus respondet libro edito a Magistro Ioanne de Montenigro Ordinis Praedicatorum Provinciali Lombardiae illius temporis celeberrimi Theologi. Hoc autem maxime notandum est, quod illius Synodi Patres testantur festum Immaculatae Conceptionis sexto idus Decembris per Ecclesias antiqua et laudabili consuetudine celebrari; quod utique cum tanta certitudine non affirmarent, maxime cum tunc temporis adhuc vigeret gravis hac de re controversia, et opposita sententia plurimos celebres propugnatores haberet, nisi id constantissimum ac compertissimum omnibus fuisset; ex quibus colligere est festum Immaculatae Conceptionis non his postremis temporibus (ut volunt aliqui), sed ab antiqua et laudabili consuetudine in Ecclesia fuisse celebratum, ut Synodus affirmat.

Obiicies. Repones Porsanum Cembello idcirco Concilium haec decrevisse, quod infensum esset Patribus Dominicanis oppugnatam sententiam propugnantibus, eo quod totus eorum Ordo illi Concilio adversaretur, nec ullatenus ei interesse, aut adhaerere vellet. — Verum haec figmenta ridebit, quisquis legerit Aeneam Sylvium, qui omnium paene gestorum in Concilio Basileensi testis oculatus, haec inter caetera refert: Et per ipsas etiam reliquias approbarunt, studio maxime ac diligentia fratris Virolai Gullici, ex Ordine Praedicatorum, viri et ingenio, et sollicitudine admodum praestantis, cui nimirum huiusce rei expeditionem attribuo. Cui concinit S. Antoninus in 3. part. Historiae, tit. 22. cap. 10. fol. 525. col. 1. loquens de Concilio Basileensi, et Felice Antipapa:

Amedeum (inquit) Felicem nuncupaverunt. Qui intrhonizatus non in sede Petri, sed Luciferi, qui sedem suam posuit ad Aquilonem, aliquos Cardinales instituit, et inter eos Magistrum Ioannem, sacrae Theologiae Professorem Ordinis Praedicatorum, qui multum laboraverat in sermonibus et disputationibus, in firmando Conciliabulo, sed cito morte subtractus est, etc.

His adde decretum Concilii Provincialis Avenione celebrati an. 1457.¹ per D. Petrum de Fluxu seniorem Gallum Ordinis Minorum a Martino V. Cardinalicio honore insignitum, qui interfuit Concilio Constantiensi. Inter caetera enim decreta illius Synodi Provincialis, hoc habet:

Decretum in Concilio Basileensi factum de Conceptione Beatissimae Virginis Mariae statuimus inviolabiliter servari, districte omnibus inhibendo sub excommunicationis poena, ne quisquam aliquid in contrarium praedicare, vel publice disputare praesumat: quod si secus aliquis fecerit, dictam sententiam eum incurrere volumus ipso facto, et in prima Synodo per Dioceses per quemlibet celebranda, praedictam statuimus praedicari, et Curatis Ecclesiarum iniungi, ut haec populo manifestent. Datum in Ecclesia Cathedrali Avenionensi die 7. Mensis Septembris anni Incarnationis Dominicae 1457. Pontificatus D. V. Calixti Papae III. anno 3.

Subscripserunt huic statuto non solum ipse Petrus, qui illi Synodo praeerat, sed etiam Alanus Cotinus S. R. E. Cardinalis, Robertus Aquensium Episcopus, Petrus Episcopus Aptensis, Georgius Cenecensis, Gavacherius Vapiensis, Nicolaus Massiliensis, Petrus Digniensis, Petrus Glandavensis, Pontius Vasionensis, Ioannes Regiensis, Stephanus Tricastinensis, Michael Carpenteroratensis, et Ioannes Aurasiensis. At etsi caetera Concilia deficerent, ad eamdem veritatem comprobandam, sufficeret Trident. Concilii decretum Sess. 5. ubi postquam statuisset de fide omnes omnino Adam posteros illius peccato, ac originali macula inquinatos in lucem prodire; in fine decretorum ac canonum declarat non esse suae intentionis Beatam et

Immaculatam Virginem sub hoc decreto comprehendere: et insuper iubet observandas esse constitutiones felicis record. Sixti IV. Tres autem hac de controversia constitutiones dedit hic summus Pontifex, quas sequenti referemus, in quibus licet controversiam praecipuam de beatae Virginis immunitate ab originali peccato indefinitam reliquerit, attamen censuram opinionis pii, ac celebrationis festi Conceptionis expresse damnavit. — Quod autem Concilium tres memorandas constitutiones probaverit, non autem dumtaxat unicam, ut volunt aliqui, satis aperte colligitur ex his verbis, observandas esse constitutiones felicis recordationis Sixti Papae IV. ubi non constitutionem, sed constitutiones dicit, quo designet non unicam, sed omnes de hac controversia ab eodem Pontifice constitutiones editas approbare et innovare, quia quotiescunque Concilium allegat, vel refert diploma aliquod Pontificium plura capita, vel partes continens, semper illud vocat numero singulari constitutionem, ut patet Sess. 21. de reformat., et Sess. 20. tam de reform. quam de regularibus, et in multis aliis sessionibus, ubi de Reformatione agit; quae loca, quia obvia sunt, et res difficultate caret, indicasse sit satis; non ergo potest Concilium de unica Sixti IV. extravaganti explicari, cum in plurali nominet eius constitutiones.

Obiiciunt adversarii varia Concilia, maxime vero Africana, in quibus determinatum fuit contra Pelagianos, omnes omnino homines Adam peccato infici; imo idipsum probant ex Florentino, sub Eugenio IV. in quo inter caetera (inquiunt) pro instructione, et unione Iacobitarum decernitur: Firmissime credit, profitetur, et docet sacrosancta Romana Ecclesia, neminem unquam ex utero feminae conceptum, a diaboli dominatu fuisse liberum, nisi per fidem Mediatoris Iesu Christi Domini nostri, qui sine peccato conceptus, natus, et mortuus, humani generis peccata delendo, solus sua morte prostravit, et regni caelestis introitum, quod primus homo peccato proprio, cum omni sua posteritate perdiderat, reservavit. Hinc Caietanus cap. 5. loquendo de Concilio Basileensi sic inquit: Tum quoniam dicto Conciliabulo e regione opponitur, eorum, de reparando Concilium ex Ferraria in Florentiam translatum, Graecorum, et Latinorum, sub praedicto Eugenio IV., ubi inter dogmata fidei traduntur haec verba: Firmiter credit, et profitetur, etc. — Verum respondeo, ad decreta Conciliorum Africanorum idem esse reponendum, quod reposuimus ad auctoritates Scripturae sacrae, nempe enuntiationes universales, et propositiones illas generales non ita universim omnes omnino homines comprehendere, quin aliquam exceptionem patiantur: ac subinde quamquam Concilia statuerint omnes prorsus homines Adami peccato inquinari, tacite colligere licet eundem illis Patribus fuisse mentem, quam habuerunt Tridentini Patres, qui licet absolute statuerint omnes omnino homines Adami peccato infici, nihilominus declarant non esse suae intentionis in hoc decreto comprehendere beatam, et immaculatam Virginem Mariam. Nec obstat, quod Africani Patres similem modificationem, et exceptionem non praescripserint; id enim mirum videri non debet, cum tunc temporis de Immaculata Deiparae Virginis Conceptione nulla moveretur controversia. Ad Concilium Florentinum dici posset decretum illud omnino fictitium esse, ut tacite probari potest: Primo, quia inter acta eiusmodi Concilii nulla ipsius fit mentio, quamquam tria ibidem decreta inserta habemus, quorum primum incipit: Magna profecto sunt nobis, datum Ferrariae 9. Aprilis anno 1438, et est pro translatione Concilii ad Florentiam. Secundum incipit: Consentiente ad infrascripta, sive: Laetentur caeli, etc. datum pridie Nonas Iulii ann. 1439, et est concordia cum Graecis de processione Spiritus sancti a Patre et Filio. Tertium incipit Exsultate Deo, etc. datum 10. Kalendas Decembris eodem anno 1439, et agit de sacramentis Ecclesiae, et testificationibus observandis ab Armenis: sed de Iacobitis nec verbum extat, nec decretum hoc est in Regesto Vaticano, ubi Bullarum huius summi Pontificis sunt 210. libri manu scripti. Nec etiam extat in collectione Bullarum et decretorum eiusdem Pontificis primae impressionis anni 1579, nec secundae, nec tertiae Romanae, quamquam post duo integra saecula illud in suo Bullario inseruerit Laertius Cherubinus tom. 1. Constitutione 23. Eugenii IV. — Secundo, illud decretum supposititium esse apparet ex eiusdem Conclusione; habet enim: datum Florentiae in publica sessione Synodali solemniter in Ecclesia domus S. Mariae Novellae, apud quam nunc residemus, celebrata anno Incarnationis Dominicae 1441, pridie Nonas Februarii, Pontificatus nostri anno VI. In qua subscriptione notare debet lector, quod in illo Concilio nulla sessio fuit habita in Ecclesia domus S. Mariae Novellae, quae est Fratrum Praedicatorum, sed omnes in Ecclesia maiori, ut ex ipsis constat; item quod illa clausula, apud quam nunc residemus, in nulla Bulla, seu summi Pontificis decreto a diebus S. Petri usque ad praesens posita fuit. Forte desiderabat quisquis fuit ille Pseudo-Datarius, quod universus orbis sciret incolatum summi Pontificis Eugenii in domo Patrum Praedicatorum. — Tertio illud: anno Incarnationis Dominicae 1441, pridie Nonas Februarii, Pontificatus nostri anno undecimo, non cohaerent: nam Eugenius fuit creatus anno 1431, quinto nonas Martii, nullo dissentiente Chronologo; anno vero 1441 usque ad 5. Martii fuit annus decimus Pontificatus Eugenii: quomodo ergo pridie nonas Februarii poterat esse annus undecimus? Anno undecimo fuerunt bullae expeditae anno 1441 a die 5. Martii usque ac deinceps: illae vero expeditae mense Februario non erant anni undecimi: ac subinde Datarius ille nec Curialis erat, nec Arithmeticus, inquit de Alva. — Quarto tandem falsum est, quod decretum istud fuerit editum a Concilio Florentino: quia Concilium Florentinum absolutum fuit anno 1439, pridie nonas Iulii, ut ex eiusdem actis constat; quomodo ergo anno 1441 poterat esse illa sessio Synodalis solemnis in S. Maria Novella, ut illud decretum ederet? — His adde, quod etsi verum foret illud decretum, nihil quidquam adversariis patrocinaretur; nam inquit P. de Alva mun. 292. Prima determinatio est haec: nemo liberatur a diaboli dominatione, nisi per meritum Mediatoris: ergo omnes homines, inquiunt Adversarii, excepto Christo, contraxerunt originale peccatum: at quis iudicabit hanc consequentiam esse legitimam? Secunda determinatio: Christus sine peccato est conceptus, natus, et mortuus: ergo, inquiunt, omnes homines, excepto Christo, contraxerunt originale peccatum. Si consequentia haec esset legitima: igitur et ista: ergo omnes homines, excepto Christo, nati, et mortui sunt cum peccato. Tertia determinatio: hostem humani generis solus Christus sua morte pro- stravit: ergo, inquiunt, omnes homines, excepto Christo, contraxerunt originale peccatum: qualis illatio! Quarta est haec: primus homo peccato proprio regni caelestis introitum, cum omni sua successione perdiderat: ergo omnes homines, excepto Christo, contraxerunt originale peccatum. Haec equidem verisimilis apparet propter illud, cum omni sua successione. Verum nihil aliud significare potest, quam quod etiamsi in tota successione Adami nullum esset peccatum originale: nihilominus ex solo illo proprio peccato primi hominis clausus fuit regni caelestis introitus, non tantum ipsi Adamo, sed etiam omni suae successioni; nam qui claudit ostium, non solum pro se claudit, sed etiam pro omnibus aliis ingredi volentibus, sive sint illius domus, sive alterius, amici, vel inimici. Igitur illa determinatio, cuiuscumque sit, non patrocinatur adversariis, nec legitima est illatio, quam inferunt adversarii: ergo omnes homines, excepto Christo, contraxerunt originale peccatum. Quinimo inferre debuissent: ergo quamvis nullum aliud esset peccatum nisi primum, et proprium Adami, neque ipse, nec aliquis ex eius posteris regnum caelorum intraret, nisi prius illud reseratum fuisset per mortem Christi mediatoris.

§ III. — Tertia probatio petitur ex decretis summorum Ecclesiae Pontificum. — Imprimis namque Sixtus IV. qui sedere coepit anno 1471, die 9. Augusti, animadvertens controversiam de Immaculata Deiparae Virginis Conceptione maximos inter fideles tumultus ac varias animorum commotiones excitare, accitis Romam doctissimis viris, ex quovis saecularium, et Regularium ordine, anno 1475 celeberrimam, ac publicam disputationem edixit, quam per plures dies agitatam ipse saepe sua praesentia, ac auctoritate Pontificali cohonestabat. In ea excelluit inter omnes R. P. F. Franciscus Insuber Brixianus ex familia nostra Minorum, cuius etiam generalem praefecturam gessit: quem validissime pro Virginis preservatione decertantem, et plane victorem honorifice Pontifex appellans: Tu es, inquit, verus Samson: quod illi deinceps cognomen adhaesit, nec aliter ore et scriptis hominum, quam Franciscus Samson vocatur. Huius autem concertationis ac disputationis exitus fuit Bulla, quae incipit, Cum praexcelsa, etc. quam edidit idem summus Pontifex anno Domini 1476, Kalendas Maii, sui Pontificatus anno 6, in qua haec statuit:

quod omnes, et singuli Christi fideles, utriusque sexus, qui Missam et Officium Conceptionis eiusdem Virginis gloriosae, iuxta piam, devotum, et laudabilem ordinationem dilecti filii Magistri Leonardi de Nogarolis, Clerici Veronensis, Notarii Nostri, et quae desuper a Vobis emanarit, Missam, et officii huiusmodi institutionem in die festivitatis Conceptionis eiusdem Virginis Mariae, et per octavas eius devote celebraverint et dixerint, aut illis horis Canonicis interfuerint, quoties id fecerint, eamdem prorsus indulgentiam, et peccatorum remissionem exinde consequantur, quam iuxta felicis recordationis Urbani V. in Concilio Viennensi approbatas, et Martini V. et aliorum Romanorum Pontificum praedecessorum Nostrorum constitutiones, consequuntur illi, qui Missam, et officium, et horas Canonicas in festo Corporis Christi, et sanguinis Domini nostri Iesu Christi a primis Vesperis, et per illius octavas, iuxta Romanae Ecclesiae institutionem celebrant, aut dicunt, aut Missae, et officio, et horis huiusmodi intersunt, ac praesentibus, futuris temporis valituris. Quae utique Constitutio, et Bulla inserta est in Conciliis editionis Surianae, Coloniensis 1567, et in ultima Severini Binii Tom. 4. p. 1. fol. 713, imo et in iure Canonico inter communes De reliquiis, et veneratione sanctorum. — Verum cum huius aequissimo Apostolicae sedis iudicio non recte acquiescerent Immaculatae Conceptionis adversarii, imo eorum plurimi damnarent haeresim illius illibata Conceptionis assertores, maxime in Lombardia, aliam constitutionem edidit idem Pontifex anno 1482, et sui Pontificatus anno 11, quae incipit, Grave nimis gerimus, in qua sub poena excommunicationis reservatae summo Pontifici statuit: quod qui affirmare praesumerent sanctam Romanam Ecclesiam de spirituali duntaxat Conceptione et sanctificatione eiusdem Virginis gloriosae festum celebrare, et eos qui crederent, et tenerent eumdem ⟦illegible in OCR — raw garble: «оо ат riйт. pорen alcцus шсreis tahe рolluos pe, ирrое-»; likely further Latin words of the Bull, lost by OCR⟧ falsas, et erroneas, ac a veritate alienas, editosque desuper libros prodictos id continentes, autoritate Apostolica praesentium tenore reprobamus et damnamus, ac motu, et auctoritate prodictis statuimus, et ordinamus, quod Praedicatores Verbi Dei, et quicumque alii cuiuscumque gradus, ordinis, et conditionis fuerint, de cetero ausu temerario praesumpserint, in eorum prodicationibus ad populum, seu alias quomodolibet affirmare, huiusmodi per Nos sic reprobatas et damnatas assertiones et opiniones veras esse, aut dictos libros pro veris legere, tenere, vel habere, postquam de praesentibus scientiam habuerint, excommunicationis sententiam, et aeternum maledictionis poenam eo ipso incurrant, etc.

— Cum autem non obstante hac Apostolica constitutione, nonnulli eiusdem Immaculatae Conceptionis impugnatores, existimantes hanc Bullam perstringere dumtaxat eos, qui degebant in Lombardia, et eiusmodi accusationes, et declamationes adversus assertores Immaculatae Conceptionis aliis in regnis innovarent, idem Pontifex biennio post editam supra dictam Constitutionem, eamdem vel alteram ei similem, quae itidem incipit, Grave nimis, etc. edidit, in qua sub eadem interminatione generaliter prohibet eiusmodi accusationes. Haec autem Constitutio etiam inserta est praedictis Conciliis, et iuri Canonico, eamque cum duabus prioribus constitutionibus probavit Concilium Tridentinum Sessione 5. ut supra dictum est. Probaverunt pariter Alexander VI. Bulla, quae incipit, Illius qui, etc. et Pius V. in Bulla Super specula, in qua insuper gravissimis poenis hic Pontifex prohibet, ne ullus in popularibus concionibus, vel ubicumque promiscua virorum et mulierum multitudo convenire solet, de huius controversiae alterutra parte disputare rationibus, vel autoritate Doctorum, asserendo propriam sententiam, et contrariam refellendo, aut impugnando, vel de hac quaestione cuiusvis pietatis praetextu, vulgari sermone scribere vel dictare praesumat. Ubi subintellege eandem clausulam, contrariam refellendo, aut impugnando sententiam. Alioquin simpliciter persuadere veritatem, etiam scribendo lingua vulgari, non fuit prohibitum. — Insuper Paulus V. anno 1617, die 31. Augusti, considerans, quod occasione assertionis affirmativae, scilicet quod beata Virgo fuerit concepta cum peccato, orirentur in populo Christiano, signanter in Hispania, gravia scandala et dissensiones, eamdem sententiam sub iisdem poenis interdixit publicis concionibus, lectionibus, conclusionibus, et aliis quibuscumque actibus publicis: volens tamen sub iisdem poenis, quod piam sententiam in praedictis publicis actibus asserentes, aliam opinionem non impugnent, nec de ea aliquo modo agant, seu tractent. Quamvis ideirco (ut docet consuetudo optima legum interpres, litterae, et fini consona) non sit illicitum in libris argumentis alterius opinionis facile praesertim occurrere, sive illam proponere, ut solvantur: hoc enim non est in actibus publicis impugnare sententiam contrariam, aut de ea agere; sed potius extra similes actus agere de sententia pia, ut eiusdem veritas contrariis argumentis solutis clarius elucescat. — Postea Gregorius XV. anno 1622, die 24. Maii, confirmans Constitutiones Praedecessorum suorum, et eisdem causis evitandi scandala atque discordias in populo Christiano, quae pari ratione oriri possunt, et, ut accepimus, in aliquibus regionibus iam ortae sunt ex sermonibus privatibus, occasione assertionis affirmativae extendit decretum Pauli V. etiam ad colloquia et scripta privata, mandans omnibus et singulis, ne etiam in sermonibus et scriptis privatibus audeant asserere, quod eadem beatissima Virgo fuerit concepta cum peccato originali, nec de hac opinione affirmativa aliquo modo agere, aut tractare. Exceptis tamen quibus a Sancta Sede Apostolica fuerit super hoc, et specialiter indultum, idque sub interminatione poenarum in constitutionibus Praedecessorum suorum contentarum. — Porro idem Pontifex eodem anno die 27. Iulii indulsit Patribus Praedicatoribus, ut in privatibus colloquiis, inter se dumtaxat, possint de opinione affirmativa disserere, et tractare. An autem etiam ibi concedatur iisdem opinionem affirmativam asserere privatim inter se, ex verbis istis non satis probatur: cum aliud sit disserere et tractare, aliud asserere. Paulus V. enim loquens de iis, qui asserunt sententiam negativam, prohibet iisdem ne disserant vel tractent in disputationibus publicis de affirmativa, utique supponens praedicta duo esse distincta. — Declarant praeterea Paulus V. et Gregorius XV. se per suas constitutiones nolle praefudicium inferre opinioni affirmativa, praeterquam quoad supra disposita.

Confirmatur primo ex eo, quod summi Pontifices approbaverunt, et confirmaverunt ordinem religiosum Monialium sub titulo Immaculatae Conceptionis, qui idem ordo usque in hunc diem non solum perseverat, sed etiam per varias mundi regiones propagatur: hunc autem Ordinem imprimis Innocentius VIII. (qui creatus est anno Domini 1484.) approbavit anno 5. sui Pontificatus, pridie Kalendas Maii, per Bullam, quae incipit: Inter innumera, etc. in qua inter caetera concedit,

Quod Abbatissae pro tempore existentes, et Moniales professae, vestem albam cum scapulari etiam albo, et desuper mantellum coloris coelestis, in quibus quidem mantello, et scapulari imago eiusdem beatae Mariae affigatur, deferre, ac cingulo cannabis ad instar Fratrum Minorum cingi debeant, ac in horis Canonicis iuxta morem Romanae Ecclesiae dicendis in hunc modum, videlicet quod Dominicis, in quibus aliqua historia inchoari, sive officium Dominicae de necessitate dici debet, et quibus festa duplicia, et semiduplicia, et solemnia celebrantur, diebus etiam ferialibus, quibus officium feriale omitti non potest, ac vesperis ipsarum festivitatum dumtaxat, exceptis omnibus aliis diebus per totum annum, horas Canonicas maiores, et officium divinum de eiusmodi Conceptione dicere, et in praefatis exceptis diebus, in quibus > horas maiores de Dominica, vel feria, aut festo dici debent, horas minores, et officium parvum eiusdem beatae Mariae cum Antiphonis, versiculis, capitulis, et orationibus de eadem Conceptione dicere debeant, etc.

Huius autem Bullae originale servatur in Monasterio Monialium Toleti; servatur inquam, eo maiori pietate, quod, ut narrant Franciscus Bibarius Cisterciensis in historia Conceptionis p. 1. ss. 1. Torres, cap. 11. Aegidius de praesentatione l. 4. q. 6. art. 3. etc., Bulla haec grandi miraculo servata fuerit. Accidit enim navim, in qua haec litterae Apostolicae Roma Toletum deferebantur, vi tempestatis in maris profundum, una cum caeteris omnibus, quae in ea erant, demergi, cum ipsis Apostolicis litteris, quae nihilominus post duos menses illaesae repertae sunt, et a venerabili Domina Beatrice de Sylva, quae eas litteras expostulaverat, fuerunt receptae. — Eundem ordinem una cum regula approbarit Iulius II. qui ad Pontificatum assumptus est anno 1503, per Bullam, quae incipit, Ad statum prosperum, ubi cap. 2. eiusdem regulae habetur: Quaecumque a Deo illustratae et invocatae, saeculi vanitatem deserere voluerint, et huius regulae habitum assumentes Iesu Christo redemptori nostro desponsari voluerint, eiusdem Genitricis Immaculatam Conceptionem venerantes, voveant semper vivere sine proprio, et in castitate, cum perpetua clausura. Postmodum vero subditur ibidem forma Professionis, quam Sorores emittere debent his verbis: Ego soror N. ob amorem, et servitium Domini nostri, et Immaculatam Conceptionem eiusdem Genitricis, voveo, et promitto Deo, et Beatae Mariae Virgini, et beato Francisco, et omnibus Sanctis, et tibi Mater, toto tempore vitae meae vivere in obedientia, sine proprio, et in castitate, et in clausura perpetua sub regula per sanctissimum Papam Iulium II. nostro Ordini concessa, et confirmata. — Eundem Ordinem approbavit Leo X. anno I. sui Pontificatus per Bullam quae incipit, Quia nuper accepimus, etc. qua eis Monialibus concedit easdem gratias spirituales, ac temporales per Sedem Apostolicam concessas omnibus Ordinibus S. Francisci. Quam subinde approbationem caeteri summi Pontifices eius successores confirmaverunt, imprimis vero Alexander VII. qui ad instantiam Reginae Christianissimae Mariae Theresiae, concessit facultatem Monialibus sanctae Clarae in suburbio vulgo dicto Sancti Germani a Pratis degentibus, quatenus regulam, ac vestem Ordinis sub titulo Immaculatae Conceptionis Beatae Mariae induerent, ac susciperent.

Confirmatur iterum ex eo, quod summi Pontifices approbarunt varias confraternitates in orbe Christiano erectas sub titulo Immaculatae Conceptionis Deiparae Virginis, quarum insignem erexit noster eminentissimus, ac piissimus Franciscus Ximenius S. R. E. Cardinalis, in Ecclesia Toletana; quam institutionem sub eodem titulo approbavit Adrianus VI. per Bullam quae incipit, Sicut Salvatore nostro, etc. in qua concedit plenariam indulgentiam iis omnibus, qui eiusmodi confraternitati adscriberentur, consequendam diebus Conceptionis, vel Nativitatis, aut Assumptionis eiusdem Virginis Deiparae.

Confirmatur tertio ex omnibus favoribus spiritualibus ac indulgentiis, quas summi Pontifices concesserunt ob devotionem fidelium erga Immaculatam Deiparae Virginis Conceptionem: cum enim spirituales illae gratiae non concedantur nisi ob probatos, et ab Ecclesia receptos actus religionis ac devotionis, consequens est, inquit Valentia Tom. 4. dist. 2. q. 1. puncto 2, quod summi Pontifices hoc in ipso, quod ad Immaculatae huius Conceptionis celebrationem fideles omnes invitaverunt, etiam censuerunt reipsa hanc de Immaculata Conceptione opinionem esse tenendam. Idem infert Ioannes Serrarius lib. 2. cap. 8. ubi relatis indulgentiis Sixti IV. et aliis specialibus a Iulio II. concessis deferentibus imaginem Conceptionis, subdit: Quod nullatenus facerent, si de Conceptionis praeservatione dubitassent. Nam piaculum esset pro re dubia, aut non pia, indulgentias aut gratias impertiri. Et pag. 141. post commemoratas indulgentias Leonis X.: Tales certe, ac tantas concessioncs nullo hic Pontifex modo fecisset, si dubium aliquod de Immaculata semper Virginis Conceptione haberet. Has autem ab omnibus summis Pontificibus concessas indulgentias, et spirituales favores collectim habes in Regesto authentico pro tuendo titulo Immaculatae Conceptionis pag. 599 et seqq.

Confirmatur denique ex eo, quod plurimi summi Pontifices approbarunt officium a Leonardo Nogarolo Protonotario Apostolico, ac sacrae Theologiae Doctore celeberrimo, concinnatum in honorem Immaculatae Conceptionis Deiparae Virginis: imprimis vero Sixtus IV. ad quem officium istud directum fuit, qui insuper concessit indulgentias plenarias recitantibus illud officium, ut constat ex supra dicta Bulla, Cum praexcelsa, etc. Qui etiam mandaverat istud officium inseri in Breviario Romano.

Nec obstat, quod Pius V. praeceperit hoc Officium Nogaroli dispungi a Breviario Romano; non enim exinde sequitur eum improbasse Conceptionem illibatam Virginis, ut contendunt Adversarii. Enimvero idem summus Pontifex istud Officium quasi proprium depositum voluit semper servari in nostra Minorum familia, et ab omnibus Seraph. Ordinis Religiosis recitari, ut constat ex omnibus editionibus illius Breviarii Romani, ad cuius calcem inseruntur Officia propria sanctorum Ordinis Minorum, cum hac additione, quae Pius V. Pont. Max. tam pro fratribus, quam pro Monialibus eiusdem Ordinis viva voce concessit. Habentur haec verba, in editionibus Antuerpiensibus an. 1622. 1627. 1631. 16c6. 1611. 1613. Venetiis, ann. 1615. et 1636. Matritensibus, an. 1611. 1619. 1623. 1631. Parisiensi, an. 1630. Romana, ann. 1614. typis Bernardini Tani, et aliis quamplurimis facultate et subscriptione P. Vincentii Martinelli socii R. P. F. Nicolai Radulphi Sac. Palat. Apost. Magistri comprobatis. — Gregorius XIII. etiam vivae vocis oraculo approbavit officia Missarum Ordinis Minorum. Similiter Sixtus V. et Paulus V. eadem officia approbarunt, et recitanda concesserunt, absque ulla mentione prohibitionis Pii V. Signum est igitur Pium V. non prohibuisse, imo permisisse Ordini Minorum recitationem illius Officii, in quo beata Virgo pluries omnino immaculata, et ab omni peccato originali praeservata asseritur.

Obiiciunt Adversarii praetensum decretum sanctae Romanae, et generalis Inquisitionis, quo prohibetur titulus Immaculatae Conceptionis, emanatum feria 7. die 20. Ianuarii 1644. his verbis conceptum:

In congregatione Generali sanctae Romanae, et universalis Inquisitionis, habita in Conventu S. Mariae super Minervam, coram Eminentissimis, et Reverendissimis Dominis Cardinalibus, contra haereticam pravitatem Inquisitoribus generalibus, a Sancta Sede deputatis: Eminentissimi et Reverendissimi DD. Cardinales Inquisitores Generales praedictae decreverunt, quod quando agitur de tribuendo titulo Immaculato Conceptioni B. Virginis, nullo modo permittatur: sed solum dicatur, Conceptio Immaculata Virginis, et ita observari mandarunt. Loco sigilli. Ioannes Antonius Thomassinus sanctae Romanae Inquisitionis Notarius.

Verum decretum istud fictitium esse, et ab Adversariis elaboratum apparet Primo, quia decreta Pontificia, ac S. Inquisitionis, statim ac fuerunt edita, promulgantur, ut constat ex praxi, hoc autem supponitur emanatum an. 1644, 20. Ianuarii, hoc est sex integros menses ante mortem Urbani VIII. nec tamen orbi innotuit nisi biennio post electionem Innocentii X; si autem verum fuit, ac legitimum decretum de re ita gravi, et qua tot turbas ac tumultus propter repugnantes Adversarios excitaverat, quid necessum fuit tamdiu occultari? Nihil veritas erubescit, nisi solummodo abscondi, ait Tertull. lib. Contra Valentinianos, cap. 3. — Secundo, si verum fuisset illud decretum, cur fugienda esset summi Pontificis praesentia, ut eo in loco ederetur, nempe in Coenobio S. Maria super Minervam? Quonam tam grandis fuit urgens necessitas intempestive elaborandi illius decreti, ut istius conditores praestolari non possent tempus celebrandae Congregationis generalis Cardinalium in Palatio Apostolico, quae singulis hebdomadibus fieri solet coram summo Pontifice? Certe negotium istud sufficientis erat ponderis, ut nihil quidquam circa id decerneretur inconsulto summo Pontifice; maxime cum isto decreto proscribi deberent non solum tot Pontificia decreta, sed etiam Bullae authenticae, in quibus titulus Immaculatae Conceptionis diserte ac perspicue declaratur et firmatur. — Tertio, non est maior defectus, quam potestatis: at illa Congregatio, in qua decretum istud supponitur confectum, nulla prorsus pollebat auctoritate ad statuendas et decernendas res tanti ponderis; siquidem dumtaxat haec Congregatio instituta ac deputata fuit, ad causas Ecclesiasticas et contentiosas dirimendas, ut constat ex Constitutione 3. Pauli III. incip. Licet, 12. Kal. Augusti ann. 1542, et Pii IV. 79. incip. Cum nos, ann. 1564, non vero quae spectant ad materias religionis, et cultum divinum, ac mores fidelium probe, iusteque informandos: certum est autem, quod titulus ille Conceptionis Immaculatae, qui per eiusmodi decretum proscribitur, concernat morum sanctitatem, quippe cum aliqui status religiosi, variaeque confraternitates sub hoc titulo Immaculatae Conceptionis fuerint erectae, et ab Ecclesia probatae: unde necessum est sacra illa instituta nullius esse momenti, et eos omnes graviter delinquere, qui vel vota religiosa, vel sacros ritus Deo nuncuparent sub hoc titulo Immaculatae Conceptionis, si ille auctoritate Ecclesiastica esset prohibitus ac proscriptus. — Quarto, ut vim aliquam praetensum illud decretum haberet, necessum esset, quod per id derogaretur speciatim omnibus Apostolicis Constitutionibus, quibus titulus ille Immaculatae Conceptionis tribuitur, et approbatur, tamdiu siquidem vigent Apostolicae Constitutiones, donec expresse, et nominatim revocentur: id autem fieri nullatenus apparet ex praefato decreto, ac subinde omnes illae Constitutiones Apostolicae Immaculatae Conceptioni patrocinantes plenarium et integrum robur adhuc sortiuntur. — Ideo quod Pontificiae Constitutiones nonnisi per alias oppositas Constitutiones revocentur, eadem enim auctoritas ac solemnitas desideratur in revocatione legis, quae in eius constitutione intervenit. Quis autem existimet Cardinales prudentissimos ac oculatissimos decretum edidisse, quod nullius fore roboris, nulliusque efficacitatis facile coniicere licebat, quodque in tot Pontificias Constitutiones aperte militabat? — Quinto, si motu proprio, et dumtaxat ad praecavendum aut amovendum abusum aliquem, decretum istud constituerit sacra Congregatio, quid necessum fuit adversariis duos publicos libellos supplices Eminentissimis Cardinalibus sanctae Inquisitionis, pro tuendo praefato decreto offerre? Enimvero si a vera ac legitima auctoritate Ecclesiastica emanatum fuit, non egebat adversariorum ope, ut effectum sortiretur et mandaretur executioni: hos autem eorum duos libellos, unum quidem breviorem, alterum vero longiorem, habes in Armamentario Seraphico pag. s. cum doctissima, ac eruditissima omnium, quae perperam allegant, refutatione.

§ IV. — Quarta probatio ducta ex festo Conceptionis ab universali Ecclesia celebrato. — Enimvero Ecclesia non celebrat festum alicuius, nisi propter eximiam illius sanctitatem et dignitatem: sed iam a pluribus annis et saeculis Ecclesia celebrat festum Conceptionis Deiparae Virginis: igitur censet Ecclesia illam Conceptionem sanctam esse et immaculatam. Maior constat, et admittitur ab omnibus SS. Patribus, et Theologiae principibus. Nam Angelicus Doctor 3. par. qu. 27. art. 1. ex hoc principio colligit Nativitatem B. Virginis esse eximia sanctitate fulgentem; postquam enim pro utraque parte, iuxta morem solitum, propositam quaestionem ventilavit, et argumenta sanctificationem Virginis in utero materno oppugnantia proposuit, robustissimam, quam putarit pro stabilienda veritate in contrarium hanc obiicit rationem: Sed contra est, inquit, quod Ecclesia celebrat Nativitatem B. Virginis: non enim celebratur festum in Ecclesia, nisi pro aliquo Sancto: ergo beata Virgo in ipsa sua Nativitate fuit sancta: fuit ergo in utero sanctificata. Ipsi praeverat S. Bernardus Epist. 171. ubi de eodem argumento sic scribit:

Non fallitur omnino sancta Ecclesia sanctum reputans ipsum Nativitatis eius diem: et omni anno cum exultatione universae terrae totius celebritate suscipiens. Ego puto quod et copiosior sanctificationis benedictio in eam descenderit, quae ipsius non solum sanctificaret ortum, sed et vitam ab omni deinceps peccato custodiret immunem, quod nemini in natis quidem mulierum creditur esse donatum.

Similiter concludit et S. Augustinus Serm. 113. de S. Cypriano dicens: Quando natus est (Cyprianus) ignoramus, et quia hodie passus est, natalem eius hodie celebramus, sed illum diem non celebraremus, etsi nossemus: illo enim die traxit originale peccatum: isto autem die vicit omne peccatum. Et paulo infra concludit: Inde nos celebraremus natalia eius, nisi esset pretiosa in conspectu Domini mors Sanctorum. Idem habet Serm. 95. qui est de S. Stephano. Cum igitur Ecclesia, ut mox probabimus, Conceptionis B. Virginis festivum diem iam a multis saeculis celebret, consequens est quod illam Conceptionem immaculatam ac sanctitate praecellentem fateatur et agnoscat. — Probatur itaque minor, nempe quod illius Conceptionis festum, non solum a tempore Sixti IV. sed etiam plurimis antea saeculis Ecclesia celebraverit: nam imprimis ut multis argumentis probat

P. Oieda in sua Informatione Ecclesiastica, cap. 2.), in Ecclesiis Egypti semper celebrata est festivitas Conceptionis, quam institutionem acceperunt a S. Marco Evangelista. Et in Syriaco Novo Testamento tradito a S. Marco ut probant Burgensis tractatu 1. De usu Chaldaicae Paraphrasis, Salmeron prolog. 35. etc. ad caput 11. Lucae v. 27. ponitur titulus De Conceptione Deiparae Virginis; sicut et pro aliis quinque festivitatibus eiusdem. Hoc enim peculiare habet Novum Testamentum Syriacum, quod distribuatur in quosdam titulos designantes Evangelia, et Epistolas, quae in singulis festivitatibus decantantur, quae quidem distributio facta fuit ab antiquissimis S. Marci successoribus, ut affirmat Fabricius Boderianus in epistola proaemiali ante versionem Syriacam. — Eamdem festivitatem ab antiquo celebrari in Ecclesia Abyssinorum, probat idem Fabricius, qui refert eos asserere se suas testificationes ab Apostolis accepisse. — Confirmari potest ex S. Thesiphone discipulo S. Iacobi, qui ut habetur in uno ex libris in monte Sacro Granatensi anno 1595 repertis, refert Apostolos in Concilio docuisse B. Virginem fuisse sine originali conceptam, per haec verba: O Virgo, illa Maria, illa sancta praeservata fuit a peccato originali in primo instanti suae Conceptionis, et libera ab omni culpa. In alio libro ex praedictis S. Thesiphon ait: Mariam non tetigit primum peccatum. Et iterum: Nequaquam plena, si in originali fuisset concepta. De his libris, et laminis Granatensibus agit Doctor Luzerus discursu 2. De Conceptione; Iacobus de Granado De Concept., d. 3. cap. 6.; Madera in Historia de eisdem libris; Aegid. De Praesentatione, lib. 3. De Concept., quaest. 3. art. 1. sect. 1. qui satisfaciunt difficultatibus contra dictos libros, et laminas, quibus includebantur, et Universitas Complutensis propositionem 11. Gasparis Ram. sacra Theologiae Doctoris, qua asseruit dictos libros nullius esse auctoritatis, sic notavit: Haec propositio manifeste falsa est, cum sint multae rationes pugnantes et urgentes, quae affirmant id, quod de sancto Monte Granatensi dicitur. Refert etiam Aegyd. sup. et alii librum illum, laminas, reliquias, et alia inventa in monte sacro Granatae approbata fuisse a Concilio Provinciali. Hinc Galatinus noster lib. 1. cap. 5. cum Immaculatae Conceptionis Virginis Deiparae assertores et propugnatores laudasset varios Patres Graecos, addit: In cuius rei signum, festum de ipsa Immaculata Virginis Conceptione per annos fere mille celebrarunt: Et in Martyrologio, quod in crastino ipsius festi legitur, quodque a S. Ioanne Damasceno editum fuit, inter coetera, quae de ipsa beatissima Virgine pronuntiuntur, dicitur: Conceptio munda B. Annae Dei, et Domini nostri Aviae. Quibus verbis significatur Conceptio activa, qua S. Anna beatissimam Virginem in utero concepit. In editione vero Martyrologii opera Henrici Canisii, sic habetur: Commemoratio S. Annae matris Deiparae Virginis. Addunt aliqui, ut Bivarius ad Chronicum dextri an. 308. comment. 1. Conceptio munda B. Anna. Hinc omnes historiae Graecae periti fatentur festum Conceptionis passivae B. Virginis celebratum fuisse a Graecis ante 500. et amplius annos, ut observat Baronius in notis ad Martyrol. Rom. die 8. Decembris. Quamvis apud Graecos postridie, idest nona eiusdem mensis celebretur, quod utique aperte constat ex constitutione Emmanuelis Imperatoris inserta a Theodoro Balsamone commentario in Nomocanonem Photii, tract. 1. cap. 1. ubi inter dies solemniter colendos ita legitur: 9no Decembris, utpote quod in eo peragatur Conceptio castissimae Matris Dei nostri. Imperare autem coepit Emmanuel anno 1143. De hac ergo festi Conceptionis in Ecclesiis Graecis antiquitate nulla est controversia: quin potius probabilissime dici potest, circiter annum 900 iam festum Conceptionis apud Graecos celebre fuisse, cum idem Baronius testetur in Manuscripto Bibliothecae Stortianae n. 65. inveniri sermonem Leonis Imperatoris de Conceptione B. Mariae, qui omnino est Leo VI. sapiens cognominatus, cuius alia eiusdem generis scripta recenset Baron. Tom. 10. Annal. an. 911, in quem incidit Leonis mors; imperii autem initium in annum 886. Inde mirum videri non debet, quod Bartholomaeus Episcopus Brixiensis in suo Repertorio p. 2. in verbo festum, dicit, Ecclesiam celebrare solemne festum in die Conceptionis beatae Virginis. Et narrat insuper, quod ipse tali die celebraverit solemniter in sacello summi Pontificis in eius praesentia, et plurium Cardinalium, ut refert Bernardinus de Bustis Serm. 2. De Conceptione: vixit autem iste Bartholomaeus circa annum 1227. Igitur duobus saeculis ante Sixtum IV. iam Ecclesia Romana agebat diem festum immaculatae Conceptionis Deiparae Virginis. His adde quod anno 1263, die 20. Maii, in festo Pentecostes celebrata fuerint Pisis Comitia generalia nostri Seraphici Ordinis, probante, ac praesidente S. Bonaventura tunc Generali Ministro, ubi inter coetera, quae pie, religioseque statuta, ac decreta fuerunt, ut narrant Wadingus Tom. 2. in Chronico IV. an. 2. n. 16. et Michael Angelus in Chronologia 12. Capitulorum generalium, hoc decretum legitur: Tune ordinatum est, ut haec stropha Gloria tibi Domine, qui natus es de Virgine, etc. clauderentur Hymni omnes a nativitate Domini usque ad Epiphanium, et similiter ad Primam diceretur: Qui natus es de Maria Virgine. Iussum item, ut hae festivitates admitterentur in ordine, videlicet Conceptionis B. Mariae, Visitationis eiusdem, B. Annae illius Genitricis, et Marthae Virginis, etc. Igitur festum Conceptionis longe ante Sixtum IV. in Ecclesia sacrum erat.

Reponunt Adversarii: si revera festum istud pridem celebratum fuisset in Ecclesia, illud non latuisset S. Bernardum: at hic Epist. 174. ad Canonicos Lugdunenses eos acriter perstringit, quod festum Immaculatae Conceptionis B. Mariae temere, et inconsulta sede Apostolica celebrarent, ibique plurimis rationibus demonstrat B. Virginis Conceptionem non fuisse ab originali peccato immunem: Miramur satis quid visum fuerit hoc tempore quibusdam vestrum, voluisse mutare colorem optimum, novam inducendo celebritatem, quam ritus Ecclesiae nescit, non probat ratio, non commendat antiqua traditio.

Unde post allatas quasdam rationes, quibus Immaculatam Conceptionem oppugnat, concludit:

Quamobrem etsi quibus vel paucis filiorum hominum datum est cum sanctitate nasci, non tamen et concipi: ut uni sane servaretur sancti praerogativa conceptus, qui omnes sanctificaret, solusque absque peccato veniens, purgationem faceret peccatorum. Solus itaque Dominus Iesus de Spiritu sancto conceptus, quia solus, et ante conceptum sanctus. Quo excepto, de caetero universos respicit ex Adam natos, quod unus humiliter de semetipso, ac veraciter confitetur. In iniquitatibus, inquiens, conceptus sum, et in peccatis concepit me Mater mea.

Cum haec ita se habeant, > quae nam iam erit festiva ratio Conceptionis? Quo pacto, inquam, aut sanctus asseretur conceptus, qui de Spiritu sancto non est, ne dicam de peccato, aut festus habebitur, qui minime sanctus est? Libenter Gloriosa hoc honore carebit, quo vel peccatum honorari, vel falsa induci videtur sanctitas. Alioquin nulla ei ratione placebit contra Ecclesiae ritum praesumpta novitas, mater temeritatis, soror superstitionis, filia levitatis.

Haec S. Bernardus. — Respondeo primo non improbabilem mihi videri eorum sententiam, qui existimant illam epistolam S. Bernardi supposititiam esse, non autem genuinum ipsius totum; quod utique plurima nec leves rationes insinuant. Primo, quia S. Bernardus pluribus diserte pronuntiat B. Virginis Conceptionem prorsus immaculatam fuisse. Sic Serm. 13. De Nativitate Domini: Non est in filiis hominum maior, vel parvus, qui non in peccatis conceptus fuerit, praeter Matrem Immaculati, peccatum non facientis, sed peccatum mundi tollentis: de qua cum de peccatis agitur, nullam prorsus volo habere quaestionem. Et Ser. 1. super Salve regina: Innocens fuisti ab originalibus, et actualibus, nemo ita praeter te. Et adducitur dicta Aug: auctoritas, cum de puris agitur, etc. Licet autem dubitetur, an isti sermones sint S. Bernardi, et etiam inter supposititios illius melliflui Doctoris falsos eos reposuerit Horstius, attamen eos genuinos accenset editio Lugdunensis operum S. Bernardi apud Ioannem Clein anno 1515, in qua refertur illam editionem fieri post collationem factam eiusmodi operum a Religiosis Claravallensibus cum Archetypis eiusdem Monasterii. Utut sit, certum est illos esse editos a viro doctissimo illius temporis, qui etiam S. Augustinum huius sententiae assertorem laudat. Idem P. Oieda in sua informatione cap. 14. ut refert Cavellus in Rosario, qui non leve etiam ducit argumentum hanc epistolam esse supposititiam, ex eo quod ipsemet S. Bernardus Epist. 281. ad Eugenium conqueratur de falsificatione suarum epistolarum: Periclitati sumus, inquit, in falsis fratribus, et multae litterae nostrae falsatae sub falsato sigillo nostro in manus multorum exierunt: et Epistola 298. ad eundem conqueritur de Nicolao, qui ipsius manum falsavit, et sigillum, quod antea mutare coactus est, propter falsificationes praecedentes: Quis possit dicere (inquit) ad quam multas personas sub nomine meo, me ignorante, quae voluit scripsit? quis mihi det, ut ipsa Curia vestra ad purum purgetur faece mendaciorum eius? quis mihi det, ut et ipsorum innocentia, qui mecum sunt, satis valeat excusari apud circumventos impudentissimis eius mendaciis? Iste quoque aliquoties in eadem falsitate scripsisse, et non semel, partim convictus, partim confessus est. Iste Nicolaus fuit Monachus, et Secretarius S. Bernardi ex Epistola 351. addita, novitque stylum eius ad vivum imitari, ut ostendit Baronius ad an. 1146. n. 22. ex Epistola 31. lib. 6. Epistolarum Petri Cluniacensis, quae est ipsius, et Bernardi more, ipsis Scripturae verbis fere tota conscripta. Supposito hoc fundamento, scilicet innumeras litteras falsa S. Bernardi nomine datas esse, non videtur improbabile, quod dicta Epistola ad Lugdunenses Canonicos una sit ex falsatis.

Secundo, quia Epistola dicit festum Conceptionis fuisse inauditum; sed Bernardus bene noverat illud haberi in Martyrologiis Adonis, Bedae, et Usuardi.

Tertio, celebrabatur tune in Ecclesia Narbonensi, aliisque primariis Franciae Ecclesiis, ut ostendit P. Oieda cap. 11; quare ergo Epistola reprehendit

Lugdunenses, non vero alios?

Quarto, in vita S. Bernardi per Guliel. Bernardum, et Gaufridum, nec verbum habetur de ista lite cum Lugdunensibus, cum tamen scribant longe minutiora, quae Bernardus tractavit cum aliis Ecclesiis, et Epistolas ad eas datas.

Quinto, nullibi habetur responsio Lugdunensium: et certum est, quod respondissent, si talem epistolam a S. Bernardo recepissent. Si dicas periisse responsum; quomodo nulla manet eius memoria? Et ubi S. Bernardi replica?

Sexto, floruerunt illo saeculo litteris, et sanctitate in Francia Algerius Cluniacensis Monachus, Hildebertus Archiepiscopus Turonensis, Petrus Cluniacensis, Hugo Victorinus (hi tres familiariter correspondentes S. Bernardo), Petrus Blesensis, et alii: quorum nullus vel apparenter festum Conceptionis impugnarit, vel reprehenderit. Et si vidissent Bernardum illud impugnantem, vel sequerentur, vel resisterent, vel saltem aliquam huius rei mentionem facerent: sed nihil horum contigit. Alias multas rationes, et coniecturas affert P. Oieda supra, quibus dicta Epistola ad Lugdunenses Canonicos de falsificatione maxime suspecta redditur. Ex quibus constat, dictam epistolam non minus, sed forte magis dubiam esse, quam praedictos sermones, quos Adversarii negant esse Bernardi, quia declarant Virginem ab originali peccato fuisse immunem.

Nec obstat nonnulla diversitas styli; quia forsan ipso loquente, alii ex ore eius, sed suo stylo, exceperunt, quod utique plerumque fiebat, ut ipsemet notat Epist. 18.: Aliqui fratres, inquit, ex his qui me eorum audire loquentem, suo stylo exceperunt, et penes se retinent. — Respondeo secundo, quod etsi haec epistola sit genuina S. Bernardi, in ea tamen non improbat, nec impugnat mysterium et festum Immaculatae Conceptionis, eo sensu quo utrumque celebre est nunc in Ecclesia. Dum enim contendit beatam Virginem in peccato conceptam, ibi vocem Conceptionis non accipit pro animatione foetus, seu unione animae cum corpore, sed pro conceptione activa ipsorum parentum. Refellens enim rationes celebrandae Conceptionis, quas proferebant Canonici Lugdunenses; maxime vero quod conceptus honorari debuerat, qui honorandum praecessit partum: quoniam si ille non praecessisset, nec iste esset, qui honoratur, ait:

Quid consequentiae habet: ut quoniam sanctum praecessit natalem, conceptus propterea reputetur, et iste sanctus? Numquid quoniam praecessit eum, fecit et sanctum? Quia si praecessit ut esset, non tamen ut sanctus esset. An illa ipsi sanctitas, quam secuturo transmitteret? An non potius quia praecessit absque sanctitate conceptus, oportuit nemirum sanctificari conceptam, ut sanctus sequeretur iam partus? An forte mutuatus sit sanctitatem a posteriori prior? Potuit sane illa, quae in utero iam concepta, facta est sanctificatio, ad ipsum, qui sequebatur, transire natalem, redire vero retrorsum ad conceptum, qui praecesserat, iam omnino non potuit. Unde ergo Conceptionis sanctitas? An dicitur sanctificatione praeventa, quatenus iam sancta conciperetur, ac per hoc sanctus fuerit et conceptus, qui in utero iam dicitur ut sanctus consequeretur et ortus? Sed non valuit ante sancta esse, quam esse. Siquidem non erat antequam conciperetur. An forte inter amplexus maritales sanctitas se ipsi Conceptioni miscuit; ut simul et sanctificata fuerit et concepta? Nec hoc quidem admittit ratio. Quomodo namque, aut > sanctitas absque Spiritu sanctificante, aut sancto Spiritui societas cum peccato fuit, aut certe peccatum quomodo non fugit, ubi libido non defuit? Nisi forte quis dicat de Spiritu S. eam, et non de viro conceptam fuisse. Sed hactenus inauditum.

Ita S. Bernardus. — Quibus aperte constat ipsum loqui dumtaxat de Conceptione activa et corporea, unde merito concludit (ut dictum est supra) solum Christum Dominum cum sanctitate fuisse conceptum, quia de Spiritu sancto conceptus est, et quia solus erat ante conceptum sanctus. — Respondeo tertio cum Horstio in annotationibus ad hanc epistolam, quod etsi S. Bernardus revera locutus fuerit de Conceptione passiva, cuius voluerit festum celebrari, nihilominus ideo id praestitit, quoniam id nondum authentico decreto ab Ecclesia Romana praescriptum fuerat; unde ait: Consulenda erat prius Apostolicae Sedis auctoritas. Et epistolam claudit his verbis: Quae autem dixi, absque praeiudicio senis dicta sunt sanioris sapientis, Romanae praesertim Ecclesiae auctoritati atque examini, totum hoc sicut et caetera, quae eiusmodi sunt, universa reserbo: ipsius si quid aliter sapio, paratus iudicio emendare. At iam securus tenet S. Bernardus, quod optaverat; non enim aliam conditionem ponit, ut censeat festum Conceptionis esse celebrandum, nisi decretum, et auctoritatem Ecclesiae Romanae: haec vero conditio iam a tempore Sixti IV. impleta est: igitur ab illo tempore Bernardus de festivitatis ac mysterii huius sanctitate securus est, et pro ipsa stat, atque subscribit; et subinde perperam ab Adversariis in sua opinionis tutelam profertur.

Reponunt alii Conceptionem B. Mariae Virginis celebrari, non quidem quod sancta fuerit, sed quod fuerit initium nostrae sanctificationis et redemptionis, ita ut celebritas illa sit potius gratiarum actio, quod Deus eo die nobis Virginem concesserit, ex qua Christus nasceretur, quam commemoratio specialis alicuius sanctitatis, qua fuerit donata, et illustrata Deiparae Virginis Conceptio. — Verum, inquit Vazquez, disp. 197. n. 63, ipso decreto Sixti IV haec responsio facile refellitur, quia Pontifex non tantum in ea decrevit, ut festum Conceptionis B. Virginis in Ecclesia celebraretur; sed etiam officium Leonardi de Nogarolis Clerici Veronensis, et Protonotarii Apostolici, pro eiusdem festi celebratione approbavit; in quo autem Conceptio Virginis Immaculata passim dicebatur. Praeterea idem Pontifex ibidem exhortatur fideles ad reddendas Deo gratias pro ipsius Immaculatae Virginis mira Conceptione: atqui miram Conceptionem eam non vocaret, nisi praeter morem consuetum in gratia et sanctitate Virgo concepta esset; nihil enim aliud mirum eius Conceptio haberet, cum more aliorum hominum, quod attinet ad naturam, fuerit concepta.

Reponunt caeteri cum Caietano in Opuscul. De Concept., cap. 2., celebrari festum Conceptionis, non quidem respective ad instans animationis et Conceptionis passivae, sed per respectum ad sanctificationem in utero, quae paulo post animationem secuta est. — Verum haec responsio pracluditur in bulla Sixti IV. quae incipit, Grave nimis, etc. in qua ait: Nonnulli diversorum ordinum Professores, ut praedicandum verbum Dei in diversis civitatibus, et locis, et partibus Lombardiae deputati, publice affirmare hactenus non erubuerunt, et quotidie praedicare non cessant, Romanam Ecclesiam solam spiritualem Conceptioni- > nem, seu sanctificationem Virginis Mariae celebrare. Et infra: Nos igitur huiusmodi temerariis ausibus, et perversis assertionibus obviare volentes, motu proprio, et de nostra mera deliberatione huiusmodi assertiones quorumlibet, qui affirmare praesumerent eamdem Romanam Ecclesiam de spirituali dumtaxat Conceptione, et sanctificatione eiusdem Virginis gloriosae festum celebrare, etc. utpote falsas, et erroneas, et a veritate alienas auctoritate Apostolica reprobamus, et damnamus. Hanc autem Constitutionem confirmavit Alexander VI in bulla quae incipit, Illius qua se, etc. in qua cum praemisisset praefatam bullam Sixti IV subdit: Tenore praesentium decernimus et declaramus praeinsertas litteras, ac omnia et singula in iis contenta, perpetuis, ac futuris temporibus, donec per sedem Apostolicam aliter decisum et ordinatum fuerit, inviolabiliter observari debere.

Igitur sub interminatione Apostolica quisque fidelium tenetur celebrare festum Conceptionis naturalis B. Virginis, ac subinde illam Conceptionem ut sanctam et Immaculatam venerari.

Concludendum ergo cum Petro Burro, qui floruit circa annum 1500, in Poemate de B. Virgine:

Quis modo conceptum dubitet celebrare Mariae? Quis renuat festis annua thura dare? Hanc Petri sedes, caput, et decus urbis, et orbis, Et colit, et mandat per pia templa coli. Nulla est religio, nulla aedes religiosa Illic ubi conceptus, nunc taceatur honos. Par mihi miraclo visum est haec festa dicari Christicolas inter climata quotquot habent. Ambigo nempe nihil, hoc summo Numine factum, Ut colat Argivus, quod colit Ausonius. Quodque colit Gallus, Dacus colit, atque Bohemus, Et Germanus, Hiber, Anglus, et Illyricus.

§ V. — Quinta probatio ducitur ab auctoritate SS. Patrum, qui constanti traditione hanc veritatem ad nos usque propagarunt. — Innumera sunt SS. Patrum ac Ecclesiae Doctorum quovis saeculo existentium oracula, quae Virginem vel absolute omnino immaculatam, vel ab omni peccato liberam, vel supra creaturas omnes puritate pollentem diserte pronuntiant. Quamquam enim pauci sint ante Augustini tempora (quod nondum de originali peccato gravis exarsisset controversia) qui eam originali labe non fuisse inquinatam distincte proferant; attamen id aperte satis significant, dum omnimodam eius aut sanctitatem, aut puritatem, aut ab omni peccato defaecationem et immunitatem affirmant. Ex iis autem tot, tantisque oraculis, quae etiam ad sex millia profert noster de Alva, et ex plurimis, quae colligit et recenset noster Cavellus in suo Rosario, selectiora dumtaxat hic attexere mens est. — Prodit imprimis S. Andreas Apostolus, qui, ut referunt Presbyteri Achaiae in eius vita, aiebat: Sicut primus Adam formatus fuit ex terra, antequam esset maledicta; ita secundus Adam formatus fuit ex terra virginea numquam maledicta. Hanc vitam S. Andreae habet Surius, et de veritate eius dubitandum non esse testatur Bellarminus, lib. De Scriptoribus Ecclesiasticis; unde

Breviario Romano etiam auctoritate Pontificia recognito et approbato, inserta fuit, postquam de ea ab viris doctis acriter disputatum esset, et omnium consensu est approbata. — S. Iacobus idem insinuavit in sua liturgia, in qua post consecrationem habetur: Memento praecipue sanctissima, immaculata, super omnes benedicta, gloriosae dominae nostrae Deiparae semper Virginis Mariae. Et Chorus respondet: Dignum est, ut te vere beatam dicamus, Deiparam, omnibus modis irreprehensam: at si fuisset originali peccato inquinata, diei non posset immaculata, nec omnibus modis irreprehensa: igitur S. Iacobus censuerit eam fuisse ab originali peccato immunem. Hinc est, quod Flavius Dexter praeses Barcinonensis Imperatori Theodosio a Consiliis, in libro Omnimodae Historiae, de qua late scribit Marcus Castella in praefatione ad Historiam S. Iacobi, quem librum dedicavit S. Hieronymo, refert a S. Iacobo praedictum celebrari in Hispania festum Immaculatae et Illibatae Conceptionis Dei Genitricis. His adde, quae diximus de celebratione festi Conceptionis in Ecclesiis Aegypti, ex ordinatione S. Marci, ut inde intelligas sententiam propugnantem Immaculatam Deiparae Virginis Conceptionem ab Apostolis ad nos usque fuisse derivatam. — Unde etiam huic veritati patrocinantur qui primo, secundo, et tertio saeculo scripserunt: nam S. Ignatius, Epist. ad S. Ioannem: In Maria humanae naturae, inquit, natura sanctitati Angelicae sociatur: qualiter autem natura sociaretur Angelica puritati ac sanctitati, si Maria originali culpa fuisset inquinata? Hinc Iustinus Martyr q. 136. ad Orthod., dixit Mariam esse animae purae, quae tota ad Deum spectat. Qua vero ratione tota ad Deum spectaret, si prius per originale peccatum, sub diaboli tyrannide fuisset mancipata? His adstipulantur alii plurimi, maxime vero S. Hippolytus Martyr, oratione De Consummatione mundi: Christus, inquit, advenit ex sancta et immaculata Virgine. Similiter Origenes, Homil. 1. ex variis de Virgine faciens sermonem, ait: Neque persuasu serpentis decepta, nec eius venenosis afflatibus infecta est: quomodo autem diaboli venenosis afflatibus non fuisset infecta, si revera peccatum originale contraxisset? Idem etiam praeclare docet auctor Sermonis De Nativitate Christi, apud sanctum Cyprianum, ubi agens de Virgine Deipara ait: Nihil in hac repetit ultro, nec praecedens delectatio aliquam petit poenarum usuram. Spiritu sancto obumbrante, incendium originale extinctum est, ideoque innoxiam affligi non decuit: nec sustinebat iustitia, ut illud vas electionis communibus laesaretur iniuriis, quoniam plurimum a caeteris differens, naturae communicabat, non culpae. Quibus verbis, inquit Vazquez disp. 117. num. 33, quamvis ideo solum videatur asserere Mariam sine dolore peperisse, quia sine delectatione carnali concepit, ex quo id quod contendimus minime probari posset; tamen si recte expendantur, ideo potius sentit Mariam sine dolore peperisse, quia nullam culpam originalem contraxit, quando dicit: Naturae communicabat, non culpae. Nec enim mulieres ideo in dolore pariunt filios, quia cum delectatione concipiunt; siquidem mulier, quae in somnis, vel arte daemonis aliunde semine humano delato, conciperet sine delectatione, in dolore nihilominus pareret: sed quia per originale peccatum maledictionis Evae participes fiunt. Ad Evam enim propter peccatum dictum est Genes. 3.: In dolore paries filios: quae quidem matraditio ad posteros simul cum peccato originali transiit.

Tertium et quartum saeculum eiusdem veritatis assertores plures subministrat. Imprimis vero S. Ambrosium, qui Serm. 22. in Psal. 118. explicans illud Erravi sicut ovis, ita scribit:

Tu ergo, et quaere ovem tuam, iam non per servulos, non per mercenarios, sed per temetipsum suscipe me in carne, quae in Adam lapsa est: suscipe me non ex Sara, sed ex Maria, ut incorrupta sit Virgo, sed Virgo per gratiam ab omni integra labe peccati.

Integram dicit ab omni labe peccati, et proinde a labe originalis culpae. Adde quod in officio Immaculatae Conceptionis approbato per Pium V. ex eodem inserantur haec verba: In qua nec nodus originalis, nec cortex actualis culpae fuit. Quae verba desumpta esse putantur ex Commentariis in Isaiam, vel ex Serm. De Nabuthae. Similiter S. Ephrem, cuius opera teste Hieron. De Script. Eccles., in Ecclesiis post sacram Scripturam legi solebant, Orat. de Dei Genitrice, tom. 5: Immaculata, intemerata, incorrupta, et ab omni peccati labe alienissima.

— S. Hieronymus in Psalm. 77. explicans illud: Et eduxit eos in nube diei, inquit: Aut certo nubem levem debemus sanctam Mariam accipere nullo semine humano praegravatam. Quare autem dicatur nubes diei, his verbis exponit: Nubes enim illa non fuit in tenebris, sed semper in luce. Quod si B. Virgo peccatum originale contraxisset, et iustitia et sanctitate caruisset, procul dubio in nocte priusquam in die fuisset.

— Eodem saeculo florebat S. Augustinus, qui libro De Natura, et gratia, cap. 36. cum Pelagius contenderet hominem posse vivere, non solum sine peccato, sed etiam iuste: et plurimorum exempla memorasset, qui in sacris Litteris iuste et sine peccato vixisse dicuntur: postquam verba illius Augustinus in eo cap. retulit, subiungit:

Excepta itaque sancta Virgine Maria, de qua, propter honorem Domini, nullam prorsus, cum de peccatis agitur, habere volo quaestionem: unde enim, vel potius, inde enim scimus, quod ei plus gratiae collatum fuerit ad vincendum omni ex parte peccatum, quae concipere et parere meruit eum, quem constat nullum habuisse peccatum? Haec igitur Virgine excepta, si omnes illos Sanctos et Sanctas, cum hic viverent, congregare possemus, et interrogare, etc.

Quibus verbis etsi fortasse de solis peccatis actualibus sermonem instituat S. Augustinus, nihilominus sufficienter significat se pariter originale peccatum à Virgine Deipara excludere. Ratio siquidem haec generalis, quare noluerit B. Virginem complecti sub illa universali propositione, nempe propter honorem Domini, et quia concipere et parere meruit eum, quem constat nullum habuisse peccatum, aeque concludit de exclusione peccati originalis ac actualis. Adde quod carentia actualis peccati in aetate adulta sit infallibile signum immunitatis ab originali in vitae primordio, secundum eiusdem sanctissimi Doctoris doctrinam: nam libro 5. Contra Iulianum, c. 15. ubi probans idem esse habere peccatum ac fecisse, concludit de Christo: profecto peccatum etiam maius fuisset, si parvulus habuisset.

— Sexto, et septimo saeculo prodeunt, imprimis Gregorius libro 1. cap. 1.: Sublimis Maria, ut ad conceptionem aeterni Verbi pertingeret, meritorum certamine, super omnes Angelorum choros, usque ad thronum Divinitatis processit. Ergo cum Angeli boni numquam fuerint polluti, idem a fortiori dicendum est de Maria, ut ad conceptionem Verbi digne disponeretur.

— Similiter Andreas Cretensis, Homil. 1. De Virg. Dormitione: quae cum esset immaculata, impolluta, etc. Et inferius: Seraphim ipse carneus naturam miraculo Dei generationis, primae naturae proxime accedens ad Deum. Et Homil. 2.: sola praeter naturam fuit electa, sola servivit Opifici universae naturae. Ergo aliter, quam alii in utero sanctificati, electa est.

— In idem S. Eligius, Homil. 2. De Purificatione: Numquam immunda iudicatur, quae Spiritu Sancto obumbrante totius munditiae auctorem genuisse comprobatur.

— Sophronius in Epist. de qua in 6. Synodo, tom. 3. p. 307. ait: Virginem ideo dici immaculatam, quia in nullo corrupta est. Et Orat. in Christi natalitia: Christus in manifestissimum omnipotentis Divinitatis sui iudicium, Virginem ex qua prodiit, integrum, incorruptamque conservavit.

— Ildephonsus Archiepiscopus contra eos, qui disputant de virginitate et parturitione Mariae (habetur propositum concernentia), sic enim ait: Quando Spiritu Sancto eam replete, non sine peccato originali fuit! Et infra: Nec contraxit in utero sanctificata originale peccatum. Et in eodem libro: Constat eam ab originali peccato fuisse immunem. Et ibidem: Non contraxit in utero sanctificata originale peccatum. Item: In totum extranea a maledicto primae damnationis.

— Octavo saeculo distincte hanc veritatem professus est S. Damascenus, Orat. 1. De Nativ. Mariae, post principium, ubi ait: Natura gratiam fieri antevertere minime ausa est, sed tantisper expectavit dum gratia fructum suum produxisset. Item: O beatos Ioachim lumbos, e quibus immaculatum semen effluxit! O pretiosam Anna cultram, in qua totius incorrupti formatus fuit sanctissimus fructus! Verba ultima videntur evidentia pro immaculata Conceptione, quia fructus non est formatus sanctissimus, si fuit formatus Deo inimicus, peccato infectus. Et ibidem: O sanctissima, quae principatus et potestates fefellisti, atramque ignea maligni tela extinxisti, quae in spiritus thalamo versata atque immaculata conservata in Dei sponsam! Et Orat. 1. De Assumpt.: Gratia abyssum invenit, quae duplicis virginitatis navem incolumem servaverat, imamque non minus quam corpus virgineum custodierat. Et ibi Orat. 2.: Ad hunc paradisum Mariam serpens aditum non habuit.

— Sanctus Germanus Constantinop., Serm. de Festis, et conc. B. Virg., ex Suppl. 13. in idem Psal. 86. Gloriose dicta sunt, etc. Existimo manifeste, et sine contradictione, eam quae est omnibus superior, divinarum et sublimium virtutum magnitudine et puritate omnibus excellentem, Mariam nulli culpae obligari.

— Saeculo nono et decimo vir doctissimus ac sanctissimus, qui propter insignem humilitatem Idiota voluit appellari, libro De Contemplatione Virginis, cap. 2.: Tota pulchra, Virgo gloriosissima, non in parte sed in toto, et macula peccati sive mortalis, sive venialis, sive originalis non est in te, nec unquam fuit. Et cap. 6.: Fuisti ab originali labe praeservata. Et cap. 3.: O praebenedicta, conbenedicta, et postbenedicta Virgo Maria! Haymo discipulus Alcuini, Epist. De Assumpt.: In ipsa hereditate Domini moritur Maria, quae non peccando, a possessione Domini non discessit. Fulbertus, libro 1. De Maria, cap. 7. Orat. in Salutationem Angeli: Immaculata semper extitisti ab exordio tuae creationis, quia paritura eras Creatorem omnis sanctitatis. Refertur à Canisio libro De Deipara, cap. 1. Coccino, et aliis.

— Undecimo saeculo floruit S. Anselmus, et in libro

De Conceptu Virginali, inter caetera haec habet: Primordia Conceptionis tuae, merito filiis sanctae Ecclesiae debent venerari, si a peccati iugo credantur esse discreta, quod cum aliter credere nulli fas sit, etc. Et cap. 18.: Decebat ut illius hominis conceptio de Matre purissima fieret, decens nimis erat, ut ea puritate, qua maior sub coelo nequit intelligi, Virgo illa niteretur, etc. Idem Anselmus Epistola ad Episcopos Angliae tria refert miracula, quibus sanctis apparitionibus, et revelationibus Conceptionis festum celebrari iubebatur. Cuius epistolae, ut authenticae, meminit Gerson Serm. De Conceptione, Bacconius Doctor Anglus, qui ante pene 100. annos floruit, in 4. dist. 2. quaest. 3. art. 1. et plures alii, quos citat Cavellus. Hinc S. Anselmus instituit festum Conceptionis celebrandum in Anglia, ut habetur in Concilio Cantuariensi, teste Bacconio Quolibeto 13. et pluribus aliis.

Petrus Damianus, Serm. De Assumpt. Virginis: Caro Virginis ex Adam sumpta, maculas illius non admisit. Et Serm. De Nativitate Virginis: Nihil vitii in eius corpore, aut mente vindicare sibi potuit locum, quae totius Trinitatis meruit esse sacrarium: ergo sicut numquam corpus fuit corruptum, ita et mens numquam fuit maculata. S. Bruno, in Psal. 101. in id: Dominus de coelo in terram aspexit, ait: Haec est incorrupta terra illa, cui benedixit Dominus, ab omni propterea contagione peccati libera, per quam vitae viam agnovimus: quae, quia digna fuit, Dominus de caelo in terram aspexit. Ponderanda sunt illa verba ab omni contagione peccati libera, quae tam de actuali, quam de originali intelliguntur, alioquin non posset dici Virgo terra incorrupta, quam Dominus de caelo respiceret. Et Serm. De Nativit. Virginis: Mors per Evam facta est, vita per Mariam reddita est: illa a diabolo victa est, haec diabolum ligavit, et vicit. Non vicit quoad mortem corporis: ergo animae. Ivo Carnotensis Episcopus, Serm. De Nativitate Domini, ex Coccio in Thesauro, tom. 1. lib. 3.: Unum quippe noevum, tam originalis, quam actualis culpae in ea deleverit: non tollendo, sed praeservando, quia eodem modo utramque culpam in ea delevit, et certum est actualem delevisse praeservando ab ea.

— Eodem, et sequenti saeculo pro Immaculata Conceptione aperte militarunt, non solum Canonici Lugdunenses, sed etiam Petrus Comestor, libro De Immaculata Conceptione: In omnibus requiem quaesivit Dei Mater, et invenit: in Conceptione quievit, et non minuit? Huius libri meminit Trithemius et Possevinus. Nicolaus Monachus et S. Albanus Anglus vir doctissimus, et in Scripturis versatissimus, S. Bernardo contemporaneus, libro 9. Epistolarum Petri Cellensis, Epist. 9. (habetur tom. 2. Bibl. PP.) respondens cuidam epistolae eiusdem Petri, quae est 23. lib. 6. qua eum acriter reprehendit, quod S. Bernardus debita exuerit veneratione, cum dixit: Virginis ipsius animam pertransivit gladius, non solum in Filii sui Passione; sed etiam nuper in Conceptionis suae commendatione: quod Petrus vocat lapidem offensionis, et petram scandali, sic ait:

Ad petram scandali de corde vestro tollendam, plusculum est immorandum, quia res exigit, ut palam faciam, quod celare proposueram. Sanctus ille Bernardus, quem mihi dicis debita exuere veneratione quondam (catalogo SS. adscriptus), nuper est in Ecclesia canonizatus, et ab humano iudicio exemptus. Exemptus, inquam, est, ne de gloria eius dubitemus, sed non ut minus de eius dictis disputemus. De gloria B. Mar> tyris Cypriani dudum non dubitavit: tamen in Spiritus Sancti donis eam errasse verissime comprobatur, errorem martyrio deletum scribit, et sic docuit Ecclesiam venerari Martyris gloriam, ut tamen non imitaretur errorem. Ego autem etsi non simili scientia, simili tamen conscientia sic veneror B. Confessorem Bernardum, ut laudem et amem eius sanctitatem, quin nec laudem nec amem eius praesumptionem in Matris Dei Conceptionem.

Hinc collige celebrationem festi Conceptionis tune temporis fuisse communem, saltem in Anglia, quia non multum antea Anselmus floruit, qui illud introduxit: alioquin Nicolaus non tam audacter reprehenderet Bernardum. Richardus à S. Victore 39. in Cantica: Maria supra homines est, in eo quod numquam peccatum commisit sicut homines: inter nos nullus inventus est qui faciat bonum, et non peccet. Et cap. 26.: Tota pulchra fuit, quam tota possedit gratia, quia nullum in ea locum habuit peccatum. Et infra: Obtenebrantur stellae, idest sancti, caligine humanae culpae: sed B. Virgo tota pulchra fuit, quam totam illustravit sol iustitiae, ut nec maculam haberet, nec tenebras culpae. Et de Emmanuele, lib. 2. cap. 31. ait: Quod in ea fuit corruptibilitas in his quae pertinent ad poenam, et incorruptibilitas nedum erant abyssi, ait: Non decuit ut cum Maria qualicumque foret obnoxia culpa. Citatur à Busti, Serm. 1. de Conceptione.

— Saeculo decimo tertio floruit illustrissimus ac sanctissimus Patriarcha Dominicus, florentissimi ac omni pietate et sapientia famosissimi Praedicatorum Ordinis fundator, qui in tractatu De Corpore Christi, quem scripsit contra haereticos Albigenses, ait: Sicut primus Adam fuit ex terra virgine, et numquam maledicta formatus, ita decuit in secundo Adam fieri, scilicet Christo, cuius terra, idest Mater Virgo, numquam fuit maledicta. Huius autem libri meminerunt plurimi Auctores, ut videre est apud Carellum in saeculo 13. sui Rosarii, et Alva in Sole veritatis, num. 307. qui pariter asserunt praedictum librum ab haereticis Albigensibus semel et iterum in ignem proiectum, illaesum et intactum resiliisse; quod etiam narrat Vincentius Bellovacensis, qui post suum sanctissimum Patriarcham Dominicum 35. annis obiit, lib. 29. cap. 96. sui Speculi Historialis. Idem habet sanctus Antoninus 3. part. tit. 19. cap. 2. §. 4. et plures alii vitae ac miraculorum sancti Dominici scriptores.

Reponunt Adversarii praefatum librum non fuisse editum à S. Dominico, sed à quodam Dominico de Pantaleonibus Florentino Ordinis Praedicatorum, qui ad annum 1262. dicitur scripsisse de Corpore Christi, et contra Immaculatam Conceptionem. — Verum, ut egregie reponit De Alva in suae trist. num. 2., hic auctor omnino fictitius videtur: Primo, quia nullus ipsius nomen à veteribus Scriptoribus ac Nomenclatoribus scribitur: sed eius dumtaxat meminerunt aliqui Recentiores scriptores ex Ordine Praedicatorum. Secundo, tempore Concilii Basileensis PP. Praedicatores scrutati sunt omnes Bibliothecas et Auctores, qui in purissimam Conceptionem B. Virginis militant, ut nempe subministrarent arma Turrecrematae, quibus Conceptionem illam immaculatam oppugnaret: at inter 28. Auctores ab eo pro sua opinione numeratos ex Ordine Praedicatorum, nullus reperitur Dominicus de Pantaleonibus: imo nec etiam aliquis eo nomine laudatur ab Anonymo, qui pro eadem sententia ex ipso Ordine numerat 52. auctores, nec à Petro de Vincentia, qui refert 69. nec à Bandello, qui 72. nec ab aliis antiquioribus eiusdem Ordinis scriptoribus, qui ne minimam quidem de isto Auctore mentionem faciunt. Tertio, falsum est, quod anno 1262. quo S. Thomas erat natus 31. annos, et S. Bonaventura 10. ita gravis exarserit controversia inter PP. Dominicanos, et Minores, ut ipsi Dominico de Pantaleonibus opus fuerit scribere librum de temerata Conceptione Virginis contra Minores, ut refert Michael Pocciantus Florentinus in suo Cathalogo scriptorum Florentinorum fol. 47. ubi ait: Dominicus Panthaleonus ex Ordine S. Dominici Pater, philosophiae cultor perpetuus, etc. composuit de Conceptione per modum dialogi contra Fratres Minores. Item alium tractatum de eadem materia, etc. Haec autem omnia apud Bibliothecam Cenolii s. Mariae Vozellae, et cuius erat alumnus, commorantur: interiit Florentiae 1376. die 28. Augusti. Quae omnia fictitia sunt: nam S. Antoninus Florentinus in eadem civitate, et conventu S. Mariae Novellae suum confecit catalogum omnium Auctorum, qui in beatae Virginis Conceptionem militabant, huius auctoris non meminit. Noster quidem Lucas Wadingus in Catalogo Script. Seraph. Relig. pag. 101. istum Dominicum Pantaleonem Florentinum adducit inter Minores, cum eisdem tractatibus de Conceptione B. Mariae: dialogo de eadem: de substantia Orbis; de forma consecrationis sanguinis Christi, etc. Aliud autem est scribere tractatum de Conceptione beatae Mariae Virginis, aliud vero in ipsam, et contra Minores invehere. Quare praefatus liber De Corpore Christi non alium, quam sanctissimum Patriarcham Dominicum auctorem agnoscit.

Eodem saeculo floruit noster Alexander Alensis, Angelici ac Seraphici Doctoris in Theologia Doctor et Magister, qui licet 3. part. quaest. 9. memb. 2. videatur asserere Conceptionem Deiparae Virginis fuisse peccato originali vitiatam; nihilominus non ipsius ea mens fuit: loquitur enim dumtaxat de Conceptione activa, et ex parte parentum, non vero de passiva, et ex parte Virginis, ut egregie probat De Alva in Sole veritatis num. 12. Inde quod suam mentem ac sententiam aperte significavit in libro, quem scripsit de vitâ B. Virginis sex libris distinctum, ubi circa finem tertii agit de Conceptione quam immaculatam, et ab originali peccato immunem docet: ut plurimi graves Auctores retulerunt, et ut videre est apud Cavellum, et De Alva mox laudatos; inter quos eminet Goschalcus Hollen Ordinis S. Augustini in sermone Conceptionis, ubi ex libro ab Alensi edito haec refert:

Nondum erant abyssi, idest, inquit, profunditates originalis peccati. Ego iam concepta eram, nam abyssus dicitur ab a, quod est sine, et byssus, quod est quoddam luminosum subtile, et mundum factum textorio opere, quorum contraria sunt in peccato originali, quod est tenebrosum per privationem lucis gratiae, et grossum per damnum perpetuum, atque turpe per carentiam dilectionis divinae. Nondum ergo erant abyssi, id est, peccati originalis profunditates, et ego iam concepta eram, scilicet praeveniente Dei gratia, etc.

Hinc Michael de Carchano Mediolanensis Doctor antiquus ac probatissimae vitae, in suo Quadragesimali de poenitentia, sermone de Conceptione p. 3. loquens de Alexandro de Ales, et de eius liberatione a gravissima infirmitate meritis Virginis Mariae, sic inquit:

Ipse vero non ingratus de tanto beneficio, reddit quod repromisit: > composuitque librum unum pulchrum, ubi continentur omnia facta istius mellifluae Conceptionis Virginis, qui dividitur in sex libros; et in fine tertii libri cap. penult. quaerit utrum Virgo benedicta sit in originali peccato concepta: et in capite quaestionis ponit totum illud miraculum factum à Virgine in se ipso, et ita determinat Virginem conceptam sine peccato originali: docet, et praedicat eius conceptionem celebrandam, veneraturque, et retractat quidquid in sententiis dixerat, etc.

Et subscribunt plures ex veteribus scriptoribus, maxime vero Daniel Agricola in sua Corona de Conceptione, Ioannes Vitalis Cardinalis in suo Defensorio, et Alanus Parisiensis, qui scripsit ante annum 150. idem de Alensi narrantes: igitur quidquid hic senserit in sua Summa, certum est eum pro Immaculata Virginis Conceptione militasse.

Floruit eodem tempore Seraph. Bonaventura, qui licet in 3. dist. 3. art. 1. qu. 2. timide asseruit B. Virginem in originali peccato fuisse conceptam: attamen re maturius librata ac deliberata, quam haberet sententiam aperte significavit Serm. 2. de Assumptione, ubi clarissime, et eruditissime Immaculatam Conceptionem adstruxit dicens:

Domina nostra fuit plena gratia praeveniente in suam sanctificationem: gratia scilicet praeveniente contra foeditatem originalis culpae, quam contraxisset corruptione naturae, nisi speciali gratia praeveniente, praeservataque fuisset. Nullus enim Filius Virginis fuit ab originali culpa immunis, et ipsa Mater eius Virgo. Credendum est enim, quod nomen sanctificationis genus, in eius Conceptionis primordio Spiritus Sanctus eam a peccato originali (non quod infuit, sed quod infuisset) redemit, atque singulari gratiae praeservavit.

Et Sermone 1. inter verba inquit: Domina nostra fuit purissima, omni carens penitus macula, tum in corpore quam in anima. Nec valet reponere cum adversariis, sermonem illum non esse S. Bonaventurae, vel quod praefata verba fuerint addita; nam constat ex antiquo libro typis mandato ante 150. annos hunc sermonem ex integro esse eiusdem Seraphici Doctoris; siquidem inter sermones ibi expressos totus legitur, et ad calcem eius libri legitur: Expliciunt sermones de communi Sanctorum generales, necnon de B. Virgine, de Angelis, et de triplici dedicatione S. Bonaventura Doctoris Seraphici, Cardinalis, Episcopi, ex Ordine Minorum, à mendis quam diligentissime emendati, atque correcti, impensis, et opere providi viri domini Iacobi Pfortzenii, civis Basiliensis anno salutis 1502.

— Nec obstat quod Angelus Rocca Augustinianus Apostolici Palatii sacrista apposuerit ad marginem illius sermonis, illum non esse S. Bonaventurae (si tamen illa additio eius sit, quod inficiatur De Alva n. 19.) quia, inquit ibidem Rocca: multis aliis in locis contrariam opinionem sanctus Bonaventura docuit. Quasi vero Seraph. Doctor non potuerit emendare in aetate provectiori, et re melius comperta, quod adhuc iunior scripserat in libris Sententiarum.

— Nec etiam refert, quod eamdem sententiam propugnare videatur in opusculis, maxime vero p. 3. et 1. De Ecclesiastica Hierarchia, cap. 7.: nam ibi constanter non defendit affirmativam sententiam, imo potius in negativam propendet. His adde quae diximus supra, nempe quod eo agente statutum fuerit in Capitulo generali celebrato Pisis, festum Immaculatae Conceptionis per universum Seraph. Ordinem esse celebrandum, sicut iam a plurimis celebrabatur, ut ipsemet testatur in 3. dist. 3. art. 1. quaest. 1.:

Sunt tamen aliqui, qui ex speciali devotione celebrant Conceptionem B. Virginis: nec omnino laudare, nec simpliciter audemus reprehendere… Non audemus omnino reprehendere, quia ut quidam dicunt, haec solemnitas celebratur non humana institutione, sed divina revelatione: quod si verum est, sine dubio bonum est solemnizare in eius Conceptione: sed quod hoc authenticum non est, non compellimur credere: quia quod contra fidem rectum non est, non compellimur negare, etc.

Quibus verbis patet eum etiam ibidem non ita constanter adhaerere oppositae sententiae, sed dumtaxat timide, cum adhuc iunior esset, in illam fuisse propensum.

Piae etiam sententiae adstipulatur Angelicus Doctor, qui licet 3. part. quaest. 27. art. 2. significare videatur B. Virginem fuisse prius secundum carnem conceptam, et ut sic contraxisse peccatum originale, et postmodum sanctificatam in utero, et mundatam ab ipso peccato originali; attamen, ut docte observat Pintus initio libri De Conceptione Virginis, Angelicus Doctor ibidem subministrat validissima argumenta, quibus nunc, si viveret, aperte intueretur, et concluderet Virginem Deiparam ab omni prorsus originali macula fuisse immunem: nam idcirco concludit illam fuisse sanctificatam in utero, quod Ecclesia celebret illius Nativitatem: Non autem, inquit, celebratur festum in Ecclesia, nisi pro aliquo sancto, ergo B. Virgo in ipsa sua Nativitate fuit sancta: fuit ergo in utero sanctificata: sed iampridem Ecclesia celebrat Conceptionem B. Virginis: igitur, secundum principia S. Thomae, necessario concludendum est illam Conceptionem esse omnino sanctam, et immaculatam. Deinde ibidem ait: Ratiabiliter credimus, quod illa quae genuit Unigenitum à Patre plenum gratiae et veritatis, prae omnibus aliis maiore gratiae beneficio acceptavit: sed, ut ibidem subdit, invenimus quibusdam aliis hoc privilegaliter esse concessum, ut utero sanctificarentur, sicut Ieremias, cui dictum est cap. 2. Antequam exires de ventre sanctificavi te: et sicut Ioannes Baptista, de quo dictum est Lucae 1. Spiritu Sancto replebitur adhuc ex utero matris suae: ex quibus concludit, quod beata Virgo sanctificata fuerit antequam ex utero nasceretur: at certe consequentia haec non videtur legitima: debuerat enim inferri, ex eo quod Maria maiora privilegia, quam omnibus aliis Sanctis concessa fuerint: ergo Maria non solum debuit sanctificari ante nativitatem, ut aliqui alii Sancti, sed etiam in Conceptione: illegitime enim concluderet quisquis diceret: Soli maior debetur lux, quam stellis: at stellae lucent ut quatuor: igitur Sol ut quatuor lucere debet; unde etiam Bromiardus Ordinis Praedicatorum, qui paulo post sanctum Thomam vixit, in Summa Praedicantium, agens de Corona Virginis, et duodecim stellis, seu donis singularibus vel privilegiis Mariae, sic inquit:

Secundam in Corona habuit stellam, seu honorem elevatum ad modum coronae regalis, in eo quod fuit coeteris eminentius et specialius sanctificata. De aliis enim bene legitur, quod fuerunt in utero sanctificati, sicut de Ieremia et Ioanne Baptista. Non tamen illico ita fuerunt sanctificati, quin possent venialiter peccare. Ipsa vero tam eminenter sanctificata fuit, quod nec mortaliter, nec venialiter peccavit, sicut patet per S. Thomam in 3. part. de Christo, quaest. 27. art. 6. In eadem etiam questione, art. 2. propter eius sanctificationis excellentiam, quantum ad temporis prioritatem, in eo quod > sanctificata fuit in sua animatione, idest, in coniunctione animae suae cum corpore in utero matris suae, et non ante, quae sanctificatio et mundatio fit per gratiam, cuius subiectum est anima: nihil enim est capax gratiae, nisi anima rationalis: sic ergo sanctificavit tabernaculum suum Altissimus, in Psal. 15. etc.

Ita Ioannes Bromiardus. Unde Petrus à Valleclausa in suis Diatr. 6. agens de hac quaest. 27. et art. 2. tertiae partis sic inquit:

Itaque textus ille fuit manu adulteratrice contactus, et apud Ioan. Bromiardum, qui floruit anno 1260. ut habet Chronicon Ordinis Praedicatorum, locus ille legitur, ut par est. Vide Bromiardum in Summa Praedicantium, verbo Varia, art. 2.: adducit enim Bromiardus S. Thomam eo loco dicentem B. Virginem fuisse sanctificatam non ante animationem, sed ipsa prima animatione, ex qua serpitur exclusio peccati originalis à Deipara: Fratres autem nec ibi hoc S. Thomas diceret, et sibi contradiceret 1. 2.: adulteratum textum fecerunt, etc.

— Quod autem genuina fuerit sententia Angelici Doctoris, colligi potest ex plurimis illius locis, maxime vero in 1. Sententiarum dist. 41. quaest. 3. ad 3. ubi inquirens utrum Deus possit res nobiliores et praestantiores facere, quam fecit, sibi obiiciens auctoritatem S. Anselmi, nempe quod B. Virgo ea puritate enituit, sic respondet:

Ad tertium dicendum, quod puritas intenditur per recessum a contrario, et idem potest aliquid creatum inveniri quo nihil purius esse possit in rebus creatis, si nulla contagione peccati inquinatum sit: et talis fuit puritas B. Virginis, quae a peccato originali et actuali immunis fuit: fuit autem sub Deo, in quantum erat in ea potentia ad peccandum.

Similiter super Epistolam ad Galatas cap. 3. lect. 6. proferens illud Ecclesiast. 7. Virum de mille unum reperi, scilicet Christum, qui esset sine omni peccato: mulierem autem ex omnibus non inveni, quae omnino a peccato immunis esset, ad minus originali vel veniali: excipitur purissima, et omni laude dignissima Virgo. Ita habent omnia antiqua exemplaria manuscripta, ut videre est Parisiis in Bibliothecis tum Sorbonae, tum S. Victoris, ut ego ipse propriis oculis legi: necnon in Editione Parisiensi facta anno 1511. at in editionibus posterioribus, puta Tenetiana anni 1593., Immaculatae Conceptionis osores exceptiones illas ex Angelico Doctore expunxerunt.

— Insuper Nurembergius in exceptionibus Concilii Tridentini pro omnimoda puritate Deiparae Virginis, refert quod Romae in Bibliotheca Cardinalis Storsae ann. 1625. visum fuit exemplar perantiquum S. Thomae in Epistolas Pauli, et in eo ad illud Rom. 5. in quo omnes peccaverunt, hoc commentarium: Una excepta B. Virgine, quae nullam contraxit maculam originalis peccati: additque mox fuisse ostensum Cardinali Treio, et per eum Urbano VIII. summo Pontifici. Idem ferendum iudicium de expositione eiusdem Angelici Doctoris in salutationem Anglicam, ubi habebat haec verba: Maria praecipua fuit quantum ad culpam, quia nec originale, nec mortale, nec veniale peccatum incurrit. Quae sententiae licet in modernis editionibus non reperiantur, adeo tamen authenticae sunt, ut nequidem Ioannes de Turrecremata Immaculatae Conceptionis ardentissimus impugnator eam negare ausus fuerit, ut referunt Catherinus, et Salmeron. Nihilominus non ita immaculatae Conceptionis osores furtivas manus iniecerunt in pia Angelici Doctoris verba, quin adhuc haec ibidem intacta reliquerint:

Excedit An> gelos quantum ad puritatem, quae utique vera non essent, si beatissima Virgo originali peccato maculata fuisset, et tradita.

— Alios innumeros ab hoc saeculo ad nos usque Immaculatae Conceptionis assertores et propugnatores non refero; siquidem haec pia sententia, inquit Vazquez 3. p. d. 117. cap. 2., a tempore Scoti non solum apud omnes Theologos Scholasticos, sed etiam apud omnes Christi fideles, ita percrebuit, et cum hominum saeculis increverit, ut nullus iam ab ea deduci, et dimoveri possit. Dixerat antea: Illo tempore non solum apud omnes Theologiae Professores, et Doctores (exceptis Dominicanis, qui in sua opinione semper perseverant), sed etiam omnes, qui Christi nomine fidem profitentur, in hanc sententiam uno animo et affectu ita conspirant, ut sine magno populi scandalo, ut recte notavit Corduba, iam nemo possit oppositam populo in concionibus opponere. Quae omnia verissime scripsit Vazquez, etiam longe antequam Paulus V. sub gravissimis poenis imposuisset silentium adversariis, ne in publicis conclusionibus, concionibus, lectionibus, ullisve actibus publicis oppositam sententiam docerent ac tuerentur. Excipienda sunt tamen ea verba, quibus Patres Dominicanos excludit à propugnatione Immaculatae Conceptionis, nam Turrecremata solum ex eo Angelico Ordine pro adversâ sententiâ numerat 28. Doctores. Invenimus qui post illum scripsit via 3. part. 2. illos ampliavit usque ad 52. Petrus de Vincentia alphabeto 6. numerat 69. Vincentius Bandellus cap. 23. recenset 72. Paulus Grysaldus in Catalogo 5. recenset 82. At noster De Alva ipsis omnibus oculatior in sua Trituratione computat 92. Quibus in suo Ventilabro totidem ex eodem Ordine opponit strenuissimos Immaculatae Conceptionis Deiparae propugnatores et assertores. His autem omnibus Immaculati Conceptionis B. Virginis patrociniis praeclaram coronidem imponet sacra Facultas Parisiensis, quae iam inde à 300. annis illius propalationi ac propugnationi strenuissime ac foelicissime incumbit, ut apparebit ex illius celebri decreto, et iuramenti formula.

Statutum sacrae Theologiae Facultatis studii Parisiensis super materiâ Conceptionis Immaculatae, gloriosissimaeque Virginis Mariae Matris Domini nostri, et Redemptoris Iesu Christi.

Cum multa Maiores nostri fortissimi, et strenuissimi Catholicae fidei milites, nascentes variis temporibus haereses, nullis unquam laboribus, nullis periculis deperditi sacris suis disputationibus oppresserint: in illos tamen errores, qui Immaculatae et gloriosissimae Dei Genitricis, perpetuaeque Virginis Mariae laudem et dignitatem violare nituntur, peculiari quodam sancto perfectoque odio vehementius insurgendum, acriusque sibi pugnandum semper iudicaverunt. Quandoquidem eam contumeliam ad Dominum nostrum Iesum Christum, et utrumque Parentem piissimum maxime pertinere arbitrabantur. Quod enim Ecclesiast. 3. capitulo de Patre scribitur, de Matre quoque verissimum, ac de utroque parente: Ne glorieris, inquit, in contumelia Patris tui, non enim est tibi gloria eius contusio: gloria enim hominis est honor Patris sui, et dedecus filii Pater sine honore. Cum itaque proximo saeculo quaestio de puritate Conceptionis coelestissima Dei, et Domini nostri Iesu Christi Genitricis Mariae solito frequentius agitari coepisset; Spiritu Sancto scilicet eius rei ve> veritatem aliquando propalari volente, diligentius utriusque partis libratis rationibus, primum pro tempore suum prudentissime suspenderunt iudicium: demum in eam partem inclinarunt, quae Virginis gloria et puritati adstipulari videbatur, ita eorum vanissimam temeritatem disputando confutarunt, qui citra efficacem probationem, Virginem in originali peccato fuisse conceptam obstinate contendebant, ut contrariam quaestionis partem, quae Virginem dum conciperetur, speciali Dei munere ab originali macula fuisse immunem affirmat, pietati, fidei, et rectae rationi, et Scripturis divinis valde quadrantem decernerent. Quae sententia paucos post annos ita sacro Basileensi plenario Concilio, et post longam eius quaestionis disputationem, gravissimamque deliberationem Spiritu Sancto inspirante, eam tandem doctrinam, quae beatissimam Dei Genitricem Mariam, cum conciperetur ab omni prorsus peccati originalis labe speciali, singularique Dei gratia fuisse liberam asserit, et docet, tamquam piam, ecclesiastico cultui, fidei Catholicae, rectae rationi, et Scripturae sacrae consonam, ab omnibus Catholicis approbandam, amplexendam, et tenendam definierit; contrariamque assertionem doceri deinceps, defendique sub interminatione divini iudicii vetuerit. Quod sanctum Synodi decretum cum omnium Ecclesiarum, tum etiam totius populi Christiani iudicio, consensu, et religione comprobatum, confirmatumque videamus, non possumus quorumdam vanam, superbam, temerariam, insanamque obstinationem non admirari, non indigne, molesteque ferre, qui hoc nostro adhuc tempore eiusmodi piam, et religiosam doctrinam universalis Synodi, et Ecclesiae, quae iuxta promissionem errare non potest, iudicio, auctoritateque probatam, aut expugnare, aut in dubitationem revocare non verentur, implacabile, impiissimumque bellum adversus piissimae Dei Genitricis eximiam dignitatem gerentes. Quorum furori ut alacrius, fortiusque occurramus, atque resistamus, pro nostra professione, ordine, et gradu, Maiorum nostrorum vestigia sequentes, universi tertio congregati, post multam, gravem, et maturam deliberationem, in eius piissimae doctrinae, quae benedictissimam Dei Matrem ab originali peccato Dei singulari dono fuisse praeservatam, attirmat, quamque iampridem veram credidimus, et credimus, defensionem ac propugnationem speciali sacramento coniuravimus, nosque devovimus. Statuentes, ut nemo deinceps sacro huic nostro collegio adscribatur, nisi sese huius religiosae doctrinae assertorem, strenuumque propugnatorem semper pro viribus futurum, simili iuramento profiteatur. Quod si quis ex nostris, quod absit, ad hostes Virginis transfuga, contrariae assertionis, quam falsam, impiam, et erroneam iudicamus, spretâ non nostrâ tantum, sed Synodi, et Ecclesiae, quae procul dubio summa est, auctoritate, patrocinium quacumque ratione suscipere ausus fuerit, hunc honoribus nostris omnibus privatum, atque exauctoratum à nobis, et consortio nostro velut ethnicum et publicanum, procul abiiciendum decernimus. Vos ergo appellamus, et convenimus, sanctissimam Dei Matrem, et omni laude dignissimam ab originali peccato Dei singulari dono fuisse praeservatam credite, praedicantesque vestra benedictione, opibusque praedicate. > iuvate, et per Iesu Christi misericordiae viscera, eiusque Matris intemeratae Virginis charitatem obtestamur, ita pro vestro officio, et divina auctoritate nostris, imo potius Divae Mariae hostibus fortiter resistite, vestris eos finibus abigite, et multatos expellite, ut religiosa populi Christiani in gloriosissimam Dei Genitricem, unam humani generis spem patronam, et matrem devotio, pietas, et charitas in dies magis ac magis foveatur, augeatur, accendatur. Rem procul dubio pientissimo eius Filio Domino nostro, et Redemptori Iesu Christo facturi gratissimam, atque iucundissimam, et huic quoque, cuius curam geritis, populo fructuosissimam. Datum Parisiis apud S. Mathurinum pro prima Congregatione tertio die mensis Martii anno Domini 1496. Secunda congregatione die 6. eiusdem mensis: et pro tertia Congregatione apud Augustinum in loco Capitulari die Iovis 9. eiusdem mensis Martii post Missam de Conceptione per iuramentum celebratam, publicatumque die 21. mensis Aug. 1494. apud S. Mathurinum in Congregatione per iuramentum super hoc specialiter facta, ac disputatione Sorbonica eiusdem mensis die 26. assistentibus Domino Rectore universitatis, Reverendissimo in Christo Patre Archiepiscopo Bituricensi, Episcopis tribus, cum pluribus Abbatibus, Consiliariis Regiis, et quampluribus Doctoribus tam in Decretis, quam Baccalaureis, cum maxima multitudine studentium. De mandato eiusdem Decani per me Henricum Bertrandi Presbyterum, in artibus Magistrum, Notarium publicum, et eiusdem Facultatis Bidellum lectum, et pronuntiatum. Iuraruntque tam in praecedentibus, quam in aliis Congregationibus eiusdem Facultatis centum, et duodecim Doctores eiusdem Facultatis stantes in dictâ determinatione, et statuto.

Formula Iuramenti. — Iurabitis quod tenebitis determinationem Facultatis de Conceptione Immaculata Virginis Mariae, videlicet quod in suâ Conceptione praeservata fuit ab originali culpa? R. Iuramus.

Cuius quidem statuti et iuramenti eadem sacra Facultas adeo fuit tenax et observatrix zelantissima, ut nullum unquam ex suis clientibus, et filiis ausit ab ea pia sententia tantillum declinare, quin illico ad eiurandum publice, quod in contrarium asserere praesumpserat, eum adegerit. Hinc pridem etiam ante praefatum decretum, anno videlicet 1387. celebrem edidit censuram adversus 14. propositiones Ioannis de Montesono: quae censura postmodum auctoritate Apostolica fuit confirmata. Unde an. 1388. facta fuit revocatio contrariae sententiae coram Rege et deputatis universitatis per D. Guillelmum Episcopum Ebricensem. Eodem anno die 21. Martii similis revocatio facta est ante Ecclesiam S. Germani Antissiodorensis per Fr. Ioannem Thomam Praed. Eodem anno die 16. Maii idem revocavit publice in coemeterio SS. Innocentium Fr. Adamus Suessionensis Praed. Anno sequenti die sancti Ioannis Baptistae sacro idem publice in Ecclesiâ nostri maioris conventus Parisiensis revocavit Fr. Claudefridus de S. Martino Praed. Eodem anno die 20. Augusti idem revocavit in Ecclesia sancti Bernardi Fr. Ioannes Adea Praed. Eodem anno die 10. Octobris idem etiam in nostra Ecclesiâ Parisiensi revocavit Fr. Petrus de Chanchevo Praed. Aliae sunt plurimae eiusmodi revocationes publicae, quarum acta > integra apud me habentur, quae perpetuam sacra Facultatis Parisiensis in Illibatam B. Virginis Conceptionem observantiam praeclare testantur: et ne longior sim, ab iis supersedeo.

— Cum autem post Conc. Trident. circa an. 1575. hoc sacrae Facultatis et Academiae Parisiensis decretum et iuramentum stimulante ac partem praeferente Maldonato nonnulli acriter impugnarent, post graves ultro, citroque lites et controversias, tandem sacrae Facultatis patrocinium suscepit non solum Senatus Parisiensis, sed etiam summus Pontifex, ad quem a sententia Episcopi Parisiensis in Decanum et Syndicum latâ fuerat appellatum: praeclara ad eum data epistola, necnon et doctissimo in publicum vulgato tractatu Theologico circa Immaculatam Virginis Matris a peccato originali praeservationem; ubi respondens rationibus et obiectionibus Maldonati, inter caetera haec habet:

Nec Facultas condidit articulum fidei de Conceptione, sed propositum à Concilio Basileensi, et Sirtinis credidit: quibus si auctoritatem tulit Concilium Tridentinum detrahit, et Sedes Romana Tridentinorum sententiam Basileensibus praefert, ipsi Facultas se conformet, et assentitur iam secundum Concilium Tridentinum; affirmationem conceptionis non esse articulum fidei catholicae, neque pro haeretico notandum, quisquis aliter opinabitur, etc.

Obiiciunt Adversarii varias SS. Patrum ac Ecclesiae Doctorum auctoritates, quibus nostram assertionem omnino convelli existimant. Quas omnes cum longum esset ac taediosum referre, hic dumtaxat eas proferemus et expendemus, quae maxime adversae sententiae patrocinari videntur. Primo quidem in suas partes advocant Origenem Homil. 8. in Leviticum, ubi explicans illa verba: Mulier quaecumque susceperit semen, sic ait:

Mulier si conceperit semen, et peperit filium: sed esse conceptionem mysticam, quae solam Mariam a reliquis mulieribus segregaret, cuius partus non ex conceptione seminis, sed ea praesentia Sancti Spiritus, et virtute Altissimi fuerit, etc. Et paulo intra: Sed et ipse qui nascitur, sive virilis, sive feminini sexus sit, pronuntiat de eo Scriptura, quia non sit mundus a sorde, nisi si unius diei sit vitae eius. Et infra: unde si placet audire quid etiam alii Sancti de ista nativitate senserint, audi David dicentem: In iniquitatibus, inquit, conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea, ostendens, quod quaecumque anima in carne nascitur, immunditiae et peccati sorde polluitur, et propterea dictum esse illud, quod iam superius memoravimus, quod nemo mundus a sorde, nec si unius diei sit vitae eius.

Deinde Homil. 12. quae est de magno Sacerdote, ait:

Omnis qui ingreditur hunc mundum, in quadam contaminatione effici dicitur. Propter quod et Scriptura dicit: Nemo mundus a sorde, nec si unius diei fuerit vitae eius. Hoc ipso ergo, quod in utero matris est positus, et quod mortalia corporis ab origine paterni seminis sumit, in patre, et in matre contaminatus dici potest. Aut nescis, quia cum 10. dierum factus fuerit puer masculus, offertur ad altare, ut purificetur ibi tamquam pollutus fuerit in ipsâ conceptione, vel paterni seminis, vel materni? Omnis ergo homo in patre, et matre pollutus est. Solus vero Iesus Dominus meus in hac generatione mundus ingressus est, in matre non est pollutus: ingressus est enim corpus incontaminatum, etc.

Denique Homil. 5. super librum Numerorum, ait: Quia enim solus Christus est sine peccato, qui peccatum non fecit, ideo in ipso solo mansit, et > permansit Spiritus. Si enim ipse est, de quo singulare aliquid et eximium dicitur, hoc quod supra diximus: Quia peccatum non fecit, constat reliquos omnes fuisse sub peccato: si omnes, necessario et Prophetas, etc.

— Verum respondeo, his et similibus sententiis nullatenus assertionem nostram impugnari. Non quidem per primam, quippe in ea Origenes agit de lege purificationis, cui subiiciebantur omnes feminae, quae ex suscepto virili semine conceperant, et a qua omnino immunis fuit Virgo Deipara; quippe concepit ex operatione Spiritus Sancti; unde Origenes loquitur dumtaxat de Conceptione activa, non vero passiva. Per secundam dico, Origenem solum intendere, quod Christus Dominus non fuerit contaminatus per maternam conceptionem; quia cum ipse fuerit virtute Spiritus Sancti conceptus ex Virgine, ille solus ex vi et modo suae generationis mundus fuit ab omni sorde et iniquitate, qua inficiuntur alii ratione primae generationis carnalis, seu conceptionis activae parentum, de qua dumtaxat Origenes loquitur, non vero de conceptione proprie dicta, seu de animatione, de qua hic est sermo. — Ad tertiam dico, Origenem ibi agere de peccato actuali; non vero de originali, non enim dicit: qui peccatum non habuit, ut volunt adversarii, sed qui peccatum non fecit: at nullus, arbitror, adversariorum est, qui beatam Virginem actualiter peccasse affirmet, quippe cum velint eam ab omni peccato actuali liberam Concilium Tridentinum pronuntiasse, non vero de originali esse intelligendum.

Obiiciunt 2. Varias auctoritates Sancti Ambrosii. Primo quidem Sermone 7. explicans illa verba: Et ne auferas de ore meo verbum veritatis usquequaque, ait:

Omnes intra retia erant, imo adhuc intra retia sumus; quia nemo sine peccato, nisi solus Iesus, quem non cognoscentem peccatum, peccatum pro nobis fecit Pater. Etenim tradidit eum laqueis, tradidit eum retibus, mittens eum non in peccato, in quo erant omnes homines, sed in similitudine carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne: peccatum erat caro secundum illud, quia haereditaria erat damnata maledictio. Peccatum erat illecebra, et ministra peccati: venit Dominus Iesus, et in carne peccato obnoxia militiam virtutis exercuit.

Deinde in Commentario super Lucam cap. 2. ait:

Non enim virilis coitus vulvae virginalis secreta reservavit, sed immaculatum semen inviolabili utero Spiritus Sanctus infudit: solusque per omnia ex omnibus de femina sanctus Dominus Iesus, qui terrenâ contagione corruptelae immaculati partus novitate non sensit, et coelesti Maiestate depulerit.

Item super Isaiam, ut allegatur à B. Augustino libro 1. contra Iulianum, et in primo de Nuptiis et Concupiscentiis:

Omnis, inquit, homo mendax, et nemo sine peccato, nisi unus solus Deus. Servatum est igitur, ut ex viro, et muliere, per illam corporum mixtionem nemo conceptus, expers sit delicti, qui autem expers est delicti, expers est et huiusmodi conceptionis.

— Respondeo, his et similibus S. Ambrosii sententiis nihil contra nostram assertionem posse deduci; siquidem aperte constat in primâ allatâ auctoritate sermonem dumtaxat fieri de peccatis actualibus, ad quae caro per originale peccatum vitiata solet pellicere; quam quidem peccati illecebram Christus non habuit, sicut nec Deipara Mater, quoniam uterque ab originali labe fuit immunis. Interim moneo hanc auctoritatem ab adversariis obie> etam caute esse excipiendam; quippe illam in multis solent interpolare, nonnulla adiicientes, alia vero detrahentes, ut sanctum Ambrosium etiam invitum in suam sententiam pertrahant.

— Ad secundam auctoritatem dico, vocabulum solus non significare exclusionem cuiusque; nam constat plurimos in utero matrum esse sanctificatos, et in partu terrenae contagia corruptelae non sensisse: sed solum indigitat Christum Dominum omnem illam corruptelam propriâ coelesti suâ Maiestate depulisse, quam caeteri eadem praerogativa donati, non nisi divino sibi affulgente presidio ac beneficio fuerunt assecuti. Item dico praefatis verbis Sanctum Ambrosium solum intendere, quod Christus Dominus ex natis de femina solus sit, qui immaculati partus novitate terrenae contagia corruptelae non senserit, quoniam ex Virgine omnino illibata ac purissima natus est. Moneo insuper adversarios etiam hanc auctoritatem vitiare; addunt enim: Sanctum in Conceptione fuit Dominus Iesus; vocabula autem illa in Conceptione, nec apud S. Ambrosium, nec apud S. Augustinum, qui eamdem auctoritatem profert lib. 1. Contra Iulianum, reperiuntur.

— Ad tertiam auctoritatem dico, ex eius verbis sufficienter apparere S. Ambrosium esse dumtaxat intelligendum de peccato actuali, non vero de originali; vel de Conceptione activa, non vero de passiva. Nec refert, quod illam auctoritatem proferat S. Augustinus lib. 1. Nuptiis, et concupiscentiis, c. 8. ut ex ea probet peccatum originale; nam primo certum est illam auctoritatem, ut à S. Augustino profertur, nunc non reperiri apud S. Ambrosium. Insuper illam etiam vitiare solent adversarii: primo namque addunt particulam solus loco particulae unus Deus. Secundo adiiciunt verbum conceptus. Tertio omittunt vocabulum videatur, ut dubitativam propositionem, absolutam et affirmativam eliciant.

Obiiciunt 3. Plurimas S. Augustini sententias, quibus significari videtur primo solum Christum fuisse immunem ab originali peccato. Sic lib. 2. De Baptismo parvulorum, cap. 21.:

Non est, inquit, in filiis hominum, nec fuit, nec erit, qui nullo unquam peccato fuerit obstrictus, aut eâ iustitiâ non sit, quâ à peccato pervenitur, excepto uno Mediatore, per quem finitis peccatorum inimicitiis reconciliamur Deo. Solus ergo ille etiam homo factus, manens Deus, peccatum nullum unquam habuit, nec sumpsit carnem peccati, quamvis de matre carne peccati. Quod enim inde suscepit, illud profecto suscipiendo mundavit.

Haec ille. Idem habet lib. 1. De Nuptiis, cap. 11. et lib. 2. De peccatorum meritis, et remissione. Deinde proferunt ex S. Doctore illas auctoritates, quibus significari B. Virginem fuisse mortuam propter Adam peccatum. Sic Concione 2. in Psal. 34.: Maria ex Adam mortua est propter peccatum illud: Adam mortuus est propter peccatum: et caro Domini ex Maria mortua propter delenda peccata. Denique varias congerunt eiusdem sententias, quibus S. Doctor significat omnes ex commixtione viri et feminae natos trahere originale peccatum, necnon de parentibus quibuscumque nascuntur tamdiu esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo, qui de eadem sexus utriusque commixtione nasci noluit, ut per eius gratiam de potestate eruti tenebrarum in regnum illud transferantur: sic loquitur lib. 2. De Nuptiis et Concupiscentiis.

— Respondeo ad primum, praefatam auctoritatem varie ab adversariis esse interpolatam: Sanctus enim Augustinus ibi opponit Christi sanctitatem hominum > corruptioni: cum enim dixisset: Et nos quidem nati essemus in carne peccati; ille autem in similitudine carnis peccati, nos non solum ex carne et sanguine, verum etiam ex voluntate viri, et voluntate carnis: ille autem tantum ex carne et sanguine, et non ex voluntate viri, neque ex voluntate carnis, sed ex Deo natus est: et ideo nos in mortem cum peccato, ille propter nos in mortem sine peccato. Subdit: Solus ergo ille etiam homo factus, manens Deus, peccatum nullum habuit unquam, nec sumpsit carnem peccati, quamvis de naturâ carnis peccati: quod enim inde suscepit, id profecto aut suscipiens mundavit, aut suscipiendo mundavit. Ideo Virginem Matrem non lege carnis peccati, idest, non concupiscentiae carnalis motu concipientem, sed pia fide sanctum germen se fieri promerentem, quam eligeret, crearet, de qua crearetur elegit, etc.

Ex quibus luculenter apparet praefatam Sancti Augustini auctoritatem non ex integro et sincere referri. Quatuor enim primas lineas ex propriâ mente confictas adiiciunt. Deinde, ubi S. Augustinus habet quamvis de naturâ carnis peccati, isti interpolatores scribunt quamvis de maternâ carne peccati. Adde quod S. Augustinus loquatur de Conceptione activa, non vero de passiva, seu de concupiscentia existente in voluntate viri, et ex voluptate carnis, quando homo generatur, a quo nullus praeter Christum fuit immunis. Quapropter subiicit S. Augustinus: Ideo Virginem Matrem non lege carnis peccati, etc., ut designaret Christum nec in se, nec in parente peccatum ullatenus supposuisse. Hic autem non est sermo de Conceptione activa, sed de passiva. Ad secundum dico S. Doctorem nihil aliud velle, quam quod Virgo Deipara mortua sit propter Adam peccatum commonefaciendo, ne homines seminali via propagatos ab originali peccato reddi immunes censeamus, qui non minus subiacerent morti, quoniam ab Adamo propagantur. Vel dicere S. Augustinum his verbis significare, quod B. Virgo ex modo suae generationis fuerit peccato obnoxia, et sic debuisse mori ex necessitate, quamquam per Dei beneficium et privilegium ab actuali contractione peccati fuerit immunis. Ad tertium genus auctoritatis dico primo huiusmodi auctoritates in omnibus vitiatas ab adversariis solere obiici, ut constat ex praefata, ubi plurima praetermittuntur, et distantia inter se connectuntur. Dico secundo S. Doctorem ibi dumtaxat sermonem instituere de Conceptione activa ex parte parentum, quae cum semper habeat admixtam libidinem, inde est quod etiam peccatum aliquod coniunctum habeat, quâ ratione Conceptio Virginis Deiparae non fuit à peccato immunis.

Obiiciunt 4. S. Leonem primum in Epistola ad Flavianum, ubi ait: aliter solvi captivitas humana non potuit, nisi causam nostram ille susciperet sine Maiestatis suae damno, ut verus homo fieret, et solus peccati contagium non haberet. Deinde Serm. 1. De Nativitate, ait: Nemo ab eiusmodi alacritatis participatione secernitur, una cunctis laetitiae communis est ratio, quia Dominus noster peccati, mortisque destructor, sicut nullum a vitio liberum reperit, ita liberandis omnibus venit. Et Serm. 1. De resurrectione: Quod in omnibus hominibus transfusum fuit damnationis, hoc in Christo sacramentum est pietatis. Sed, inquiunt adversarii, Christus suae redemptionis sacramenti beatam Virginem fecit participem: igitur etiam erat particeps transfusae damnationis. Respondeo ad primum, auctoritatem illam omnino fictitiam esse ac supposititiam, ut aperte constabit cuique praefatam epistolam legenti. Ad secundum dico, hanc auctoritatem non sic esse intelligendam, quasi revera existimasset S. Leo eos solum liberasse, quos reatu devictos reperit, dum in mundum advenit: invenit enim liberos omnes et solutos a nexibus peccati, qui iam gratia sanctificante illustrabantur: sed eius mens est, quod nullus revera fuerit liber a captivitate peccati, nisi vel ipsius gratiae beneficio praeventus tuerit, ne laberetur, ut contigit in B. Virgine: vel iam peccati nexibus implexus eadem interveniente gratia liberaretur. Ad tertium dico S. Leonem non loqui de damnatione culpae, sed poenae, ait enim: Infirmitas sane, atque mortalitas, quae non peccatum erunt, sed poena peccati, a Redemptore mundi recepta sunt ad supplicium, ut impenderetur ad pretium. Quare ergo in omnibus, etc.

Obiiciunt 5. Omnes illos SS. Patres, qui distincte ac praecise videntur asserere B. Virginem fuisse infectam originali culpa: in primis vero Rupertum lib. 1. In Cantica, ubi de B. Virgine ait: Et tu quidem certe dicere potueras, ecce enim in iniquitatibus concepta sum, et in peccatis concepit me mater mea; cum enim esses de massa, quae in Adam corrupta est, haereditaria peccati originalis labe non carebas. In eamdem sententiam referunt S. Anselmum lib. 2. Cur Deus homo, cap. 16. ubi ait: Licet ipsius Christi conceptio munda sit, et absque carnalis delectationis peccato. Virgo tamen ipsa unde assumptus, in iniquitatibus concepta est, et in peccatis concepit eum mater eius, et cum originali peccato nata est, quoniam et ipsa in Adam peccaverit, in quo omnes peccaverunt. Referunt etiam S. Antonium de Padua in Sermone quodam De B. Virgine, ubi ait: Beata Virgo fuit in utero matris a peccato per gratiam sanctificata, et sine peccato nata. Immo addunt S. Bernardinum Senensem Serm. de S. Ioanne Baptista, qui incipit: Sicut sol oriens mundo, ubi triplicem distinguens sanctificationem, ait: Tertia fuit sanctificatio maternalis, et ista removet culpam originalem, et confert gratiam, et removet pronitatem ad peccandum tam mortaliter, quam venialiter, et haec fuit in Virgine Matre, etc. — Respondeo ad Rupertum, eum dumtaxat velle, quod B. Virgo in eo instanti, quo Christum concepit, non fuerit inebriata vino luxuriae, quo inebriantur caeterae mulieres: Non fueras, inquit, experta vitium huius saeculi, vinum voluptatis carnalis, sine cuius ebrietate nulla unquam mulier praeter te, concipere potuit, aut potuerit, et tamen diiudicare nosti, quam melior, cit clementior, dulcior, atque fortior esset voluptas, sive amor Dei, in quo concepisti, sine dubio potata es illius torrente voluptatis. Deinde subiicit verba in obiectione laudata, post quae subdit: Sed ante faciem huius amoris peccatum nec illud, nec aliud stare potuit, ante faciem huius ignis stipula omnis interiit, ut totum sanctum fieret habitaculum, in quo Deus totis 9. mensibus habitaret. Quibus verbis significat Rupertus se dumtaxat loqui de Conceptione activa B. Virginis, qua videlicet Christum concepit sine ulla voluptate, quam experiuntur caeterae mulieres propter haereditariam labem, quamque etiam B. Virgo fuisset experta, nisi divinitus praeservata extitisset. Unde fuit hoc unicum privilegium Virginis Deiparae, quod solus eius Filius dicere non potuerit, Ecce in iniquitatibus conceptus sum, quia scilicet dumtaxat per supervenientem Spiritum S. et obumbrantem Altissimi virtutem Virgo eum concepit: quod utique haec Virgo Deipara dicere non potuit, quia eius mater illud voluptatis vinum potavit, cum eam in utero concepit: unde haec dicere poterat, Ecce in iniquitatibus parentum concepta sum. Quae cum ita sint, etiam in illa voluptatis iniquitate Christum concepisset, utpote cum esset de massa, quae in Adam corrupta est, nisi fuisset divinitus obumbrata, et ab ea voluptatis ebrietate praeservata. Ex quibus apparet Rupertum loqui dumtaxat de Conceptione activa parentum Virginis, non vero de passiva, seu illius animatione. Ad S. Anselmum dico, verba in obiectione posita non esse illius, sed dumtaxat Bosonis eius discipuli interrogantis qualiter de massa peccatrice, idest, de humano genere, quod totum erat infectum peccato, hominem sine peccato, quasi acinum de fermentato Deus assumpsit; nam licet ipsa eiusdem hominis conceptio sit munda, et absque delectationis carnalis peccato: Virgo tamen ipsa unde assumptus est, etc. Quis autem dixerit verba discipuli interrogantis esse resolutionem Magistri? Adde quod si omnia quae dicit Boson censenda essent genuina S. Anselmi sententia, plurimis absurdis laboraret, enimvero plura interrogat, ac quasi vera supponit, cum tamen sint absurdissima. — Ad S. Antonium de Padua, dico praefatum sermonem fictitium omnino esse, nec usquam inter eius opera fuisse repertum: tantum enim abest, ut ille sanctissimus vir senserit Deiparam Virginem aliquo peccato fuisse foedatam, quin imo contrarium aperte docet, ut videre est in sermone Parasceves, ubi dicit Christum fuisse indutum veste alba, idest, inquit, carne ab omni peccati labe munda, a Virgine immaculata assumpta, etc. Et Serm. 2. Dominica 5. post Pentecosten dicit Mariam fuisse thronum nubis, quia a peccato immunis. Alias habet eiusdem auctoritates De Alva in Militia Immaculatae Conceptionis contra malitiam peccati originalis. Hinc in Sole veritatis n. 28. observat praefata verba non esse S. Antonii Paduani, sed S. Antonini Florentini p. 1. summae, tit. 25. cap. 6. perperam ab adversariis S. Antonio Paduano afficta. — Ad S. Bernardinum dico, ipsius verba in obiectione laudata non favere adversariis, nam removere culpam originalem, non est dumtaxat eam auferre et abstergere, cum iam existebat, sed etiam praevenire ne inficiat. Enimvero removere aliquem a legibus, idem est, quod eum non adigere ad servandas leges. Quod autem alia non sit eius viri sanctissimi sententia, patet ex eodem sermone, nam in eius initio sic ait: Sacramentum gloriosae Virginis Matris Dei sublimissimum ad reverendum, devotissimum ad tractandum, dulcissimum ad contemplandum. Hodie, dilectissimi, proponitur nobis gloriosa equidem dies ista, quae iubar solaris luminis nobis offert, dum conceptam promuntiat Dei Matrem, etc. Si ergo dies Conceptionis Mariae fuit gloriosa, quae splendore suo pias mentes inflammavit, illuminavit, et roboravit, et sacramentum sublime, reverendum, devotissimum, dulcissimum: igitur non cum culpa, atque peccato fuit Conceptio illa. Item intra plus insinuat dicens: In quibus verbis sapientia Dri describit triplicem gratiosum B. Virginis statum: Primum, Conceptionis: secundum, Nativitatis: Tertium, Annuntiationis. Primum, scilicet eius Conceptionem dicit esse sicut Solem, etc. Si ergo Bernardinus commendat Conceptionem, sicut Nativitatem, et Annuntiationem, in quibus nulla fuit macula, aut culpa, et dicit Conceptionem fuisse sicut Solem, et gratiosam, hoc est, gratia, ac claritate sanctitatis illustrem; consequens est, quod tantum abest, ut ipsemet Immaculatae Conceptioni adversetur, quinimo ei patrocinatur, si aequa lance eius verba trutines ac perpendas. — Respondet tandem cum Doctore in 3. dist. 3. q. 1. n. 14. omnes quotquot obiici possunt Sanctorum auctoritates nihil aliud significare, quam quod beata Virgo vi seminali ab Adamo propagata habebat debitum contrahendi peccatum originale, et ex vi sua Conceptionis illud contraxisset, nisi speciali Dei privilegio eius anima, eodem instanti quo formata fuit, gratia sanctificante fuisset illustrata. Nam ut praeclare docet Pitigianus noster hic art. 2. B. Virgo tripliciter fuit obnoxia peccato: Primo, in lumbis Adae, et aliorum parentum: secundo, in utero ante animationem, tune enim iam existebat peccandum corpus, et sic inficienda erat peccato, nisi praeveniretur: tertio, in ipsomet instanti animationis, quia licet in illo eodem instanti reali temporis fuerit gratia donata, tamen prius natura eius anima concipi potest sine gratia, et in statu indifferenti ad gratiam, vel ad peccatum.

Instant adversarii: Prius naturaliter B. Virgo fuit filia Adae, quam sanctificata: sed in illo priori habuit debitum contrahendi peccatum originale: ergo de facto prius habuit originale peccatum, quam ab eo liberaretur. — Distinguit minorem Doctor ibidem num. 15: habuit illud debitum positive in illo priori instanti, negat; quod enim competit alicui positive prius natura, quam aliud, potest affirmari de ipso simpliciter pro instanti temporis in quo existit, et in quo illud instans naturae includitur: et sic dici posset, quod beata Virgo habuit peccatum originale, et gratiam sanctificantem in eodem instanti temporis, quod est absurdum: in illo priori instanti habuit illud debitum negative, quatenus non concipitur habuisse aliquid pro illo instanti naturae, ratione cuius non deberet contrahere peccatum originale, quia pro illo instanti nondum concipiebatur, ut habens gratiam sanctificantem, conceditur. Quae utique solutio legitima apparet etiam in sententia adversariorum, qui non negant Deum de potentia absoluta potuisse Virginem ab originali praeservare.

Urgent: B. Virgo in illo priori naturae, in quo praeintelligitur ad gratiam, non habet iustitiam, nec concipitur ut iusta: ergo necessario concipi debet ut iniusta, vel ut non iusta, et proinde ut habens originale peccatum. — Negat sequela(m) Doctor num. 17. Quin, inquit, abstractentium non est mendacium. 2. Physic. non enim intelligens non intelligit non hoc; ut, non intelligens hominem esse animal, non intelligit ipsum non animal, quia tunc vix posset esse abstractio sine mendacio, abstrahendo ab aliquo quod sibi essentialiter inest.

Obiiciunt 1. Si B. Virgo concepta fuisset sine peccato originali, opus non habuisset Christo Redemptore et Mediatore: sed hoc est absurdum: igitur, etc. — Negat maiorem Doctor n. 15. Ipsa nim. inquit, contraxisset originale peccatum ex ratione propagationis communis, nisi fuisset praeventa per gratiam Mediatoris: unde sicut alii indiguerant Christo, ut per eius meritum remitteretur eis peccatum iam contractum, ita illa magis indiguit Mediatore proveniente peccato, ne esset ab illa aliquando contrahendum, et reipsa contraxisset.

Instant: Nullus (inquit S. Zosimus Papa Epist. 155. apud Augustinum) nisi qui peccati servus est liber efficitur; nec redemptus dici potest, nisi qui vere per peccatum fuerit ante captivus: igitur si B. Virgo non contraxit originale peccatum, vere et proprie non egebat Christo Redemptore. Confirmatur a simili, quia licet Christus (ut multi Theologi docent) meruerit bonis Angelis gratiam, qua praeservarentur a lapsu, non tamen propterea potest dici eorum Redemptor: ergo a simili non erit censendus proprie Redemptor respectu Virginis, si ipsam revera a peccato non liberavit. — Distinguo antecedens: nullus potest dici redemptus, nisi qui fuerit per peccatum ante captivus, debito, concedo: reipsa tantum, nego. Etenim proprie quis aliquem dicitur redimere a captivitate et carcere, dum cum iam propter debita detrudendum in carcerem, pro eo satisfacit creditori, et eius debitum exsolvit: at beata Virgo, ut expresse docet Doctor, habebat debitum contrahendi captivitatem peccati originalis; et illud vi suae conceptionis ac propagationis ab Adamo via seminali contraxisset, nisi divinitus fuisset praeservata. Hinc est, quod illa praeservatio vere et proprie dici possit redemptio: secus autem est de Angelis, qui nullum in se habebant debitum incurrendi lapsus, nisi praevenirentur; unde illorum praeservatio non ita proprie vocari potest redemptio, ac praeservatio B. Virginis.

Obiiciunt 2. Beata Virgo subiecta fuit omnibus poenis propter originale peccatum praescriptis, puta aerumnis, ac moeroribus, imo etiam et morti: igitur peccatum istud contraxit. — Respondeo, equidem haec omnia Virginem Deiparam sustinuisse, non quidem in punctionem, et necessitatem, sed ad meritum, et ampliorem gratiam; expediebat enim, ut Filio assimilaretur, qui aerumnas et labores temporales, imo et mortem ipsam pati voluit, ut copiosa apud ipsum foret redemptio: potest enim, inquit Doctor n. 8, Mediator reconciliare aliquem, ut auferantur ab eo poenae sibi inutiles, et relinquatur in poenis sibi utilibus: originalis culpa fuisset inutilis Mariae; poenae temporales tamen fuerunt utiles, quia in eis meruit: igitur, etc.

Obiiciunt denique: Si B. Virgo peccatum originale non contraxisset, et mortua fuisset ante Ascensionem Christi, debuisset regnum caelorum intrare: at nullus hominum ante Christi Ascensionem potuit in caelum recipi; siquidem dumtaxat per triumphalem Christi in caelum introitum solum patuit illius aditus hominibus: igitur, etc. — Negat sequela(m) maioris Doctor: non enim carentia peccati originalis necessario infert introitum in regnum caelorum; nam SS. Patribus pridem ante Christum natum vita functis dimissum erat originale peccatum, nec tamen clara Dei visione donabantur; id quippe hominibus reservatum erat in illa Christi Ascensione, ut videlicet ascendens in caelum captivam duceret captivitatem, et daret dona hominibus: Ita enim determinavit Deus, inquit Doctor n. 19, *quod licet acceptaret Passionem Christi praevisam ad remittendum culpam originalem omni credenti et credituro illam Passionem; non tamen remittebat poenam illi peccato debitam, scilicet carentiam visionis divinae, propter Passionem praevisam, sed propter ipsam exhibitam: et ideo sicut illis Patribus non patuit ianua, quousque Passio Christi fuit exhibita, ita probabile est, quod nec B. Virgini reserata fuisset, si ante Christi Domini in caelum Ascensionem obiisset.

UTRUM B. VIRGO IMMUNIS FUERIT AB OMNI PECCATO ACTUALI.

Notandum 1. Peccatum actuale solito distingui duplex, mortale videlicet, et veniale. Mortale est deliberata transgressio legis divinae graviter obligantis, ratione cuius solvitur amicitia hominis cum Deo, et ab homine removetur gratia et charitas, quarum praesentia vivebat anima, quarumve iactura et absentia spiritualem mortem incurrit. Veniale est transgressio praecepti levis, vel non perfecte deliberata et libera, quae nec cum Deo amicitiam solvit, nec gratiam aut charitatem ab anima removet: sed eius dumtaxat fervorem imminuit, nec ab ultimo fine removet, sed solum ab eius consecutione remoratur. Veniale autem dicitur, vel quia levis est offensa comparatione peccati mortalis, vel maxime quia est venia dignum.

Notandum 2. Ex Seraphico Doctore in 2. dist. 29. art. 3. quaest. 2. triplex distingui posse genus peccati venialis; quoddam enim accidit homini ex surreptione sensualitatis: alterum ex subito aliquo et indeliberato rationis motu: tertium denique veniale dicitur ob imperfectionem actus, et levitatem materiae, cuiusmodi est verbum otiosum, et mendacium aut iocosum, aut officiosum; quod utique peccati genus plerumque reperitur etiam in viris eximia pietate illustribus. Quaerimus ergo, utrum Virgo Deipara aliquo ex his modis venialiter peccaverit.

Notandum 3. Ex Doctore Subtili in 2. dist. 20. quest. 1. duplicem distingui confirmationem in gratia: unam qua tollitur posse peccare, etiam venialiter; aliam, qua tollitur de facto peccare. Prima solum comprehensoribus et Beatis convenit: Non posse enim peccare, inquit, non potest competere viatori, alioquin esset contradictio, quia certitudo de beatitudine est maxima beatitudinis pars: non posse autem peccare fuisset tunc scibile a quolibet, sicut et modo posse peccare nobis est certum. Haec autem certitudo infallibilis de beatitudine soli comprehensori competere potest. Insuper, quamdiu in obiecto voluntatis viatoris est defectus boni, potest voluntas viatoris deficere a rectitudine volendo illud, non secundum debitam circumstantiam; sed quamdiu homo est viator, ipsius voluntas non potest coniungi obiecto, in quo est omnis boni ratio; igitur quamdiu viator est, potest deficere a rectitudine; et per consequens possit peccare, adeoque nullus viator ita confirmari potest in gratia, ut peccandi potentiam infallibilem excludat. Secunda autem confirmatio in gratia non excludit quidem potentiam peccandi, sed dumtaxat actum peccati, in quod homo non potest praeceps ruere propter specialem Dei assistentiam, protectionem, et auxilia specialia, quae ita contemperantur libero arbitrio, ut infallibiliter omnem peccaminosum actum removeant. Prior impeccantia dicitur intrinseca, et velut antecedens; posterior vero extrinseca, et consequens. Certum est autem quod B. Virgo, quamdiu vixit in hoc mundo, non habuerit impeccabilitatem ab intrinseco, et antecedentem, quia nulla gratia habitualis huius vitae, quantumvis perfecta, sic determinat voluntatem, ut antecedenter non sit adhuc indifferens ad peccandum. Nec certe talis impeccabilitas antecedens conveniebat B. Virgini in hac vita: tum quia erat pure viatrix: tum quia, quamvis libertas ad peccandum sit defectus, tamen conducit ad meritum, iuxta illud Ecclesiast. 31. Qui potuit transgredi, et non est transgressus.

Quaeritur autem utrum secundum genus impeccabilitatis habuerit.

Conclusio unica. — BEATISSIMA VIRGO IMMUNIS FUIT AB OMNI PRORSUS PECCATO ACTUALI. Haec est communis apud omnes Christi fideles contra haereticos Lutheranos, et Calvinistas.

Probari posset Conclusio plurimis sacrae Scripturae textibus: illis videlicet, quibus supra probatum est, perpetuas simultates et inimicitias fuisse inter Mariam et daemonem: talis autem non intervenisset pugna, si beata Virgo in aliquod peccatum lapsa fuisset: igitur, etc. — Probari similiter posset maxime ex libro Canticorum, ubi Virgo Deipara non solum tota pulchra et sine macula praedicatur, sed cap. 2. dicitur de ea: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias. Quod oraculum Sedulius lib. 2. De Paschate egregie sic expendit:

Et veluti spinis mollis rosa surgit acutis, Nil quod laedat habens Matrem obscurat honore; Sic Lux de stirpe sacra veniente Maria, Virginis antiquae facinus nova Virgo piaret.

Et Hugo de S. Victore:

Salve Verbi sacra parens, Flos de spina, spina carens, Flos spineti gloria: Nos spinetum, nos peccati Spina sumus cruentati, Sed tu spinae nescia.

Probatur secundo ex Concilio Tridentino sess. 6. Can. 23. Si quis hominem semel iustificatum dixerit amplius peccare non posse, neque gratiam amittere, atque ideo eum qui ceciderit et peccaverit, numquam vere iustificatum fuisse, aut contra posse in tota vita peccare omnia, etiam venialia vitare, nisi ex speciali Dei privilegio, quemadmodum de B. Virgine tenet Ecclesia, anathema sit.

Eamdem sententiam plurimi ex SS. Patribus tuentur, imprimis vero S. Augustinus, qui in libro De Natura et gratia, cap. 36. ab actuali peccato penitus Dei Matrem Virginem liberat. Cum enim Pelagius, ut suum dogma probaret, nempe homines posse sine omni esse peccato, et multorum utriusque sexus exempla protulisset, qui in Scripturis non modo non peccasse, sed etiam iuste vixisse referuntur, quales fuerunt Abel, Enoch, Melchisedech, Abraham, etc. adiunxisset etiam foeminas, Debboram, Annam matrem Samuelis, etc., ipsam etiam Domini ac Salvatoris nostri Matrem, quam dicit sine peccato confiteri necesse esse pietati: cum haec, inquam, de B. Virginis impeccantia Pelagius affirmasset, assentitur huic Augustinus, et ita loquitur: Excepta itaque sancta Virgine Maria, de qua propter honorem Domini nullam prorsus, cum de peccatis agitur, habere volo quaestionem; unde enim scimus, quod ei plus gratiae collatum fuerit ad vincendum omni ex parte peccatum, quae concipere de peccatore meruit eum, quem constat nullum habuisse peccatum. Hinc ergo Virgine excepta, si omnes illos sanctos et sanctas, cum hic viverent, congregare possemus, et interrogare utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putamus? utri hoc, quod hic dicit, an quod Ioannes Apostolus? etc. Ex quibus apparet S. Augustinum aperte docere beatissimam Virginem nullo proprio et actuali peccato fuisse inquinatam. — Eamdem veritatem tum si originalem a parentibus maculam trahit, sed minus a Ieremia sanctificatam in utero, ut non magis a Ioanne Spiritu sancto repletam credere prohibet pietas Christiana: haec enim festis laudibus nascens honoratur. Postremo cum omnimodo constet ab originali contagio sola gratia mundatam esse Mariam, etc. ut omnino pium est credere, proprium Mariae delictum non habuit. Idem docet et in Epist. 171. ubi etsi puram ab origine vitio haberi non patitur, in utero tamen sanctificatam esse non dubitat, et quidem copiosiorem sanctificationis benedictionem in eam descendisse, quae et ipsius non solum sanctificaret corpus, sed etiam ab omni deinceps peccato custodiret immunem, quod nemini alteri in natura quidem mulierum creditur esse donatum.

Merito itaque Proclus Constantinopolitanus Oratione 6. beatissimam Dei Matrem inter alia omnia, vocat impeccabile sacrarium. Iure item Ildephonsus in Sermone De Assumptione, cum arca Testamenti Veteris illam comparat. Supra quam propitiatorium, et Cherubim hinc inde obumbrantia figurantur, quia Mariae nullum intrinsecus obrepsit peccati contagium: sed intus omnis custodia Legis, et Manne fuit. Qua etiam similitudine usus est Proclus addens illud, hanc Arcam esse intus, et

Huius assertionis ac veritatis hanc egregiam rationem profert S. Thomas Opusc. 60. art. 3. ubi cum praemisset praefatam auctoritatem S. Augustini pro innocentia B. Virginis, subdit:

Non enim fuisset idonea Mater Christi, si aliquando peccasset: tum quia honor parentum redundat in prolem, secundum illud Prov. 18. Gloria filiorum parentes eorum, unde per oppositum, ignominia matris ad filium redundasset: tum etiam quia singularem affinitatem habuit ad Christum, quia ab ea carnem accepit: dicitur autem 1. ad Corinth. 6. Quae conventio Christi ad Belial! Tum etiam quia Christus, qui est sapientia Patris, singulari modo habitavit, non solum in eius anima, sed etiam in eius utero. Dicitur autem Sapientiae 1. In malorum animam non introibit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis. Et ideo simpliciter tenendum est, quod beata Virgo nullum peccatum actuale commisit, nec mortale, nec veniale, ut sic impleatur, quod dicitur Cantic. 4. Tota pulchra es amica mea,* etc.

Obiiciunt 1. Haeretici, B. Virginem peccasse peccato infidelitatis, dum Luca 1. Angelo Incarnationem nuntianti, quasi incredula dixit:

Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco? Unde Lutherus in postilla Evangelii de Annunciatione: Ipse, inquit, profecto in se sensit incredulitatis sensum. Et Calvinus in praefata verba Lucae, dicit illam non minus fuisse dubiam de omnipotentia Dei, quam Zacharias: igitur aliquod peccatum actuale commisit. — Nego consequentiam, et ad antecedens dico cum S. Augustino Hom. 1. cap. 5. ex 50. Dum interrogavit, non de promissione dubitavit. Vel, ut praeclare ait S. Bernardus Homil. 1. super Missus est: Non dubitat de facto, sed modum re quaerit, et ordinem: neque enim quaeritur, an fiet istud, sed quomodo. Haec omnia eximie confirmat S. Ambrosius in eadem verba, ubi notat non fuisse eamdem Mariae, et Zachariae mentis affectionem circa vaticinium Angelicum; Zacharias ob incredulitatem statim reprehensus et punitus, non autem Virgo Deipara. Quia ergo modo, inquit, fieri posset, ut Zacharias, qui non crediderat, silentio condemaretur: Maria autem si non credidisset, Spiritus sancti infusio celebraretur? Sed neque non credere Maria: neque tamen temere debuit usurpare: non credere angelo, usurpare divina: neque enim facit esse se scire mysterium absconditum a saeculis in Deo: quod nec superiores Potestates scire potuerunt. Et tamen non fidem tenuit? non officium refutavit, sed accommodavit affectum, spopondit obsequium: etenim cum dixit: Quomodo fiet istud? non de effectu dubitavit, sed qualitatem ipsius quaesivit effectus. Quanto temperatior ista responsio, quam verba sunt Sacerdotis! Haec ait: quomodo fiet istud? ille respondit: unde hoc sciam? Haec iam de negotio tractat: ille adhuc de nuntio dubitat. Negat ille se credere, quod negat se scire, et quasi fidei adhuc alium quaerit auctorem: ista se facere profitetur, nec dubitat esse faciendum, sed id quomodo fieri possit, inquirit.

Obiiciunt 2. Illam peccasse peccato negligentiae, cum Filium amisit per triduum, et peccato impatientiae cum eum obiurgavit his verbis: Fili, quid fecisti nobis sic? Igitur, etc. — Nego antecedens; et ad primum dico, quod cum Virgo Deipara, et sanctissimus eius sponsus Ioseph scirent Iesum esse verum Deum, reliquerunt illum suo arbitrio; unde facile induci potuerunt, ut crederent illum fuisse cum suis cognatis et notis, ac proinde nulla ibi eorum apparet negligentia: quippe cum novissent eum non egere illorum manuductione et praesentia, ut domum incolumis reverteretur. Nulla pariter fuit impatientia; praefata enim Maria verba non sunt indicia reprehensionis, sed doloris, testanturque solum ingentem Virginis amorem, et dolorem de absentia amantissimi sui Filii.

Obiiciunt 3. Videtur peccasse peccato ambitionis, dum in nuptiis miraculum requisivit a Filio dicendo: Vinum non habent. His enim verbis, inquit Lutherus ad caput 2. Ioannis, videtur ex ambitione, et vana gloria quaesivisse miraculum ad ostentationem. — Verum respondeo cum S. Augustino tr. 8. in Ioan. illa verba non fuisse indicium inanis gloriae, sed eximiae fidei B. Virginis circa divinitatem, et omnipotentiam Filii sui, necnon et signum ardentissima charitatis, qua ipsa flagrabat erga pauperes, quos nolebat pudore suffundi propter vini defectum. Nec quando Christus dixit: Quid mihi et tibi mulier? Nondum venit hora mea: petitionem matris, ut nimis importunam reprobavit, sed sapientiae et potestatis plenitudinem pro libito sese communicantem ostendit. Non repellens (inquit S. Augustinus lib. 4. De Consensu Evangelistarum, cap. 10.) de qua suscepit carnem, sed suam tunc maxime insinuans Divinitatem: agens conversatus in carnem, quae Divinitas illam etiam feminam fecerat, non in illa facta erat. Quod autem subiungit Christus: Nondum venit hora mea, sic idem S. Augustinus explicat tr. 19. in Ioan. Hanc itaque horam praedixerat, inquit, quae tunc nondum venerat, in qua deberet agnoscere Matrem moriturus, de qua fuerat mortaliter natus. Tunc ergo divina facturus, non Divinitatis, sed infirmitatis Matrem, velut incognitam repellebat: tunc autem humana iam patiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendabat humano. Tunc enim qui Mariam educaverat, innotescebat in virtute: nunc vero quem Maria pepererat, pendebat in Cruce.

Obiiciunt 4. S. Chrysostomum, qui illud etiam peccatum inanis gloriae, et superbiae cuiusdam in ea vult deprehendi: nam exponens illud Matth. 27. ubi cum Christo renuntiasset quidam: Ecce mater tua, et fratres foris stant quaerentes te, quibus Christus respondet: Quae est mater mea, et qui sunt fratres mei? huius responsi rationem sic edisserit: Huiusmodi, ait, verba locutus est, non quod eum Matris puderet, aut illam, e qua venerat, abiceret: si enim puderet eius, neutiquam per uterum illum prodisset in lucem: sed ut ostenderet, nihil illud eam iuvare, nisi quod officii sui erat in omnibus prodesse. Nam quod illa facere instituerat, superbae cuiusdam ambitionis erat, quippe solebat ostentare populo, se Filio dominari, et in eum auctoritatem exercere, cum nondum de ipso magnum aliquid imaginatione sua sibi proposuerat. Ideo intempestive accessit. De fide, quaeso, tam ipsius, quam illorum superbiam. Cum enim par esset ingressos ipsos audire cum turba, aut si hoc nollent, expectare dum finem dicendi faceret, ac tum adire, illi contra fores ipsum procedunt. Unde inquit Calvinus in hunc locum, non dubium est quin his verbis carpere Mariae importunitatem, quod praepostere cursum doctrinae eius abrumpere tentabat. — Respondeo cum S. Ambrosio in hunc locum, Christum sic respondisse, ut doceret auditores, quod religiosior sit copula mentium, quam corporum: Neque, inquit, iniuriose refutantur parentes, sed religiosiores copulae mentium docentur esse, quam corporum. Ergo hic non (ut quidam tendiculas aucupantur) Mater negatur, quae de cruce etiam agnoscitur: sed necessitudini corporali prescriptorum electium forma praefertur. Illud quoque non intelligere abhorret, quia per figuram parentum, demonstrat Iudaeis, ex quibus est Christus secundum carnem, Ecclesiamque credulitati praeferendam. Ad S. Chrysostomum dico, vel eum oratorio more hac in expressione excessisse, vel in hoc tantillum a vero exorbitasse, ut ingenue fatetur S. Thomas.

Obiiciunt denique aliquos ex SS. Patribus asserentibus B. Virginem tempore passionis nutasse in fide. Sic imprimis Basilius Epist. 318. asserit illam dubitatione quadam fluctuasse, ac scandalo iactatam, quando supplicio vidit Filium suum affici: Nimio, inquit, passioneis tempore, dubitationi cuidam fuit subiecta, secundum Domini responsum, qui dixerat: Omnes vos scandalum patiemini in me. Sic pariter S. Cyrillus Alexandrinus idem aperte tradit in Commentariis ad Ioan. dicens Beatam illam Virginem in passione sui Filii, non solum scandalum passam fuisse, sed et propemodum de statu mentis suae defectam. At minus toleranda sunt quae subinde narrat, Christum Matrem Ioanni discipulo commendasse, qualiter cum in semetulum incidisset, et cogitationum perturbationibus implerata esset, providendum illi fuerit. Itaque cum sciret quibus tum cogitationibus agitaretur, hanc egregiam mystagogiam enuntiavit discipulo suo, qui mysterii illius altitudinem recte et idonee explicare posset. Idem docet Origenes Hom. 17. in Lucam, ubi inter caetera ait: Quid putamus quod de scandalentia Apostolis, Mater Domini in semetula fuerit immunis? Si scandalum in Domini passione non passa est, non est mortuus Iesus pro peccatis eius. Si autem omnes peccaverunt, et egerunt gloria iustificationis gratiae eius et redemptionis, utique et Maria illo tempore scandalizata est. — Respondeo primo ad Origenem, illum hac in re sicut in aliis plurimis graviter lapsum fuisse, ac proinde nullatenus esse audiendum. De caeteros Patres dico, illos more concionatorio nonnihil excessisse: vel per dubitationem intelligunt magnam admirationem, et quasi stuporem B. Virginis tempore passionis Christi. Nam eximiam illius patientiam et invictam animi constantiam in illo immenso moerore, quo premebatur, declarat S. Ambrosius Epist. 25. ubi ita scribit: Maria Mater Domini ante crucem Filii stabat: nullus me hoc docuit, nisi S. Evangelista. Et paulo intra: Fugientibus Apostolis, ante crucem stabat, et piis spectabat oculis Christi vulnera, quia expectabat non pignoris mortem, sed mundi salutem: aut fortasse quia cognosceret ex Filii morte mundi redemptionem, etc. Et in Concione in obitu Valentiniani: Stabat, inquit, ut S. Maria iuxta crucem Filii, et spectabat Virgo sui Unigeniti passionem, spectantem illam lego, stantem eam lego: flentem non lego.

UTRUM BEATA VIRGO VERE ET PROPRIE DICENDA SIT MATER CHRISTI.

Notandum 1. Haeresim Nestorianam antecessisse, ac ei veluti praeluxisse Theodorum Mopsuestenum, Diodori Tarsensis discipulum, condiscipulum S. Ioannis Chrysostomi, ut narrat Theodoretus lib. 5. Historiae cap. 30. quem insuper amplissimo genere, et in summis opibus natum, Antiochiae ab eodem illo Ioanne Chrysostomo ad Monachorum institutum illectum esse, refert Hesychius Presbyter Hierosolymitanus in Ecclesiastica Historia. Quin etiam idem asserit cum Nicephoro lib. 13. c. 2. illum fuisse Theodorum, ad quem S. Chrysostomus scripsit duos libros, ut eum in communem vitam a sacratiore vivendi proposito relapsum revocaret: atque hic demum Mopsuestiae, quae est urbs Ciliciae, Episcopatum obtinuit, quem totis 36. annis feliciter rexit indefesso labore contra quoslibet Haereticos, maxime Arianos et Eunomianos, necnon Origenistas et Apolinaristas decertans, ut referunt Facundus lib. 3. cap. 3. et Theodoretus lib. 5. cap. 39. qui ideirco hunc Theodorum mirifice collaudat; imo et a Cyrillo honorificum de illo testimonium memorat Facundus lib. 5. cap. 4. tametsi postea scriptis eum suis notasse perhibeatur, quod post damnatum in Ephesina Synodo Nestorium cum haeresi sua, ac libris eius Imperatorum edicto proscriptis, magistri illius, ac discipuli quorundam Episcoporum scripta, quibus Nestoriani erroris venena erant inspersa, in vulgus disseminabant, praesertim Diodori Tarsensis et Theodori Mopsuesteni, qui omnium pestilentissimus habebatur, quique Nestorio illius dogmatis auctor fuisse perhibebatur. Quocirca Proclus Constantinopolitanus eiusmodi libros a fidelibus legi prohibuit, et Cyrillus ipse contra Theodorum libros edidit, qui in quinta Synodo referuntur coll. 5. et quorum meminit Liberatus Diaconus in Breviario his verbis: Quatuor, inquit, ab illo (Cyrillo) scripti sunt, tres adversus Theodorum, et Diodorum pios Nestoriani dogmatis auctores, et alius de Incarnatione liber, in quibus inter caeteros Dionysii Areopagitae testimonia posita esse demonstrat. Nee refert, quod Catholici quidam responderint Acephalis, qui libris istis utebantur, eos non esse Cyrilli: siquidem pro genuinis Cyrilli libris quinta Synodus mox laudata habuit. — Utut sit, certum est Theodorum illum Nestorio auctorem fuisse illius nefariae haeresis, qua negabat S. Virginem Dei genitricem fuisse et appellari debere, ut plurimis docet Rabbulla Edessenus Episcopus in Epistola ad Cyrilium, ubi Theodori haereticas opiniones recenset, easdem plane quas in Nestorio Synodus Ephesina damnaverat: Primum exposuit, inquit, non esse credere Dei genitricem S. Virginem; tamquam Deo Verbo non suscipiente secundum nos nutrimentum. Illius nihilominus partes suscepit Ioannes Antiochenus, nam congregata Synodo, qua compesceret nonnullos instantes, ut damnaretur Theodorus ob prava quaedam et haeretica capita, quae in excerptis notata circumferebantur, scripsit ad Cyrillum multis rationibus suadens, ne permittat illustrem virum, ac gloriosis pro Ecclesia functum laboribus, ut haereticum damnari; ad quem rescribens Cyrillus haec habet: Dialogi, inquit, et Theodori pravas et illaudatas opiniones, vel aliorum quorumdam, quos non laudari satius erat, ne quid acerbum dicerem, eo quod plenis quadam modo verbis contra Christi gloriam ferebant, nemo obsecro, sanctis et orthodoxis Patribus adscribat. Unde idem Cyrillus Epist. ad Acatium Melitenes Episcopum scripsit, hunc Theodorum habuisse linguam blasphemam, et huic ministrantem calamum. Quapropter queritur eum tanti ab Orientalibus existimari, ut acclamationes a populo tales de eo factae sint in Ecclesiis: ducetur fides Theodori: Ita nos credimus quemadmodum Theodorus: cum tumen eundem ausum alias in Ecclesia exiguum quiddam perperam loqui, lapidibus appetiverint. Verum sicut pastori libet, ita sentit grex, addit Cyrillus Ioannem tacite vellicans. Vix ergo satis mirari possum quod Facundus lib. 3. cap. 3. asserat Theodorum a Cyrillo laudatum fuisse, nec a nemine culpatum; nam a S. Cyrillo haec scripta tuisce refert: Scripti sunt a magno Theodoro adversus Arianorum et Eunomianorum haereses viginti forte, et adhuc amplius libri, et alia praeter haec Evangelica et Apostolica scripta interpretatus est. Et hos quidam labores nullus ausus est increpare, sed dextro decreto honorare studium rectarum dogmatum, quod in eis est. Haec tamen cum S. Cyrilli scriptis mox laudatis minime cohaerent.

Notandum 2. Convenisse Nestorianos cum Catholicis, Verbum revera carnem sive hominem esse factum: utrum vero assumptio huius humanae naturae, sive incarnatio dicenda esset proprie ac vere generatio, non ita consentiebant Nestoriani: siquidem Nestorius Dei Filium ac Verbum fatebatur quidem per Virginem transiisse; verum praefracte negabat ipsum ex B. Virgine fuisse genitum, ut refert S. Cyrillus lib. 1. Contra Nestorium: veritus enim ne transitum illum de vera generatione populus intelligeret, coram quo dixerat: non se invidere vocem illam Christi genitrici Virgini, sed eam scire esse reverendam, quae Deum suscepit, et per quam transitum fecit omnipotens Dominus, statim dictum suum sic castigavit: Quo tandem modo transeundi Verbum illud intellexistis? inquit: Non dixi transivit, pro eo quod est, genitus est: non enim tam cito sententiae meae oblectisrar? transitisse Deum ex Christi genitrice Virgine, a sacris Litteris sum edoctus: Deum ipso ex ipsa genitum esse, nusquam didici. Verum adversus impiam ac nefariam haeresisarchae sententiam conclamatum est ab universis Catholicis, et blasphemus illius error non solum a coaetivis et posterioribus, sed etiam a primaris et anterioribus SS. Patribus proscriptus est.

Hi namque omnes una voce contestantur Verbum divinum ex B. Virgine vere fuisse genitum, ac eam proprie Dei genitricem esse appellandam, ut apparebit infra.

Notandum 3. Quosdam Nestorianos, quo facilius suum nefarium dogma sub larvata Catholica doctrina specie ac verborum similitudine tegerent, non recusasse B. Virginem Θεοτόκον appellare. Cum enim viderent se in invidiam traduci, et pro haereticis haberi, quod voculam illam admittere recusarent, quasi hoc unum vocabulum eos a Catholicis seiungeret: omnis namque certe de fide contentio inter Catholicos et Nestorianos in hoc uno constituendo vocabulo sita erat, ut testatur S. Cyrillus Epist. 1 ad Ioannem Antiochenum, et Ephraemius Antiochenus Patriarcha apud Photium scribens. Ad certum Catholicae pietatis sur omnimoda facienda fides, Dei genitricem esse sentire, profiterique sanctissimam Virginem: hanc a se haeresis notam ut propulsarent Nestoriani, hac ratione vocabulum istud admiserunt, ut significarent prius ac separatim in utero Virginis fuisse hominem, deinde assumptum esse a Verbo in eiusdem dignitatis ac nominis communionem: sicque ea ratione admittebant Virginem esse Dei genitricem, quod genuisset eum, qui ad societatem et consortium cum Deo sublatus est, ut luculenter explicat Vincentius Lirinensis his verbis:

Est singulari quodam Domini, ac Dei nostri, filii autem sui munere, verissime, ac beatissime Θεοτόκος confitenda: sed non eo modo Θεοτόκος, quo impia quaedam haeresis suspicatur, quae asserit eam Dei Matrem sola appellatione dicendam, quae eum scilicet peperit hominem, qui postea factus est Deus: sicut dicimus Presbyteri matrem, aut Episcopi matrem, non iam Presbyterum, aut Episcopum parendo, sed vere generando hominem, qui postea Presbyter, vel Episcopus factus est.

His ita praemissis, duo maxime supersunt hac in Quaestione determinanda: Primum, quod revera Virgo dicenda sit Dei genitrix: secundum, qualiter concurrerit ad illam generationem, an per sanguinem purissimum, an per suae virgineae carnis decisam aliquam portiunculam.

Conclusio prima. — BEATISSIMA VIRGO REVERA DICENDA EST DEIPARA. Haec est de fide determinata in variis Conciliis, maxime vero Ephesino, in quo contra Nestorium B. Virgo Θεοτόκος, hoc est, Dei genitrix est proclamata. Eamdem significaverat Angelus Gabriel mysterium Incarnationis Mariae denuntians his verbis: Quod nascetur ex te sanctum vocabitur Filius Dei, Luca 2. Hinc ibidem B. Elisabeth ad Mariae visitationem exclamavit: Unde hoc mihi, ut veniat Mater Domini mei ad me?

Eodem divine dignitatis ac gloriae titulo eam celebrarunt omnes SS. Patres ab ipsis nascentis Ecclesiae primordiis, qui vel Deum revera ex Virgine genitum, vel ipsam Virginis Dei genitricem appellaverunt. Sic enim, ut ex plurimis aliquos commemorem, loquitur Iustinus Martyr in dialogo cum Tryphone, ubi dicit: Christum prius extitisse filium Conditoris omnium, ac Deum, qui genitus est homo per Virginem, etc. Unde Tryphoni Iudaeo obiicienti rem incredibilem, et prope impossibilem demonstrare illum velle, Deum gigni, et hominem fieri sustinuisse: respondet ipsum gigni voluisse, et in crucem tolli pro humano genere. Subscribit Ignatius Martyr, non quidem in Epistola ad Rom. ut refert Theodoretus Dialogo 1. sed in ea, quae est ad Smyrnenses, ait: Persuasos penitus de Domino nostro, qui est ex genere Davidis secundum carnem, Filius Dei secundum Deitatem, esse genitus ex Virgine. Ita ex apographo Florentini codicis in Bibliotheca Magni Ducis refert Petavius lib. 5. cap. 11. Adstipulatur Irenaeus lib. 3. Adversus Haereses, cap. 31. ubi inter caetera haec habet:

Si Adam de terra quidem sumptus est, de Virgine et verbo Dei plasmatus est: oportebat idipsum Verbum recapitulationem Adae in semetipso faciens, eiusdem generationis habere similitudinem. Quare igitur non iterum sumpsit limum Deus, sed ex Maria operatus est plasmationem, ut non alia plasmatio fieret, neque alia esset plasmatio, quae salvaretur, sed eadem ipsa recapitularetur, servata similitudine.

Idem habet Dionysius Alexandrinus in epistola contra Paulum Samosatenum: Iam enim, inquit, habitabat (Verbum, in iis, in quibus plures inventae sunt matres: sed una sola Virgo filia vita genuit vivens Verbum. — Subscribit etiam S. Athanasius in lib. De Salutari Adventu Iesu Christi: Qui exitit ante saecula Deus, inquit, ex Nazareth homo conspectus est, genitus est Maria Virgine, et Spiritu sancto. Ae subinde, Deum, ait, unigenitum decrevisse, plenitudine Divinitatis suae, primi illius, et exemplaris hominis formationem, ac novum opus ex utero virginem excitari sibi naturali generatione. Distinctius hanc veritatem declarat Oratione 1. ubi sermonem faciens de Verbo, splendore ac sapientia Patris, ait: Tum postea propter nos eundem illum assumpta carne de Virgine Dei genitrice Maria hominem esse factum. S. Basilius idem docet lib. De Spiritu Sancto, cap. 5. et Hom. 25. de humana Christi generatione, in qua beatissimam Virginem distincte Dei genitricem appellat. Consentit etiam Gregorius Nazianzenus Orat. 5. necnon et in Epistola priore ad Cledonium, ubi pariter beatam Mariam Dei genitricem constanter affirmat.

Eadem est unanimis veterum Theologorum ac Patrum Latinorum sententia: nam Tertullianus in Apologetico capite 21. De Christo, scribit: Iste igitur Dei radius, ut retro semper praedicabatur, delapsus in Virginem quamdam, et in utero eius caro figuratus nascitur homo Deo mixtus. Et lib. De Carne Christi, cap. 17. Ante omnia autem commendanda erit ratio, quae praefuit, ut Dei Filius de Virgine nasceretur. Subscribit S. Cyprianus lib. 12. adversus Iudaeos: Hoc, inquit, futurum erat signum nativitatis eius, ut de Virgine nasceretur homo et Deus, hominis et Dei Filius. — Hilarius lib. 9. Natus igitur Deus ex Virgine homo, et secundum plenitudinem temporum in semetipso processurus in Deum hominem. Ambrosius lib. De Incarnat. cap. 5. Non alter e Patre, alter e Virgine: sed idem aliter ex Patre, aliter ex Virgine generationi non praeficiat? Hieronymus lib. Contra Helvidium: Notum Deum esse de Virgine credimus, quia legimus. Augustinus totus est in hac veritate explicanda, maxime Sermone 15. De Tempore: Quomodo, inquit, in regula fidei confiteremur, credere nos in Filium Dei, qui natus est ex Virgine Maria, si non Filius Dei, sed filius hominis natus esset ex Virgine Maria? Quis enim Christianus neget ex illa femina filium hominis natum, sed tamen Deum hominem factum, et ita hominem Deum factum? Unde merito S. Cyrillus lib. De Recta Fide, concludit: Ecce, inquit, omnes optimi, et sapientes, qui diversis temporibus ante nos extiterunt Patres, Dei genitricem nominant Virginem sanctam: et cum naturali unitione copulatum esse carni divinum Verbum asserrerunt, idem et in utero Virginis genitum esse docent, et ex eo secundum carnem processisse: quamvis initio carentem, et omni anteriori saeculo, ac tempore generationem submiserit ex Patre. — Hinc etiam apparet minus vere scripsisse Ephraemium Antiochenum Patriarcham in opere, quod adversus Monophysitas pro Chalcedonensis Synodi, et Leonis Papae auctoritate scripsit, cum ait primum ex Patribus Leonem unicum, nominatim Dei Matrem appellasse sanctam Virginem, cum antecedentes omnes Patres non tam claris ac disertis vocibus istud elocuti fuerint. Nam testis est Ioannes Antiochenus in Epistola ad Nestorium, qua hunc hortatur, ut posita contentione, nomen illud impugnare desinat, quod a permultis Patribus compositum, scriptum et pronuntiatum est. Tum ita pergit: Hoc enim nomen nemo Dictorum Ecclesiasticorum repudiavit. Nam et plures ea sunt usi, iique celebres: et qui usi non sunt, utentes non reprehenderunt. Theodoretus item in haeresi Nestoriana scribit, antiquissimos Catholicae fidei praecones, ex Apostolica traditione, docuisse Matrem Domini nominandam, credendamque esse Dei genitricem. Dei ecce genitricem, ex Apostolica traditione, nuncupatam olim fuisse B. Mariam, Theodoretus affirmat.

Obiiciebant Nestoriani: Beata Virgo non potest dici Mater Dei, nisi Divinitatem genuerit: at falsum est illam Divinitatem genuisse: quippe haec est ingenerabilis et improducibilis: ergo falsum pariter eam esse Dei genitricem. Probabant maiorem, ut refert S. Cyrillus lib. 1. Contra Nestorium hoc exemplo: Quemadmodum mulier corpus quidem gignit: Deus autem animam infundit: neque potest dici mulier animae genitrix, quod animatum genuerit: sed potius dicenda erit hominis genitrix: ita B. Virgo etsi hominem pepererit, transeunte una cum illo hac enim voce est usus Deus Verbo: non propterea Dei genitrix appellanda cenit. Hine eorum vox erat, ut refert Maxentius Tomo 1. Bibliothecae PP.: Si Deum natura genuit Virgo Maria, iam non carnis, sed est genitrix Divinitatis: et quomodo non Deum Verbum serum Divinitatis, quae illi cum Patre communis est; secundum carnem, eum natum ex Virgine praedicatis. — Distinguo minorem: B. Maria non genuit Divinitatem, quasi Divinitas per illius generationem novum accepisset esse, novamque existentiam sortita fuisset, concedo: ita quod homo ille, qui a beatissima Virgine genitus fuit, non fuerit vere et proprie Deus, nego. Quemadmodum enim matres eorum proprie dicuntur genitrices, quos corpore, animaque constantes in uteris suis genuerunt, et in lucem ediderunt, quamquam solus Deus animam produxerit, quia homo genitus corpore et anima constat, sic Virgo sanctissima etiamsi non genuerit Divinitatem, nec ei initium dederit, non minus propterea dicenda est Dei genitrix; siquidem illum hominem genuit, qui non prius homo, quam Deus extitit, hoc est, cuius anima et corpus non prius in rerum natura fuerint, quam inter se coniuncta, ac cum Verbo hypostatice copulata. Quam utique distinctionem ac solutionem praeclare expendit S. Cyrillus lib. 1. Contra Nestorium, necnon et in Epistola ad Monachos de vera B. Virginis maternitate, ubi haec habet:

Verbi mysterium. Etenim terrenorum hominum matres naturae ad gignendum servientes, carnem habent in utero, quae paulatim compacta, et inexplicabilibus quibusdam Dei efficientiis progressa in humanam speciem absolvitur. Deus porro spiritum animali, quibus scit modis infundit. Fingit enim spiritum hominis in eo, ut Propheta loquitur: Est autem alia carnis, alia item animae ratio. Verum etsi mulieres istae nonnisi terrenorum sint corporum matres; nihilominus cum totum animal pepererint, ex anima et corpore compositum, non solum eius partem peperisse dicuntur. Nec aliquis dixerit, exempli causa, Elisabetham matrem Ioannis, carnis esse genitricem, non autem animae. Peperit enim animatum Baptistam, ac sic tamquam unum aliquid ex ambobus, hominem, anima videlicet ac corpore. Huiusmodi quippiam actum esse fatebimur et in Emmanuelis generatione. Quippe natum est, ut dixi, ex Dei Patris substantia unigenitum ipsius Verbum. Cum autem carnem suscepit, eamque propriam sibi fecit, ut filius hominis esset, ac similis nostri fieret, tunc minime est absurdum dictu, immo necessario profitendum, illum ex muliere secundum carnem esse genitum: quemadmodum et hominis anima una cum proprio corpore gignitur, et unum cum eo reputatur: tametsi natura intelligatur, et sit ab eo diversa secundum propriam rationem.

Instabant: Illius dumtaxat B. Virgo dicenda est genitrix, quem vere ac proprie genuit: at vere et proprie dumtaxat genuit hominem, qui fuit unitus Deo: igitur solius hominis dicenda est genitrix. — Distinguo maiorem: quem vere ac proprie genuit tam secundum naturam, quam secundum personam, nego: quem proprie genuit secundum naturam per divinam personam subsistentem, concedo. Similiter distinguo minorem: vere ac proprie solum hominem genuit, hoc est, genuit eum, qui erat dumtaxat homo tam secundum naturam, quam secundum personam, nego: qui erat homo secundum naturam humanam, Deus vero ratione Divinitatis sibi unitae hypostatice per ipsam Verbi personalitatem, quae sustentabat naturam humanam, non secus ac si esset illius propria personalitas, concedo. Cum igitur generatio per se ac proprie in personam, sive in hypostasim, tamquam in terminum desinat, hoc est, in naturam subsistentem; inde proprie B. Virgo dicenda est Dei genitrix, quippe genuit naturam, quae subsistebat subsistentia divina Verbi: nam, ut praeclare docet Ferrandus, Epist. Ad

In utroque: proprie est nata de Patre Divinitas pura, proprie est nata de matre eadem Incarnata Divinitas. Et hoc distat inter unius Filii Dei duas generationes, quod in divina generatione nulla fuit humanitas, in humana generatione adunata fuit humanitati proprie nascenti Divinitas.

Si enim dixero, vel dicere voluero, Mariam semper Virginem proprie genuisse humanitatem, non proprie genuisse Divinitatem, concedetur sub aliquo modo hominem purum genuisse, quem nullo modo ita genuit, quod Verbum caro factum proprie genuit. — Hac igitur ratione B. Virgo Dei genitrix censenda est, quod ex decisa sua substantia, et virtute formativa ac nutritiva faetus contulerit ad compaginationem et organizationem corporis Christi, quod eo instanti, quo anima rationali fuit informatum ac vivens, tam ipsum corpus, quam anima unita fuerint Divinitati unione hypostatica per Verbi personam; ita quod ipsa natura humana, ut personata ac subsistens Verbi subsistentia, fuerit terminus totalis et adaequatus istius B. Virginis foecunditatis. Utrum autem Deipara Virgo contulerit ad corporis Christi formationem subministrando aliquam suae carnis, aut sanguinis, vel seminis decisam particulam, iam determinandum est.

Conclusio secunda. — QUAMQUAM PLURIMI PATRES CONTESTARI VIDEANTUR CHRISTI DOMINI CORPUS EX IPSA BEATISSIMA VIRGINIS CARNE FORMATUM FUISSE, VERISIMILLIME TAMEN APPARET IPSUM EX ILLIUS SANGUINE PURISSIMO FUISSE CONCINNATUM. Haec duabus partibus constat, quarum

Prima suadetur. Primo quidem auctoritate S. Hieronymi (si tamen ille sit auctor Epistola De libro perfecto, quam plurimi Thesiphoni tribuunt), ubi ait: Nullum prorsus semen accipio, nisi illud quod Apostolus ait: factus ex muliere, factus ex carne: quibus verbis ad formationem corporis Christi sanguinem non admittit, seminis non recordatur, expresse carnem Virginis compaginandi sacratissimi illius corporis materiam fuisse significat. Consentit S. August., Psalm. 98. ubi sermonem faciens de utroque mysterio Incarnationis ⟦strictim?⟧, ait: De carne Mariae carnem accepit, et ipsam carnem Mariae nobis manducandam ad salutem dedit. Quam utique sententiam roborat Serm. 30. dicens: Propterea Maria electa est omnibus gratiis foecundata, omni virtute et sanctitate in utero repleta, ut de mundissima carne mundissimus Filius nasceretur. — Eodem modo loquitur S. Bernardus, Homilia 2. super Missus est, nam exponens illa verba, Fiat mihi secundum verbum tuum, ait: Fiat mihi de Verbo secundum verbum tuum: Verbum quod erat in principio apud Deum, fiat caro de carne mea secundum verbum tuum. Et circa medium declarans nullum intellectum posse capere qualiter divini Verbi splendor sese Virginis visceribus infuderit, ait: Ut illam inaccessibilem lucem accedere ad se Maria ferre potuisset, de portiuncula eiusdem corporis, cui se animae contemperarit, reliquo massae umbraculum fieret. Subscribit Sanctus Anselmus, lib. De Excellentia Virginis, cap. 12. ubi Virginem alloquens ait: Utique Deus, qui hominem assumpsit, ex tua castissima carne, hoc fecit pro tua et nostri omnium salute. — Eodem modo loquitur S. Ildephonsus, lib. De Perpetua virginitate, et parturitione Virginis, ubi inter caetera ait: Gloriosissima Virgo Maria nim**nimirum, quod non erat communi lege naturae: neque a naturae primae origine Filium, neque ex semine viri, sed de Spiritu Sancto ex sua carne divinitus procreatum, sine ulla parentum colluvione Deum et hominem protulit. — Eadem habet venerabilis Beda, lib. 1. cap. 19. in Lucam, ubi de Verbo incarnato scribit: Corpus ex utero virginali carnem non de nihilo, non aliunde, sed materna traxit ex carne. Similia scribit Rupertus, lib. 7. De Divinis officiis, cap. 25. ubi expendens gaudium B. Virginis de resurrectione Christi, inter caetera ait: Dulcia carnis suae vulnera, quam illa vivam de visceribus suis carnem conceptam peperit, deosculanda praebuit. — At omnium clarissime hanc veritatem explicant posteriores Doctores, imprimis S. Bernardinus, Serm. 61. art. 1. cap. 10. In parte, inquit, virginei corporis excisa consistit, perficitur et terminatur totum Deus, ac pondus Sacramentorum Ecclesiae. Consentit Richardus a S. Laurentio, lib. 1. De Laud. Virg., cap. 2. De Virginis carne, inquit, sumpta est particula, de qua, artificio spiritus sancti, formatum est corpus Christi. — At omnium clarissime id docet Alensis noster 2. par. qu. 27. memb. 3. art. 1. ubi ait: Cum dicitur, quod Christus factus est secundum corpus ex purissimis sanguinibus B. Virginis, sicut dicit Dumascenus, et recitat Magister, (in 3. d. 3.) non intelligitur de sanguine, qui est unus de quatuor humoribus, sed sanguis ibi sumitur pro carne. Favere etiam videtur communis Ecclesiae consensus, dum in Collecta festi Incarnationis, seu Annuntiationis sic praecatur: Deus, qui de B. Mariae Virginis utero, Verbum tuum Angelo nuntiante, carnem suscipere voluisti, etc. Non dicit sanguinem, sed carnem, ut significare videatur corpus Christi non esse sumptum de semine aut sanguine, sed de ipsius Virginis carne. — His accedit noster Galatinus, qui lib. 1. c. 1. refert veterum Hebraeorum sententiam fuisse, particulam carnis in Adamo adhuc innocente servatam fuisse illaesam a contagione peccati, et ad Virginem derivatam, ut ex purissima illius carne Christi Domini corpus formaretur. Quam utique sententiam in 3. dist. 3. q. 2. refert etiam Doctor his verbis: Dicitur secundum Magistrum, (in 2. d. 80.) quod aliqua portio erat in Adamo, de qua omnes filii eius propagati sunt: et aliqui ponunt quod aliquid illius portionis non fuerit infectum in Adam, sed servatum mundum usque ad generationem Christi. Quam opinionem licet non approbet Doctor, nihilominus, pro sua solita modestia, noluit eam censura notare. Hinc nonnulli ex eius discipulis, maxime illustrissimus Ioannes Baptista a Campanea totius nostri Seraphici Ordinis olim Generalis Minister, postmodum Puteolanae Ecclesiae Episcopus, pro certa habuit Christi Domini corpus non ex Virginis sanguine, sed carne fuisse formatum, eamque sententiam in disputationibus publicis validissime propugnavit, ut retulit illustrissimus Franciscus Belligerus ex nostro Ordine Episcopus Gadicensis in encomio B. Mariae Virginis, Tom. 1. disp. 13. fragm. 2. punct. 2. qui pariter huic sententiae adstipulatur, eamque plurimis auctoritatibus et nonnullis rationibus firmat.

Nihilominus malim subscribere tum Subtili Doctori, cum aliis Theologis affirmantibus Christi Domini corpus non ex ipsamet carne beatissimae Virginis, sed ex sanguine purissimo fuisse formatum. Id enim tamquam indubitatum supponit Doctor loco mox laudato, dicens: Sanguine ex Virginis, de quibus formabatur corpus Christi secundum Damascenum, cap. 15, cum numquam fuerint animati anima alicuius hominis, per consequens numquam ab anima peccatrice contraxerunt maculam. — Unde ad SS. Patres, et laudatos auctores respondeo cum S. Thoma, in 3. d. 3. q. 1. art. 5. ad 1. Ideo dicitur Christum carnem de Virgine sumpsisse, non quod materia corporis eius fuerit actu caro, sed sanguis, qui est potentia caro: quod autem est potentia tale, potest dici absolute tale.

NOTANDUM 1. Quod etsi beatissima Dei Mater singulari puritatis prerogativa sole clarius effulserit, ita ut tanta fuerit eius Virginitatis puritas, ut usu omnium vocabulo Virginis appellaretur, et intemerata, quo sufficienter eam fuisse purissimam, et ab omni corruptela remotissimam inferre liceat; Quis enim unquam ait S. Epiphanius, Haeresi 78, aut in qua generatione, scriptae Mariae nomen ausus est appellare, qui non se sciscitanti statim coelitum Virginis adoraverit? Nam in epithetis istis statim lucent argumenta virtutis: attamen varii fuerunt haeretici, qui illibatam eius Virginitatem impugnarent. Nam imprimis Carpocrates, Cerinthus, et Ebionitae, aliique similes in eo sunt errore versati, ut Christum ex integra et experte viri femina genitum fuisse negarent, sed eius Matrem virili opere eum genuisse ideirco astruebant, quod ipsa in sacris Scripturis vocetur mulier, ut refert Tertullianus in libro De Virginibus velandis, cap. 3. Et mulieris nomen usurpant, inquit, ut non putent competere, nisi ei soli, quae virum passa sit. Unde fuerunt etiam qui negarent etiam stetisse Virginem postea quam Dominum peperit. Ita praeceteris docuit Apollinaris aliique, quos Antidicomarianitas Epiphanius nominat Haeresi 78. Idque etiam inter varios errores asseveraverunt Eunomius, Helvidius, Iovinianus, Bonosus, qui omnes Iosephum post divinum a coniuge sua partum editum, cum eadem esse congressum, notando errore iactitarunt, et exinde filios esse progenitos, qui Domini fratres in Evangelio saepius appellantur. Cuius erroris etiam insimulatur Tertullianus, ut legere est lib. De Monogamia, cap. 5, et lib. De Carne Christi, cap. 7, ubi quos Evangelium fratres Domini vocat, revera fratres uterinos fuisse, et ex Iosepho ac beata Maria genitos attirmare videtur: hinc eum Helvidius Tertullianum in sua opinionis vindicem proferret, ita respondet S. Hieronymus: De Tertulliano quidem nihil amplius dicam, quem Ecclesiae hominem non fuisse. At haec sententia, quae perpetuae Virginitati sanctissimae Dei Parentis detrahit, ab omnibus Christi fidelibus, ut execranda et sacrilega semper est repudiata, ut infra constabit.

NOTANDUM 2. Virginitatem solito sic definiri, ut sit ab omni coitu libidinis, mentis, animi, et corporis integritas: quod ut percipiatur, perdocte observat Petavius, lib. 1. c. 5. ex S. Thoma, 2. 2. q. 152. tria in Virginitatis temeratione esse distinguenda: Primum est, inquit, quod in corpore accidit Virginei sigilli violatio. Inest enim in Virginibus membrorum integritas quaedam, quae nuptiali opere delabitur, et carpitur. De qua re paulo post disseram. Secundum est, in quod animae simul, et corporis motio concurrit: nempe resolutio seminis delectationem sensibilem causans, ut S. Thomae verbis utar. Tertium est, quod animae solius actione constat: propositum perveniendi ad talem delectationem. Horum primum ad moralem actionem ex accidenti pertinet: potest enim sine voluntaria corruptela Virginis accidere. Secundum est actionis illius, quae moralis dicitur, materia, cuiusmodi sunt passiones, quae sensum afficiunt. Postremum est velut forma moralem complens actionem. Ex quibus ita colligit S. Thomas: ad Virginitatis naturam et essentiam non illam spectare qualemcumque corporis integritatem: qua nisi tertium accesserit, nullum sui dispendium patitur, et intacta perseverat. Hinc S. Augustinus, lib. 1. De Civit. Dei, c. 18. probat virtutem Virginitatis, et pudicitiae posse servari illibatam, etiamsi corpus invite per alienam libidinem polluatur. Unde concludit: Quocirca uno proposito permanente, per quod etiam corpus sanctificari meruit, nec ipsi corpori aufert sanctitatem violentia libidinis alienae, quam serat perseverantia continentiae suae. Imo addit Guillelmus Parisiensis, libr. De Virtutibus, cap. 13. Virginitatem posse non amitti, quatenus virtus est, cum nihil Virgo, et carnis integritatem amittit, si nempe servandae virginitatis propositum et desiderium semper conservat. Haec tamen paulo liberius dicta existimarem.

NOTANDUM 3. Non levem esse controversiam inter medicinae artis Professores circa virginitatis sigillum, sunt enim qui contendunt membranulam quamdam superinduci in ore ventriculi corporis Virginei, quae quamdiu integra perseverat, virginitas stat illibata; ubi vero per actum libidinis frangitur, omnino corporea mulieris virginitas pereat. Aliqui vero cum Francisco Vallesio, lib. De Sacra Philosophia, c. 25. cuius sententia plerisque Medicis recentioribus maxime probatur, pernegant aliquam esse membranam illam, quae sit virginitatis sigillum, quod utique maxime confirmant ex Galeno, qui in humani corporis sectionibus diligentissimus, nullibi talis membranulae mentionem facit. Sunt etiam, qui medium inter utrosque extreme pugnantes doceant, nempe non in omnibus hoc sigillum esse virginibus, sed in quibusdam solum, in aliis vero nullum reperiri. Verum longe complures Anatomici, praesertim scientissimi, huiusmodi signum ac characterem virginitatis adstruunt, ut Andreas Vesalius, Fallopius, Picolominus, et plures alii, quos laudat Riolanus Parisiensis Academiae Medicus eruditissimus, qui testatur se id animadvertisse in multis virginibus, post obitum dissectis. Cui sententiae suffragatur etiam S. Augustinus, lib. 1. De Civit. Dei, c. 18. ubi probat sanctitatem, et virginitatem corporis non in sola membrorum integritate consistere: Obstetrici enim, inquit, virginis cuiusdam integritatem manu velut explorans sine malevolentia, sine inscitia, sine casu, dum inspicit, perdidit. Imo etiam signum aliquod extare, quo integra, vel oblaesa virginitas deprehendi possit, sacra Scriptura docet Deuteronomii, v. 15. ubi statuitur, quod si quis uxorem ducens ingressus ad eam, dicat ipsam Virginem non invenisse. Tollant eam Pater et Mater eius, et ferant secum signa virginitatis eius, ad seniores urbis, qui in porta sunt: et dicat Pater: Filiam meam dedi huic viro uxorem, quam quia odit, imponit ei nomen pessimum, et dixerit: Filiam non inveni tuam virginem: et ecce haec sunt signa virginitatis filiae meae. Expandens vestimentum coram senioribus civitatis; nempe pannum, seu linteum tinctum sanguine emisso e virgineo corpore, ex primo virili congressu: quem utique pannum, ut refert Abulensis in illud quaest. 7, sic tinctum virgineo sanguine tradi consueverat parentibus puellae coram testibus, et tabellione, alioqui nulla ei fides esset habenda.

His itaque perspectis ac notatis, quaeritur impresentiarum, utrum Virgo, antequam pareret Christum, vel in ipso partu, vel etiam post partum illud Virginitatis sigillum, claustrumque illibatum servaverit, uno verbo, utrum non solum Virgo, sed etiam perpetua Virgo constanter fuerit.

Conclusio prima. — DEIPARA MARIA VIRGO PURISSIMA ERAT ANTE PARTUM. Haec est determinata in Concilio quinto Constantinopolitano consultatione 8. Canone 6. ubi B. Maria semper Virgo dicitur: quali etiam nomine appellatur a Tharasio Patriarcha in Epistola, quae est in VI Synodo, Actione 3. in Confessione fidei, quam ipse ibidem refert. Necnon et in Concilio Lateranensi sub Martino V, consultatione 5. Can. 3. ubi generatim definitur Mariam Deiparam non solum in conceptione Christi, et partu, sed etiam post partum Virginem illibatam fuisse, his verbis:

Si quis secundum SS. Patres non confitetur proprie, et secundum veritatem, Dei genitricem sanctam, semperque Virginem, et Immaculatam Mariam, utpote ipsum Deum Verbum specialiter, et vere, qui a Deo Patre ante omnia saecula natus est, in ultimis saeculorum absque semine concepisse ex Spiritu Sancto, et incorruptibiliter eam genuisse, indissolubili permanente et post partum eiusdem virginitate, condemnatus sit.

Ubi non solum haec veritas definitur illis verbis: semperque Virginem, sed etiam illis, indissolubili, etc. nam si in ipso partu virginitatem amisisset, post partum indissolubilis ea non maneret, siquidem virginitas semel amissa restitui et instaurari non potest.

Probatur etiam e Scriptura sacra, maxime vero ex illo Isaiae vaticinio c. 7. Ecce Virgo concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen eius Emmanuel. Quod utique Oraculum non modo veteres Ecclesiae Patres, verum etiam sanctus Matthaeus cap. 1. de Maria praedictum fuisse testatur: nam postquam Angelus suasit Iosepho, ne dimitteret uxorem pregnantem, affirmando id quod in ea natum erat de Spiritu Sancto esse, et qualiter Filius ille, quem utero continebat, redempturus esset populum suum a peccatis, subiungit: Hoc autem totum factum est, ut adimpleretur quod dictum est a Domino per Prophetam dicentem: Ecce Virgo in utero habebit, et pariet Filium, et vocabunt nomen eius Emmanuel.

REPONUNT IUDAEI. Primo non esse credibile datum fuisse signum Regi Achaz ab Isaia, quod ipse videre non posset: sed Achaz non poterat videre Virginem concipientem et parientem, quippe non nisi diuturno tempore post mortem Achaz Virgo Maria Christum peperit: igitur illud vaticinium non erat intelligendum de beata Virgine Maria.— Verum respondeo turpiter hallucinari Iudaeos: quippe signum istud non fuit datum Achaz, sed domui David, cum enim Achaz renuisset petere signum a Domino iuxta Prophetae monitum, dixissetque: Non petam, et non tentabo Dominum, subiungit: Audite ergo domus David... propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum: Ecce Virgo concipiet, etc. Inde vaticinium istud non dirigebatur ad Achaz, sed ad domum David, quae usque ad Christum erat permansura.

Probatur insuper ex communi SS. Patrum ac Doctorum sententia, existimantium B. Virginem virginitatis votum iuvenulam emisisse, quod utique intueri licet ex responso illius Virginis ad Angelum: nam cum Angelus Lucae 1. renuntiasset ei, quod filium esset conceptura, respondit: Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco? ubi verbum cognosco, non actum significat, sed consuetudinem, et propositum non cognoscendi; manifestum enim erat tunc, cum hoc diceret, quod virum non cognoscebat: denotat igitur consuetudinem; veluti si quis abstemius diceret, Non bibo vinum, et Cartusianus, Non manduco carnes, actum nedum, sed etiam consuetudinem non bibendi vinum, et manducandi carnes designarent; et hoc modo verba illa interpretatur S. Gregor. Nyssenus oratione in Christi Nativitatem post medium: Interdixit mihi (inquit) consuetudinem viri, quomodo istud erit mihi, quoniam virum non cognosco? Deinde carnem Virginis Deo consecratam appellat, et tandem de ea subdit ne virum cognoscere nefas. Nysseno concinunt Augustinus lib. De sancta Virginitate, cap. 1, Beda in eum, Sedulius, et Bonaventura in 1. d. 30. q. 2. art. 2. Idipsum probat Tertullianus in libro De carne Christi, ex oraculo Ezechielis prophetae, quod tamen in libro qui superest prophetiarum eius non invenitur. Legimus, inquit, apud Ezechielem de vacca illa quae peperit et non peperit: sed videte ne vos iam tum providens Spiritus Sanctus notarit, haec voce disceptaturos super uterum Mariae. Idem locus exstat apud Epiphanium haeresi 78, num. 33. Quis enim facile non intelligit Iosephum illius minime esse parentem, sed parentis loco habitum fuisse? Ecce enim, inquit, virgo concipiet et pariet filium. Non dixit esse mulier. Ac iterum alio loco, et pariet filium et dicent, non peperit. Nam cum Manichaeorum et Marcionistarum quidam negent illum partu in lucem editum, ob id, inquit, pariet, et dicent non peperit. At furiosi illi de viri semine falso illam peperisse dictitant. Igitur vitula hominem eundem ac Deum vere illa quidem peperit. Ante Epiphanium duobus saeculis idem observaverat Clemens Alexandrinus Stromat. 7. p. 756, edit. Heins. Sed sicut multis videtur in hodiernum diem Maria esse puerpera, propter ortum Filii, cum non sit puerpera: quidam enim dicunt eam postquam peperisset inspectam fuisse ab obstetrice, et inventam fuisse Virginem, sic tales nobis sunt Scripturae Dominicae, veritatem parientes et manentes virgines, cum occultatione mysteriorum. Peperit et non peperit, inquit Scriptura, ut quae ex se non ex coniunctione peperit. Quamobrem ii qui sunt cognitione praediti, conceperunt Scripturam, quam quia non intellexerunt haeretici, quasi quae non conceperunt, eas removunt et ablegant.— Unde vero praedicti Patres istam Ezechieli prophetae adscriptam sententiam hauserint, difficile est aperire, quippe cum illa non extat inter eiusdem prophetae oracula quae supersunt. Existimant aliqui verba ista exscripta esse ex secundo libro vaticiniorum Ezechielis. nam duos libros Ezechielis disertis verbis memorat Iosephus lib. 10. antiquitatum, cap. 5. Ieremias, inquit, prophetans urbi captivitatem Babyloniorum, et nostri etiam saeculi clades praedictas mandarit litteris. Nec solus ille haec vaticinatus est multitudini, sed et propheta Ezechiel, qui primus duos libros huius argumenti scriptis reliquit. His concinit ⟦Theodoretus?⟧ qui etiam Ezechieli duos libros tribuere non veretur. Quod quidam sic conciliant, dicendo, Ezechielem revera duos libros conscripsisse, quorum unus sit deperditus, alter vero omnium manibus in sacra Scriptura teratur: et certe quaedam a Patribus citata videntur a propheta Ezechiele, quae cum illo libro qui superest nunc non inveniantur, posset aliquis existimare illa petita fuisse ex secundo libro Ezechielis, qui hominum incuria et temporum iniquitate aliquando perierit.— Citatur etiam in hanc rem S. Athanasius, circa finem synopsis ubi referendo plures libros sacros quos dicit per amentiam et incuriam impiorum Iudaeorum periisse, inter eos memorat secundum librum Ezechielis.— Verum probabilius existimarem ego verba ista deprompta fuisse ex libro quem Iudaei appellant pirche aboth, idest capita patrum seu sententiae et proverbium viva voce prolata a prophetis tempore captivitatis Babylonicae, qua inter caetera legebatur etiam iste locus de vacca quae peperit et non peperit.

Dices. Vovere non potuit se servaturam quod lege Mosaica prohibebatur: at Virginitas prohibebatur lege Mosaica. Probatur tum ex Genes. 1. ubi Deus prolem generandam iubet his verbis: Crescite, et multiplicamini: tum Deuteronomii 25. ubi praecipitur ducenda uxor fratris mortui, et suscitandum semen a fratre superstite, quod si nollet, ipsa coram senioribus tollebat calceamentum eius, et spuebat in faciem eius, et dicebat: sic fiet homini, qui non aedificat domum fratris sui. Quem locum obiiciebat Faustus Manichaeus Augustino lib. 14. cap. 3. contra Faustum, sub his verbis: Maledictus omnis, qui non suscitarerit semen in Israel. Tum Exodi 28. Non erit apud te sterilis utriusque sexus: at Virginitatis notam sterilitatem quamdam inferebat. Ergo prohibetur. At perperam, quia nullibi talia verba reperiuntur in Scriptura.

Nego minorem. Imo Virginitas magno in pretio fuit apud Iudaeos, ut probat sanctus Hieronymus lib. 1. Contra Iovinianum, num. 30, post exempla Eliae, Elisaei, et Ioannis Baptistae: imo et Danielis, et trium puerorum, quos certum est virgines fuisse. Idipsum affirmant Ambrosius lib. 1. De Virginibus, Damascenus lib. 1. De Fide, cap. 21. Constat pariter ex Essenis, qui ut testatur Iosephus lib. 2. De bello Iudaico, cap. 7, et lib. 18. Antiquitatum Iudaicarum, cap. 2, absque mulieribus, omnique Venere abdicata, in societate summa cum laude et veneratione vitam agebant. Idipsum probant oracula 1. Sapientiae cap. 3. Quoniam felix est sterilis, et incoinquinata, quae nescivit thorum in delicto, habebit fructum in respectu animarum sanctarum: et spado, qui non operatus est per manus suas iniquitatem. Secundum est Isaiae 56. Quia haec dicit Dominus Eunuchis, qui custodierint Sabbata mea, et elegerint, quae ego volui, et tenuerint foedus meum, dabo eis in domo mea, et in muris meis locum, et nomen melius a filiis, et filiabus: dabo nomen sempiternum illis, etc. Quem utrumque locum sanctus Hieronymus interpretatur de Eunuchis, qui voluntarie sese castraverunt, idest omnem Venerem abdicaverunt propter regnum caelorum. Ad confirmationem minoris dico, nihil ex praedictis textibus posse evinci. Non ex primo, quia non praeceptum, sed benedictionem illa verba indicant, praemisit enim sacer textus: Benedixitque illis Deus, et dixit: Crescite et multiplicamini, et implete terram, et subiicite eam, et dominamini. Eo enim modo praecedentia verba sunt intelligenda, quomodo sequentia: at haec sunt intelligenda tantum de benedictione, non de praecepto. Insuper eodem modo loquitur piscibus ibidem: Crescite et multiplicamini, et replete aquas maris, quosque, etc. At praeceptum eis non imposuit: ergo nec hominibus. Denique, licet fuerit praeceptum, non tamen absolute fuit ab omnibus servandum: cessante enim fine legis, cessat illius obligatio: at id concernebat multiplicationem hominum: ergo ubi erat sufficiens multiplicatio, ibi desinebat nuptiarum obligatio.— Non etiam quidpiam evincitur ex secundo, quippe cum non praecipiatur neque viduae ut nubat, neque fratri ut uxorem defuncti fratris accipiat. Non quidem vidua, quia Iudith in castitate summa cum laude perseveravit, etsi nullos habuerit filios saltem superstites, cum nullibi eos Scriptura refert, quos tamen non est probabile tanto in triumpho non nominasse. Non etiam fratri, quia poterat iuri suo cedere. Denique ex tertio nihil concluditur. Illa namque verba non impositum praeceptum, sed repromissam benedictionem servantibus mandatorum divinae legis inferunt, ubi enim praemisit sacer textus: Si postquam audieris haec iudicia, custodieris ea, et feceris, custodiet et Dominus Deus tuus pactum tibi, benedicetque fructum ventris tui, et fructum terrae tuae. non erit apud te sterilis utriusque sexus tam in hominibus, quam in gregibus.

Conclusio secunda. — REVERA DEIPARA MARIA ILLAESA SUA VIRGINITATE CHRISTUM DOMINUM PEPERIT. Haec sequitur ex praecedenti, et

Probatur eadem auctoritate Conciliorum; maxime vero Concilii Calcedonensis in allocutione ad Martianum Imperatorem, ubi nomine Concilii haec efferuntur: Deus Patres excitavit velut luminaria in errore degentibus, qui fidei intelligentiam omnibus exposuerunt, et Incarnationis beneficium accurate praedicarunt: quemadmodum ab initio illius ex utero perfectum sit Mysterium, quomodo sit Dei genitrix, propter eum, qui virginitatem ipsi etiam post conceptum servaverit, et quem ut Deo dignum erat, uterum obsignarit. Quod autem obsignatum, et sigillo munitum aiunt Patres uterum Virginis post conceptum, aperte significant in ipso partu obligationem illam perstitisse. Confirmatur pariter ex prefato Isaiae vaticinio: Non enim (inquit S. Ambrosius Epist.) concepturam tantummodo Virginem, sed et parituram dixit. Unde concors est SS. PP. sententia Christum illaeso ac illibato Matris utero prodiisse. Sic S. Gregorius Nyss. Oratione De natali Domini: Puer, inquit, pannis involutus, et in praesepe requiescens: et illa post partum Virgo incorrupta Mater peperit Filium. Et Oratione De Occursu: Solus, inquit, ipse inexplicabili modo conceptus, et ineffabiliter natus, haud ante patefactam nuptiis virginalem aperuit vulvam, virginitatis signacula inviolata servans etiam post admirabilem processum. Idem docent Amphilochius pag. 26. S. Ephrem Oratione De

Margarita pretiosa, Sophronius in Epistola Synodica: Damascenus lib. 1. cap. 15. et plures alii Graeci Patres.— Eis pariter subscribunt omnes Latini, imprimis S. Ambrosius Epist. 7 Ad Siricium Papam, quod probat mysterio portae, cuius meminit Ezechiel cap. 44 vaticinio. Ecce porta est haec. Maria, inquit, de qua scriptum est, quia Dominus pertransibit per eam: et erit clausa post partum: quia Virgo concepit, et genuit. Quid autem incredibile, si contra originis naturalis modum peperit Maria et Virgo permanet, quando contra usum naturae, mare vidit et fugit, etc. Idem docet, et eadem utitur prophetica portae similitudine in lib. De institutione Virginis, cap. 7, concludit: Quae est haec porta, nisi Maria? Ideo clausa, quia Virgo. Porta igitur Maria, per quam Christus intravit in hunc mundum, quando virginali fusus est partu, et genitalia Virginis claustra non solvit. Venit intemerato septo parturiens, et inviolata integritatis duravere signacula, cum exiret ex Virgine, cuius altitudinem mundus sustinere non posset.— Hieronymus in cap. 1. Ezechielis mysterium illud explicans propheticae portae, per quam Deus Israël ingressus dicitur, haec adnotat: Pulchre quidem portam clausam, per quam solus Dominus Deus Israil ingreditur, et clausa cui porta est, Mariam Virginem intelligunt, quae et ante partum, et post partum Virgo permansit.— Augustinus pluribus in locis id etiam affirmat: ut in Sermone 21. Virgo genuit, quia Virgo concepit, inviolata peperit, quia in conceptu libido non fuit. Ubique miraculum: et sine corruptione gravida, et in partu Virgo puerpera. Item in Sermone 28. Videte miraculum Matris Dominicae. Virgo concepit, Virgo parturit, Virgo post partum permansit, etc. Dignum enim erat, ut Deo nascente meritum cresceret castitatis: nec per eius adventum violaretur integra, qui venerat sanare corrupta, nec per eum pudicitia corporalis laederetur, per quem donatur castitas spiritualis. Ipsi subscribit Gaudentius Episcopus Brixianus eiusdem aevi Tractatu 9. ubi inter caetera haec habet: Qui sine corruptela Matris conceptus creditur, cur non etiam sine corruptela editus praesumatur? Incorrupta Virgo peperit, quod intacta Virgo concepit: integritatem nascendo violare non potuit, qui venerat integrare naturam. Consentit S. Leo Papa in Sermone 1. De Nativitate, cap. 2. Veritas igitur, inquit, virgineae integritati nihil corruptius partus intulit: quia custodia fuit pudoris, editio veritatis. Idem fusius explicat S. Fulgentius, qui secundo Sermone De natali Domini idem assererat. De caelo, inquit, medicus transiens per Virginem, post transitum suum sinit illam Virginem permanere. Qui enim disrupta corporum membra in aliis poterat integrare tangendo, quanto magis in sua Matre, quod invenit integrum, potuit non violare nascendo? Crescit eius partu integritas corporis potius, quam decrevit: et Virginitas ampliata est potius quam fugata.— Facerem numerum, si omnes alios SS. Patres huius veritatis assertores vellem commemorare. Idipsum diserte docent Chrysologus Serm. 142. Eucherius Homil. De Virginis Conceptione. Ildephonsus quinarios edidit tractatus et sermones de illibata B. Mariae Virginitate, cuius strenuissimus fuit assertor et propugnator, Bernardus Serm. 33. In Cantica. Petrus Damianus Opusc. 86. c. 10. etc. Quibus aperte constat universalem esse Ecclesiae doctrinam, quod beatissima Maria Deipara Virgo nedum ante partum, sed etiam in partu fuerit.

OBIICIUNT HAERETICI nonnullos SS. Patrum et veterum Theologorum textus, quibus significare videntur B. Virginem in suo partu nil peculiare a caeteris hominum parientibus habuisse, et eamdem non fuisse Virginem in partu. Sic Origenes Hom. 11. in Lucam: Quemcunque de utero effusum matrum dixeris, non nisi aperit culvam matris suae. Dominus Iesus, quia omnium mulierum non partus infantis, sed viri coitus vulvam reserat: Matris vero Domini eo tempore vulva reserata est, quo et partus editus: quia sanctum uterum, et omni dignissime (venerationis) venerandum ante Nativitatem masculus omnino non tetigit. Eis subscribere videntur plurimi Patres tam Graeci, quam Latini, qui Virginis uterum in partu fuisse patefactum dicunt. Sic Athanasius Epist. ad Epictetum, Ambrosius in capite 2. Lucae: Hic, inquit, qui aperuit Matris suae vulvam, ut immaculatus exiret. Et Basilius, qui in oratione de Natali Domini, ait Christum appellari primogenitum, qui primus aperit vulvam, non qui post se alios fratres habeat, etc. At omnium apertissime Tertullianus lib. De carne Christi, c. 23. perspicue asserit B. Virginem in partu virginitatem amisisse, et in mulierem transiisse: nam inter caetera ait: quis proprie vulvam adaperuit, quam qui clausam patefecit? Caeterum omnibus nuptis patefacerunt: itaque magis patefacta est, quia magis erat clausa: utique magis non Virgo dicenda est, quam Virgo, saltim mater antequam nuptu. Et quid ultra retractandum est? cum hac ratione Apostolus, non ex Virgine, sed ex muliere editum filium pronuntiaverit, agnaveritque aperte vulvae nuptialem passionem. Similia habet pluribus, quibus quadrat illud Lucae 2. quo significatur convenire Christo istud desumptum ex c. 13 Exodi: Omne masculinum adaperiens vulvam sanctum Domino vocabitur.— Respondeo, omnes illos SS. Patres, aut veteres Theologos per aperitionem vulvae, non significare pertractum, interruptumque fuisse in Virgine Deipara integritatis sigillum, sed dumtaxat, quod revera ex Virginis utero processerit. Nec certe alia fuit eorum mens, si Tertullianum, et Origenem excipias, qui cum haeretico spiritu laboraverint in plurimis, etiam hoc in capite a veritate Catholica exorbitasse mirum videri non debet. Quantum ad S. Lucam dico eum circumlocutione primogeniti adaperientis vulvam, voluisse dumtaxat significare Christum ex Virgine ortum duxisse, sive interim exierit ab ea more consueto cum reseratione claustri, sive non. Quamobrem aperire vulvam nihil aliud proprie significat, quam nasci et ex materno utero prodire, quo certe loquendi modo ideirco usi sunt praefati SS. Patres, quod ita fert communis et naturalis foetus profundendi modus, ut aperto utero in lucem exeat.

OBIICIUNT 2. Illud Lucae 2. quo significatur B. Mariam indiguisse purificatione, ac proinde legi naturae cum caeteris mulieribus in pariendo fuisse subditam, ac illam forte emisisse per aperitionem uteri cum alluvione sanguinis et dolore.— Verum respondet S. Ildephonsus lib. contra eos, qui disputant de perpetua virginitate Mariae, ideirco Evangelistam dicere, Postquam impleti sunt dies purgationis eius, Mariae; non quia illa purgatione ullius delicti aut maculae indigeret, sed quia ipsa morem gerere voluit Filio, qui ex ipso, quod de muliere factus est, legem Presentationis implere voluit. Et lex est, inquit, completio dierum secundum consuetudinem legis, et non secundum necessitatem Purificationis: quia beata et intemerata et incorrupta permansit, nullis coinquinata sordibus, nullis vexata earum cruciatibus; ex quibus patet diversam fuisse purgationem Mariae, et aliarum mulierum, nam caeterae mulieres ideirco purificationis ritus ac caeremonias observabant, ut corporis et animae sordes eluerent; Virgo autem beatissima non ex ulla necessitate, sed dumtaxat ex humilitate et peculiari sua in Deum observantia sese purificationis legi subiecit.

Conclusio tertia. — MARIA DEIPARA SEMPER ILLIBATA VIRGO POST PARTUM PERMANSIT. Haec est pariter de fide, ut constat ex Conciliis in priori Conclusione laudatis, quae beatissimam Mariam semper fuisse Virginem aperte pronuntiant. Probatur similiter ac firmatur, non solum ex laudatis SS. Patrum auctoritatibus, necnon ex voto de servanda perpetuo Virginitate a beatissima Virgine emisso; verum etiam ex eo, quod plurimi a SS. Patribus indubitatum existiment, S. Iosephum etiam votum Virginitatis emisisse, ac fuisse virginem cum Maria nupsit. Licet enim quamplures auctores Graeci in ea fuerint sententia, ut assererent Iosephum ex priori uxore alios procreasse filios, quos ideirco volunt in Evangelio Fratres, et Sorores Domini nuncupari, eo quod a Iosepho, qui Pater Christi putabatur, procreati fuerant antequam B. Virginem in uxorem duceret; ut affirmaverunt Origenes in illud Matth. 12. Nonne mater eius dicitur Maria? Chrysostomus Homil. De Annuntiatione apud Lipomanum. Eusebius lib. 2. cap. 1. Epiphanius haeresi 5. 28. 78. Nicephorus lib. 1. cap. 21. Theophilactus in Matth. 13. Euthimius in Matth. 11. etc. quibus consentire videntur quidam Latini Hilarius, Can. 1. in Matth. Ambrosius lib. De institutione Virg., cap. etc.; nihilominus Iosephum virginem fuisse acerrime probant Hieronymus, qui in tractatu contra Helvidium ait: Tu dicis Mariam virginem non permansisse: ego mihi plus vindico, etiam ipsum Iosephum virginem fuisse per Mariam, ut ex virginali coniugio virgo Filius nasceretur. Si enim in eam sanctam fornicatio non cecidit, et aliam eum uxorem habuisse non scribitur: Maria autem quam putatus est habuisse, custos potius fuit quam maritus: relinquitur virginem permansisse cum Maria, qui Pater Domini meruit appellari. Similia habet in illud Matth. 12. v. 19: Ecce mater mea, et fratres mei. Augustinus Serm. 11. in Nativitate Domini: Habe, Ioseph, cum Maria coniuge tua communem virginitatem membrorum, quia de virgineis membris virtus nascitur Angelorum, etc. Huic sententiae caeteri omnes qui vixerunt Latini Patres consenserunt, adeo ut Petrus Damianus Epist. 11. ad Nicolaum summum Pontificem, magna fiducia dicat, Ecclesiae fidem in eo esse, ut non modo Deipara, verum etiam putativus Pater, atque nutritius Virgo haberetur. Certe quidem quantum probabilitate, et coniecturis agere licet: quomodo non homini Virgini Deus Virginem, ex qua carnem suscepturus erat, tradidisset, si ipse homo ex hoc mundo migraturus ad Patrem, eandem iam senescentem, non nisi Virgini commendavit? Quomodo Christus verus Agnus, qui solos virgines suum in consortium admittit, Patrem putativum tot filiis iam expertum admisisset? Quomodo Christus, qui pascitur inter lilia, inter Mariam et Iosephum Virgines non fuisset deliciatus?

Haec autem Latinorum Patrum sententia in universum confirmari hac unica ratione potest, qua sola nituntur Graeci. Nam si Iosephus aliam uxorem duxisset, fuisset itaque Maria, quae dicitur Iacobi, et Ioseph, quia fuit Mater eorum: hi enim inter alios saepe fratres Domini vocantur: at eam non potuit habere uxorem, ea enim prius emori debuisset, quam Iosepho licuisset cum alia contrahere: at illa non erat mortua, dum Iosephus cum Virgine matrimonium iniit: nam quo tempore Christus mortuus est, erant aspicientes a longe mulieres, inter quas erat Maria Iacobi, et Ioseph, etc. Matth. 27. et Marci 15. Hoc unicum reponi posset a Graecis, aut Iosephum duas simul habuisse uxores: aut cum Chrysostomo asserere illum priori uxore repudiata Virginem duxisse.

Iterum neutrum dici potest. Non quidem primum, quomodo enim de illius uxoris nullam mentionem Evangelistae fecissent? Quomodo non aliquando cum ea, utpote domestica et familiari, nullum sermonem Christus habuisset? Non etiam secundum; quis enim credat ipsam a Iosepho repudiatam, cum ea iuxta crucem stare voluisse? non aegre tulisset praesentiam illius, quae suum in thorum successisset.

OBIICIUNT HAERETICI quaedam Scripturae testimonia, ex quibus inferri videtur Iosephum ex Maria alios filios post Christum natum genuisse. Primo quidem illud significari videtur per haec verba Matthaei: Cum esset desponsata mater eius, (scilicet Christi) Maria Ioseph, antequam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu Sancto. Ex quibus inferebat Helvidius, teste S. Hieronymo, nisi foret ut aliquando convenire deberent, non diceret Evangelista, antequam convenirent: nam de non conventuris, haec verba nequaquam dici poterant, sicut de non pransuro dici non potest, antequam pranderet: consequens est ergo, quod eam aliquando cognoverit. Secundo ibidem de Iosepho Mariae sponso dicitur: Non cognoscebat eam donec peperit Filium suum primogenitum. Tertio. Christus ibidem dicitur filius primogenitus Mariae: sed primogenitus non dicitur nisi comparatione facta cum aliis postea genitis: cum igitur Maria dicatur peperisse primogenitum, oportet quod alios deinde pepererit.— Verum respondeo, praefatos Scripturae textus nullatenus haereticis patrocinari. Non quidem primum: nam, ut egregie reponit B. Hieronymus in Opusculo adversus Helvidium, et in commentario super 1. c. Matthaei: Quod dicitur antequam convenirent, non sequitur, ut postea convenerint, sed Scriptura quod factum non sit ostendit: illa enim particula, antequam, non semper importat aliquid postea faciendum; nam ex eo, quod Helvidius dicatur morte praeventus antequam paenitentiam ageret, non sequitur, quod postea egerit: sic dicitur navis periisse antequam ad portum appulisset, cum tamen eo postea non pervenerit. Ita secundum dictum adverbium donec solum exprimere id quod dubium esse potuisset, relinquendo id quod certum est, velut a fortiori intelligendum. Voluit igitur Evangelista significare, quod Ioseph non cognoverit Mariam ante partum, de quo maxime poterat esse dubitatio, insinuans multo minus postea virum iustum voluisse tangere, ac veluti contaminare templum Dei, Spiritus Sancti sacrarium, Dei ac Domini sui Matrem. Frequentes autem similes sunt in Scriptura sacra locutiones: sic Genes. 8. dicitur de corvo in arca Noe: Non revertebatur donec siccarentur aquae, exex quo non licet inferre eum post inductam siccitatem fuisse reversum in aream. Sic Danielis 6. de accusatoribus huius Prophetae in lacum Leorum proiectis dicitur: Non praevenerunt usque ad pavimentum, donec eriperent eos leones, ubi non significatur quod postea ad pavimentum pervenerint. Sic pariter Psal. 109. dicitur: Sedes a dextris meis donec ponam inimicos tuos, etc. Et 1. ad Cor. 15. Oportet illum regnare donec ponat omnes inimicos, etc. Quis autem exinde inferat Christum a dextris Dei non amplius sessurum, et regnaturum cum expugnati fuerint omnes illius nominis et religionis impugnatores! A fortiori dico primogenitum idem ibi significare, quod primo natum, seu ante quem nullus alius natus est, licet sit unigenitus, ut explicat S. Hieronymus in Opusculo contra Helvidium n. s.: ita quod omnis unigenitus sit primogenitus; non tamen omnis primogenitus sit unigenitus. Quam explicationem probat ex illo Numerorum 18. Quidquid primum aperuerit vulva carnis, quod offerunt Domino, sive ea hominibus, sive de pecoribus fuerit, tui iuris erunt: sed dumtaxat ut pro homine primogenito pretium accipiatur. Argumentatur autem pulchre in hunc modum: si primogenitus hominis ille tantum est, quem sequuntur fratres alii, tamdiu Sacerdotibus primogenitus hominis non debeatur, quamdiu alius frater non fuisset procreatus.

OBIICIUNT 2. Omnes illos Scripturae textus, quibus aliqui dicantur fratres Domini: sic Matthaei 12. Ecce mater tua, et fratres tui foris stant quaerentes te. Et Ioan. 2. Post haec descendit Capharnaum ipse, et mater eius, et fratres eius, etc.— Respondeo cum S. Hieronymo lib. contra Helvidium, aliquos quidem fratres Domini appellari, non quod ex eadem cum eo matre sint geniti, sed quia erant consanguinei. Quatuor enim modis aliqui fratres dicuntur in Scriptura sacra: Primo quidem natura, quia sunt ex eodem parente, ut Iacob, et Esau. Secundo gente, et natione, sic Israëlitae omnes dicuntur fratres, ut Deut. 15. Si autem emeris fratrem tuum, qui est Hebraeus, etc. Rom. 9. Optarem enim ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis. Tertio cognatione, qui sunt oriundi ex eadem familia, qua ratione Abraham, et Loth dicuntur fratres Gen. 13. sicut Iacob, et Laban, Gen. 29. Quarto denique affectu: sic Christus Dominus Ioan. 20. Apostolos suos fratres appellavit. Certum est autem illos in obiectione commemoratos non appellari fratres Domini prima ratione fraternitatis, neque etiam tantum secunda, et quarta: alias quicumque discipulus, imo et quilibet de populo Iudaico, frater Domini posset appellari. Restat igitur eos dici Domini fratres ratione cognationis.

Quaeres: quinam, et quo gradu consanguinitatis dicti fuerint fratres Domini?— Respondeo ad primum, quatuor dumtaxat homines in sacra Scriptura ita fuisse appellatos, puta Iacobum, Iosephum, Simonem, et Iudam, ut legimus Matth. 13. Nonne hic est fabri filius? nonne mater eius dicitur Maria, et fratres eius Iacobus, et Ioseph, et Simon, et Iudas? Et sorores eius nonne omnes apud nos sunt? Iterum ad Gal. 1. Iacobus frater Domini vocatur. Et Act. 1. memorantur iterum Iacobus, Simon, et Iudas, ibi tamen non dicuntur fratres Domini, sed solum dicuntur perseverasse in oratione cum

Maria Matre Iesu, et fratribus eius, puta discipulis, qui erant fratres affectu: unde continuo subditur: In diebus illis exsurgens Petrus in medio fratrum dixit: Viri fratres, etc. Nec refert, quod S. Chrysostomus homil. ⟦?⟧ in Matth. affirmet Ioannem Evangelistam etiam dictum fuisse fratrem Domini: non enim video, quo fundamento illud possit asserere, cum nusquam in Scriptura sic nominatus inveniatur, tametsi nominari potuerit.— Respondeo ad secundum, communem sacrorum Interpretum esse sententiam cum S. Hieronymo, omnes illos fratres et sorores Christi nominatos ex eodem thoro, iisdemque genitoribus oriundos esse; quod sic contra Baronium in Apparatu num. 6 evinco: si diverso patre, matreque diversa geniti dicerentur, maxime quia, inquit Baronius, Iacobus, frater Domini cognominatus, dicitur Filius Alphaei Matth. 10. Marci 3. et Act. 1. Constat autem Iosephem fuisse fratrem Iacobi, nam Marci 15. dicitur Maria Iacobi Minoris, et Iosephi mater: ac proinde uterque erat filius Alphaei: solet enim Scriptura filios nomine Patris nominare, sic v.g. alter Iacobus dici solet filius Zebedaei: unde sequitur, ait Baronius, Simonem et Iudam non fuisse fratres Iacobi, quia non referuntur cum duobus Mariae filiis.— Confirmatur ex Egesippo, qui apud Eusebium lib. 3. cap. 10. et 16. affirmat S. Simonem, et Iudam filios fuisse Cleophae, non autem Alphai: Cleophae autem, et Alphai coniuges nomine Mariae appellabantur, et una a viro dicta Maria Cleophae, alia a filiis Maria Iacobi, et Salome nominabatur: Mariam autem Iacobi, et Cleophae omnino diversas esse inferri videtur, ex eo quod Ioan. 19. Maria Cleophae dicitur stetisse iuxta crucem Iesu; Maria vero Iacobi dicitur Matth. 27 et Marci 15. a longe stetisse una cum aliis mulieribus; quae duo in eandem mulierem cadere non possunt; ac proinde, inquit Baronius, certum est quatuor illos, qui fratres Domini appellantur, diverso patre, diversaque matre esse oriundos. Iacobum quidem, et Ioseph ex Alphao, et Maria Iacobi: Iudam autem et Simonem ex Cleopha, et Maria Cleophae. Haec Baronius. Verum haec ratiocinatio nulla est: nullumque istud fundamentum Baronii: igitur, etc. Probatur minor: constat enim Iudam et Simonem esse fratres germanos Iacobi, Iudas enim initio suae epistolae canonicae se nominat fratrem Iacobi, Iudas Iesu Christi servus, frater autem Iacobi, non quidem Iacobi Zebedaei: ergo Alphai. Nec valet dicere eum se fratrem nominare generali tantum ratione, propter familiae cognationem, hoc, inquam, non valet: Primo quia sine fundamento id dicitur. Secundo, quia nulla videbatur peculiaris ratio, ob quam silentio obito naturali fratre suo Simone, alterius sola generali ratione fratris cognomen usurpasset. Tertio, hac ratione potius dici debuisset frater Petri, utpote Apostolorum Principis: ergo cum se Iacobi fratrem nominat, tenendum est ipsum de fratre suo germano intelligendum. Ideo autem solius Iacobi meminisse arbitror, quod Iacobus Maior natu esset, ideoque honoris causa nomen illius expressit, non secus, ac cum quis vult se agnosci ex aliquo fratre suo, eum nominat, qui est primus, et caput in familia.— Ad confirmationem dico, nullam fidem deberi Egesippo: si enim hic in re audiendus esset Egesippus, cur non audiendus pariter, cum ibidem dicit Iosephum ex alia uxore filios genuisse? sicut enim ipsi in utroque fidem fecit Eusebius, utrique pariter, aut neutri facere deberet Baronius: at fidei ei denegat circa duo connubia Iosephi: igitur denegare debet circa Alphaeum et Cleopham ut diversos homines. Quid enim officit si Cleopham et Alphaeum unicum hominem proferamus, sed binominem?— Nec etiam movere debet, quod videatur diversa a Maria Iacobi dicta Alphai coniuge, propterea quod una iuxta crucem, alia a longe stetisse legitur: Haec enim ratio nulla prorsus est. Enimvero dicendum esset pariter duas fuisse Marias Magdalenas: nam Matth. et Marc. de ea dixerunt: Inter quas erat Maria Magdalene, etc. nempe inter eas mulieres, quae a longe aspiciebant: Ioannes autem ait: Stabat iuxta crucem Iesu Mater eius, et soror matris eius Maria Cleophae, et Maria Magdalene. Quomodo autem haec de eadem dici potuerint, arbitror ita conciliandum, ut primo illae mulieres una cum Virgine iuxta crucem steterint, auditurae ultima Christi morientis verba: cum autem Matrem suam Ioanni commendasset, animamque exhalasset, inde aut urgente nimia tristitia, aut impellentibus militibus aliquantulum recessisse, et inde spectasse, quae contingerent. Qualiter vellem etiam intelligi, quod scribit Lucas: stabunt autem omnes noti eius a longe, et mulieres, quae secutae eum erant a Galilaea haec videntes. Non quod omnia a longe viderint, sed ea solum quae post earum recessum contigerunt. Dicendum ergo Mariam Cleophae sic nominatam, vel quia a Patre Cleopha genita, vel quia marito Alphao et Cleopha binomine tradita, vel quia Cleophas proprio nomine, Alphaeus autem subnomine diceretur. Hinc mihi probatur magis S. Hieronymi lib. Contra Helvidium, et in cap. 12. Matthaei, quam Baronii sententia. Inferendum ergo eos fratres Domini dici, quasi subcognati, nempe geniti a Maria, Cleophae filia, et B. Virginis sorore, seu potius consobrina, ut refert Hipolytus Martyr, qui apud Nicephorum lib. 2. cap. 3. haec profert: Tres fuerunt sorores Bethleemiticae, filiae Mathan sacerdotis, et Mariae coniugis eius, sub ⟦Cleopatra?⟧, et ⟦Asopis?⟧ Persarum regno, et ante Herodis Antipatris filii regnum. Primae Mariae: Secundae Sobae: Tertiae Annae nomen erat. Nupsit prima in Bethleem Maria, et peperit Salomem obstetricem: nupsit quoque secunda itidem in Bethleem Sobae, et genuit Elisabeth: nupsit postremo tertia Anna in terra Galilaeae, et protulit Mariam Dei genitricem. Ut autem haec debito ordine pandantur, hanc genealogiam sic arbitror esse texendam. Maria nupsit Cleophae, ex quo genuit alteram Mariam, quae Ioan. cap. 19. dicitur Maria Cleophae, et soror, idest, consobrina B. Virginis; ex hac et Alphao viro eius prodierunt Iacobus Minor, Ioseph, et Simon, et Iudas, qui dicuntur fratres Domini: et sorores eius, Maria, et Salome. Aperte enim Maria declaratur mater Iacobi, Iosephi, et Salome, Matth. 27. v. 56. et Marci 15. v. 40. ubi legimus ad crucem Domini adstitisse mulieres de longe aspicientes, inter quas erat Maria Magdalene, et Maria Iacobi Minoris, et Ioseph mater, et Salome. Sobae autem ex uno ex sacerdotibus sibi in matrimonium copulato, genuit Elisabeth, quae propterea Luce cap. 1. v. 5. dicitur de filiabus Aaron: haec autem ex Zacharia genuit Ioannem Baptistam. Anna autem ex tribu Davidica secundum lineam maternam, ut coniicio ex S. Damasceno Orat. 2. De Nativitate B. Mariae, ubi S. Annam alloquens, ait: Quam beata domus David, ex qua prodiisti! non secundum lineam paternam, ut supra dixi: ergo secundum maternam: ea, inquam, ex S. Ioachim genuit B. Virginem

Mariam. Ex quibus refellitur eorum sententia, qui dicunt S. Annam tribus maritis nuptam, tres ex iis suscepisse filias; quae enim ex certiore nupta, ac proinde minus casta, purissimam Virginem prodiisse existimaret?

NOTANDUM 1. Nemini Catholicorum esse dubium Virginem Deiparam aeterna beatitudine donari, et sanctissimam eius animam super omnes beatarum Mentium Ordines esse sublimatam; eam quippe veritatem publice confitetur sancta mater Ecclesia, quae solemnem Virginis in caelum assumptae non solum testivum diem celebrat, sed etiam in officio divino, quod ea ipso die in Dei gloriam, et assumptae Virginis honorem religiose persolvit, inter caetera illius triumphalis Assumptionis encomia, hoc effert: Exaltata est sancta Dei Genitrix super Choros Angelorum et caelestia regna. Quam itidem veritatem SS. Patres, quotquot assumptae Virginis Deiparae laudes celebrarunt, apertissime testantur, ut legere est in eorum Oraculis ac sermonibus, maxime apud Bernardum in sermonibus de Assumptione B. Mariae; hic enim, ut caetera sileam, Serm. 1. diserte pronuntiat: Nec in terris locus dignior uteri virginalis templo, in quo Filium Dei Maria suscepit, nec in caelis regali solio, in quo Mariam hodie Mariae Filius sublimarit, etc. Unde Epist. 174. quae est ad Canonicos Lugdunenses pie non minus, quam eleganter admonet: Exalta denique exaltatam super Choros Angelorum, ad caelestia regna. Haec mihi de illa cantat Ecclesia, et me eadem docuit decantare. Ego quod accepi, securus et teneo et trado; quod non, scrupulosius, fateor, admiserim. Accepi sane ab Ecclesia illum diem cum summa veneratione colendum, quo assumpta de saeculo nequam caelis quoque intulit celeberrimorum festorum gaudiorum. Unde sola superest aperienda, ac declaranda veritas, utrum Virgo Deipara non anima solum, sed et corpore in exelsum sit assumpta, ac super omnes Angelorum Ordines sublimata.

NOTANDUM 2. Cum Duvallio quaest. De Immaculata Conceptione Virginis, art. 6. varios esse, sed potissimum tres certitudinis gradus in materia fidei. Primus est, quando res absolute tide credenda est, ut Deum esse Creatorem Caeli et Terrae, etc. Secundus, quando res proxime accedit ad fidem, ut quod ab omnibus fidelibus creditur. Tertius vero, quando fidei est consentanea. Communior autem sententia est corpoream Deiparae Virginis Assumptionem non esse certam certitudine fidei primi generis. An autem aliquem ex duobus aliis certitudinis gradum obtineat, prudens ex dicendis iudicabit lector.

NOTANDUM 3. Discrimen esse inter credere aliquid pia fide, et credere fide catholica: fides enim Catholica omnimodam habet certitudinem; pia autem fides tantam certitudinem non obtinet, sed habet ita probabilem, ut formidinem in contrarium expellat, et longe sit maior, quam quae haberi potest per cognitionem cuiuslibet scientiae naturalis. Ut autem hanc certitudinem sibi vindicet pia fides, tres condiciones exigit, ut docet Gerson Tract. De Puella Aurelianensi: Prima: quod res illa ad pietatem et devotionem spectet, qualia sunt, quae in commendationem Dei et Sanctorum proponuntur. Secunda, quod sit valde probabilis, ex communi fidelium narratione aut attestatione. Tertia, quod Ecclesiae Praelatibus haec relatio et obtestatio nota sit, nec ab eis improbetur, sed potius toleretur. Certum est autem sententiam de Assumptione corporea Deiparae Virginis his tribus conditionibus affici, et insuper habere non solum plurimos Patres, et SS. Doctores in sui patrocinium et assertionem, sed etiam communi Ecclesiae sensu ac consensu firmari, ut docet Petrus Aurelius in assertione Epistolae Antistitum Galliae, ubi cum dixisset: Quidquid Ecclesiae consensui adversatur, semper erroneum, aut Dei verbo contrarium est, quia omnis Ecclesiae consensus certo Dei verbo, scripturaque continetur, aut fidem prorsus Catholicam continet: etsi certitudinem habeat omni humana maiorem, ideoque illi obstrepere, sit erroneum; statim subdit: Beatam Virginem Deiparam corpore, et anima in Coelum ivisse, verissima doctrina est, Ecclesiae consensu fulta; nec qui eam neget ut erroris reus sit; haereseos erit, aut Dei verbo refragatur, in quo de ea nihil extat. Quibus verbis significat doctrinam de Assumptione corporea illum certitudinis gradum obtinere, qui non solum maior sit omni humana fide, sed etiam ipsi non possit quis refragari absque erroris nota. His ita praelibatis, sit

Conclusio unica. — CORPOREA DEIPARAE VIRGINIS IN CAELUM ASSUMPTIO PIE AC RELIGIOSE A FIDELIBUS CREDITUR ET ASSEVERATUR. Haec Conclusio receptissima est apud omnes Catholicos, firmaturque validissimis rationibus et momentis, quae maioris claritatis ac facilitatis gratia, sub distinctis sequentibus paragraphis proponere ac expendere iuvat.

§ 1. — PROBATUR ASSUMPTIO CORPOREA VIRGINIS DEIPARAE EX INSTITUTIONE ANNUI DIEI FESTIVI IN EIUS HONOREM ET SUB ILLIUS TITULO. — Ecclesia festivum diem non celebrat in assertionem alicuius Mysterii, aut venerationem sanctitatis, quin mysterium istud, aut illius sanctitatem, in cuius honorem festum agit, pro confesso et indubitato habeat: at iam a plurimis retro saeculis Ecclesia festivum diem egit in honorem Assumptionis animae et corporis Deiparae Virginis: igitur Ecclesiae sententia est Virginem Deiparam anima simul et corpore in Caelum esse assumptam et receptam. Maior patet ex S. Bernardo Ep. 174. ubi ex festo Nativitatis Virginis Deiparae colligit eam in utero fuisse sanctificatam: Ortum Virginis didici, inquit, in Ecclesia, et ab Ecclesia indubitanter habere festivum, et sanctum, firmissime cum Ecclesia sentiens utero eam accepisse, ut sancta prodiret, etc. Et infra: Nec fallitur omnino sancta Ecclesia, sanctum reputans ipsum Nativitatis eius diem, et omni anno cum exultatione universae terrae votiva celebritate suscipiens. Constat etiam ex eis, quae diximus pag. 792. Minor vero, in qua maxime difficultatis cardo vertitur, probatur primo auctoritate SS. Patrum, qui ab ipsis Apostolis ad nos usque tradita traditione solemnitatem illam in Deiparae Virginis assumptione ab Ecclesia celebrari solitam derivarunt, nam, ut praclare ait S. Augustinus lib. 4. De Baptismo, cap. 21. Quod universa tenet Ecclesia, nec Conciliis institutum, sed semper retentum est, nonnisi auctoritate institutum traditum rectissimo creditur: at festum Assumptionis Deiparae Virginis ab Ecclesia solito celebrari, significat S. Bernardus Epistola mox laudata, ubi ait: accepi ab Ecclesia illum diem cum summa veneratione colendum, quo assumpta de saeculo nequam caelis quoque intulit celeberrimorum festorum gaudiorum; ac si diceret: sunt dies festi, qui quo tempore inceperint compertum habemus: de festo autem Assumptionis B. Mariae, non aliud nobis apparet, quam ipsius Ecclesiae nascentis exordium, qualiter Marius Victorinus Episcopus Reatinus in Scholiis in Hieronymum S. Bernardi verba expendit; sic enim scribit: Assumptam fuisse Virginem una cum corpore e monumento, in quo deposita fuerat, omnis Ecclesia credit et celebrat: eius tertii diei festum ubique celebrandum Apostoli, ut auctor est Bernardus, statuerunt. Fateor tamen festum istud nonnisi diuturno temporis successu ab universa prorsus Ecclesia esse celebratum, nam Andreas Cretensis Orat. 2. De Dormitione B. Virginis, ait: Mysterium est, hactenus quale paucis celebratum, quod tamen omnibus iam amori ac desiderio habeatur. Porro ipsis Apostolorum temporibus celebratam fuisse Assumptionis Deiparae solemnitas, non leve modis est indicium, quod ab eius obitu coli coepit, et illius quotidiana in Missa sacrificio commemoratio fieri, ut docet Liturgia S. Iacobi, in qua haec leguntur; Conmemorantes sanctissimam, immaculatam, gloriosissimam Dominum nostrum Matrem Dei et semper Virginem Mariam cum omnibus Sanctis et Iustis. Si autem ex tunc ortum habuit illius cultus, facile in animum inducere licet die festo ac solemni eius Assumptionem fuisse celebratam. Si enim apud Clementem lib. 8. Constitutionum Apostolicarum cap. 39. praecipitur fidelibus, ut in festis Apostolorum, et in die S. Stephani Protomartyris quiescant ab operibus servilibus, quis dubitet idem ab iis sanctitum ac constitutum in ipso die transmigrationis beatae Virginis, quam tanto affectu, tantaque veneratione, dum in terris ageret, fideles omnes coluerant? Adde quod ab ipso nascentis Ecclesiae primordio celebrata sit Sanctorum, praesertim Martyrum solemnis memoria in ipso die, quo e vivis excesserant, ut apparet ex Epistola Ecclesiae Smyrnensis apud Eusebium lib. 4. Historiae c. 15. ubi de S. Policarpo Apostolorum discipulo sic scribitur: Qua in loco, et iam nunc praestante Domino solemnes agimus, celebresque conventus, maxime quidem in die Passionis eius, sed et cum earum memorias qui prius passi fuerant, celebramus, ut sequentium animi per praedecessorum viam exemplis suscitentur. Quis autem neget idem praestitum in celebranda memoria mortis et Assumptionis B. Mariae? quae fortasse quoniam singulis hominibus erant pervia, ideo a nullis eorum, quorum scripta ad nostra tempora devenere, litteris fuerunt consignata. Nihilominus festum Assumptionis Deiparae Virginis temporibus S. Hieronymi et Augustini celebratum fuisse, asserit Iacobus Pamelius in Liturgicis, idque constat imprimis ex Comite, seu Lectionario Hieronymi, in quo celebrandum Missae officium hoc ordine describitur: In Assumptione Mariae. Lectio libri Sapientiae. In omnibus requiem quaeritur. Sequentia sancti Evangelii secundum Lucam. Intravit Iesus in quoddam castellum. Quae in hodiernum usque diem eodem modo in Ecclesia leguntur. — Constat etiam ex Officio, et Praefationibus Ambrosianis, tum in Vigilia, tum in festo Assumptionis.

Et quidem in festi haec est Praefatio, iucundum, et salutare: nos te, Mater, sacratissimis carminibus exultantibus animis laudare, benedicere, et praedicare. Inter quas beata Dei Genitrix intemerata Virgo Maria gloriosissime fulget, cuius Assumptionis diem omni devotione colendum, praesenti sacrificio celebremus. Per Christum. — Hoc ipsum maxime apparet ex Martyrologio Eusebii nomine S. Hieron. evulgato, eo quod ipse illud ex Graeco Latinum fecisse credatur: in eo namque legimus 1°. Kalend. Septembris. Assumptio sanctae Matris Domini nostri. Constat ex Nicephoro, qui scribit a Mauricio Imperatore latam esse legem de Assumptionis festo. Vixit autem Mauritius anno 583. Caeterum quanta solemnitate celebratum tuerit idem festum primis Ecclesiae temporibus, apparet non solum ex statuto Leonis IV. quo praecipit, ut Octavae festi Assumptionis per universam Ecclesiam celebrarentur: Octavae namque assignari non solent nisi solemnioribus festis. Idem constat ex responsione Nicolai I. ad consulta Bulgarorum, ibi enim inter ieiunia antiquitus a fidelibus servari solita recenset ieiunum, ante solemnitatem Assumptionis sanctae Dei Genitricis, et semper Virginis, et Dominae nostrae.

Repones, non esse verisimile festum Assumptionis fuisse ab ipsa nascentis Ecclesiae primordio per universam Ecclesiam celebratum, ac fidelibus notissimum: siquidem tempore Caroli Magni hoc revocabatur in dubium, num festum istud celebrandum esset, ut patet ex eius Capit. lib. 1. c. 116. ubi agens de festis celebrandis ait: De Assumptione sanctae Mariae interrogandum reliquimus, hoc est, utrum sit celebrandum, necne: igitur tunc temporis festum ubique, maxime in Galliis, non erat celebre.

Respondeo, illum non esse Caroli verborum sensum: aperte namque constat ante ipsius Imperatoris tempora diem festivum Assumptionis sanctae Mariae non solum in Galliis fuisse celebrem, sed et in eo cessandum ab omni prorsus opere servili, et forensi, idque ex praecepto Ecclesiastico; nam id iam decretum fuerat a Chrodegando Episcopo Metensi in regulis ab ipso editis, quas ipse suae Ecclesiae praescripsit, regnante patre Caroli Magni Pipino, qui vixit ante annum 750; legimus enim cap. 86. Intimare complacuit, ut nos, et Clerus noster, festivitatibus Dei, et sanctae Mariae, vel 12. Apostolorum, quorum usus est in ista Provincia, celebrare: in quantum Deus possibilitatem dederit, Officium divinum diu, noctuque procuremus. Et cap. 17. festum ipsum Assumptionis inter praecipuas solemnitates celebrari solitas commemorat. Scribit enim: In solemnitatibus praecipuis, idest, Natali, et octava, et in Epiphania Domini, et Pascha, et in Ascensione Domini, et in Pentecoste, et in sanctorum festivitatibus, idest, S. Stephani, et S. Ioannis Evangelistae, et in solemnitate Infantium, et in Purificatione, et in Assumptione sanctae Mariae: similiter in beatorum Apostolorum festis, et S. Ioannis Baptistae, et S. Laurentii, et S. Martini, sive in Votali cuiuslibet sancti, cuius honor in qualibet Parrochia specialiter celebratur, plenarium Officium celebretur, et his reficiatur. Quin et antiquior probatur esse eadem solemnitas ex Statutis Synodalibus Ecclesiae Rhemensis per Dominum Sonnatium Archiepiscopum Rhemensem anno 633. Nam cap. 20. haec habentur: Festa ab omni opere forensi excidenda, et cum debita veneratione celebranda. haec sunt: Nativitas Do- mini, Circumcisio, Epiphania, etc. Assumptio B. Mariae eiusdemque Nativitas, etc. Idipsum apparet ex eo, quod ante Pipinum Regem Galliae, Ecclesiae Gallicanae divina persolverent officia secundum morem, formam, et ritum Romanae Ecclesiae, ut refert Hugo Menardus in praefatione libri Sacramentorum S. Gregorii; in cuius rei confirmationem haec adducit, ex epistola Caroli Calvi ad Clerum Ravennatem, ubi sic Carolus loquitur: Nam et usque ad tempora patris nostri Pipini, Gallicanae Ecclesiae non aliter, quam Romana et Mediolanensis Ecclesiae celebrant. Atque illud idem tum Hilduinus in Areopagiticiis, tum etiam Valfridus Strabo, ac Sigibertus in Chronicis, aliique multi testantur. Quae cum ita sint, consequens est, quod non alio Missali utebantur Ecclesiae Gallicanae, quam illo ipso Romano, nimirum Sacramentario S. Gregorii, quod utique pluribus probari potest; maxime vero auctoritate Concilii Rhemensis, ut legitur apud Burchardum cap. 97. libri tertii, ubi ita habetur: Expleta Missa, Calix cum patena, et sacramentorum liber cum vestibus Sacerdotalibus, in mundo loco sub sera recondantur. Patet etiam ex Amalario, qui Legationem Constantinopoli agens, ibidem obiisse dicitur circa annum 818; is enim de Sacramentariis, et Antiphonariis saepe mentionem facit, etc. At in libro illo Sacramentorum S. Gregorii apertissime declaratur Assumptio corporea beatissima Virginis: igitur ex tunc apud Ecclesias Gallicanas festum istud agebatur. — Unde ad praefata verba ex Capitularibus Caroli Magni, dico ibi nil aliud significari, quam quod consulendi essent Episcopi utrum, sicut fieri solebat, solemni ritu celebrandum esset Deiparae Virginis Assumptionis corporalis festum. Cum enim illo tempore suborta fuisset de assumpto in Caelum Virginis corpore quaestio, noluit in recensendis anni celebritatibus, quas in tota sua ditione observari praecipiebat, pro sua auctoritate notam controversiam de Assumptione corporali B. Virginis definire, statuendo celebrandum esse festum illius Assumptionis: sed cum probe nosset istiusmodi causas ad Episcopale iudicium pertinere, Episcopos hac de re consulendos, atque interrogandos censuit; ait enim: Haec sunt festivitates in manu, quae per omnia venerari debent. Natalis Domini, S. Stephani, Ioannis Evangelistae, Innocentium, Octava Domini, Epiphania, Octava Epiphaniae, Purificatio, sanctae Paschae dies, Litania maior, Ascensio Domini, Pentecostes, S. Ioannis Baptistae, SS. Petri et Pauli, S. Martini, S. Andreae: De Assumptione S. Mariae interrogandum relinquimus. Hoc est, consulendi sunt Episcopi num quartam populi inscitia, aut superstitione festum Assumptionis inductum reiici debere existimarent; an vero sedata ista controversia, et dissipatis istis dubitationum nubeculis censerent (ad quos fortasse tunc temporis in synodo, ut moris erat, congregatos, ista capitula ac sanctiones approbandas transmittebat) festum Assumptionis celebri ritu, ut fieri solebat, servari debere. Porro huic excitatae controversiae de assumpto Virginis corpore ansam subministrasse videtur quidam Episcopus Gallus nomine Arculphus, qui pietatis ac devotionis causa, cum Palestinam adiisset, ut sacra loca salutaret, nec Graecam aut Latinam linguam calleret, usus est opera ac interpretatione cuiusdam Monachi, a quo plurima sibi imponi passus est. Cum autem patriam repetens suborta tempestate, navis qua vehebatur ad Britannicum littus appulisset, sese recepit apud Presbyterum nomine Adomnanum, virum utique de litteris bene meritum, qui nacta occasione referente Arculpho totam illius peregrinationem, et sacrorum locorum delineationem tribus libris exaravit, ut testatur Beda lib. De Locis Sanctis, ubi haec habet: Haec, locis iunctis, inquit, prout potui, fideli historia secutus posui, maxime Arculphi dictata, Galliarum Episcopi; quae eruditissimus in Scripturis Presbyter Adamnanus luculento sermone describens, tribus libellis comprehendit. Siquidem memoratus Antistes, desiderio locorum sanctorum patriam deserens, Terram promissionis adiit; aliquot mensibus Hierosolymis demoratus quodam Monacho nomine Petro duce pariter atque interprete usus est; cuncta in circuitu, quae desideraverat, curiosa intentissime lustravit, necnon Alexandriam, Damascum, Constantinopolim, Siliciamque percurrit. Sed cum patriam revisere vellet, navisque sublata est, post multos anfractus vento contrario in nostram, idest Britannorum insulam portatus est. Tandemque ipse, post nonnulla pericula ad praefatum virum venerabilem Adomnanum rediens, iter pariter suum, ea quae viderat, explicando pulcherrimae illius historiae docuit esse scriptorem; ex qua nos aliqua decerpentes, referentesque libris comparantes, tibi legenda transmittimus. Cum autem Beda agens in eodem libro cap. 6. De Sepulchro Virginis, similia proferat iis, quae narrantur in Sermone Pseudo-Hieronymi, nempe nesciri, a quo, vel quomodo Virginis corpus fuerit ablatum, nec ubi resurrectionem expectet, constat id esse mutuatum ex falsa illa narratione Arculphi ab illo Monacho recepta. Quam utique eandem narrationem cum ipse Arculphus repetita iam Gallia cum aliis, quae audiverat et viderat, recitaret, inde apud Gallos in disceptationem vocata est Assumptio corporalis Deiparae Virginis, quae utique finita est in Concilio Moguntino celebrato anno 813. et paucis mensibus ante obitum Caroli Magni. cui aderant plurimi Episcopi et Abbates Galliae et Germaniae; in eo namque Concilio decretum est celebrandum esse festum Assumptionis B. Virginis: ac subinde id, quod inquirendum circa illud festum determinaverat Carolus, in eo Concilio statutum fuit ac definitum.

Repones 2. Quod etsi festivus dies in honorem beatae Virginis ex hac mortali vita ad Caelum migrantis ab Ecclesia fuerit institutus et celebratus, inde tamen non est consequens Ecclesiae sensum ac sententiam esse, Virginem Deiparam in corpore simul et anima in Caelum esse receptam: alioqui pari ratione inferendum esset, omnes illos, quorum ad beatam aeternitatem migrationem et natalitia celebrat, etiam anima et corpore in Caelum esse evectos, quod quam absurdum sit, nemo est qui non videat.

Verum contra, non potuit perspicacius ac distinctius suam de erecta in anima et corpore Deipara Virgine Ecclesia sententiam aperire, quam celebrando diem festivum ipsius migrationis ex hac vita sub titulo Assumptionis: cur enim, precor, cum Ecclesia de Sanctis loquitur, et eorum festivum diem agit, quorum animae aeterna beatitudine fruuntur, corporibus interim in terra iacentibus, et resurrectionem praestolantibus, eorum appellat vel natalem, vel dormitionem, vel transitum, vel passionem: dum vero de morte Virginis Deiparae mentionem instituit, praeclaro ac peculiari Assumptionis nomine eam indigitat? Nulla certe alia causa proferri potest, quam quod Ecclesia cum unicam Virginem cum corpore simul et anima in Caelum esse evectam semper agnoverit, eo voluerit uti nomine, quo speciale hoc donum ac privilegium designaret: assumi enim res illae vulgo dicuntur, quae cum mole aliqua sive corpore constent, ab uno loco in alterum deportantur. Sic Matth. 4. dicitur quod diabolus Christum assumpsit, primo in sanctam civitatem, deinde in montem excelsum valde. Quod utique confirmatur ex triumphali Christi a terris in Caelum migratione, cuius festivus dies a Latinis dicitur quidem Ascensio, ut denotetur Christum propria virtute, non autem alieno subsidio anima et corpore Caelos penetrasse: at a Graecis dicitur Assumptio: quod quidem nomen mutuati sunt ex sacra Scriptura: nam Marci cap. ultimo v. 19. legimus: Et Dominus quidem Iesus, postquam locutus est eis, assumptus est in Coelum. Et Lucae 9. Factum esse autem, dum complerentur dies Assumptionis eius. Similiter Act. 1. et 1. ad Timoth. 3. Christus dicitur assumptus. Quam utique loquendi formulam usurpavit Scriptura sacra, ut expressius significaret Christum, utpote verum hominem, vero esse indutum, non autem phantastico corpore, et cum ipso simul et anima evectum esse in Caelum, divina quae ipsi inerat virtute. Hinc S. Chrysostomus, Homil. 1. in Acta Apostolorum exponens haec verba: assumptus est, ait: Non dixit ascendit: nam adhuc tamquam de homine loquitur. Et Homil. 2. explicans haec verba: quemadmodum vidistis eum euntem in Coelum, ait: Non dictum est, quem vidistis assumptum, sed raptum in Caelum, nimirum ut intelligas hanc Assumptionem esse Ascensionem: carnis enim est assumi. Haec omnia praclare confirmat Ioannes Belethus Theologus Parisiensis in explicatione divinorum officiorum, cap. 41. Scire, inquit, oportet quod Sanctorum transitus appellatur multis modis. Dicitur enim exitus, transitus, obitus, natale, nativitas, natalitium, dormitio, depositio, quemadmodum et Ioannis Evangelistae passio, et assumptio: sed hoc nomen quasi per antonomasiam solummodo de Beata Maria dicitur.

Nolim tamen haec omnia vocabula accipias quasi synonyma, id est solo syllabarum sono discrepantia, sensu autem et significatu eadem: quamvis enim ad eandem e vivis migrationem significandam usurpentur, nihilominus peculiaris significandi vis haec eis inest, quod obitus Martyris v. g. praecise dumtaxat innuat ipsius animae a corpore solutionem: passio vero non solum a corpore separationem, sed illam vi tormentorum tactam declarat: depositio autem sacra Martyris pignora, terra quidem mandata, sed aliquando reddenda significat; transitus generatim ab hac mortali et temporali vita ad beatam et aeternam migrationem denotat: dormitio vero Sanctorum instar somni, a quo aliquando evigilaturi sint, mortem repraesentat: Assumptio autem, seu ad se sumptio, significat non solum animae, sed et corporis in Caelum evectionem, quam mors seu dormitio praecesserit.

Instabis. Assumptionis vocabulum plerumque usurpatur a SS. Patribus et Scriptoribus ac Oratoribus Ecclesiasticis ad significandum non quidem corporis, sed dumtaxat animae Sanctorum in caelum migrationem: igitur quamquam hoc vocabulum Ecclesia usurpaverit ad denotandam beatae Virginis felicitatem, inde non est consequens, quod eam in anima simul et corpore in caelum receptam credat. Probatur antecedens ex S. Cypriano Epist. 1. ad Martyres ubi referens verba S. Pauli Epist. 2. ad Timoth. Ego enim iam delibor, ea sic effert: Iam delibor, et tempus instat Assumptionis meae. Sic Gregorius Nazianzenus in oratione funebri pro Gorgonia sorore sua, hanc assumptionem tuisse affirmat. S. Augustinus in libro De Pastoribus, capite 11. Iam assumptus est, inquit, Petrus in requiem Apostolorum et Martyrum. Paulinus Epistola ad Amandum Episcopum: Quem fratrem meum, etiamsi temporaliter sciamus assumptum, in illo nubis cito consequendum, tamen ea felicius causa obiisse laudemus. Maximus Taurinensis Episcopus in Homil. 1. De S. Laurentio: Ergo ut comperit ore Sacerdotis et Martyris se quoque omnimodis assumendum, congregatis inopum turbis, Ecclesiasticum censum religiosa liberalitate divisit. Remigius Rhemensis Episcopus in Epistola consolatoria ad Clodoreum: Angit me et fatigat vestrae vocis tristitia, quod gloriosae memoriae germana vestra transiit assumpta, sed consoleri possamus, quia talis de hac luce discessit, ut recordatione magis inspici debeat, quam lugeri. Illius enim vitae fuit, quod assumpta credatur a Domino, quae a Deo electa migravit ad caelos. Bonifacius Moguntinus Episcopus in Vita sancti Livini Martyris, vel potius Livinus ipse in oratione, quam sic habet: Et maxime, Domine, qui diem Assumptionis meae cum devoti humerint memoriam, habeant totum annum mihi praesentia gratiae tutissimum. S. Bernardus in Vita S. Malachiae Episcopi: [In] locum et tempus, quo praelegerat et praedixerat, Valochius Episcopus, et legatus sedis apostolicae, quasi e nostris manibus assumptus ab Angelis, feliciter abdormivit in Domino. Similiter Ecclesia Senonensis in festo S. Augustini in antiphona ad Magnificat ait: Adest dies celebris, qua solutus carnis onere, Praesul Augustinus assumptus est cum Angelis.

Respondeo, his et similibus loquendi formulis non convelli nec elevari publicam Ecclesiae fidem de corporea Deiparae Virginis in caelum assumptione: quamquam enim nonnulli Scriptores et Oratores Ecclesiastici Assumptionis vocem interdum usurpent ad significandam animarum sanctarum ex hac mortali vita in caelum migrationem, nil inde detrimenti aut praefudicii quidpiam accidit Ecclesiae iudicio, quae Assumptionis vocabulum constanter usurpat, et sub ea voce festivum diem celebrat in honorem illius corporeae migrationis beatissimae Virginis. Quis enim nescit Oratores, et historicos Christianos voces non ea semper usurpare sensu, quo illas usurpat Ecclesia? Sic ipsis non est infrequens vocem Ascensionis ab Ecclesia consecratam ad designandum triumphale Christi in caelum migrantis mysterium, traducere ad indigitandum Sanctorum ex hac vita in caelum transitum: eam nempe S. Bernardus loquendi rationem saepenter usurpat Serm. 1. De Assumptione B. Virginis: Virgo, inquit, uterosa caelos ascendens, supernorum gaudia Christi coepisti sine dubio cumulare augmentis. Et infra: Eo enim ascendit fructus terrae sublimis, unde data optima ita dona perfecta descendant: ascendens Virgo in altum, Virgo B. debit ipsa quoque dona hominibus, etc. Quis autem existimabit S. Bernardum vocem Ascensionis ibi usurpare in ea proprietate, qua ex usu Ecclesia significat Christi Domini propria virtute caelos penetrantis mysterium? Igitur ratione pari concludendum est, quod etsi interdum Scriptores, et Oratores Ecclesiastici Assumptionis voce sanctarum animarum ex hac vita migrationem explicant, inde non est consequens illos in ea propria significatione vocem illam usurpare, qua usurpat Ecclesia, cum triumphalem ac corpoream Deiparae Virginis in caelum receptionem, sub speciali Assumptionis titulo celebrat et sanctificat.

Repones 3. Cum de morte B. Virginis agit Ecclesia, non solum assumptionis, sed etiam dormitionis voce utitur: itaque non aliud assumptionis vocabulo significare ei mens est, quam B. Virginem revera fuisse vita functam, et eius animam, caeterorum Sanctorum instar, quorum mors saepentissime etiam in Scriptura dicitur dormitio, id est aeternam felicitatem evolasse; cum interim sanctissimum illius corpus in tumulo quiesceret ac velut obdormiret. Patet antecedentis veritas ex omnium Scriptorum Ecclesiasticorum, maxime vero Graecorum Patrum loquendi formula: vix enim eorum unus est, qui cum de Virginis Deiparae morte sermonem instituit, illam dormitionis vocabulo non designaverit, eo scilicet, quo mors fidelium non mors, sed dormitio et somnus appellatur. Hinc omnes, quas SS. Patres conciones ad populum habuerunt, de Virginis Deiparae morte, et beatitudine, habemus in eorum scriptis hoc titulo consignatas: Sermo, vel Oratio de Dormitione Deiparae. Sic, praeter caeteros, S. Damascenus, S. Andreas Hierosolymitanus Archiepiscopus Cretensis, Sanctus Germanus Archiepiscopus Constantinopolitanus, etc. Hoc ipsum confirmant omnia prodita acta, seu monumenta Ecclesiae vetera, nempe Martyrologia, Calendaria, et officia Ecclesiastica. Martyrologia quidem, nam vetus Martyrologium Romanum a Cardinale Baronio desideratum, et tandem ab Heriberto Rosweydo Ultraiectano Societatis Iesu Theologo inventum et publicatum, ac Paulo V. Pontifici Maximo inscriptum, sic habet 18. Kal. S. Mariae dormitio. Insuper Calendarium Romanum nongentis annis antiquius, et aureis characteribus exaratum, necnon a domno Frontone Canonico Regulari S. Augustini, ex Monasterio S. Genovetae Parisiensis editum anno 1632. 1o. die Augusti. Solemni de Pausatione sanctae Mariae. Similiter Usuardi Martyrologium, quo Romana Ecclesia, ae permultae aliae utuntur, iussu Caroli Magni conscriptum, opera Ioannis Molani, Lovanii sacrae Theologiae Professoris editum. 18. Kalend. Septembris, Dormitio sanctae Dei Genitricis Mariae. Idem habet Adonis Viennensis Archiepiscopi Martyrologium: igitur nomine Assumptionis nihil aliud, quam Deiparae mors, et migratio e vivis designatur.

Respondeo negando antecedens, cuius falsitas apparet ex unanimi ac constanti Ecclesiae Romanae, et SS. Patrum Latinorum sententia, quibus pervium fuit vocabulum Assumptionis, non vero dormitionis, quoties de Virginis Deiparae in caelum transitu sermonem instituunt, ut evidenter apparebit ex sequentibus paragraphis. Consequentiam autem falsam esse non dubitabit quisquis animo catholico SS. Patrum Graecorum sensum de migratione beatissimae Virginis, quam dormitionis voce indigitant, penetraverit; nil enim aliud hoc vocabulo, quam quod Assumptionis declaratur, significare intendunt: quod utique apertissime constat, non sulum ex S. Ioanne Damasceno, sed ex aliis, qui de B. Virginis dormitione sermones aut orationes instituerunt; illi namque constanter affirmant ipsam cum corpore in caelum esse assumptam. Hinc S. Damascenus non solum dormitionis, sed et assumptionis vocem usurpat ad eamdem veritatem testandam.

Non abs re tamen Graeci Patres potius dormitionis quam assumptionis vocem usurparunt, ut proscriberent Collyridianorum errorem, verius dicam delirium, necnon et Antidicomarianitarum commentum: quorum illi putabant Deiparam Virginem non similem nobis humanae fuisse naturae consortem, sed divinam, sicque ut Deum fuisse penitus mortis expertem: quos refutat abundantius S. Epiphanius haeresi 79. Antidicomarianitae vero, quos similiter haeresi 78. impugnat, ut intemperantiae voluptati eo audacius facerent satis, devotas aliquas Virgines domi secum habebant, abutentes in occasionem peccati, exemplo sanctissimae Dei Genitricis, quam Ioanni a Christo commendatam, apud eum semper mansisse, et cum eo in Asiam profectam esse volebant: quod utique commentum impugnat Epiphanius, declarando B. Ioannem cum in Asiam profectionem instituerit, S. Virginem non secum adduxisse, sed illam Ierosolymis obdormisse. His adde, quod forte ideo Graeci Patres Dormitionis, Quietis, Pausationis, Depositionis nomina usurpaverint aliquando, nempe quia diversos diebus festum mortis, et Assumptionis sanctae Mariae celebrare solebant. Quod manifeste colligitur ex probatissimis Codicibus Eusebii Martyrologii, de quo mox agemus. Nam ut in eo leguntur haec verba: 15. Kal. Februarii Depositio sanctae ac gloriosae B. Mariae Matris Domini nostri Iesu Christi; ita et haec alia: 18. kalend. Septembris: Assumptio sanctae Mariae matris Domini nostri; quae haud dubie diversos dies assignatos celebrandae morti, et Assumptioni Virginis Mariae non obscure significant: igitur vocabulum dormitionis non aliter acceptum fuit a Graecis Patribus, quam pro brevi somno, a qua paulo post Deipara Virgo evigilaverit.

Ad confirmationem autem petitam ex praetenso Martyrologio Romano, respondeo, huius Martyrologii mentionem primo factam fuisse ab Adone Viennensi Archiepiscopo, qui vixit sub finem IX. saeculi, de quo sic Baronius tractatu De Martyrologio Romano, cap. 3.

Hoc ipsum simplex, absque alio additamento, Romanum Martyrologium, idemque per breve, in quo tantum nomen, et Martyrum locus, et dies passionis positi haberentur, est illud ipsum, cuius meminit Ado, in sui Martyrologii praefatione, his verbis: Huic operi ut dies Martyrum verissime notarentur, qui contasi in Calendariis satis inveniuntur, adiuvit nos venerabile et perantiquum Martyrologium, ab urbe Aquileiam cuidam sancto Episcopo a Pontifice Romano directum, et mihi postmodum a quodam Religioso Fratre aliquot diebus praestitum; quod ego diligenti cura transcriptum, positus apud Ravennam, in capite huius operis ponendum putavi. Haec Ado. Subdit Baronius: Porro in omnibus, quae viderim, Martyrologiis Adonis impressis, illud ipsum Romae acceptum desideratur. Egregiam certe, ac viris eruditis dignam, optatamque navasset operam Monsander, si eiusmodi illustre vetustatis monumentum, quod in suo manuscripto Ado se haberi testatur, una cum ipso Martyrologio Adonis edidisset.

Verum Martyrologium istud, de quo meminit Ado, neutiquam Romanum Martyrologium censeri, et in eo graviter lapsum, ac deceptum Adonem, per Monachum, qui Martyrologium istud ipsi tradiderat, affirmando illud esse Romanum, plurima caque gravissima momenta persuadent. Primum quidem, quia qui de Martyrologiorum auctoribus scripserunt eorum Antesignanum rettulerunt

Eusebium Caesariensem, qui primus omnium in conscribendo Martyrologio operam navasse, nulla facta mentione Romani Martyrologii, asseritur: ita Valfridus Strabo lib. De Rebus Ecclesiasticis, cap. 25. Beda in retractationibus in Acta cap. 1. huc idem Recentiores affirmant, maxime Molanus in dissertatione Martyrologio Usuardi praefixa. Secundo, Usuardus ipse, omnium Martyrologiorum indicem texens, nullatenus de Martyrologio Romano meminit, de quo tamen propter Ecclesiae Romanae auctoritatem non siluisset, si revera Martyrologium aliquod Romanum extitisset. Tertio, qui Martyrologium aliquod principale veteris Ecclesiae Romanae contendunt, nituntur maxime auctoritate S. Gregorii Magni, qui in Epistola ad Eulogium Alexandrinum Episcopum, sic habet: Nos quippe omnium Martyrum distinctis per dies singulos passionibus, collecta in uno codice nomina habemus, atque quotidianis diebus in eorum veneratione Missarum solemnia agimus. Non tamen in eodem volumine quis, qualiter sit passus, indicatur: sed tantummodo locus passionis ponitur. Unde fit, ut multi ex diversis terris, atque provinciis per dies singulos agnoscantur Martyrio coronati; sed haec habere vos credimus. At praeterquam quod S. Gregorius Magnus in suo Sacramentorum libro, voce usitata Assumptionis usus est, quod utique non fecisset, si tunc temporis aliter Ecclesia Romana in suo Martyrologio esset locuta, vocemque Dormitionis frequentare consuevisset, omnem certe, quae ex illis verbis suboriri posset, difficultatem, ita explicat Valesius, ut ipsius verba hic exscribere non pigeat. Sic igitur ait: Ex quibus verbis loqui S. Gregorium liquet, non de particulare Ecclesia Romana, vel de aliquo Martyrologio Romano, quod ne nominat quidem; sed de Martyrologio, quod tum toti Latinae Ecclesiae commune tunc esset: istud autem fuisse Martyrologium, quod divi Hieronymi nomine inscriptum est, ex eo liquet, quod illud ipsum in Italia, atque Occidentis partibus in usu fuisse, docet Cassiodorus lib. De Divinis lectionibus, cap. 2. Ita Valesius, cuius coniectura eo fit verisimilior, quod S. Gregorius non ad aliquem Episcopum Ecclesiae Latinae, sed ad Patriarcham Ecclesiae Alexandrinae epistolam hanc scripserit; sicque signanter haec inseruerit verba, Non omnium Martyrum nomina habemus, nempe in omnibus Occidentis Ecclesiis, sed haec habere vos credimus, in Ecclesia videlicet Orientali: quippe cum Eusebii hominis Graeci Martyrologium Graece conscriptum apud Orientales deberet esse non minus familiare, quam latinitate per S. Hieronymum donatum tritum erat apud Occidentales Ecclesias. Adde quod S. Gregorius testatur singulis diebus plures sanctos in Martyrologio, cuius mentionem facit, esse adscriptos, ait enim: Et multi ex diversis terris, atque provinciis per singulos dies cognoscantur Martyrio coronati: at Martyrologio a Rosweydo in lucem edito quadrare non possunt: siquidem singulis diebus unius Sancti dumtaxat nomen in eo Martyrologio inseribitur: igitur Martyrologium istud Rosweydi non est istud, cuius meminit S. Gregorius. Simili ratione dico Calendarium a Ioanne Frontone editum, nullatenus censeri posse Romanum: quod utique plurima demonstrant. Primo quidem quod multorum Sanctorum nec nomina, nec festivitatem referat: quos tamen Romana semper Ecclesia coluit; nam in eo nec SS. Matthaei, et Lucae, nec S. Thomae Apostoli nomina, ac festivi dies inseribuntur: quis autem existimabit

Ecclesiam Romanam Apostolorum atque Evangelistarum solemnitates non egisse, cum interim magna celebritate ageret festum SS. Agapii, Chrysanthi, Euplii, et Feliculae, et aliorum complurium, qui in Calendario isto referuntur? Secundo S. Gregorius mox laudatus affirmat in Ecclesia Romana diebus singulis plurium Sanctorum memoriam celebrari, in quorum honorem Missarum solemnia peragerentur: at in isto opusculo maxima dierum pars absque ullius Martyris aut Sancti nomine incelebris et innotata apparet. Tertio denique, ipsemet Ioannes Fronto opusculum supposititium Calendarii Romani nomine editum, satis aperte significat in praefatione ad Lectorem, cum ait: Porro vocari Calendarium hoc opusculum, cum tamen dies per Kal. non recenseat; quia tamen non erat vocabulum mihi commodum eo sum usus. His adde, quod etsi revera opusculum istud pro Romano Calendario haberetur, tamen nostrae sententiae nil quidquam praefiudicii ex eius testimonio accideret: siquidem illud vocabulum Pausatio non obscure mysterium assumptae Virginis in caelum significat; Pausarius enim Latine dicitur, qui pausam voce designat: sic qui symphoniae praeest, ac signo pausas indicit, quo musicus concentus ad artis regulas citiori vel tardiori modulatione edatur, Pausarius potest appellari: unde pausatio, in praesenti materia, non incongrue designaret exigui temporis moram, qua inter amissam, receptamque vitam, Beatissima Virgo in sepulchro iacuerit, ac veluti pausam quamdam fecerit: adeo ut caeteri Sancti in Domino dormire, ipsa vero (ut Beda innuitur) tantum in sepulchro pausasse dicatur.

Quantum autem attinet ad Martyrologia Usuardi et Adonis, non satis probandam esse eorum auctoritatem manifestabitur infra.

§ 2. — PROBATUR SECUNDO B. VIRGINEM CORPORE ET ANIMA IN CAELUM SUBVECTAM EX ECCLESIASTICA TRADITIONE. — Traditionem Ecclesiasticum appello, qua licet ab Apostolis dimanarit, non est tamen eis divinitus immediate revelata: duplicis enim generis traditiones distinguunt Theologi, quarum aliae divinae sunt, quae immediate revelatae sunt Apostolis, inspirante Spiritu sancto, quae subinde fidei divinae certitudinem obtinent, puta puerorum baptismus, qui licet expresse in Scriptura non tradatur, eum tamen qui negaverit, revera in haeresis notam incurret. Aliae vero dicuntur Ecclesiasticae, et Apostolicae simul, quae ab Apostolis quidem dimanarunt; verum ab eis processerunt tamquam ab Episcopis, seu Rectoribus Ecclesiarum, quibus incumbebat plurima statuere in Ecclesiae regimen, ac fidem Christianorum illustrandam et confirmandam, quae a Christo immediate vel dictata vel inspirata non acceperunt. Apostoli namque, ut narrat Tertullianus lib. De Corona Militis, cap. 3. plurima statuerunt auctoritate propria in commune Ecclesiae bonum ac regimen, quae Christus Dominus non expresse eis dictaverat: Aquam adituri, inquit ibidem, sed et aliquando prius in Ecclesia sub Antistitis manu contestamur nos renuntiare diabolo, et pompa, et Angelis eius. Dehinc ter mergitamur, amplius aliquid respondentes, quam Dominus in Evangelio determinavit. Inde suscepti lactis et mellis concordiam praegustamus. Exque eo die, lavacro quotidiano per totam hebdomadam abstinemus. Eucharistiae sacramentum, et in tempore ieiunii, et omnibus mandatum a Domino, cum antelucanis coetibus, nec de aliorum manu, quam praesi- praesidentium, sumimus. Oblationes pro defunctis, pro natalitiis annua die facimus. Die Dominica ieiunium nefas ducimus, vel de geniculis adorare. Eandem immunitatem die Paschae in Pentecosten usque decurrimus. Calicis aut panis nostri aliquid decuti in terram anxie patimur, vel omnem progressum, atque promotum, ad omnem introitum, et exitum, ad vestitum et calceatum, ad lavacra, ad mensas, ad lumina, ad cubilia, ad sedilia, quacumque nos conversatio exercet, frontem crucis signaculo terimus. Harum et aliarum eiusmodi disciplinarum, si legem expostules Scripturarum, nullum invenies: traditio tibi praetenditur auctrix, consuetudo confirmatrix, et fides observatrix. Huius generis traditionis est ista, quam Ecclesia ut ab Apostolis acceptam fidelibus populis ab ipso nascentis Ecclesiae primordio, ad nos usque felici successu derivavit, nempe B. Virginem in corpore simul et anima in caelum esse receptam. Quam utique traditionem praclare sic delineat, et a maioribus traditam expendit S. Damascenus Orat. 2. De Dormitione B. Virginis, ubi cum narrasset qualiter Deipara Virgo diem extremam clauserit, et ab Apostolis fuerit tumulata, ac triduo post in caelum evecta, sic ait:

Videtis ergo, Charissimi Patres ac Fratres, quibus verbis celeberrimum illud sepulchrum ad nos utatur? Quod autem haec ita habeant, liquet ex Euthymiaca Historia, in qua lib. 3. cap. 10. ita diserte scriptum est: Superius commemoratus est, quemadmodum sancta Pulcheria Christo in urbe Constantinopolitana plures construxit Ecclesias. Harum autem una est ea, quae in Blachernis aedificata est, primis annis Imperii Marciani divae memoriae. Cum igitur celeberrimae, ac sanctissimae Dei Genitrici, perpetuaque Virgini Mariae venerandam aedem illic extruxissent, atque omnibus ornamentis illustrassent, sanctissimum, quodque Deum suscepisset, corpus conquirebant: accitoque Iuvenali Hierosolymorum Archiepiscopo, ac Palestinae Episcopis, qui tum ob Concilium Chalcedonense coactum in Imperiali urbe versabantur, his alloquitur: Hierosolymis principem et eximiae Dei Genitricis ac perpetuae Virginis Mariae Ecclesiam esse audivimus, in eo loco, qui Gethsemane vocatur, ubi corpus ipsius, quod vitam tulit, in loculo conditum est. Placet itaque illinc reliquias huc afferri, ut imperatrici huic urbi praesidio sint. Excipiens autem hunc sermonem Iuvenalis in haec verba respondit: Etsi quae in sancta Dei Genitricis Mariae morte contigerunt sacra divinitus inspiratae Scriptura monumentis minime prodita sunt, tamen ex prisca ac vetustissima traditione hoc accepimus, quod gloriosi ipsius obitus tempore, sancti omnes Apostoli, qui Gentilium salutis causa terrarum orbem peragrabant, temporis momento per altum abrepti in Hierusalem convenerunt. Ibique cum essent, Angelica ipsis visio contigit, divinusque praestantiorum virtutum cantus auditus est: sicque cum divina ac caelesti gloria in manus Dei animam sanctam commendavit: eius autem corpus, quod Deum susceperat, cum Angelico et Apostolico cantu funere elatum apud Gethsemane in loculo conditum est: quo quidem in loco Angeli totos tres dies choros agere atque canere non destiterunt. Cum autem ipsi exactis tribus diebus canendi finem fecissent, Apostoli qui aderant, propterea quod unus ex ipsis, Thomas nimirum, qui tum non interfueraat, adorare cupiebat, tumulum aperuerunt. At sacratissimum > quidem illius corpus haudquaquam invenire potuerunt: cum autem iacentia tantum ipsius lintea reperissent, atque ex iis inenarrabili quadam suavitate perfusi fuissent, loculum clauserunt. Atque mysterii illius admiratione pereulsi, hoc solum secum reputare poterant, quod Deus Verbum ac gloriae Dominus, qui in persona propria carnem ex ea induere, ac fieri homo voluerat, idem etiam post discessum e vita immaculatum, ac omnis spurcitiae expers eius corpus, incorruptibilitate ac translatione ante communem generalem resurrectionem honestare voluisset. Aderant porro tum una cum Apostolo Timotheo, et Dionysius Areopagita, quemadmodum ipsemet Magnus Dionysius de beato Hierotheo, qui ipse tum aderat, libris quos ad praedictum Apostolum Timotheum elaboravit, in haec verba testatur: Quandoquidem etiam apud ipsos divino nomine aditatos sanctos nostros Antistites, quo tempore nos quoque, ut noti, ac plerique e sacris nostris fratribus, ad corpus illud, quod vitam inchoaverat, ac Deum susceperat, intuendum convenimus (aderat autem etiam frater Dei Iacobus, et Petrus, summus ac praestantissimus Apostolorum vertex), ubi post spectaculum placuit, ut sacri omnes Antistites pro suis quisque viribus, infinitae virtutis divina imbecillitatis bonitatem laudibus efferrent, Theologis exceptis, sacros omnes alios Praecones, ut te non fugit, superabat, totus videlicet excedens, totus extra se raptus, atque ita esse videretur: et ab omnibus, qui ipsum audiebant, ac cernabant, et agnoscebant, numine divino correptus, ac divinus plane laudator censeretur. Quid autem de iis, quae divine illic dicta sunt, sermonem ad te habere opus est? quippe cum, nisi me quoque mei ipsius oblivio ceperit, nonnullas etiam divinorum illorum canticorum partes persaepe abs te audivisse me noverim. Quae cum Imperatores audiissent, ab Archiepiscopo Iuvenali contenderunt, ut sanctus ille loculus una cum gloriosae ac sanctissimae Dei Genitricis, quae in eo posita erant, ad se tuto mitteretur. Quod cum contigisset eum in veneranda aede sanctae Dei Matris, quae in Blachernis extructa erat, condiderunt. Atque haec ad hunc modum se habuerunt.

Haec S. Damascenus. — Confirmatur autem haec narratio et Ecclesiastica traditio, non solum laudato testimonio S. Dionysii, et Iuvenalis, sed etiam S. Sabbae Hierosolymitani, ae in Laura celeberrimo tum Monasterii Monachi, et Abbatis Iuvenalis aequalis, qui in Menoeis, de quibus dicemus sequenti, quorum ipse vel auctor, vel restaurator fuit, sicut typicis, seu ritualibus Hierosolymitanis, aperte patrocinatur huic narrationi; nam ex Men. 15. Augusti Sermonem faciens De Dormitione, et Assumptione Virginis: Ad rationem decori pertinebat, inquit, ut qui Ministri, ut Spectatores Verbi divini fuissent, etiam Matris, e qua illud incarnatum erat, dormitionem praesentes inspicerent, velut ultimum, quod ipsi peragendum erat Mysterium: qua scilicet non modo Servatorem de terra in caelum ascendentem, coram spectarent: verum etiam de Genitrice illius ad superos translata oculati testes existerent. Quapropter omnibus e locis, quodam divina instinctu, per tot terrarum spatia transportati, convenerunt in Sion, et duxerunt quodammodo Virginem ad caelum ingrediendam properantem. Falsum est igitur, quod aliqui obtrudunt, multos Scriptores esse Iuvenali aequales, et Damasceno superiores, qui eandem Hierosolymitanae Ecclesiae traditionem de assumpto corpore Virginis aperte commemoraverint. Subscribit Gregorius Turonensis, qui VI. saeculo vixit, nam libro 1. De Miraculis, in narranda morte Virginis, eandem pene qua Iuvenalis refert: Impleta, inquit, a S. Maria huius vitae cursu, cum iam liberaretur a saeculo, congregati sunt omnes Apostoli de singulis regionibus ad domum eius. Cumque invigilassent, quia esset assumenda de mundo, ingemebant cum ea simul: et ecce Dominus Iesus advenit cum Angelis suis, et arripens animam eius tradidit Michaeli Angelo, et recessit: diluculo autem venerunt Apostoli cum lectulo corpus eius, posueruntque illud in monumento, et custodiebunt ipsum, adventum Domini praestolantes: et rursus iterum adstitit eis Dominus, susceptumque corpus sanctum in nubem deferri iussit in Paradisum, ubi nunc resumpta anima cum Electis eius exultans, aeternitatis bonis nullo secaturus fine perfruitur. Universi etiam Graeci aperte docent funeri B. Virginis interfuisse Apostolos, etc. Hanc Gregorii narrationem sic confirmat Notkerus in Martyrologio ad 18. Kalendas Septembris, ubi cum praemisisset: Quid venerabilis Pater Gregorius Turonicus Episcopus in libro Miraculorum de eadem Assumptione sentiat, libet ad utilitatem Gentium commemorando proferre. Nondum his quisquam confictam Gregorii narrationem dixerit, quam se ad utilitatem Gentium referre testatur Notkerus. Quibus ita ab illo praemissis verbis, ipsam Gregorii integram exscribit, tandemque haec subiungit: Quod si quem moveat quomodo idem Gregorius in occasu Solis positus, ea quae in oriente gesta sunt compererat, ex aliis eius scriptis agnoscant, quia de toto orbe ad sanctum Martinum, sicut ad Philosophos concurrebatur, et de occidui mundi partibus loca sancta in Ierusalem frequentabantur, quod etiam ad haec Normanorum tempora iugiter accidere solebat. Sed ne idem Catholicus et venerabilis Pater contra Apostolum sensisse videatur, ubi ait: Christus resurrexit usque in adventum eius: sciendum, quia vel haec specialis Assumptio corporis venerandae Dei Genitricis Mariae, vel corum, qui cum Domino surrexisse leguntur, Apostolicam auctoritatem adiurat potius, quam impugnat, quoniam et corpus illius, de quo Deus incorporari voluit, citius in caelum sublevari decuit, et illos verae Resurrectionis et Ascensionis nostrae testes processisse procul dubio constat. Ex quibus apparet falsissimum a quibusdam scribi, Gregorii narrationem a Notkero emendatam, ac reprehensam fuisse.

Adstipulatur etiam S. Andreas Cretensis Archiepiscopus, qui vixit saeculo 7. ut refert Genebrardus, et Gualtherius in Chronicis, licet alii eum faciant anteriorem. Hic, inquam, in prima Oratione, quam in laudem Assumptionis Virginis edidit, ubi narravit B. Virginem revera mortuam fuisse, eiusque mortem in modum somni extatici ac soporis Adamici contigisse, demum ab Apostolis fuisse tumulatam refert, probatque verbis supra laudatis S. Dionysii; postque concludit: Convenit igitur vir ille divinus, quibus loquitur, totum fere Apostolorum sacrum Senatum ad venerabile illud, magnumque Deiparentis spectaculum convenisse: e quorum ipse etiam numero fuerit, una cum religiosissimis, sic eleganter expendit Oratione 2. ubi ait: *Erat itaque novum reip> -pectaculum, animique rationibus inaccessum; mulierem coelorum

naturam munditie supergressam, caelestium ardorum sancta corpore penetrare; Virginem, divini partus miraculo ipsa Seraphim superantem, prima illi naturae, Deo universorum Creatori, propius accedere; Matrem, vita ipsius partu claram, Proli consimilem vitae exitum natam, Deoque ac fide dignum miraculum. Quemadmodum enim parientis incorruptus uterus, ita nec morientis disperdita caro. O res mira! partus incorruptionis expers, nec sepulcrum corruptionem admisit. Nec enim illa Sanctos attigerit: vultis rei probationem dicam? At quaeso nemo auditor irrideat. Quomodo vacuum monumentum? Quaeram enim abunde. Quomodo defunctae corpus obscurum? Quomodo desunt locula sepulcralia, nisi tumulo depositum cadaver corruptionem effugit? nisi translatus thesaurus est? Sin autem se hoc ita habet, qui non vera translatio, quando etiam alia extitere? anima scilicet a corpore separatio, carnis depositio, compositionis solutio, partium disiunctio, resolutio, coniunctio, compactio, atque in obscurum secessio: hactenus namque vacuum sepulcrum manet, tum ipsum testimonium habens, tum testis eam translatam esse.

Nec obstat quod subdit:

Haud mihi exploratum, an partibus in unam compositionis concretionem de uno coeuntibus, sit fortasse rerum auctore arcano propensioris suae voluntatis consilio Matrem honorare volente: aut certe altera alteri eminente, atque ita ut a mutua illa disiunctione altera mundo superiorem, altera confinem nacta sit sedem: sicve denique nova aliqua, ac diversa ordinis ratio in ea cecidit, ut essent in ea cuncta re ipsa nova, eximiam congruenter rationem recipientia, seu rationem omnem ac scientiam excedentia.

Haec, inquam, non obsunt, quippe facile conciliari possunt cum praecedentibus, si dixerimus Andream Cretensem voluisse Deiparae Virginis corpus, paulo post ipsius mortem in caelestem aliquem locum translatum fuisse, ibique depositum, donec iuxta Dei ordinationem paulo post animae rursus unitum fuerit. Qua utique videtur etiam mens Leonis Imperatoris in Oratione De Dormitione Virginis, qui hanc ab Andrea Cretensi sententiam mutuatus est, cum ait: Animam Virginis in caelum receptam fuisse, corpus vero fuisse repositum. Nec ab ea sententia recessisse videtur Petrus Abailardus in Sermone unico De Assumptione, ubi ait:

Triduum Dominicum corpus in sepulcro iacuit, et a die resurrectionis usque in diem Ascensionem suam distulit, quam quidem dilatationem necne, ut dictum est, in Matre pertulit. Denique et sacrum corpus clam prius in Paradisum sustulit, quam resuscitarit, quo mirabilior exanimis corporis Assumptio fieret, ac resurrectio, nullatenus iam ipsum suscitarit terreno contactu iudicans dignum.

Alius etiam nobis adest eiusdem narrationis et traditionis testis non ignobilis, S. Cosmas patria Hierosolymitanus, quem Ioannes eiusdem urbis Patriarcha in vita S. Damasceni ait, Damasceno stimulatorem ad labores fuisse, ac in litteris et religiosa educatione et exercitatione socium, neque non Maiumae Episcopum. Hic autem, ut refert Guido Sancti Dionysii Abbas in Sanctilogio ad 18. Kalend. Septembris, quod manuscriptum extat in Biblioth. Victoriana, scribit:

Dixitque Dominus Petro: Corpus Matris meae cum reverentia sepelite, et tribus diebus illis cum diligentia custodite. Ego quippe tunc veniam, > et illis ad incorruptionem transferam, et simili mecum claritate induam, ut id quod acceptum est, quod accepit, puriter enitescant, et concordent.

Refert quoque et Cosmus terribile et mirabile mysterium, quod non indiget naturali discussione, nec curiosa investigatione, cum omnia quae de Dei Genitrice dicuntur, sunt supernaturalia, admiranda, et tremenda potius, quam investiganda. Egressa, ut ait, de corpore eius anima, haec verba protulit corpus: Gratias tibi ago, Domine, quod tuae sum digna gloriae, memento mei, quia tuum sum figmentum, et tuum servari depositum. Expergefacti igitur ceteri cadentes corpus virginis exanime, contristati plurimum ac gemere coeperunt. Tollentes igitur sanctum corpus ad monumentum ferebant, incipiente Petro Psalmum, In exitu Israel de Aegypto. Chori quoque Angelorum Trinitatem laudant, ita quod Ierusalem ad tantam gloriam concussa, tune summi Sacerdotes cum gladiis et fustibus multitudinem mittunt. Iephonias autem impetu furens ad grabatum accessit, cupiens ad terram trahere corpus Genitricis Mariae: qui quia indigne trahere nititur, eius tactu merito privatur: utraque namque manus a cubitis avulsa abscinditur, illis ad grabatum pendentibus, dolore horribili cruciatur. Implorat autem veniam, et promittit emendam. Cui Petrus: Nullatenus veniam consequi poteris, nisi corpus perpetuae virginis osculeris, et Christum ex ea propagatum Dei Filium esse confitearis. Quod cum fecisset, manus unde avulsae fuerant, cubitis sunt adiunctae. Quae si vera sint, ut refert Guido, non levi testimonio praefatam Ecclesiasticam traditionem confirmant. Sic tamen haec a Guidone renuntiata, velim accipias, ut quae de gratiis Deo a Virginis corpore exhibitis, non ipsum corpus, sed Virginis anima reverenda iudices; ita quod sit sensus, animam Virginis iam a corpore solutam in gratiarum actionem pro suo corpore erupisse: in quo sane nil prorsus absurdi, nec ludibrio observari licet, ut nonnulli praetendunt. Nec etiam movere debent, quae addit de praecisa illius manu, qui corpus beatae Virginis a feretro deiicere tentatus fuerat. Similia namque narrat S. Germanus Constantinopolitanus Oratione supra laudata, ubi ait:

Fugax porro quis tum etiam ex incredulis Hebraeis, vanusque (sunt enim illi vanitas vanitatum, ut qui semper scandala sunt, nec contentiosius comminari, ac nugas dare unquam desinant), extenta celerata manu sua (in quorum enim manibus, inquit, semper iniquitas) lectuli ferculum quatit, intemeratae corpus incessere ausus, nec Altissimi carneum solium conterere veritus, ac allidere: isque adeo contectim manus excisione mulctatur, exemplum, ac tremor Iudaeis in Christum semper procacibus factus. Iam tumulo prope interendum sanctum cadaver erat. Haud vero ausi Apostoli (qua reverentia, religiosiorique metu tenebantur) Virginis corpus attingere. Ac quidem discipuli, quo praecellenti honore habebant, quodque castissimum corpus, Dei vas esse non ignorabant, omni dignam laude formidinem, ne illius sibi contactum indulgerent, praeferebant. Qui autem ex plebe fideles erant, etiam reliquiarum aliquid, quo sibi sanctificationem conciliarent, diripere connitebantur: nemo tamen in eam misit manus: cum sereniori exemplo puniti Hebraei, vel maxime petulantiam ob oculos haberent.

Haec S. Andreas. Ex his igitur apparet, quam hallucinentur nonnulli Recentiores cum narrationem illam ac traditionem a Ss. Iuvenali et Damasceno memoratam, inter aniles fabulas, et ludicra computandam volunt, eamque pro viribus impugnant.

Reponunt enim primo, illam ipsam narrationem de B. Virginis Dormitione, et collectis ad eius funus Apostolis pro apocryphis a Baronio deputari, qui itidem, inquiunt, ridet hac de re testimonium S. Dionysii. Verum haec responsio omni sua parte cadit, Baronius enim ad annum 48. n. 14. refert equidem circumstantias ex apocrypho libello de transitu et Assumptione Virginis sub ementito nomine Melitonis Sardensis Episcopi evulgato, et non solum a Beda in retract. in Act. cap. 8. refutato; sed etiam auctoritate Concilii Romani, cui Gelasius Papa praefuit, inter apocrypha annumerato: at Baronius non omittit ea quae annales referunt de resurrectione et Assumptione Virginis. Ait enim Baronius:

Quae autem ab ipso Nicephoro lib. 2. c. 21. et lib. 15. c. 14. et olim, ut ipse refert, a Iuvenali Episcopo Ierosolymorum traduntur de Apostolis eodem momento collectis e diversis Orbis regionibus Ierosolymam ad obitum eius per aera in sublime delatis, eodem Melitonis apocrypho contineri certissimum est; quod etiam Beda cognovit: rursus etiam, quae habentur de miraculo facto in Iudaeum, qui feretrum quo illa ad sepulturam ferebatur, est conatus evertere, in eodem item apocrypho leguntur. Sed haec cum dicimus, non sic impugnamus, quasi minime vera esse potuerint, quandoquidem non sit impossibile apud Deum omne verbum: sicut nec ob eam causam, quod ibidem feratur eadem resurrexisse, et una cum corpore esse assumpta in caelum, id negamus, vel in dubium revocamus: sed tradidisse, quae praesertim Iuvenalis Ierosolymorum Episcopus non ex scripto aliquo commentario, sed potius ex antiqua et veneranda Maiorum traditione se accepisse testatus sit.

Quibus verbis aperte constat Baronium historiam illam et narrationem non improbare, sed monere dumtaxat nonnullas huius narrationis circumstantias etiam haberi in apocrypho libello evulgato sub nomine Melitonis. Idem dicendum de testimonio S. Dionysii, quo subnixa est haec historia: nec enim, ut comminiscuntur quidam, de auctore librorum istorum dubitavit Baronius, aut scripta illa revera Dionysii esse negavit, sed dumtaxat asserit non posse eorum sententiam stare, qui sentiunt B. Virginem obiisse ante annum Christi 59. alioquin Dionysius a Paulo conversus anno Domini 52. non venisset Ierosolymam cum Apostolis, nec tum Deiparae Virginis interfuisset. Scribit enim Baronius:

Si igitur aliquo antedictorum anno Dei Genitricem esse defunctam dixerimus, nequaquam potuit Dionysius eius funeri interfuisse: ipse enim nedum hoc anno, vel sequenti, sed nec ad 52. annum Domini (ut ex his, quae diximus, et quae suo loco dicturi sumus, habita exacta temporum ratione, constabit) cum Paulus Athenas venit, est conversus ad fidem: imo ex Luca, qui mira diligentia ex eo tempore cuncta loca, ad quae Paulus accessit, et tempora quibus in eis permansit, usque ad eius Ierosolymam adventum relegit, liquido apparet ipsum non ante annum Domini 57. Ierosolymam venire potuisse, cui aetati si 14. vel 15. addas annos, quibus, ut dictum est, sanctissima Virgo vixit, cum peperit Salvatorem, manifeste colliges ipsam eo anno, quo Paulus novissime Ierosolymam venit, egisse > aetatis annum 72. quia ipsam ex hac vita emigrasse Epiphanius Praesbyter, et Cedrenus, quos retulimus, affirmarunt: quibus si consenserimus, eisdemque aptari possunt, quae scribit Dionysius, ut de sacrosancto Dei Genitricis corpore voluerit intellexisse, quo quidem sensu accepisse noscuntur verba illa Graeci omnes. Haec Baronius; quibus momentis constat eum praefatam narrationem non impugnare, nec assumptae Virginis veritatem in dubium revocare; quamquam nonnullas illius narrationis particulas respuat, quas proscriptus liber de transitu Virginis memorat.

Reponunt 2. Narrationem istam nutare in plurimis: Primo namque si haec omnia ut referuntur contigissent, haud dubie S. Lucas in Apostolorum Acta eorum aliquid retulisset: at nihil illorum memorat: igitur minus esse vera iudicanda sunt. Secundo, plurima in hac narratione referuntur, quae ex proscripto et apocrypho libro de transitu Virginis irrepserunt, quaeque ideirco venerabilis Beda respuit et impugnat: igitur nullam fidem merentur. Tertio, non constat B. Virginem Ierosolymis fuisse vita functam et sepultam: imo probabile est illam cum Ioanne Evangelista Ephesum profectam, ibi pariter diem clausisse ultimam, ac fuisse tumulatam: nam Ephesina Synodus ad Clerum Populumque Constantinopolitanum ita scribit: Quare et Nestorius cum in Ephesiorum civitatem perrenisset, in qua Ioannes Theologus, et Virgo Deipara sancta Maria, a Ss. Patrum, et Episcoporum coetu, ultro seipsum abalienans … condemnatus est. Nam verba, in qua significant, ut Ioannem, ita et Deiparam Ephesi obdormivisse. quod etiam confirmat Modestus Hierosolymorum Episcopus in Homilia de unguentiferis Virginibus. Quarto, minus vera apparent ea, quae narrantur de Pulcheria, et Marciano, quippe cum nullus historia Graeca Scriptorum illa commemoret, sicut nec ullus meminit historiae Euthimiaceae, ex qua dumtaxat hanc narrationem deprompsit S. Damascenus. Quinto, non constat secundam illam orationem de Assumptione, ubi legitur haec narratio, et Euthimiaca laudatur historia, esse genuinum S. Damasceni opus, quippe cum Billius, qui has Damasceni Orationes Latinas fecit et edidit, huic textum auctoris Graecum versioni Latinae non adiunxerit: quod tamen in aliis orationibus ab eo factum fuerat. His adde, quod Damascenus non videatur accuratus scriptor, sed plerumque incerta pro veris scribat, ut constat de illa narratione, qua refert Traiani animam Gregorii Magni precibus liberatam fuisse ab inferis. Igitur his omnibus momentis apparet praefatam narrationem de Assumptione Virginis nullam apud cordatos fidem promereri.

Verum nego antecedens simul et consequentiam. Et ad primam dubitandi rationem dico occulto Dei iudicio, et ex speciali divinae providentiae ordinatione contigisse, omnia quae ad vitam sacratissima Virginis, post Christi in caelum ascensum, in ipso nascentis Ecclesiae exordio, proximoque secutis saeculis obscuriora, ac silentio veluti sepulta remansisse: quod utique pridem notavit S. Andreas Cretensis Oratione prima de dormitione Virginis, ubi ita scribit:

Non desint res, inquit, ex his omnino, qui discutiendi studiosiores sint, quique dubitent, ac quaerant, qualis causa sit, cur Theologorum, id est Apostolorum, ac Evangelistarum neminem sciamus, inspectantes tam intemeratum, ac quam venerabilem sanctae Dei Geni> tricis transitum scripserit, ullam in hoc argumento commentationem reliquerit, uti sane ii divina composuere Evangeliorum columnae, ac Theologicas Expositiones nobis tradiderunt. Cuius utique sententiae hanc rationem refert: Porro dicimus id in causa esse, quod diu post, longisque retro temporibus Deo afflata dormitio illi contigerit: aiunt enim illam cum ad extremam venisset senectutem ab humanis migrasse. Vel quia nondum ea tempora harum rerum explicationem permitterent, ubi primum conscribi Evangelium coepit, quo disseminaretur dispensationis sermo, haec confestim exponendo assumere. Futuri namque erant haeretici, qui B. Virginem non humanae naturae, sed divinae fuisse participem, erant asserturi; unde si qua contingerent circa eius triumphalem Assumptionem, narrasset Apostolorum aut Evangelistarum aliquis, inde fortassis illi haeretici suum errori causam praetexuissent. Adde quod nec etiam ipsi Canonici Scriptores referunt B. Virginem ex hac vita functam, nec illud constanti ac universali traditione propagandum evulgaverint: illam quippe traditionem ignorasse videtur Epiphanius, cum haec scribit haeresi 78.: Praeterea postquam illud ita gestum est, et ad se illum recepit (agit de S. Ioanne) non amplius apud ipsum permansit B. Virgo), quod si falso iactari quispiam a nobis existimet, velit sacrarum Scripturarum vestigia consectari, in quibus nullam de Mariae obitu mentionem reperiet, mortua sit, necne, sepulta an non sepulta fuerit. Et paulo infra: igitur mortua sit Maria nescimus, sive consepulta.

Illud idem non modo dubium relinquit Timotheus Presbyter Ierosolymitanus, qui inter Patres quinti saeculi in Bibliotheca SS. Patrum Grecorum collocatur; imo etiam innuere videtur beatam Virginem non esse mortuam; scribit enim: Hinc accidit ut nonnulli putarent Matrem Domini gladio interfectam, atque cruenta morte affectam, quales Martyres vitae exitum habuisse, propterea quod dixit Simeon: quia tuam ipsius animam pertransibit gladius: sed non ita se res habet; ensis enim a fabro excussus corpus dividit, animam non dissecat: unde etiam supra omnes inculpata, et omnibus modis sancta Virgo per illum, qui eam in superna loca assumptam traduxit, usque adhuc immortalis est. Ea pariter in sententia videtur fuisse S. Isidorus, qui circa finem sexti saeculi florebat, scribit quippe: Specialiter nulla docet historia Mariam gladii animadversione peremptam fuisse, quia nec eius obitus uspiam legitur, dum tamen nec reperitur sepultura. Nil igitur de morte Virginis tune temporis ex Scriptura, aut traditione illa, qua semper et apud omnes et ubique viget, exploratum erat: unde si in dubium revocare liceat ea, quae referunt de eius funere, quod nullus Apostolorum id scriptis mandaverit, aut generali traditione evulgandum narraverit, licebit pariter in dubium vertere, utrum B. Virgo mortua sit necne. Similiter quis licite dubitare posset utrum illa ab omni actuali peccato per totam vitam immunis fuerit, et plurima alia eiusmodi, quae ab Apostolis nec scripta, nec ab alio scribenda dictata sunt?

Ad solvendum dicunt omnia quae in libro apocrypho referuntur non esse falsa: enimvero in 3. lib. Esdrae utique apocrypho v. g. scribitur nihil falsius esse veritate: quis autem id existimabit falsum, quia in libro apocrypho scriptum est? Similiter ne longius excurram, in eodem Canone Gelasii, quo proscribitur liber de transitu Virginis sub ementito nomine Melitonis Episcopi Sardenensis evulgatus, etiam inter apocryphos libros referuntur opera Tertulliani, necnon et liber historiarum Eusebii Caesariensis; an ideirco asserere liceat omnia in istis libris esse commentitia, et meras fabulas? Et ut rem proximius tangam, liber ipse De transitu B. Virginis asserit eam fuisse mortuam, ac sepulcro mandatam; quis autem id falsum asseret? Igitur quamquam praefata narratio nonnulla referat, quae pariter memorat apocryphus liber de transitu Virginis, inde non est consequens illa ideirco falsa esse, aut incerta. Nec obstat, quod Beda narrationem illam proscribat in iis, in quibus militat adversus veritatem Apostolicam, puta, quod Apostoli secundo a morte Christi anno iam per orbem annuntiandi Evangelii gratia dispersi, iterum Ierosolymam convolaverint, nuntiis subrecti, ad celebrandum funus B. Virginis; hoc enim manifeste pugnat cum Actibus Apostolorum, ex quibus certissimum est toto biennio a morte Christi nondum per orbem peregrinatos esse Apostolos. Certissimum quoque ex iisdem Actibus Paulum Apostolum et Barnabam, longe post elapsum biennium a morte Christi, ad disseminandum Gentibus Evangelium fuisse dimissos. Quae certe non cohaerent cum apocrypho libro De transitu Virginis, in quo asseritur Apostolos secundo post Ascensionem Domini anno, ex remotis orbis partibus Ierosolymam ad funus Virginis advolavisse. Merito igitur Beda damnat narrationem illius libri in iis, quae manifeste pugnant cum Scriptura sacra: at non in eam pugnat Assumptio corporea Virginis, et subinde illam Beda non impugnat. Quod autem non alia sit Beda sententia, apparet ex eius verbis: scribit enim cap. 3. retract. in Acta:

Si dispersa, inquit, Ecclesia, Apostoli remanserunt in Ierusalem, ut Lucas scribit ⟦OCR illegible: "coiteat elea nentncium ei de tilte bi cxperneza"⟧ secundo post Ascensionem Domini anno, Apostoli fuerint omnes toto orbe ad praedicandum in suam quisque Provinciam divisi, qui universi appropinquante obitu B. Mariae, de locis, in quibus praedicabant verbum Dei, elevati in nubibus, rapti sunt Ierosolymam, et depositi ante ostium domus eius … quae verbis B. Lucae aperte contradicunt, quibus narrat Apostolos, ceteris fidelibus ab Ierosolymis propulsi, remansisse ibidem, et praedicasse per omnia, donec Ecclesia per totam Iudaeam, et Samariam, et Galilaeam pacem haberet, quod in uno anno perfici non potuisse nulli dubium est.

Ad tertium dico, certum esse Virginem Deiparam non obiisse Ephesi, sed Ierosolymis: id namque aperte testantur S. Sabba, Iuvenalis, S. Germanus, S. Damascenus, neenon et S. Andreas Cretensis, qui Oratione 2. De dormitione Virginis, ait: Sacratissima factum est mentio, quod in ea maxime hoc sanctae Dei Genitricis mysterium peractum sit: in ea strati pavimento templi sacrorum castissimi corporis genuum flexus, clara voce clamant: quamdiu enim eius productus incorruptus est, tam diu domicilium ibi habuit, atque illic naturae obsequuta legibus vitae finem accepit. Nec Modestus huic veritati adversatur, si recte quis eius verba ponderet, ait enim: *Historice tradunt Magdalenam, de qua Dominus septem daemonia eiecit, hanc virginem fuisse. Post obdormitionem sanctissimae Dominae nostrae Deiparae profecta est Ephesum ad dilectum discipulum, ubi cursum Apostolicum per Martyrium curia unguentifera > perfecit. Quibus patet contrarium, quod intenditur Modestum

asserere;

enimvero si B. Virgo Ephesi fuisset mortua, quid necessarium esset Magdalena, quae ut creditur B. Virgini comes individua adhaeserat, post eius obitum Ephesum pergere? Quis non rideat Modestum non de Virgine Deipara, sed de Magdalena sermonem facere, cum ait illam Ephesum fuisse profectam? Sed neque Patres Ephesini ea de re quidquam significant, sed dumtaxat, quod praecipuo cultu, sicut Ioannem, ita et Mariam Ephesi honorarent, unde particula (in qua) denotat, quod Deipara Virgo, et Ioannes imprimis ibi colerentur. His adde, quod Polycrates Ephesinae civitatis Episcopus, non longe a tempore Apostolorum scripsit, ut refert sanctus Hieronymus in Catalogo Virorum illustrium: In Asia, inquit, magna luminaria dormierunt, quae resurgent in die Domini, quando venturus est de Caelis in Maiestate sua resuscitaturus omnes Sanctos: Philippum loquor de 12. Apostolis, qui dormit Hierapoli, et duas filias eius, quae Virgines senueerunt, et aliam eius filiam, quae spiritu sancto plena in Epheso obdormivit: sed et Ioannes, qui supra pectus Domini recubuit, et Pontifex eius auream laminam in fronte portans, Martyr, et Doctor in Epheso dormit. Ubi, ut apparet, nullam Virginis facit mentionem, non praetermissurus certe, si revera Ephesi iacuisset.

Ad quartum dico, quae narrantur a Iuvenale nullatenus a veritate deflectere: quis enim neget Marcianum Imperatorem, et Pulcheriam in Blachernis aedificasse? Quis in dubium revocet eos in urbe Imperiali adfuisse tempore Concilii Chalcedonensis? An non Iuvenalis eidem Concilio interfuit? Nec obstat, quod acta Chalcedonensis Concilii de ea re nil prodant, nec quisquam de istis refert ex Graecis Scriptoribus; enimvero Conciliorum Acta dumtaxat referunt ea, quae ad finem congregati Concilii collimant, qualis non erat illa Iuvenalis a Marciano, et Pulcheria interpellatio: plerumque etiam accidit, ut res notissimae, et per vulgus decantatae Scriptorum nullus colligat, quasi ingratum foret litteris consignare, quae omnium ore feruntur: sic forte tum Philo, tum Iosephus, quamvis rerum suarum, ac Gentis suae studiosissimi essent, nil scripserunt de iugi miraculo probaticae piscinae, quod tamen absque errore gravi nullus negaverit, cum illud ferat S. Ioannes cap. 5.

Ad quintum dico, certissimum esse secundam illam Orationem tam esse genuinum S. Damasceni foetum, quam ceteras omnes, nam omnino ipsius stylum redolet, et profitetur Billius se Graecas has orationes a Cardinale Sirleto accepisse, quas iampridem verterat, sed male, Volaterranus. Nec refert, quod Graecum Auctoris non addiderit Billius versioni suae, id enim non praestitit, forte quia noluit Cardinalis Sirletus, qui Graecum textum ipsi vertendum commodaverat; forte etiam quia in textu Graeco desiderabatur aliquid. Adde quod Billius in plurimis aliis sancti Damasceni opusculis a se editis Graecum Damasceni textum non adiunxerit; siquidem nullibi Graeca apposuit nisi orationi De Transfiguratione, et tribus Orationibus De Nativitate B. Virginis: quia, ut ibidem dicit, tum Graecus textus cum Latina versione primum in lucem prodirent; attamen nemo cordatorum est, qui propterea haec Opuscula S. Damasceno detrahat.

Nec minus fide dignus est S. Damascenus, quod forte scripserit Traiani animam Gregorii Magni precibus ab inferis liberatam fuisse.

Denus enim eum hac scripsisse, et in eis erravisse, non propterea indignus est, cui in aliis credatur? Quod si ita est, vix alicui e SS. Patribus credendum esset, cum, Augustino teste, nulli praeter Scriptores Canonicos aliquando sit datum, ut non in aliquo erraverit.

§ 3. — PROBATUR ASSUMPTIO CORPOREA DEIPARAE VIRGINIS EX OFFICIO DIVINO EIUSDEM DEI.

Luculenter ac perspicue apparet quis sit Ecclesiae sensus de assumpta Virgine in anima et corpore, ex precibus, ac ritibus in eiusdem assumptae Virginis gloriam concinnatis; unde enim evidentius quis colligere potest, quis fuerit Ecclesiae sensus de morte Virginis, eiusque corporea in Caelum receptione, quam ex eiusmodi precibus? Illud quippe aperte credit Ecclesia, quod suis in publicis praecibus se credere palam profitetur: at ex eiusmodi Ecclesiae praecibus et divinis officiis in honorem assumptae Virginis celebrari solitis, Ecclesia iamdudum testata est Virginem assumptam esse anima simul et corpore; quod utique evincimus: Primo ex libro Sacramentorum sancti Gregorii, ex quo tria licet aperte colliguntur: Primum quidem Gregorii tempore, hoc est saeculo 6. apud fideles receptum ac vulgatum tuisse B. Virginem anima simul et corpore esse assumptam; siquidem Assumptionis nomen non semel sed iterum usurpat S. Gregorius. Secundum, vigiliam quoque festi Assumptionis tune temporis fuisse celebratam, ac proinde festum fuisse institutum. Tertium denique, quod Deipara Virgo anima simul et corpore in Caelum sit recepta.

Primum quidem ac secundum innotescit ex his verbis eiusdem libri Sacramentorum, quibus designatur Vigilia simul ac festum assumptae Virginis: Legimus enim 19. Kal. Septembris, Nat. S. Eusebii Sacerdotis, etc. Eadem die Vigilia Assumptionis S. Mariae, 18. Kal. Septembris. Assumptio sanctae Mariae Virginis. Idipsum constat ex praefatione Missae eiusdem diei, in qua haec habentur: Dignum, et iustum est, aequum et salutare, nos tibi semper et ubique gratias agere, Domine sancte, Pater omnipotens, aeterne Deus, et te in veneratione servarum virginum exultantibus animis laudare, benedicere, et praedicare. Inter quas intemerata Dei Genitrix Virgo Maria, cuius Assumptionis diem celebramus, gloriosa effulsit, etc. Quod autem tune temporis notum esset in Ecclesia B. Virginem corpore simul et anima fuisse in Caelum assumptam, patet ex Oratione, seu collecta, qua in eodem Sacramentario hoc ipso die recitabatur his verbis: Veneranda nobis, Domine, huius diei festivitas, in qua sancta Dei Genitrix mortem subiit temporalem: nec tamen mortis nexibus deprimi potuit, quae Filium tuum Dominum nostrum de se genuit Incarnatum. Haec enim verba, nec tamen mortis nexibus deprimi potuit, nil aliud significant, quam quod corpus B. Virginis non potuit subiacere mortis legibus, nempe detineri sepulcro, nec corruptioni, aut resolutioni subiici. Quod aliqui Neoterici verba ista interpretantur de nervibus peccati, absurdissimum apparet, ex eo quod Deipara Virgo nusquam morti animae, quod est peccatum, subiacuerit. Nec alia sane ratione verba istius Collectae intellexit Petrus Abailardus, qui in Sermone De Assumptione, iam ab annis fere quingentis sic scribebat:

Cui quidem attestatur sepulcrum vacuum penitus repertum, sicuti et antea fuerat Dominicum, ut ipsa quoque B. Virgo resurrectionis gloriam, et geminam stolam adepta credatur, sicut manifeste festivitas huius diei Oratio continet his verbis: in qua sancta Dei Genitrix mortem subiit temporalem, nec tamen mortis nexibus deprimi potuit: cum enim praemissum sit mortem temporalem, patenter ostenditur, id quod subiectum est, de vinculis mortis, ad mortem illam referendum esse, non ad mortem animae, cuius vinculis non detineri, commune est omnibus Electis.

Similiter haec verba, nec tamen nexibus mortis deprimi potuit, explicat Albertus Magnus in q. 130. super Missus est, ubi ait:

Nunc quaeritur, quid appellatur nexus mortis. Vel est bonum, vel malum. Non malum, quia omnis boni capax fuit. Item bonum non deprimit, sed elevat: ergo nexus non nominat ibi aliquid boni. Si autem est malum, aut est malum culpae, aut malum poenae, quia mors non est nexus ad culpam, quia post mortem non est status culpae, sed poenae. Item nihil dictum esset, quod post mortem non posset peccare, quia esset Mater Dei, cum post mortem nullus peccet. Si autem est malum poenae, quaero quam poenam importat? Non gehennae, quia ad illam non nectit mors, quia moriuntur multi, qui non vadunt ad gehennam. Eadem ratione nec ad purgatorium: quia multi moriuntur, qui non vadunt ad purgatorium: nec etiam potest dicere poenam temporalem, quia ad illam non nectit mors, sed absolvit ab illa. Nam non potest dicere poenam mortis, quia B. Virgo vere mortua fuit; ergo relinquitur, quod non potest significare, nisi incinerationem: ergo ait sensus, non potuit nexibus mortis deprimi, idest, non potuit incinerari; et nisi statim resurrexisset, fuisset incinerata, ut alia corpora.

His subscribit Dominicus Sotus in t. 4. d. 43. q. 2. art. 1. De sacratissima Virgine, inquit: si resurrexit, non est dubium, quin in vitam sempiternam resurrexerit, qua in Caelis cum Filio fruitur. Hoc autem Hieronymus, eodem sermone sub dubio reliquit. Iam vero temporum curriculo opinio haec, seu credulitas, quod in corpore et anima fuerit in Caelum assumpta, plurimum invalerit. Nondum tamen inter fidei articulos credendi necessarios relata est, quamvis sit pientissime credendum, nam in Collecta illius festi ait Ecclesia, quod nexibus mortis deprimi non potuit. Nec valet reponere Sacramentarium Romanum non videri genuinum opus S. Gregorii, sed dumtaxat forte ab illo approbatum. Haec enim responsio nullo prorsus fundamento nititur, quippe contrarium affirmant Cassiodorus, Ioannes Diaconus, Berno Augiensis, et omnes qui de divinis Officiis scripserunt. Hoc imprimis Walafridus Strabo affirmans Sacramentarium a Gregorio collectum ex praecedentibus libris, qui peragendorum Sacrorum ritus complectebantur, quos ipse S. Gregorius in meliorem formam et ordinem redegit. Idipsum confirmant Patres Francofordienses. Cum enim Elipandus, et alii Hispaniae Episcopi edito libello ad eos scripsissent, in divinis Officiis, et ad Missas Orationibus, quas ex Eugenii, Ildephonsi, Iuliani Toletanae Urbis Episcoporum traditione acceperant, Christum Dei Filium adoptivum nominari; in hunc modum responderunt: *Melius est testimonio Dei Patris credere de suo Filio, quam Ildephonsus noster, qui tales nobis composuit preces in Vesperarum sollemniis, quales universalis, et sancta Dei non habet Ecclesia, nec nos in illis exaudiri putamus. Etsi Ildephonsus noster in orationibus Christum adoptivum nominavit, noster vero Gregorius Pontifex Romanae Sedis, et clarissimus > vero Doctor in Orationibus suis semper eum unigenitum nominare non

dubitarit.

Quibus verbis haud dubie significant Sacramentarium sancti Gregorii: nam ad finem plurimarum Orationum, seu Collectarum eiusdem Sacramentarii Christus dicitur Unigenitus Dei Filius.

Haec eadem veritas apparet ex ceteris divini Officii in die festo Assumptionis Deiparae Virginis partibus; siquidem Antiphonae resonant, Versus canunt, clamant responsoria, Petitiones efferunt B. Virginem in Caelos esse assumptam. Id constat tum ex Breviario, tum ex Missali: assumptio autem, ut diximus in primo §., non solum animae, sed corporis Deiparae in Caelum receptionem significat. Neque vero hic sola Ecclesia Occidentalis usus est: nam et Orientalis eundem ritum in suis precibus ac ritibus observat, quae Menaologia, seu potius Menaea appellantur. Sunt autem huiusmodi 12. codices Ecclesiae Graecae, quibus continentur per singulos dies variae laudes in Dei sanctissimae Virginis ac Sanctorum honorem decantandae: horum Menaeorum primus Collector dicitur S. Sabbas Monasterii Laura Archimandrita, ut testatur Simeon Thessalonicensis apud Leonem Allatium, dissertatione

1. De libris Ecclesiasticis Graecorum: at temporum iniuria, neenon et Barbarorum irruptione cum poene Menaea interiissent, a Sophronio primum, deinde a Ioanne Damasceno pristino nitori reddita sunt, additas ab utroque plurimas Odas in laudem Sanctorum, qui post sancti Sabbae tempora claruerunt, ut idem Simeon testatur. In ipsis autem Meneis apertissime declaratur Virgo Deipara anima et corpore in Caelum assumpta: nam Men. 15. Augusti in Maioribus Vesperis, haec habentur:

Ad rationem decori pertinebat, ut qui Ministri, ac Spectatores Verbi divini fuissent, etiam Matris, e qua illud incarnatum erat, obdormitionem praesentes inspicerent: velut ultimum, quod ipsi peragendum erat Mysteriorum, quo scilicet non modo Salvatorem de terra in Caelum ascendentem coram spectarent, verum etiam de Genitrice illius ad superos translata oculati testes existarent. Quapropter omnibus e locis, vi quadam divina per tot terrarum spatia transportati convenerunt in Sion, et deduxerunt quodam modo Virginem ad Caelum ingrediendum properantem.

Similiter ex Men. 18.:

O prodigium horrore sacratissimo plenum! Illa quae incomprehensum omnibus Regem portavit in utero, iam modo ad sepulcrum portatur, et Angelorum multitudo cum Apostolis observant venerabundi sanctum eius corpus, quod Deum in se recipit, et istud corpus sublevavit in Caelum Iesus Filius eius, et Servator animarum nostrarum.

Similiter ex Men. 17. Augusti:

Filius tuus, Deusque noster, ut fidem duarum, quas habet naturarum stabiliret, mortuus est quidem, ut homo, sed resurrexit ut Deus. Te quoque mori, o Genitrix Dei, ad praescriptum naturae perplacuit Deo; ne a fide aliena Incarnatio Christi, tamquam phantasma videretur, ut cuius mater mortalis non esset. Migrasti autem a terra in Caelos, veluti sponsa de thalamo tuo, seu tabernaculo quodam progressa. Et quemadmodum terram illuminasti pariendo, sic aethera sanctificasti ascendendo. Interim Apostoli intaminatissimum funus tuum curarunt: atque inter exequias viderunt, et corpus tuum sublime abiisse. haec omnino verba cum metu praefata sunt: hic est mutatio dexterae Excelsi.

Quantum autem valeat argumentum petitum ex > sacris Ecclesiae praecibus ad alicuius rei fidem stabiliendam.

Luculenter explicat Celestinus summus Pontifex in 11. capite Epistolae ad Prosperum, et Hilario, ubi inter caetera haec habet: Propter beatissimae, inquit, et apostolicae sedis inviolabiles constantias, quibus per piissimi Patris vestigia insistentes, pestiferae novitatis errore deposito, totam eluamus haeresim, et in fide aspicimus in fine perseverantiam, ad Christi gratiam iterum redeamus: sacramentum quoque sacerdotalium Sacramentorum respiciamus, quae Apostolis tradita, in toto mundo, atque in omni Catholica Ecclesia uniformiter celebrantur, ut legem credendi lex statuat supplicandi.

§ 4. — PROBATUR ASSUMPTIO CORPOREA VIRGINIS DEIPARAE AUCTORITATE SS. PATRUM.

Praeter laudatas SS. Patrum auctoritates in praecedentibus §. alias plurimae, vel eorundem, vel aliorum huic veritati suffragantur: imprimis vero S. Ioannes Damascenus praeter laudatam orationem secundam, de qua superius, etiam in priori oratione De Dormitione B. Virginis sic loquitur: Cuius in partu incolumis virginitas mansit, eadem e vita migrante, corpus ita conservatum est, ut non dissolutum, sed ad praestantiorem, et diviniorem mortem, quaeque non iam morte interrumpatur, verum in infinita saeculorum saecula perduret, translatum sit. Et infra: Nec corpus illud tuum immaculatum, ac labis omnis expers in terra relictum est, verum in Caelo, ac regiis sedibus, tu Regina, Domina, hera, ac vera mater, et genitrix translata es. Et postea:

Quemadmodum si quis ingentis pretii unguentum vestibus, aut loco alicui imponat, ac rursus eximat, suavitatis reliquiae asperso etiam unguento restant: eodem modo nunc quoque divinum tuum, et sanctum, et omnis rursus maculae expers, divinaque fragrantia refertum corpus: fons, inquam, ille gratiae perennis, in sepulcro collocatum, ac deinde rursus ad praestantiorem et sublimiorem regionem ereptum, haudquaquam ita sepulcrum reliquit, ut honoris expers esset, verum tum divinam benedictionem, et gratiam impertit, tum sanctorum, ac memoriam omnium fontem iis, qui cum fide occurrunt, monumentum reliquit.

Adstipulatur Petrus Damianus, qui sermone De Assumpt. ita loquitur:

Haec est illa dies, quae Caelorum ostia sublimiori gaudio cumularit, annua mundo, Angelis continua, homines Angelis, et Angelos hominibus felici foederatione coniungens. Intuere mentis oculis Filium ascendentem, et Matrem assumptam: videsne aliquid excellentius in Ascensione Filii exhiberi, et aliquid gloriosius in Assumptione Virginis demonstrari? Ascendit enim Salvator in Caelum potestativae virtutis imperio sicut Dominus, et Creator Angelorum comitatus obsequio, non auxilio fultus: Assumpta est Maria in Caelum, sed praecipue sublevantis indicio, comitantibus et ministrantibus Angelis, quum sustentaret gratia, non natura. Illa dies haec Assumptio, illa Ascensio differunt: cum aliud sit potentia, aliud misericordia, solumque soli sit privilegium Creatori naturam rerum propria potestate supergresso.

Nec dicas Petrum Damianum in his verbis corporalem Mariae in Caelum Assumptionem non dicere, tacite dicturus si Assumptionem fuisse huiusmodi credidisset. Haec enim responsio falsitatis arguitur, non solum ex praefatis verbis, sed etiam ex his, quae ibidem habet Petrus Damianus:

Tota congregatur Angelorum frequentia, ut videat Reginam sedentem a dextris Domini > virtutum, in throno deaurato, in corpore semper immaculato, circumdata varietate, virtutum multiplicitate distinctam.

S. Bernardus apertissime huic veritati suffragatur, nam praeter laudata in 1. Sermone 1. De Assumptione Virginis, haec habet:

Quis cogitare sufficiat, quam gloriosa hodie mundi Regina processerit, et quanto devotionis affectu tota in eius occursum caelestium regionum prodierit multitudo, quibus ad thronum gloriae Cantico sit deducta, quam placido vultu, quam serena facie, quam divinis amplexibus suscepta a Filio, et super omnem creaturam exultaverit, cum eo honore, quo tanta Mater digna fuit, cum ea gloria, quae tantum decuit Filium? Pellicula prorsus oscula talis impressa lactentis, cui virgineo Mater applauserit in gremio. Verum, numquid non feliciora consecuta est, quae ab ore Sedentis in dextera Patris hodie in beata solutione suscepit, dum ascenderet ad thronum gloriae? etc.

Et Sermone 1.: Tempus loquendi est omni carni, cum assumitur incorrupti Verbi Mater in Caelum, nec cessare debet a laudibus humana mortalitas, cum hominis sola natura supra immortales Spiritus exaltatur in Virgine. Quorsum autem diceret Bernardus tempus esse loquendi omni carni, nisi carnem Matris Domini assumptam in Caelum crederet? Cur assereret solam hominis naturam exaltatam in Virgine, nisi quia prius in Christo non sola hominis natura, sed quatenus iuncta hypostatice cum divina in Caelum fuerat sublimata? At de mente S. Bernardi aliquod esse dubium non potest, ex eo quod Petri Abailardi omnes ad minimum usque errores notaverit, ac perstrinxerit: nullibi autem carpit sententiam Abailardi de corporali Virginis in Caelum Assumptione, quam sic explicat Sermone De Assumptione:

Si diligenter, inquit, occursum Angelorum, et triumphalem pompam Christo exhibitam hodiernae comparemus festivitatis iucunditati, videbimus plus aliquid in Assumptione Matris ei dari, quam in Ascensione Filii ipsi exhiberi: et huius pompae cursum illo non mediocriter digniorem; soli quippe Angeli Ascendenti Christo occurrere potuerunt; ipse vero pariter cum tota superna Curia tam Angelorum, quam fidelium animarum eius animam suscepit, quam carnem antea susceperat; nec animam solum, verum etiam et corpus ad Caelos hodie sustulisse creditur, ut animae pariter et carnis glorificatione eam remuneraret, in qua, ut dictum est, simul animam et carnem decrevit assumere. Cui quidem plurimum attestatur sepulcrum vacuum penitus repertum, sicut et antea fuerat Dominicum, ut ipsa quoque Resurrectionis gloriam et genuinam stolam adepta credatur.

Bernardo aequalis fuit Hugo Victorinus, qui lib. 3. De Eruditione Theologica, c. 125. ita scribit:

Septimum (Privilegium Deiparae Virginis) est quod cum corpore suo, quantum credimus, in Caelo vivit: licet enim B. Hieronymus (loquitur de Sermone Pseudo-Hieronymi, de quo infra) hic opiniones ponat, non tamen factum abnuit, sed rationi astutae tota fidei nostrae colla submisit, in qua dicimus non impossibile Deo esse, ut illud divinitatis habitaculum singulare corruptioni non subiaceret, vel in omnibus. Qui enim tria puerorum vestimenta in camino ignis illaesa servavit, corpus Matris propria incorruptum servare potuit, et voluit.

His accenseri potest Fulbertus Carnotensis, qui in Sermone De Nat. B. Virginis ita scribit:

Ioannes ministravit ei post passionem et resurrectionem Domini in > finem: fuit autem sanctissima in valle Iosaphat, ubi est exaedificata Ecclesia in honorem eius, et S. Ioannes sepultus est Ephesi: post vero cum religiosi Christiani reliquias Matris eius, videlicet Domini, respicere vellent, sepulcrum vacuum invenerunt. sed et in sepulcro B. Ioannis respicientes non invenerunt, nisi manna. Credit itaque Christiana pietas, quia Christus Deus Dei Filius Matrem suam gloriose resuscitaverit, et exaltavit super Caelos.

Hic non commemoro plurimos alios S. Bernardo aequales, qui eidem sententiae subscribunt, puta Honorium Augustodunensem, Rupertum Tuitiensem, Adamum de S. Victore, etc. qui illo saeculo Assumptioni Deiparae Virginis subscribebant. Non possum tamen silentio praeterire sententiam illustris Theologi principis, puta Alberti Magni, qui in quaestionibus super Missus est, q. 132. plurimis argumentis probat B. Virginem cum corpore et anima in Caelum esse assumptam. Eamdem sententiam tuetur Angelicus Doctor: nam ex festo Assumptionis corporalis tamquam indubitato principio colligit Virginem fuisse sanctificatam in utero materno, quod illius Nativitatis festum pariter Ecclesia celebret: sic enim scribit 3. p. q. 27. art. 1.: Respondemus dicendum, quod de sanctificatione B. Mariae, quo scilicet fuerit sanctificata in utero, nihil in Scriptura Canonica traditur, quae etiam nec de eius Nativitatis mentionem facit. Sicut tamen Augustinus in sermone de Assumptione ipsius Virginis rationabiliter argumentatur, quod cum corpore sit assumpta in Caelum (quod tamen Scriptura non tradit), ita etiam rationabiliter argumentari possumus, quod fuerit sanctificata in utero. Nec refert, quod in huius veritatis assertionem proferat testimonium sermonis sancti Augustini, quem tamen postea illius non esse, sed forte Fulberti Carnotensis probabimus: inde enim apparet nullam tempore S. Thomae de corporea Virginis in Caelum receptione fuisse controversiam, quandoquidem nulla de isto sermone erat disceptatio. Eamdem veritatem tradit Opusc. 8., ubi ait: Terra (supple maledictio) fuit communis in mulieribus, scilicet ut in pulverem redigerentur, et ab hac immunis fuit B. Virgo, quia cum corpore assumpta est in Caelum: credimus enim, quod post mortem resuscitata fuerit, et portata in Caelum. Et subscribit Doctor Seraphicus in Sermone B. Mariae, ubi haec habet: O quam longe ab isto incinerationis vitio fuit (ut credimus) corpus Mariae sanctissimum! Illud enim corpus est Arca sanctissima Dei, quam decuit non putrefieri, sed ad instar Filii sui ante omnem putrefactionem suscitari: unde tam de Filio, quam de Matre notabiliter ait Propheta: Surge Domine in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae. Eadem postmodum fuit Gersonis Cancellarii Parisiensis sententia, nam 4. p. operum Serm. De Conceptione:

Spiritus sanctus, inquit, interdum revelat Ecclesiae, vel Doctoribus posterioribus aliquas veritates, vel expositiones sacrae Scripturae, quas non revelavit eorum praedecessoribus. Sic dicit Gregorius Danieli 12. Pertransibunt plurimi, et multiplex erit scientia Domini. Ideo Moyses scivit plusquam Abraham, Propheta quam Moyses, Apostoli quam Prophetae, et Doctores addiderunt multas veritates ultra Apostolos. Quapropter dicere possumus hanc veritatem, B. Mariam non fuisse conceptam in peccato originali, ex illis veritatibus, quae noviter sunt revelatae, vel declaratae tam per miracula, quae leguntur, quam per maiorem partem Eccele> sic sancta, quae hoc modo tenet. Fuit tempus aliquod, in quo non tenebatur generaliter Mariam Virginem esse in Paradiso cum corpore et anima, sicut modo tenetur, et similiter post institutionem festi Nativitatis S. Ioannis. Nativitas nostrae Dominae ordinata fuit per revelationem unius solius virginis, et multa similia.

His, ut alios subinde quovis saeculo ad nos usque huius compertissimae veritatis, et ab Ecclesia receptissimum Assertorem praetermittam, unicum laudare placet S. Bernardinum, qui non solum B. Virginem in anima, et corpore assumptam in Caelum praedicat, sed etiam validissimis rationibus probat, quas in lectoris gratiam hic ascribendas duxi. Ait enim Sermone 12. qui est De Assumptione B. Virginis, art. 3. cap. 1.: Licet, inquit, de hoc (nempe Assumptione corporali) auctoritas sacrae Scripturae non reperiatur expressa: non tamen Scripturae repugnat sacrae, sed ei potius consonat et concordat, ac etiam multiplex ratio efficacissime persuadet; nam secundum Augustinum nullus dubitat, quod Iesus hoc potuit: minus profecto dubitare debet, quod ipse voluit, quia hoc filialem reverentiam decuit. Quod autem B. Virgo tam corpore, quam anima gloriosa regnet in Caelis, ostenditur septemplici ratione.

§ 5. — PROBATUR EADEM VERITAS RATIONE A S. BERNARDINO.

Primo propter unitatem substantiae carnis in matre, et prole. Cum enim ex carne matris deducatur naturaliter caro prolis, eadem utriusque est propria substantia carnis. Ergo a generali sententia mortis, quamvis Christus Dei Filius non exemerit Matrem, quia ab illa nullus, nec ipse voluit esse alienus, ac per hoc mortuus est Filius, mortua est Mater; attamen sicut caro prolis corrupta non fuit: Ps. Nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. sic nec debuit corrumpi, seu incinerari, seu in pulverem redigi sanctissima caro Matris, unde caro Filii assumpta est. Ergo carni anima est reunita, et B. Virgo Maria simul in anima et corpore est glorificata. Secundo propter incorruptibilitatem. Multiplex quippe sententia lata fuit in mulierem. Prima contra alias mulieres. Unde Gen. 3. cap. Dominus ait: Multiplicabo aerumnas tuas, et conceptus tuos, in dolore paries filios, et sub viri potestate eris. Maria quippe aerumnas multiplicavit: quando, ut dicitur Luce 2., animam eius in passione Filii doloris gladius pertransivit: sed conceptus non multiplicavit, nec sub viri potestate deguit, quia integerrimis visceribus, et virginitatis integritate permanente de Spiritu S. concepit; quem quia sine peccati colluvione, et virilis admixtionis detrimento suscepit, sine dolore peperit, et sine integritatis violatione integro virginitatis pudore permansit. Quia vero potuit, et voluit Matrem ab integritatis corruptione, et pudoris violatione in conceptu et partu, ultra sententiam latam contra quaslibet mulieres servare immunem, potuit, et velle decuit servare a corruptione resolutionis et incinerationis, praeter, imo ultra generalem conditionem humanae naturae. Sic ergo dicimus, Matrem Domini humanae sortis mortalitatem subiisse, ut tamen mortis nexibus non potuerit detineri, per quam sine corruptione Dominus voluit concipi atque nasci.

Tertio, propter honorabilitatem, hoc est, ut conservaret honorem Matris. Exodi idem 20. cap. scriptum est: Honora Patrem tuum, et Matrem tuam. Si ergo Christus non renuit servare legem, sed adimplevit, > ut dicitur Matth. 5., quemadmodum, ut potuit, Patrem honoravit,

sicut dicitur Ioan. 8.: Ego honorifico Patrem meum: ita debuit Matrem, quomodo potuit, honorare. Si ergo opprobrium humanae conditionis, et vituperium est putredo et vermis, sicut ab isto opprobrio ipse extitit alienus, ita Matrem debuit conservare immunem, cum eadem sit caro matris, et prolis. Sicut igitur in vita eam gratia conceptus, et partus praecipue ceteris honoravit, ita indubitanter sentiendum est in morte eam speciali gratia honorasse.

Quarto, propter dignitatem et sanctitatem. Tanta enim fuit Maria dignitas atque sanctitas, ut mereretur esse Mater Sancti Sanctorum Dei: sicut autem Filius est Sanctus Sanctorum, ita constat, quod Mater, quae ipsum portavit, est Sancta Sanctorum, in qua erat ille pretiosus thesaurus, tabernaculum Dei, thronus Dei, atque thalamus. Tantam autem sanctitatem, tantam dignitatem nulla corruptio putredinis debet sequi, nulla resolutionis incineratio. Nullo igitur modo dignum videtur, aut rationi consonum, quod illud sacratissimum corpus, de quo Christus carnem suscepit, et in quo personam divinam naturae humanae univit, ut Verbum caro fieret, et habitaret in nobis, ipsis vermibus fieret esca, et post vermes pulvis abiectus eliceretur.

Quinto, propter conformitatem scilicet matris, et prolis. Mater enim Filio suo perfecte conformis fuit, et praecipua imitatrix. Si ergo Ioan. 12. cap. ipse ait: Si quis mihi ministrat, me sequatur: et ubi sum ego, illic et minister meus erit: Maria quippe Christi praecipua imitatrix, non tantum gressibus pedum, sed etiam pro reverentia ipsum Dominum secuta est affectu pietatis, fidei, religionis, et amore ardentissimo charitatis, ut numquam ab eius fide, atque dilectione avelli potuerit, quem de Spiritu sancto, Angelo nuntiante, concepit. Nam ipsum concepit, ipsum peperit, lactavit, habulavit, a facie Herodis abscondit: ergo esse non debuit, nisi ubi est Christus. Et non tantum quomodo alii Sancti sunt, sed quadam speciali praerogativa. Quoniam, sicut Matth. 16. cap. scriptum est: Ipse reddet unicuique iuxta opera sua. Si igitur omnium Sanctorum mors pretiosa est, mors Mariae est pretiosissima, quam tanta concomitata est gratia. Si igitur in vita Mariae prae omnibus donata est gratia, in morte profecto minuenda non est: sed ubi Christus Filius Dei regnat mente et corpore collocata est. Rursus si Maria Christo conformissima fuit tamquam Mater in puritate, et in nobilitate, seu in regia dignitate, profecto non debet Mater a Filio, Regina a Rege, non tantum mentaliter, sed nec corporaliter separari. Ergo Maria Christi Regina caeli, una cum ipso debuit glorificata in anima et corpore in caelestibus collocari.

Sexto, propter aequitatem: ut enim Ambrosius ait: Christus Dominus noster utrumque secum sanaturus venit. Proinde virum suscepit, natum tamen ex muliere. Perfecta autem curatio, atque perfecta liberatio in resurrectione manifestatur: ergo resurrectio in utroque sexu manifestari debuit in testimonium perfectae curationis. Sicut igitur quantum ad virilem sexum manifestata est et in Christo apparuit, ita et in femina debuit apparere. In nulla autem alia foemina manifestari congruentius potuit, vel debuit, atque decuit, quam in dulcissima Matre Christi, quae in vita libera extitit ab omni corruptione. Et hoc est, quod Propheta in persona Domini, ait: *Thalamus eius sicut sol in conspectu meo, et sicut Luna perfecta ⟦OCR illegible: "in atrinum"⟧ et testis in epulo fidelis. Thronus siquidem Dei Filii Mater illius est, quae in conspectu eius sicut sol fulgens est quantum ad gloriam animae; et sicut luna perfecta in aeternum quantum ad gloriam corporis sine defectu: proinde gloriae resurrectionis fidelis est testis. Septimo, propter integritatem, hoc est propter beatitudinis complementum. Nam, ut ait Augustinus sup. Genesim ad litteram, et Bernardus De diligendo Deo, propter appetitum administrandi corpus animae retardantur, ne totaliter ferantur in Deum, tamquam in summum bonum, excepta sola anima Christi, quae unita erat Verbo unitate personae, quae propter personalem unionem in nullo retardabat aut patiebatur gloriae detrimentum. Cum igitur complementum gloriae sit in reassumptione secundae stolae⟦?⟧, inconveniens et indecens esse videtur, quod Mater Dei, Regina caeli aliquod detrimentum gloriae patiebatur. Ergo necesse fuit ut corpus, licet propter conditionem carnis anima fuerit a corpore separata, tamen una cum corpore postmodum extitit glorificata. In eodem quoque libro adducit Augustinus exempla Scripturae sacrae; ait enim: Una firma voluntas inter crepitantes ignes non solum corpora trium puerorum illaesa, sed etiam vestimenta servavit intusta, Dan. iii. Cur ergo non efficiat in Matre propria, quod fecit in aliena? Servavit Ionam in ventre Ceti incorruptum praeter naturae solitum cursum, Ion. 2 cap. et Matrem praeter naturam non servabit incorruptam? Servatus est Daniel in ardentissimo seu intemperantissimo lacu Leonum, Dan. xiv. Cur ergo non est servanda Maria tantis dotata meritis dignitatum?

§ 6. — PROPONENTUR, AC SOLVENTUR OBIECTIONES.

Obiiciunt itaque primo adversarii sermonem illum praenotatum nomine S. Hieronymi, qui incipit: Cogitis me, Paula, et Eustochium, etc. Ubi larvatus ille Scriptor usurpato nomine, et ementito titulo S. Hieronymi, Ecclesiae de Assumptione corporali Virginis doctrinam invadit, ac tanti viri auctoritate convellere nititur: nam inter caetera, cum dixisset Virginis Mausoleum in Valle Iosaphat medio vacuum ostendi⟦?⟧, subdit:

Haec idcirco dixerim, quia multi nostrorum dubitant, utrum assumpta fuerit simul cum corpore, an obierit, relicto corpore. Quomodo autem, vel quo tempore, aut a quibus personis sanctissimum corpus inde ablatum fuerit, vel ubi transpositum, utrumne resumpserit, nescitur. Et intra: Veruntamen quid horum verius censeatur ambigimus: melius tamen Deo totum, cui nihil impossibile est, committimus, quam aliquid temere definire velimus auctoritate nostra, quod non probamus: sicuti et de iis, quos cum Domino teste Evangelio resurrexisse credimus, sed utrum redierint in terrae pulverem, certum non habemus.

Igitur tempore S. Hieronymi incertum omnino erat B. Virginem anima et corpore simul fuisse in caelum assumptam.

Nego consequentiam. et ratione reddita dico cum Baronio ad annum Christi 43. n. 13. Sermonem istum non modo non esse Hieronymi, sed ne ullius sinceri ac veri scriptoris, sed cuiusdam alterius Auctoris, qui ad promerendam fidem nomina Hieronymi, Paulae et Eustochii veteratorie usurpavit. Quod utique gravissimis momentis facili negotio demonstratur. Primo namque idem supponit se Paulae, et Eustochii precibus compulsum hunc sermonem scribere, quo enim tempore scribebat, iam a 44. ad minimum annis Paula e vita migraverat: siquidem in eo sermone adhortatur Paulam, ut caveat ab errore Nestorii et Eutychem. Nestoriana autem haeresis, ut scribit S. Prosper in Chronico, exorta est, et propalari coepit anno Christi 429. Eutychiana vero consignatur anno 451, quemadmodum ex Actis Concilii Constantinopolitani in Chalcedonensi Concilio relatis colligitur. Paula autem diem extremum clausit anno Christi 404. nam S. Hieronymus in epitaphio ipsius Paulae ita scribit: Dormivit sancta, et B. Paula 7. Kal. Feb. tertia Sabbati, post sextum ⟦erubitum?⟧ sepulta est 5. Kal. earundem, Honorio Augusto sexies, et ⟦Ardabure?⟧ Consulibus, ⟦Aristeneto?⟧ restituendum est. Incidit autem haec Era in annum Christi 404. His adde, quod iste larvatus Scriptor nomine S. Hieronymi hunc sermonem scribebat circa an. 448, cum tamen ex Chronico S. Prosperi constet S. Hieronymum obiisse anno Christi 420. Quod autem utramque haeresim Nestorii et Eutychis ille perstringat, sufficienter constat his verbis: Hinc etiam Theotocon eam hyperetice confitemur, Dei scilicet genitricem: necnon et Christotocon: nec quo Verbum carnem serum detulerit, neque quia praefatae carni copulatum sit: sed tunc quando Verbum caro factum est ex carne Virginis, Divinitatis, atque humanitatis substantia in utero ita inconvulsa coniugitur, ut ea persona sit Deus, et non Christus. His, inquam, verbis utramque haeresim impugnat, nempe Nestorii, qui negabat Virginem esse Theotocon: et Eutychis affirmantis duas in Christo naturas non permansisse inconfusas, et impermixtas post unionem.

Secundo, inquit Baronius n. 18., quomodo, quaeso, auctor ille, qui Hieronymum esmentitus est, dicit Dei Genitricis sepulcrum eo tempore, quo vivebat Hieronymus, desuper terram omnibus fuisse perspicuum? Qua enim ratione Epiphanius Ierosolymis saepe versatus (ut de eo tradit Hieronymus) se ambigere ait an mortua fuerit, si eius sepulcrum ob oculos omnium positum perspicuum omnibus statim esset? Vel quomodo de eo mentionem facere Hieronymus praetermisisset, qui relegens cuncta Palaestinae loca, quae S. Paula Roma veniens invisit, et ut taceam de Christi sepulcro, alia cuncta, quae ibi erant memoria digna monumenta, recenset, ut 12. Patriarcharum, Iosue, Eleazari filii Aaron, Elisaei, Abdiae, Michaeae, Ioannis Baptistae, Lazari, necnon et Mausoleum Helenae Adiabenorum Reginae, quae tempore Claudii populum fame laborantem pavit? Quis adduci potest, ut credat unum tantum Dei Genitricis sepulcrum a Paula spretum, ut non invisisset? vel Hieronymum ita mente excidisse, ut non meminerit? cum praesertim agens de Gethsemani in libro De Locis Hebraicis, unam tantum illic erectam Ecclesiam, ubi Dominus in horto oravit, attirmet, nec de contiguo eidem loco Dei Genitricis sepulchro vel verbum faciat?

Ex his igitur manifestior redditur hominis impostura, qui nomine eiusdem Hieronymi > dictam epistolam scripsit ad Paulam, dum haec ait: Monstratur autem sepulcrum eius cernentibus nobis usque ad praesens in valle Iosaphat medio, quae callis est inter montem Sion, et montem Oliveti posita, quod tu, o Paula, oculis conspexisti, ubi in eius honorem fabricata est Ecclesia miro lapide tabulata, in quo sepulta fuisse, ut scire potestis, ab omnibus praedicatur, sed nunc vacuum esse mausoleum euntibus ostenditur. Haec egregius ille mendaciorum concinnator, qui non ex his tantum quae diximus arguitur patentis mendacii, sed etiam ex Eusebio lib. 3. Vita Constantini, cap. 24. et aliis, qui egerunt de locis sanctis Constantini temporibus repertis, et aedificiis illustratis, cum nullus eorum vel levem saltem de sepulcro Virginis fecerit mentionem.

Haec Baronius. Constat itaque sepulcrum Virginis diu latuisse, et forte dumtaxat circa tempora Iuvenalis Ierosolymitani Antistitis innotuisse: quo factum est ut illius inventione per orbem evulgata, Marcianus Imperator, et Pulcheria moti fuerint ad accersendum ipsum Iuvenalem, eumque deprecantes⟦?⟧, quod si quas sacratissimae Virginis reliquias haberet, ad eos transmitteret, reponendas in augustissimo templo, quod in honorem B. Virginis aedificari curaverant in Blachernis, ut dictum est pag. 766⟦?⟧. — Tertio, Auctor ille, quisquis est, nugas ac fabulas comminiscitur longe a gravitate sermonis S. Hieronymi alienas; affingit enim Paulae ludicras ac fictitias visiones, quas palam evulgat, cum tamen a Paula sibi sub secreto consignatas asserat, puta cum ait, circa initium, Paulam alloquens:

Ad praesepe quoque, o Paula, te teste, nato puero, multitudinem Angelorum inter crepundia novi partus, et querelas nescii ploratus pro fescenninis, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis, cantantem audisti, et radiantem stellum vidisti. Pastoribus insuper evangelizantibus credidisti; Magos praeter tria deferentes munera in visione beatis oculis conspexisti, ipsa easdem munera bene intelligendo, totis omnibus fide Deo obtulisti⟦?⟧. Nam et cum iisdem Magis Deum puerum in praesepe adorasti. Sed forte conquesta, me detractorem, quod te prodiderim, clamabis: at quid⟦?⟧ ego, si celatum esse volebas, teste conscientia, mihi narrare ante praesepe, ubi plurimum lacrimata es, non deberes: quod ut verum fateor, Christi praeconiis, etiamsi voluero, adiuratus, neque tuas laudes omnino tacere queo. Icirco te tantum interrogabo, filia, quas lacte nutris: tu ea melius reserabis, quae nescio speciem aliquam, aut certe in spiritu vidisti.

Quibus verbis auctor ille quisquis est, plurima profert, quae ne capillo quidem gravem S. Hieronymi eloquentiam sapiant. Quis enim feret Canticum Angeli cum fescenninis obscenis versibus assimilari? Quis existimabit, S. Hieronymum christianae humilitati imprimis studentem, S. Paulae, cui maxime suam demissionem in auribus instillabat, voluisse inanis gloriae stimulos subiicere, propalando, ipsa vivente, divinas revelationes ei factas? Quis in animum inducet virum prudentissimum sibi commissa in aure secreta evulgare voluisse? Nec certe minus apparent falsa, quae subiicit, cum ait: Omnia Salvatoris gesta, et B. Mariae obsequia, necnon et actus eius ex Evangelio didicistis. Vellem enim proferret ille, ex qua Evangelista actus vitae B. Virginis deprompserit. Verum, ut interdum veritas suos etiam oppugnatores ad sui tutelam et patrocinium cogit, inde factum est, ut ipse Pseudo-Hieronymus qui impugnandae corporalis Assumptionis partes acceperat, illius fuerit assertor: enimvero festum in honorem assumptae Virginis ab Ecclesia celebrari solitum nomine Assumptionis testatur, cum ait circa initium: De Assumptione tamen eius, quia pulcre assumpta est⟦?⟧, quia vestrae devotionis deposcit intentio⟦?⟧, praesens absens scribere vobis curavi, quae absentia praesens devotus obtuli: ut habet sanctum collegium vestrum in die tanta solemnitatis munus Latini sermonis, in qua discat tenera infantia lactis ubere percipere dulcedinem, et de egregiis eximia cogitare: qualiter, iubente Deo⟦?⟧, per singulas horas tota haec dies expendeatur in laudem, et cum gaudio celebretur: subdit autem illam sententiam de corporali Assumptione etiam suo tempore apud plurimos inolevisse. Quamvis, inquit, nonnulli adstruer(e) velint eam iam resuscitatam, et beatam cum Christo immortalitate in caelestibus vestiri.

Instant adversarii: Sermonem istum pro genuino S. Hieronymi tractatu dudum habuit Ecclesia, quae partem illius in Breviarium induxit pro lectionibus recitandis illo ipso die festo Assumptionis; ut videre est in Breviariis antiquis non solum particularium Ecclesiarum, et Ordinum, sed etiam in Breviariis Romanis, in quibus ab eo tempore quo celebrari coepit festum Assumptionis etiam coeperunt legi lectiones desumptae ex illo sermone sub nomine S. Hieronymi. — Deinde, cum tempore Caroli Magni suborta fuisset aliqua de assumpto in caelum Virginis corpore controversia, et nonnulli negarent Virginem assumptam in corpore, freti auctoritate ipsius sermonis, qui vulgabatur sub nomine S. Hieronymi, cumque Monachus quidam Corbeiensis coepisset impugnare sermonem S. Hieronymi, ipsi obstitit Hinemarus: scribit namque Flodoardus Remensis Hist. lib. 3. cap. 8.: Item scripsit pro libello historiae de ortu sanctae Mariae, et hom. B. Hieronymi de Assumptione ipsius Genitricis, quae quidam Micaelmarus Corbeiensis⟦?⟧ non esse recipienda contendebat. Ad quod respondit idem Dominus profectam⟦?⟧ historiam habere nos ad aedificationem, non ad proferendam auctoritatem: homiliam vero eandem asserit a Hieronymo catholice dictatam⟦?⟧, sicut et stylus, et cautela sensus, et intellectus, et alia certa indicia demonstrant. Et certe personae, per quas de partibus orientalibus tempore certo delatae ad Regiones nostras pervenerunt, fidem faciunt.

Nec Hinemarus dumtaxat, sed et plurimi alii praefatum sermonem esse S. Hieronymi testati sunt. Sic enim Odilo Cluniacensis Abbas in Sermone De Assumptione Virginis manuscripto, quem habet Cluniacensis Bibliotheca: De eius, inquit, meritis et gloriosissima hodierna eius Assumptione divinae legis Interpretes S. Hieronymus, et alii egregii Doctores tanta et talia potuerunt, et voluerunt dicere, quibus nos non debemus aliquid adiicere. — Similiter Durandus Episcopus Mimatensis lib. 1. De Divinis Officiis, cap. 21. sic scribit:

Hieronymus dicit: Quemadmodum B. Virgo assumpta fuerit, sive in corpore, sive extra corpus nescio; Deus scit: Augustinus vero dicit, quod in corpore. Veritas tamen est, quod primo assumpta est in anima: utrum vero corpus remanserit in terra, incertum habemus: et melius est pie dubitare, quam aliquid temere definire: pie tamen credendum est eam fuisse totaliter assumptam.

His adiungitur Ado Viennensis Episcopus, qui in libello De festivitatibus sub finem ad VII. Idus Septembris, ita scribit:

Cuius (San> ctissimae Dei Genitricis) dormitionem XVIII. Kal. Septembris omnis celebrat Ecclesia, cuius et sacrum corpus non invenitur supra terram, sicut nec B. Moysis sepulcrum, quem sacra Scriptura dicit a Domino sepultum: tamen pia mater Ecclesia, quae suis observationibus integerrima fide fundata consistit, eius venerabilem memoriam sic festivam agit, ut pro conditione carnis eam migrasse non dubitet; quod⟦?⟧ venerabilis Spiritus sancti templum illud, idest caro ipsius beatissimae Virginis Mariae divino nutu et consilio occultatum sit, magis elegit sobrietas Ecclesiae cum pietate nescire, quam aliquid frivolum, et apocryphum inde tenendo docere.

Similia ferme habet Usuardus, quem Vossius lib. 2. De Hist. Latinis dicit esse Monachum coenobii Fuldensis Ordinis D. Benedicti, auditorem Alcuini. Philippus Labbe, in Bibliotheca Chronologica, asserit fuisse Monachum Ordinis S. Benedicti, et S. Salvatoris Vicecomitis Abbatem in inferiori Normannia: ceteri vero existimant eum fuisse Monachum coenobii S. Germani a sepe Parisios⟦?⟧, hoc nixi fundamento, quod in perantiquo Martyrologio Manuscripto a Petro Pithoeo S. Germani Monasterii Patribus donato, haec in fine prologi legantur: Explicit prologus Usuardi Monachi S. Germani Parisiensis. Ille, inquam, in suo Martyrologio haec habet: Decimo octavo Kalendas Septembris. Dormitio sanctae Dei Genitricis Mariae, cuius sacratissimum corpus, etsi non invenitur super terram, tamen pia mater Ecclesiae eius venerabilem memoriam sic festivam agit, ut pro conditione carnis eam migrasse non dubitet. Quod autem venerabile illud Spiritus sancti templum nutu et consilio divino occultatum sit, plus elegit sobrietas Ecclesiae cum pietate nescire, quam aliquid frivolum et apocryphum inde tenendo docere. Igitur his omnibus momentis constat tum praefatum sermonem esse S. Hieronymi, tum Ecclesiam non habere pro certo B. Virginem in corpore simul, et anima esse receptam in caelo.

Nego consequentiam, et ad primum caput dico, non esset mirum, quod plurimi auctores hunc sermonem laudaverint, et aliquot Ecclesiae lectiones ex eo in suis Breviariis inseripserint, cum diu existimatum fuerit hunc sermonem esse revera S. Hieronymi, et propterea plurima in eo in Deiparae Virginis commendationem, et gloriam non solum eleganter, sed et pie scripta habeantur; unde non mirum, quod Ecclesia Romana aliquando ex eo sermone lectiones deprompserit, nam, ut observat Pius V. in sua constitutione praefixa Breviario a se edito, et a pluribus erroribus, quibus scatebat, repurgato, in antiquis Breviariis plurima erant aliena, et incerta, quae omnino expuncta fuere: sicut et pridem iam rescissus fuit a Breviario Romano ille Pseudo-Hieronymi sermo: ac subinde ei nulla adhibetur auctoritas, et commendatio, quod vel quadam illius pars aliquando fuerit inserta Breviariis, vel quod plurimos habuerit laudatores. Quibus cura, ac studio⟦?⟧ non fuit investigare, et perscrutari, an revera sermo ille, qui vulgabatur sub nomine S. Hieronymi, illius esset, necne; cum de eo nulla tunc moveretur controversia. Nam quod Hinemarus illius sermonis defensionem susceperit adversus Monachum Corbiensem, non ea ratione fecit, quasi ipse corporalem Deiparae Virginis Assumptionem in dubium revocaret: qua fide enim id fuisset aggressus, cum paucis ante annis a Patribus Concilii Moguntini asserta fuisset Assumptio corporea, quod utique Hinemarum latere non potuit? Nil igitur aliud praestitit Hincmarus, quam sermonem illum, quem existimabat esse S. Hieronymi, benigne interpretari, ne illius ratione S. Hieronymus apud Catholicos sinistre audiret; istud enim innuere videtur Flodoardus, cum ait: Immo vero eumdem⟦?⟧ asserere (Hinemarum) ab Hieronymo catholice dictam, sicut et stylus, et cautela, sensus, et intellectus, et alia certa indicio demonstrant. — Quantum autem spectat ad Adonem, et Usuardum, iure merito eos carpit Baronius ad an. 48. n. 15. his verbis:

Usuardus, et Ado in suis Martyrologiis, putantes scriptionem illam de transitu B. Mariae, Hieronymi esse germanam, rursumque id esse tantum in Ecclesia, quod ille sensisset, existimantes; quasi ex sententia Ecclesiae, haec in hunc modum descripta posuerint 18. Kal. Septemb. Dormitio sanctae Dei Genitricis Mariae, cuius sacratissimum corpus, etsi non inveniatur super terram, tamen pia mater Ecclesia eius venerabilem memoriam sic festivam agit, ut pro conditione carnis eam migrasse non dubitet. Quod autem venerabile illud Spiritus sancti templum nutu et consilio divino collocatum sit, plus elegit sobrietas Ecclesiae cum pietate nescire, quam aliquid frivolum et apocryphum inde tenendo docere. Haec ipsi⟦?⟧. Sed dum se apocryphum vitare putant, in deterius lapsi sunt. At unde tandem haec ab eis accepta, unde deducta? Non aliunde certe, quam ex illo, non dicam tantum apocrypho libro, sed impostura, Hieronymi nomine pervulgata, vel recens a quibusdam, ut Erasmo, idem adscripta Sophronio: ibi enim haec eadem fere verba, vel quae eamdem prorsus sententiam reddant, habentur: propter cautelam, salva fide, pio magis desiderio opinari oporteat, quam inconsulte definire quod sine periculo nescitur. Haec ibi, et alia plura in eamdem sententiam, ut illud supra: quid horum verius censeatur, ambigimus, anima ne tantum, vel iuncta corpori sit in caelum recepta. Laudanda forte modestia, nisi esset labefactata mendacio. Si enim sententia Domini, qui a semetipso loquitur, mendax est; quanto magis, qui falso, quo aliquam aucuparetur fidem, sese Hieronymum simulavit; ut quem constat post Nestorii vixisse tempora, tam familiariter Paulam, et Eustochium allocutus videatur? Ex his itaque vides, quales sint eius merces, quas non nisi hisce offusas tenebris licuerit venditare, cum sincera veritas luce gaudeat.

Paulo post:

Sed Usuardum, et Adonem ad institutam semel orationem iterum revocemus. Unde, quaeso, vobis ista nomenclatura noviter usurpata, ut Dormitionem, non Assumptionem dicatis, cum praesertim pridie eius diei ambo dixissetis, Vigilia Assumptionis? Cur non potius vestra sententia, Vigilia dormitionis? Cur haec inconstantia sermonis? Cogor equidem cum Apostolo dicere: Currebatis bene; quis vos impedivit? An fortasse moti estis exemplo Graecorum, qui item Dormitionem dixerunt? Sed nec vobis huiusmodi suffragatur exemplum: cum alioqui Ioannes Damascenus, et alii qui dormitionem dixerunt, eam tamen una cum corpore in caelum esse assumptam aperte testati sint; nec, ut vos, id affirmare dubitaverint. At sane (ut liquido apparet) nihil ad haec vos impulit, nisi Hieronymi, quam putabatis, auctoritas. Hine excusatione aliqua digni essetis, quod Hieronymi nomine decepti estis, si Romanae Ecclesiae, quod sequeremini, exemplum detulisset. An non praecedebant, quas > sectari debuissetis, Romani Martyrologii vestigia antiquissima, in quo non Dormitio, sed Assumptio dicitur? Qua voce semper Romana Ecclesia usa est, ut est videre in Ordine Romano, Sacramentario Sancti Gregorii, aliisque antiquis Ritualibus, et Missalibus libris. Ecquid, rogo vos, sibi vult, quod dum aliorum omnium recolit Ecclesia Sanctorum Nativitatis, nempe migrationis ex hac vita celebritatem, natalem diem nominare consuevit, vel migrationem, vel aliquando dormitionem, hanc nec migrationem vocat, sed Assumptionem appellat, nisi quoniam non solius animae ad Deum transitum, sed et corporis simul evectionem voluit significare? Sicut enim cum Christi anima una cum carne caelos propria, non aliena virtute conscendit, Ascensionem vocat; ita Dei Genitricis migrationem, quod non suapte virtute, sed Filii gratia a mortuis resurrexerit, et in caelum evecta fuerit, proprietate loquendi maluit Assumptionem Ecclesia appellare. Porro non hi tantum ea epistola commentitia, Hieronymi nomine scripta, vel Sophronio falso attributa, sed et alii complures eorumdem auctoritate decepti sunt, quod dixerint: Plus elegit sobrietas Ecclesiae nescire cum pietate, quam aliquid frivolum et apocryphum inde tenendo docere; ut inter alios auctor ille sermonis, qui hactenus Augustini nomine latuit (est autem trigesimus quintus de Sanctis), sed etiam⟦?⟧: cum enim citetur ab eo Isidorus, alium ab Augustino esse auctorem, certum est: ille, inquam, eadem Hieronymi auctoritate percussus, nec verbum proferre de Assumptione cum corpore ausus est. Sed dicant, velim, ubinam, aut quando, vel quo saltem levi signo, id quod dicunt, Ecclesia professa sit se nescire, cum alioqui licet nullum de ea re decretum edixerit, in ipsis sacris Ecclesiasticis precibus, quas ea die publice recitare consuevit, id affirmasse saepius videatur, Versibus, Responsoriis, Antiphonis, et Lectionibus; in quam sententiam cum Patres omnes, qui de ea re egerunt, unice⟦?⟧ conspirent, et Scholasticorum classis, procacis sit animi indicium, Ecclesiae universalis usui, et tot Patrum sententiis non acquiescere, maximamque omnium esse temeritatem his omnibus contradicere, cum praesertim quae⟦?⟧ Hieronymi, vel Sophronii nomine scripta est epistola, quam refellimus, ac proinde Augustino Sermones de Assumptione falso adscripti, quos merito Lovaniensis Schola reiicit in angulum, vel quae id genus sunt aliae apocryphorum quisquiliae, quae potius detrahunt, quam probent veritatem, eadem omnia alia adhuc confitemur ratione, ut manifestae arguantur falsitatis.

Haec Baronius, quae ideo, quamquam paulo longiora, voluimus hic inserere, quoniam compendiose omnia fere perstringit, quae fusius huc usque disseruimus.

Quaeres: Quo tempore aestimetur conclusus⟦?⟧ supra dictus sermo Pseudo-Hieronymi? — Respondeo mihi non improbabile videri libellum istum fuisse editum et vulgatum post annum 680. quo celebrata est sexta Oecumenica Synodus, in qua damnata fuit Monothelitarum haeresis, quippe acriter pugnat pro duabus operationibus Christi, ait enim: *Constat igitur unum, eumdemque Christum secundum utrasque formas operatum, humanitatis scilicet, ac Divinitatis, ac per hoc duas exercuisse operationes: operata est enim utraque forma, seu natura cum > alterius communione, id quod proprium habuit: Verbo siquidem operante, quod divinum est⟦?⟧, et carne quod proprium habuit.

Haec verba videntur mutuata ex sexta Synodo. Adde quod si libellus iste vulgatus fuisset sub nomine S. Hieronymi ante praefatam Synodum; haud dubie omnes sacri Praesules, et Doctores, qui acerrime congestis SS. Patrum Oraculis adversus Monothelitas pugnaverunt, eorum aliquis laudasset praefatum libellum S. Hieronymi: at nullus, quem viderim, illius evi Scriptor ipsius mentionem facit; ac subinde non videtur iste libellus tunc temporis in lucem editus: igitur coniicere licet eum fuisse vulgatum circa finem saeculi septimi: cum videlicet Arculphus in Gallias reversus narrare coepit ea, quae audiverat a Monacho de sublato corpore Virginis: occasione namque illius narrationis aliquis novitate huius sententiae delectatus istum sermonem edidit, cui ut fidem aliquam conciliaret, sub nomine S. Hieronymi illum evulgavit.

§ 7. — SENTENTIA SACRAE FACULTATIS PARISIENSIS PRO ASSUMPTIONE CORPOREA B. VIRGINIS.

His omnibus accedit sacra Facultatis Parisiensis de Assumptione corporali Virginis Deiparae sententia, ac doctrina, quae utique apertissime enituit circa annum Christi 1497⟦?⟧, gravi edita censura adversus F. Ioannem Morcellum Dominicanum, qui cum inter concionandum quatuor in Ecclesia S. Benedicti sacras propositiones de B. Maria Virgine insulse protulisset, id ubi ad sacram Parisiensem Facultatem relatum fuit, duo statim praestitit: Primum, Comitiis habitis die 23. mensis Augusti, iussit propositiones revocari ab eodem fratre Morcello, quem sibi eo consilio sisti voluit. Deinde habito consensu D. Ioannis Simonis, qui tunc Parisiensi Ecclesiae praeerat Episcopus, mandavit eidem Morcello, ut in Concione, quam habiturus erat eadem in Basilica festo die Nativitatis S. Mariae, tum propositiones a se temere editas revocaret, tum censuram coram populo legeret, qua sacra Facultas singulas ex illis propositionibus notaverat. Quod utrumque a Morcello praestitum. Huius autem censurae sacrae Facultatis Parisiensis tenor sequitur:

Anno Domini 1497. Augusti 26. qualificavit Facultas approbando novem Deputatorum sententiam, propositiones Fratris Ioannis Morcelli Praedicatoris modo, qui sequitur. Prima propositio: Deus potest producere creaturam puram in maiori gloria, quam sit Virgo Maria de potentia absoluta, licet non de potentia ordinaria. Censura: Quoad primam partem, licet sit vera, tamen inepte, indiscrete, infructuose, et sine aedificatione populi taliter praedicanda. Quoad secundam partem, si comparare intendat Virginem ad humanitatem Christi, vel animam eius quoad gloriam, falsa est, erronea in fide, et sic revocanda. — Secunda propositio: Problema est Virginem Mariam pulchriorem esse corporaliter Eva. Censura: Est temeraria, laudis et dignitatis Virginis detractiva, falsa, dictis Sanctorum dissona, Scripturae sacrae verisimiliter contraria, de haeresi suspecta: ideo revocanda. — Tertia propositio: Christum occurrisse Virgini Mariae in sua Assumptione apocryphum est. Censura: Falsa est, contra scripta Doctorum, impietati favens, piarum aurium offensiva, retractiva populi a devotione, quam habet ad Virginem Dei Genitricem: ideo revocanda. — Quarta propositio: Nos non tenemur credere sub poena peccati mortalis, quod Virgo fuit assumpta in corpore et anima, quia non est Articulus Fidei. Censura: Ita patet⟦?⟧, temeraria, scandalosa, impia, devotionis populi ad Virginem diminutiva, falsa et haeretica; ideo revocanda publice. Revocatae sunt 23. per Praedicatorem Fratrem Ioannem Morcellum, in praesentia Facultatis, revocabitque coram populo in die Nativitatis Virginis Mariae proxime ventura in Ecclesia S. Benedicti, ubi propositiones praedicaverat in die Assumptionis, cuius revocationis copia, et schedulae per Facultatem Theologiae confectae, de consensu Reverendi in Christo Patris, et Domini Episcopi Parisiensis, datae per praedictam Facultatem Fratri Ioanni Morcello ad pronuntiandum in suo sermone, quem fecit in die Nativitatis B. Mariae in Ecclesia S. Benedicti bene versae. Parisisiis anno, die, mense praedictis.

Ex quibus apparet, quam religiosa sit sacra Facultas Parisiensis erga Deiparae Virginis cultum et observantiam; quippe nedum immaculatam eius Conceptionem, sed et corporalem in caelum Assumptionem strenuissime propugnat.

Respondeo, censuram illam videri supposititiam. Primo quia supponitur facta 7. Kal. Sept. an. 1497⟦?⟧, at Robertus Gaguinus Ordinis SS. Trinitatis de Redemptione Captivorum Minister generalis, ac Pontificii iuris Interpres, qui eodem anno Kal. Octob. concertationem habuit de puritate Conceptionis Virginis Mariae adversus Vincentium Castrenovanum, in qua nomine Theologorum Parisiensium apparere voluit; in qua autem refert omnes Deiparae Virginis gloria detractores, quos sacra Facultas suis censuris mulctaverat ac proscripserat: at nec verbum quidem in illa accusatoria narratione de damnato Ioanne Morcello pronuntiat. Signum est igitur illam censuram supposititiam esse; nam si qua veritate niteretur, illam procul dubio, ut egregium suae narrationis argumentum, non siluisset. Ait enim:

quandoquidem tota studii atque certaminis haec disceptatio est, vestrum examen iure subibit, quo permulti olim aut steterunt, aut reciderunt: quod enim vestro liberatum est scrutinio, id sine dubietate verum, iustumque a fidelissimis quibusque suscipitur. Christianae nempe religioni non minus firmamento, quam arrogantiae plurimorum formidini semper fuistis. Nam Theologicae sapientiae, et laudis vestra est Maiorum vestrorum gravis quondam in Ioannem de Montesono definitio, cuius defensorem Ebroicanum Pontificem Guillermum poena similis complexa est. Quod ad parem errorem secutus Ioannes Thomas, vestro examine damnationem accepit. Eodem exemplo Adam Suessionaeus plexus est, nec vestram Guatridus de Sancto Martino censuram evasit. Ioannis Adae temeritas erroris sui perfidiam vobis insequentibus abnegavit. Sed numquid Petrus de Canchero, Ioannes Vicolai, Petrus quoque de Cheriaco vestris disputationibus superati⟦?⟧, publica retractationis diffamatione se insignes reddiderunt, et famosos?

Secundo, censura ridetur nimis festinanter lata; siquidem intra praedicationem propositionum, et earundem notationem dies tantum 11. intercedunt, quo sane modico tempore non potuerunt deputati consors investigare, ac revolvere Concilia, ac SS. Patres, ut iuxta eorum placita de praedictis propositionibus sententiam ferrent. Adde quod propositiones revocatae sunt per Fr. Ioannem Morcellum die 23. Augusti, cum tamen supponantur notatae, ac damnatae, ac censura proscripta die 26⟦?⟧. Augusti. Tertio, quarta propositio damnatur ut haeretica, cum tamen fidei articulus non sit, Virginem in corpore et anima in caelum assumptam esse, ac proinde id negare non est haereticum. — Verum quam futilia, quamque levia sint haec momenta, quibus impetitur censura sacrae Facultatis, facile apparet. Primum quidem, quia Gaguinus significat sibi fuisse propositum in medium adducere, non quidem quod heri vel nudius tertius actum esset; sed quid olim, et a maioribus decretum a sacra Facultate adversus Novatores, ut apparet ex eius verbis: ad quod certe institutum nil conferebat censura recens adversus Morcellum lata; quippe quae adhuc omnium ore vulgabatur. Ad secundum dico non diu laborandum fuisse Facultati, ut deprehenderet quibus notis praefatas propositiones, maxime vero quartam, proscriberet, quippe cum receptissimum tunc temporis esset in Ecclesia, Deiparam Virginem corpore simul et anima in caelum esse assumptam. Quod utique fit veri similius⟦?⟧, quia illae propositiones F. Morcelli ita probos omnes offenderant, ut non expectata solemni Facultatis censura, qua tantum 26. Augusti edita est, easdem ipse privatim die 28. eiusdem mensis coram Facultate revocare coactus fuerit, donec videlicet per Facultatem sigillatim notatas in publica Concione eas revocaret, et eiuraret. Id tertium dico, quartam illam propositionem non idcirco damnari ut haereticam, quod Morcellus negaret Mariam Virginem corpore in caelum evectam, sed quod doceret ideo nos non teneri sub poena peccati mortalis id credere, quia non est articulus fidei: plurima enim sunt, quae inter articulos fidei non censentur, puta servandum esse quadragesimale ieunium, et similia innumera, quae si quis negaret, mortalis peccati labem incurreret; ac proinde haereticum est asserere posse citra peccatum mortale negari id quod inter Articulos fidei non censetur.

NOTANDUM 1. Quod cum Virgo Deipara per eximiam vitae suae integritatem ac sanctimoniam, non solum caput, sed etiam corpus serpentis contriverit: hinc veterrimus ille serpens omnes, quas potuit, mortis artes, ut ei debitum cultum ac venerationem impendendam vel prohiberet, vel pessundaret. Nam praeterquam quod aliquando extiterint haeretici, maxime vero mulierculae quaedam, ut narrat S. Epiphanius haeresi 78. et 79. quae Virginem Deiparam veluti Divinitatem aliquam venerabantur, et ei libationem et sacrificia deferebant; varii fuerunt quoties pene saeculo⟦?⟧ Mariani cultus hostes⟦?⟧ et impugnatores haeretici: cum enim de beatissima Virgine merito canat Ecclesia: Cunctas haereses sola interemisti in universo mundo, nemini mirum videri debet, si omnes suborientes haereses adversus eius gloriam debacchari ac militare non cessent. Nam, ut alios taceam, Lutherani et Calvinistae in B. Virginis cultores infensissimo odio exarserunt.

Hinc est, quod Lutherus in Postilla Nativitatis et Annuntiationis Mariae, non minus mendaciter quam impudenter scribat: Papistas Mariam Deam fecisse, et plus recurrere ad illam, quam ad Christum, et plura ab ea petere, et expectare. Melancton in Apologia confessionis, ait: clamari esse apud Papistas Mariam successisse in locum Christi: quia plus fiduciae ponunt in illa, quam in Christo, et plus illam, quam Christum, orant: quasi Christus esset solum Iudex, et non Propitiator. Calvinus in Harmonia cap. 2. Ioannis, ait: Nos ornasse⟦?⟧ Mariam spoliis Christi, et non putare illam satis honorari, nisi Dea fiat.

NOTANDUM 2. Impetrationem B. Virginis longe praestantiorem ac efficaciorem esse, quacumque interpellatione Sanctorum, idque multiplici de causa: Primo quidem, quia est Mater Dei, ac proinde illius apud Deum postulatio efficacissima est: unde Seraphicus Bonaventura In Speculo B. Mariae⟦?⟧ cap. 8. non minus devote, quam praeclare ait: Quia Dominus potentissimus tecum est, ideo et tu es potentissima secum, potentissima es per ipsum, potentissima apud ipsum: ita ut vere dicere possit illud Eccles. 21. In Ierusalem potestas mea. Et cap. 5. ait, abyssum invocare abyssum, quando Mater Dei Filium pro nobis invocat: et refert ibidem Augustinum, de ea sic loquentem: Sicut apud Deum es potentior, ita praes omnibus Sanctis es pro nobis sollicitior. Secundo, quia est sanctior omnibus aliis Sanctis, non solum hominibus, sed etiam Angelis, ut docet S. Ephrem De laudibus Virginis, scribens: Sanctior Cherubim, sanctior Seraphim, et nulla comparatione caeteris omnibus superis exercitibus gloriosior. Unde Petrus Damianus ser. De Annuntiatione, ait: Attende Seraphim, et in illius superioris naturae supervola dignitatem, cerne videbis quidquid maius est, minus esse Virgine, solumque Opificem opus istud supergredi. Tertio, quia quamvis oret Deum per Christum, sicut et alii Sancti, tamen non est improbabile alios Sanctos Christum etiam orare mediante ipsa B. Virgine: unde S. Bernardus serm. De Nativitate Mariae ait: Ad Patrem recurris accedere, ille tibi dedit Mediatorem, scilicet Christum: sed forsitan, et in ipso Maiestatem terrere divinam, advocatum vis habere ad ipsum? ad Mariam recurre, etc. Plures aliae rationes ad eamdem veritatem asserendam collineare possunt, quibus compertum fiat beatissimam Virginem peculiari devotione merito iure a fidelibus celebrari, utpote quae cum Deo longe praestantiorem quam caeteri Sancti affinitatem habeat.

NOTANDUM 3. Quod cum plerique ex SS. Patribus scribant B. Virginem esse apud Deum omnipotentem, mediatricem, humani generis reparatricem, et alia eiusmodi; haec ita sunt accipienda per sensum accommodationis, ita quod dicatur omnipotens secundum quid, seu per quamdam assistentiam divinam, qua nempe creatura potest aliqua operari propter peculiarem assistentiam, et concursum Dei operantis, et producentis ea, quae ab ipsa creatura postulantur, et exorantur: quem utique omnipotentiae modum nonnulli e SS. Patribus tribuunt B. Virgini; praesertim S. Anselmus lib. De laudibus Virginis cap. 12. Te sic Deus exaltarit, ut omnia secum possibilia donaverit. Et infra orans B. Virginem, Tu velis, inquit, et nequaquam fieri non poterit. Petrus Damianus ser. 2. De Nativitate Mariae: Fecit tibi magna, qui potens est, et data est tibi omnis potestas in caelo et in terra, et nihil tibi impossibile, cui possibile est desperatos in spem beatitudinis relevare; quomodo enim nulla potestas te potuit opprimere⟦?⟧? etc. Et statim post: decedis enim ad illud aureum reconciliationis altare, non solum rogans, sed etiam imperans. Domina, non ancilla. Simili ratione dicitur mediatrix et reparatrix generis humani: non quidem immediate, sed mediante Christo Domino, quia nempe eius beneficio hunc potentissimum habuimus Mediatorem et Redemptorem.

NOTANDUM 4. Anno 375⟦?⟧ Collyridianorum exortam esse haeresim in Arabia, qui Virginem Deiparam ut Deum colebant, et in eius nomen collyridem panis per mulieres offerebant. Huic enim sexui secta illa sacerdotii munia deferebat: imo solebat mulieres hanc sectam continere. Illam S. Epiphanius confutat haeresi 78. extendens primo nullam mulierem, ex quo mundus conditus est, sacerdotio unctam esse: quod ubi ex Veteri Testamento probavit, haec addit ex novo: Si sacerdotium mulieribus mandatum foret, aut ceremonicum quiddam⟦?⟧ praestare in Ecclesia liceret, nulli potius quam Mariae illud in Novo Testamento committi sacerdotis officium debuit: cui tantus honor est habitus, ut gremio sinuque suo Regem omnium⟦?⟧ ac caelestem Deum, Deique Filium exciperet. Cuius aeternum veluti templum ac domicilium ad divini Verbi incarnationem singulari est benignitate Dei, magno nimirum stupendo mysterio praeparatus. Tertium longe Deo utilius est visum: ac ne baptizandi quidem potestas est illi facta: cum alioqui ab illa tingi potius Christus quam a Ioanne potuisset. Ostendit deinde Beatam Virginem adorandam non esse: Sanctum erat, inquit, Mariae corpus, fateor, non tamen Deus illa fuit. Et Dea et Virgo extitit: minime tamen nobis ad adorandum proposita, sed pia adorans ipsum qui e sua carne genitus, e caelo ac paterno sinu descenderat. Quod sanctum quoque nos Evangelium praemonere voluit, in quo ita Christus loquitur: Quid mihi et tibi mulier? nondum venit hora mea. Quod idcireo mulierem appellavit, ne quis Beatam Virginem excellentioris alicuius esse naturae crederet. Et infra: Quamquam enim selectum quoddam ens⟦?⟧ atque eximium sit, nihilominus mulier est, eiusdemque cum caeteris naturae: licet animo atque sensu amplissimis honoribus affecta sit: perinde ac reliquorum sanctorum corpora, aut si quid ad gloriam ac splendorem illustrius attulere. Addit inferiors: Illam Ioachini et Annae precibus concessam, ita tamen ut non aliam quam caeteri mortales nascendi conditionem habuerit, sed ut illi e communi satu ac matris utero prodierit. Denique hanc statuit religiosi cultus regulam: Honoretur una Maria⟦?⟧: Pater vero, Filius et Spiritus Sanctus adorentur: Mariam adorare nemo velit. Et infra: Maria in honore sit, Dominus adoretur. Quibus S. Epiphanii verbis cultus religiosus Deiparae Virginis asseritur, superstitiosus damnatur. Honor Mariae iudicium diligit. Quamobrem nec cum Deo componatur unquam, nec una cum Christo laude celebretur, nec ipsi tribuantur quae Deo soli vel Homini-Deo conveniunt. Taliter honoranda est Mater Domini, inquit S. Bernardus, bene admonet:

sed honor Reginae iudicium diligit. Virgo regia fulvo⟦?⟧ non eget honore, aere⟦?⟧ cumulata titulis, infulis dignitatem. Honora sane integritatem carnis, vitae⟦?⟧ sanctitatem, miram⟦?⟧ foecunditatem in Virgine, prolem venerare divinam. Extolle nescientem in concipiendo concupiscentiam nec in pariendo dolorem... Magnifica gratiae inventricem, mediatricem salutis, restauratricem saeculorum. Exulta denique exaltatam super choros Angelorum ad caelestia regna. Haec mihi de illa cantat Ecclesia, et me eadem docuit decantare.

His ita praemissis, duo supersunt determinanda: Primum, quod Virgo Deipara longe nobiliori cultu, quam omnes alii Sancti, sit veneranda: Secundum, quod longe potentior et efficacior sit illius ad Deum interpellatio, quam aliorum Sanctorum, quae duo haec unica Conclusione SS. Patrum auctoritate expendemus.

Conclusio ultima. — BEATISSIMA VIRGO EST COLENDA CULTU HYPERDULIAE, ET PRAE CETERIS SANCTIS INTERPELLANDA.

Probatur prima pars: adoratio, et cultus hyperduliae ille est, qui creaturae rationali impenditur propter precellentem eius dignitatem et sanctitatem, divina quidem inferiorem, sed caeterarum creaturarum sanctitate sublimiorem: at talis est beatissimae Virginis dignitas et sanctitas: nam, inquit S. Anselmus, De Laudibus Mariae, cap. 9. Pura enim sanctitas, et sanctissima puritas piissimi pectoris eius omnem omnis creaturae puritatem, sive sanctitatem transcendens incomparabili sublimitate hoc promeruit, ut Reparatrix perditioribus benignissime fieret. — Idem habet Germanus Constantinopolitanus Patriarcha in Epist. ad Ioannem Episcopum Synadensem, quae probata est in septima Synodo actione 1. ubi inter caetera scribit: ipsam proprie vereque Matrem veri Dei colimus et magnificamus, et universa visibili et invisibili creatura superiorem arbitramur. — Similia scripsit Theodorus Hierosolymitanus Patriarcha in Epistola Synodica, quam probavit eadem septima Synodus actione 3. In ea namque Epistola dicit: Quae vera⟦?⟧ Dei Mater est, et tam ante, quam post partum Virgo permansit; atque omni tam intelligibili, quam sensibili natura facta est gloria et splendore praestantior. — Hinc Basilius Seleuciensis, Orat. 33. ait: Si de aliis Sanctis Paulus dixit, quibus dignus non est mundus, quid de Dei Genitrice dicemus, quae tanto splendidius Martyribus coruscat, quanto Sol stellis omnes fulgore vincit? Quapropter merito in Collectaneis Anastasii Bibliothecarii p. 73. legimus hanc professionem: Quisquis beatam super omnem creaturam, et naturam humanam, absque eo, qui genitus est ex ea, venerabilem, semperque Virginem, Matrem scilicet Domini nostri, non honorat, atque adorat, anathema sit.

Probatur etiam secunda pars; nempe, quod non solum prae caeteris omnibus Sanctis venerandam, sed etiam interpellandam ac invocandam Deiparam Virginem sancti Patres certatim praedicant, cum eam misericordiae Matrem, miserorum, afflictiorumque spem ac solatium, necnon et salutis reparatricem, apud Deum mediatricem potentissimam appellant. Sic prae caeteris Basilius Seleuciensis, Oratione in Annuntiatione, Ave gratia plena, inquit, mediatrix Deo, et hominibus, ut inimicitiae maceria diruatur, et caelestibus terrena iungantur. — Idem scribit Germanus Patriarcha Constantinopolitanus, in Sermone De Dormitione B. Virginis, ubi inter caetera ait: Nemo Dei cognitione repletus, nisi per te, Sanctissima: nemo salvatus nisi per te, Dei genitrix: nemo a periculis liber nisi per te, dilecta Dei⟦?⟧ Genitrix. Deinde subiicit: Tu maternum cum apud Deum obtines, iis qui supra modum peccant, supra modum veniam conficis. Nec enim fieri potest ut non exaudiaris, quoniam tibi ad omnia, et per omnia, et in omnibus Deus, tamquam vere et immaculatae Matri suae obedit. Unde, et afflictus merito ad te confugit; imbecillus tibi adhaeret; qui bello petitur, te hostibus opponit. Indignationem, iram, et afflictionem, immissionem per Angelos multos tu commotus: tu iustam comminationem, et sententiam aequae condemnationis convertis, magnopere amans populum illum, qui nomine Filii tui vocatur. — His praeclare adstipulatur Arnoldus Carnotensis, De laudibus Virginis, ubi inter caetera, in quibus maxime de Virginis mediatione et potentissima suffragatione disputat, haec habet: Dicidunt coram Patre inter sese Mater et Filius pietatis officia, et miris allegationibus muniunt redemptionis humanae negotium: et condunt inter se reconciliationis nostrae inviolabile testamentum. Maria Christo se spiritu immolat, et pro mundi salute obsecrat; Filius impetrat, Pater condonat.

Hinc S. Augustinus, Sermone 18. De Sanctis, qui est De Annuntiatione, quem aliqui S. Fulgentio tribuunt, Deiparam Virginem sic interpellat:

Admitte nostras preces intra sacrarium exauditionis, et reporta nobis antidotum reconciliationis. Sit per te excusabile, quod per te ingerimus: fiat impetrabile, quod fida mente poscimus. Accipe quod offerimus: redona quod rogamus: quia tu es spes unica peccatorum. Per te speramus veniam delictorum, et in te, beatissima, nostrorum est expectatio praemiorum.

His omnibus praeclaram coronidem imponet Seraphicus Doctor in Speculo B. Mariae Virginis; maxime vero lectione 5. ubi inter caetera haec habet:

Quis immensitatem Mariae potest mensurare? Ecce quod dicitur in Ecclesiastico: Altitudinem caeli, latitudinem terrae, et profundum abyssi, quis dimensus est? Caelum est Maria, tum quia caelesti puritate, caelesti claritate, caelestibus aliis virtutibus, abundavit. Tum quia sedes Dei altissima fuit, teste Propheta, qui dicit: Dominus in caelo paravit sedem suam. Terra quoque Maria fuit, qua fructum illum nobis protulit, de quo idem Propheta ait: Terra dedit fructus suos. Abyssus etiam est Maria in bonitate, et misericordia profundissima. Unde etiam dum profundissimam misericordiam Filii sui pro nobis interpellat, quasi abyssus abyssum invocat. Caelum ergo est Maria, terra est Maria, abyssus est Maria. Quis huius caeli altitudinem, quis huius terrae latitudinem, quis huius abyssi profunditatem; quis, inquam, Mariae immensitatem dimensus est, nisi ille solus, qui ipsam non solum in gratia, et in gloria, sed etiam in misericordia, tam altissimam, tam sanctissimam, tam profundam operatus est? Unde specialiter de huius misericordia ait B. Bernardus: Quis misericordiae tuae, O benedicta, longitudinem, et latitudinem, et sublimitatem, et profundum queat investigare? Nam longitudo eius usque ad novissimum diem invocantibus eam subvenit universis: latitudo eius replet orbem terrarum, ut sua quoque misericordia plena sit omnis terra: sed et sublimitas illius supernae civitatis invenit restaurationem; et profundum eius sedentibus in tenebris, et umbra mortis obtinuit redemptionem.

Et infra, cum dixisset gratiam B. Virginis ipsi fuisse utilissimam, quia fuit ei deliciosa in animo, miraculosa in Filio, gloriosa in regno: deliciosa in mente spirituali, miraculosa in prole Virginali, gloriosa in diademate aeternali⟦?⟧; subdit:

sed certe, charissimi, gratia Mariae non solum utilissima fuit sibi ipsi, sed etiam nobis; imo toti humano generi: gratia enim Mariae colligit malos, impinguat bonos, liberat universos: colligit a culpa, impinguat gratia, liberat a morte aeterna. Dico ergo, quod gratia Mariae colligit ad misericordiam, colligit ad Ecclesiam malos... O vere magna Mariae gratia! qua multi ex eis > ad misericordiam colliguntur, qui a Doctoribus, et Rectoribus tamquam incorrigibiles relinquuntur; et ideo bene B. Bernardus ait: Maria tu peccatorem toti mundo despectum materno affectu amplecteris, foves, nec deseris, quousque horrendo Iudici miserum reconcilias.... Suffragante gratia Mariae (boni) impinguantur unctionibus gratiae, impinguantur, inquam, pinguedine Spiritus sancti, qua et ille impinguari cupiebat, qui dicebat: Sicut adipe, et pinguedine repleatur anima mea. O quis aestimare valeat, quam multae animae opitulante gratia Mariae, sint per gratiam impinguatae; immo certe quis aestimare valeat, quanta in ipsa Maria fuit impinguatio gratiarum, cuius gratia impinguata sunt tot millia animarum? Item gratia Maria liberat a morte aeterna universos, qui liberantur... Unde Anselmus ait: Quid, inquit, digne referam Genitrici Dei, et Domini mei? Per cuius foecunditatem captivus sum redemptus, per cuius partum de morte aeterna sum exemptus, per cuius prolem, perditus restitutus sum, et de exilio miseriae ad patriam aeternae beatitudinis sum reductus? O ergo Mater gratiae, fac nos filios gratiae: fac, ut per gratiam tuam verissimam, colligamur ad veniam remissionis, impinguemur per gratiam devotionis, liberemur a morte damnationis. Per Dominum nostrum, etc.