Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

UTRUM SUBSISTENTIA DEI ABSOLUTA ET COMMUNIS TRIBUS PERSONIS POSSIT NATURAM HUMANAM ASSUMERE, ILLIQUE IMMEDIATE UNIRI.

NOTANDUM 1. Certum esse, quod si Deus non esset trinus in Personis, sed in unica dumtaxat persona existens, uti existimant Iudaei, et alii infideles, qui mysterium Trinitatis negant, posset alienam naturam assumere, illique immediate uniri; nam in ea hypothesi haberet omnipotentiam, necnon et personalitatem absolutam, qua constitueretur in ratione personae: quae cum esset infinita in subsistendo, et terminando, haberet vim terminandi, et subsistendi id omne, quod sustentabile et terminabile est, quia non esset minor illius virtus in terminando, quam sit modo in personalitate et subsistentia relativa Verbi, cuius infinita virtus terminativa procedit a subsistentia absoluta, tamquam prima radice, quae imbibitur in subsistentiis relativis et constitutivis divinarum personarum. Solum ergo difficultas et controversia est inter Theologos, an subsistentia absoluta, qua individuum Deitatis, seu hic numero Deus, qui subsistit in tribus personis, quatenus praescindit a subsistentiis relativis, posset assumere naturam humanam, et ipsi immediate uniri. Quae ut evidentius dissolvatur,

NOTANDUM 2. Duplicis generis in Deo subsistentiam admitti: unam quidem absolutam et communem; alias vero relativas et personales; quales sunt subsistentia Patris, Filii, et Spiritus sancti. De posterioribus subsistentiis nulla est controversia apud Theologos, cum enim sit de fide tres divinas personas realiter ab invicem esse distinctas, consequens est, ut earum quaelibet habeat propriam subsistentiam, per quam in suo esse personali constituuntur, et ab alia distinguatur. Verum nonnulli Theologi negant in Deo subsistentiam aliquam absolutam et communem, quae naturae divinae ita conveniat, ut revera illam efficiat per se subsistentem, quatenus praescindit a personis divinis. Porro nobilior ac communior Theologorum sententia est illam subsistentiam absolutam esse admittendam, ut probavimus in tract. De Trinitate: siquidem per subsistentiam absolutam nihil aliud intelligimus, quam modum illum essentiae divinae, quo, ut praescindit a personis, est substantia completa per se existens, hoc est independenter a subiecto, a quo sustentetur, et ab aliqua parte, a qua compleatur, necnon incommunicabilis ulli extrinseco complemento a se realiter distincto: at nemo negare potest naturam divinam, ut praescindit a personis, esse substantiam completam per se existentem, et incommunicabilem ulli extrinseco complemento a se realiter distincto: igitur non debet esse dubium, quin detur id quod intelligimus per nomen subsistentiae absolutae. Quo etiam nomine eam designat S. Augustinus lib. 1. De Trinit. cap. 4. dum dicit: Divinam naturam ad se subsistere (idest subsistentia absoluta subsistere): Nam omnis, inquit, substantia ad seipsam crescit, quanto magis Deus? Hinc Agatho Papa in Epistola decretali, quae habetur 6. Synodo art. 1. ait: Confitemur Deum Patrem, Deum Filium, Deum Spiritum sanctum, non tres Deos, sed unum Deum: non trium nominum subsistentium, sed trium subsistentiarum unam substantiam, quibus verbis non negat subsistentiam relativam et personalem, de qua maxime tunc temporis erat controversia.

NOTANDUM 3. Duo posse considerari et distingui in subsistentia creata: unum quod compleat ipsam naturam, quae sine personalitate esset incompleta et imperfecta: alterum quod ipsam reddat incommunicabilem ulterius, ita quod sit ultimus ipsius naturae terminus: quae duo ita coniunguntur in creatis, ut nihil creatum possit causare unum, quin alterum etiam efficiat. Secus autem est in divinis, nam essentia divina, ut praescinditur divinis personis, cum sit infinita, est omnimodo completa in ratione naturae, non tamen est incommunicabilis: quippe tribus adorandis personis communicatur; unde subsistentia absoluta divinam quidem naturam significat completam et infinite perfectam; redditur autem personaliter incommunicabilis per subsistentias relativas ac personales: unde merito Doctor in 3. dist. 5. q. 1. n. 2. ait, quod si de ratione assumentis sit, quod efficiat naturam incommunicabilem, Deus per subsistentiam suam absolutam non potest esse terminus naturae humanae, nec eam assumere immediate, quippe cum per illam subsistentiam non possit eam reddere incommunicabilem. Igitur tantum remanet solvenda difficultas, an Deus per illam absolutam subsistentiam possit ita immediate assumere naturam humanam, ut eius terminet dependentiam quoad sustentationem, eamque perfecte completam efficiat.

Conclusio unica. — NATURA DIVINA, UT PRAESCINDIT A PERSONIS, ET SUBSISTIT SUBSISTENTIA ABSOLUTA, POTEST TERMINARE DEPENDENTIAM NATURAE CREATAE: EAMQUE REDDERE SUBSISTENTEM. Ita Doctor loco mox laudato, et dist. 1. q. 2. n. 6. ubi ait:

Quod autem ipsa essentia per se existens posset esse terminus proximus illius unionis, videtur, quia illa nullum habet esse a persona, sed est prius naturaliter, quam sit persona, et dat esse personae: est enim natura de se haec, et per se subsistens: licet non incommunicabiliter. Videtur autem, quod incommunicabilitas non sit necessario ratio propria terminandi istam dependentiam, sed subsistentia singularis.

Ex quibus Conclusionem sic probo: Probatur antecedens: Ens per se subsistens subsistentia absoluta, et omnino independens ab alio ut compleatur, ac proinde habens virtutem illimitatam et infinitam in ratione subsistendi, habet id omne quod requiritur ad assumendam et uniendam sibi naturam alienam, et ad efficiendam eam subsistentem: atqui Essentia divina sic spectata est huiusmodi; nam infinita est in ratione existendi et subsistendi, et omnino independens ab alio, sive ut in ipso existat tamquam in subiecto, sive ut ab alio tamquam a parte compleatur; igitur habet virtutem infinitam, et omnino independentem ad existendum et subsistendum.

Minor patet. Maior etiam constat, non enim alia ratione diximus Verbum Divinum posse per suam subsistentiam relativam assumere et sibi unire naturam humanam, quam quia habet virtutem infinitam et omnino independentem in ratione subsistendi, saltem infinitate identica, quatenus videlicet illius subsistentia imbuitur et identificatur cum subsistentia absoluta, qua omnino infinita est; igitur pari ratione haec subsistentia absoluta poterit naturae humanae dependentiam terminare, eamque perfecte subsistentem reddere.

Probatur secundo: Si quid obstaret quominus illa subsistentia absoluta posset efficere naturam absolute subsistentem, maxime quia cum haec absoluta subsistentia sit communicabilis tribus personis, sicut et essentia, non posset illam naturam assumptam incommunicabilem efficere: sed haec ratio non officit. Primo, quia subsistentia creata tantum reddit naturam incommunicabilem suppositis a seipsa distinctis: sed illa subsistentia absoluta divina est incommunicabilis suppositis a se realiter distinctis; quippe personae Patris, Filii, et Spiritus sancti, quibus haec natura cum subsistentia absoluta communicatur, non distinguuntur realiter ab essentia et subsistentia absoluta divina, sunt enim unus Deus: igitur illa subsistentia absoluta reddere potest naturam incommunicabilem alteri supposito realiter a se distincto; et consequenter eam efficiet incommunicabilem ea incommunicabilitate, qua sufficiat ad rationem subsistentiae, et suppositi. — Deinde, subsistentia propria id maxime habet peculiare, quod reddat naturam independentem actu ab aliquo supposito immediate, in qua independentia immediata maxime consistit illius incommunicabilitatis ratio: sed ea ipso quo dependeret natura humana totaliter a subsistentia absoluta, non posset dependere ulterius immediate a divinis personis; sed dumtaxat mediate: ergo hac ratione non minus redderetur incommunicabilis per absolutam subsistentiam, quam per propriam. His adde, non esse nostram sententiam, quod subsistentia absoluta possit seipsa supplere omnem effectum, quem praestat suppositum, et personalitas; sed solum, quod praestare possit illius effectum primarium, qui consistit in complemento naturae; ita quod natura subsistens reddatur omnimodo completa et perfecta substantialiter, nec indigeat ulteriori complemento: hoc autem complementum praestare potest ipsa subsistentia absoluta: igitur potest efficere naturam aliquam subsistentem; et subinde potest illam assumere.

Confirmatur: Complementum enim, quo indiget natura humana singularis, et quod recipit a personalitate propria, vel aliena, est complementum praerequisitum ad actiones; unde illud vulgare: actiones sunt suppositorum: sed natura divina, ut praescindit a personalitatibus, habet omne complementum praerequisitum ad actiones, tam ad intra, quam ad extra: ergo ut sic potest complere naturam creatam non minus quam propria personalitas creata.

Probatur minor quantum ad actiones ad extra: certum est enim, quod Deus, ut unus sine ulla multiplicatione personarum, et consequenter sine ulla personalitate relativa Paternitatis, Filiationis, et Spirationis activae et passivae, posset mediante subsistentia absoluta operari, ac producere quidquid producit ad extra: Deus enim non agit ad extra ut trinus, sed ut unus. Patet etiam eadem minor quantum ad operationes ad intra: illae enim non praesupponunt necessario personalitatem; nam actio productiva Filii, nimirum generatio activa Patris, et eius Paternitas, est ipsamet personalitas Patris, nec praesupponit aliquid praeter Essentiam divinam singularem, ut per se existens est: ergo Essentia divina singularis habet etiam omne complementum praerequisitum ad actiones ad intra, nec completur per personalitates divinas, sicut natura creata completur per personalitatem creatam: quod utique maxime verum est in sententia Doctoris docentis personalitates, et relationes divinas non importare formaliter perfectionem; quod enim non dicit formaliter perfectionem non potest formaliter complere, aut perficere naturam divinam.

Obiicies 1. Essentia divina, ut praescindit a relationibus, non habet subsistentiam absolutam: ergo ut sic non potest terminare unionem naturae humanae. Probatur antecedens: Primo, quia natura divina habet a sua existentia id omne quod habere posset ab ulla subsistentia absoluta ipsi superaddita: ergo frustra et sine ullo fundamento admittitur illa subsistentia absoluta. Secundo, si haberet Essentia divina subsistentiam absolutam, sequeretur, quod in Deo daretur suppositum absolutum, et persona absoluta, et consequenter sic essent quatuor personae in Deo: quod est haereticum. Tertio, subsistentia est ultimus terminus naturae, quam afficit: sed Essentia divina, ut praescinditur ad personalitates, nihil habet quod sit eius ultimus terminus, alioquin esset incommunicabilis tribus personis; igitur non habet subsistentiam absolutam; et consequenter ruit principale argumentum nostrae assertionis.

Nego antecedens; et ad eius primum probationem dico, quod si verum sit illius antecedens, existentia absoluta Essentiae divinae erit ipsiusmet subsistentia, quod certe nullatenus nobis adversatur. Quantum autem ad rei veritatem, et conformiter ad doctrinam Subtilis Doctoris, existimo non distingui alio modo subsistentiam absolutam Essentiae divinae ab eiusdem existentia, quam vel solo nomine, vel sola distinctione rationis ratiocinantis; nam Doctor locis supra laudatis asserit Essentiam divinam, ut per se existentem, posse terminare unionem naturae humanae; et consequenter subsistentiam pro existentia usurpat.

Ad secundam probationem, nego sequelam maioris: nam per suppositum et personam communiter intelligitur id quod est omnino incommunicabile; cum autem natura assumpta per illam subsistentiam absolutam non esset omnino incommunicabilis, sed ulterius posset communicari personis divinis, et ab eis ultimo terminari, idcirco proprie non posset dici persona, sed tantum substantia singularis completa substantialiter.

Ad tertium probationem: Distinguo maiorem: de ratione subsistentiae est quod sit ultimus terminus, quatenus est subsistentia creata vel divina personalis et relativa, concedo: de ratione subsistentiae, ut sic, aut quatenus est subsistentia divina absoluta, nego. Itaque nego, quod de ratione subsistentiae, ut sic, sit esse complementum formale naturae, quia oporteret omnem subsistentiam complere naturam substantialiter, et sic subsistentia divina personalis ac relativa compleret naturam divinam, quod falsum est, quia ex se, et per se est omnimode completa in ratione naturae. Nec etiam de ratione eius subsistentiae, ut sic, est quod sit ultimus terminus incommunicabilitatis naturae, quia alias subsistentia absoluta efficeret naturam omnino incommunicabilem. Unde non existimo posse dari aliquem unum conceptum determinatum subsistentiae ut sic, qui conveniat univoce omni subsistentiae tam relativae, quam absolutae.

Instabis: Doctor Subtilis in 3. dist. 1|ordinatio:liber.3/distinctio.1. qu. 1. docet idem personam posse assumere, quia est incommunicabilis: naturam vero divinam non posse, quia communicabilis est: igitur eius sententia est, subsistentiam absolutam non posse esse terminum naturae assumptae. Deinde, idem dist. 6. qu. 1. affirmat naturam assumptam non posse existere per existentiam Verbi: sed, ut mox diximus, subsistentia et existentia absoluta idem sunt: igitur si non possit illa natura existere per existentiam absolutam, nec etiam poterit per subsistentiam absolutam subsistere. — Respondeo ad primum, non eam esse mentem Doctoris, ut fingit Lorca, qui existimat Subtilem Doctorem nostrae assertioni adversari: siquidem eo loci tantum contendit Doctor non bene probari a Varrone, et S. Thoma, quod persona divina possit supplere defectum personalitatis propriae, ex hoc quod contineat in se virtualiter perfectionem cuiuslibet personae creatae. Quia, inquit Doctor, non magis persona divina continet virtualiter quamcumque personam creatam, quam natura divina contineat virtualiter quamcumque naturam creatam: sed ex eo quod natura divina contineat virtualiter naturam creatam, non sequitur, quod possit cum ea uniri in unitate naturae, neque efficere ut loco naturae humanae faciat unum per se cum personalitate humana: ergo nec ex continentia virtuali personae divinae sequitur quod possit ita supplere defectum personalitatis humanae, ut eius vice et loco possit facere unum per se cum natura humana. Ad secundum, dico nihil contra sententiam nostram evinci, nam ex eo quod natura humana dicatur assumi per subsistentiam absolutam, non sequeretur quod illa deberet existere per existentiam absolutam, quia antecedenter ad illam assumptionem et unionem, qua uniretur istae subsistentiae absolutae, deberet necessario praescindi existens propria existentia: et consequenter licet subsistentia, et existentia absoluta sint unum et idem, non sequeretur quod natura illa existeret existentia absoluta; sicut per subsistentiam absolutam subsisteret.

Obiicies 2. cum Vasquez disp. 27. c. 2. hanc nostram assertionem adversari SS. Patribus, et Conciliis: SS. Patribus quidem, quia SS. Patres non cognoverunt unionem aliam naturae creatae cum Deo, nisi vel in natura, vel in persona, quam solam admittunt; sed unio cum natura divina ratione subsistentiae absolutae non est unio nec in natura, nec in persona: igitur nostra assertio SS. Patribus adversatur. Minor apparet: non enim fit unio naturae humanae cum divina in unitate naturae. Neque etiam illa unio fieret in unitate personae; siquidem subsistentia absoluta non habet rationem personae. Minorem probat Vasquez, Primo, quia nullius alterius unionis usquam mentionem fecerunt. Secundo, quia Concil. Toletanum XI. aperte dicit: Solus tamen Filius formam servi accepit in singularitate personae, non in unitate divinae naturae; in id quod proprium est Filii, non quod commune Trinitati. Tertio, S. Anselmus quaest. praecedenti a nobis laudatus diserte docet, Eum qui recte suscipit Incarnationem, credere Verbum non assumpsisse hominem in unitatem naturae, sed in unitatem personae. Quibus verbis S. Anselmus arguit adversus haereticum, qui dicebat, quod incarnata divina persona, necessarium erat tres simul incarnari: quem errorem, ut revincat Anselmus, infert eum haereticum sentire unionem fuisse factam non in persona, sed in natura: at si praeter unionem in natura, vel in persona, possibilis esset unio cum homine Deo, ut communis tribus personis ratione subsistentiae absolutae, illatio S. Anselmi non valeret: quippe ex unione naturae humanae cum subsistentia absoluta et communi, verum esset quod si illa unio tribueretur uni personae, etiam tribuenda esset duabus aliis: igitur etc.

Nego maiorem, et ad eius primam probationem dico, quod etsi SS. Patres et Concilia non meminerint alterius unionis, quam eius quae fit vel in unitate naturae, vel in unitate personae, non sequitur, quod aliam impossibilem iudicaverint: locuti sunt enim de unione actu, non vero de possibili: quia agebant contra haereticos Eutychianos, vel Nestorianos: quorum illi asserebant unionem Verbi factam fuisse in unitate naturae: hi vero negabant eam fuisse peractam in unitate sive naturae, sive personae. Ad secundam dico, eos dumtaxat docere unionem Verbi cum natura humana factam fuisse non in natura, sed in persona: seu in id quod proprium est Filio, non quod est commune toti Trinitati; non tamen negata unione in natura, inferunt necessario illam debuisse fieri in persona, sicut contendit Varquez. Adde quod loquuntur de unione ut actu peracta est, non vero de ea qua fieri posset. Ad tertiam probationem dico, Sanctum Anselmum non necessario concludere, quod si unio non sit facta in unitate personae, necessario et absolute fieri debuerit in unitate naturae: quasi non esset alius modus unionis Deo possibilis; sed dumtaxat, quod duo illi modi, nempe in unitate naturae, et personae, solum erant actu: scilicet unio in unitate naturae in creaturis, quae componuntur ex diversis partibus in unam naturam coalescentibus; aliam vero in unitate personae, qua natura divina et humana invicem sociantur.

Instabis: Si uniretur natura divina naturae humanae, ut subsistens subsistentiae absolutae, vel uniretur in unitate naturae, vel in unitate personae: quippe illa esset unum singulare: ergo vel idem realiter cum natura divina, per quam subsisteret: vel completa per personam: sed neutrum dici potest. Non quidem primum, quia alias esset idem natura assumens, et natura assumpta: vel ex natura divina et humana fieret una aliqua natura, quod est absurdum. Non etiam in unitate personae, quia natura divina, cui uniretur immediate, non est persona: igitur unio illa non est possibilis. — Nego maiorem: non enim tunc assumptio aut unio naturae humanae fieret in unitate vel naturae, vel personae, sed dumtaxat in unitate unionis naturae divinae cum natura humana: ex qua sequeretur, quod natura humana dependeret a natura divina, et esset ipsi intime unita, sicut de facto dependet a Verbo, quia ipsi intime unitur.

Urgebis: Ex eo quod persona est terminus immediatus unionis naturae ad Verbum, sequitur quod natura sit unita in unitate personae: ergo ex eo quod natura divina esset terminus immediatus unionis naturae humanae, consequens esset quod illa unio fieret in unitate naturae. — Nego consequentiam, quia coniungi seu assumi in unitate personae nihil aliud denotat, quam naturam quae assumitur coniungi immediate cum persona, et esse subsistentem in illa persona: sed uniri, seu assumi in unitate naturae, significat, quod natura assumpta vel identificetur naturae assumenti, vel faciat cum ipsa compositionem, constituendo cum ea tertiam aliquam naturam, quod utique omnino Deo repugnat. Unde si valeat haec consequentia: Natura humana est assumpta a divina persona, ergo ad unitatem personae; haec tamen non valeret: Est assumpta a natura: ergo ad unitatem naturae. Quia, inquit Doctor dist. 1. qu. 2. circa finem, in priori enthymemate, ex vi constructionis verborum, significatur subsistentiam personae divinae communicari naturae humanae, absque eo quod identificetur cum ea, aut aliquam cum ea compositionem efficiat: significatur enim solum naturam humanam subsistere in persona divina: in posteriori vero enthymemate, ex vi constructionis verborum, significatur naturam communicari naturae vel per identitatem, vel per compositionem; cum enim dicitur natura assumi ad unitatem naturae, satis declaratur non amplius duas, sed unicam ex duabus naturam coalescere: quod utique Deo repugnat.

Obiicies: Illa subsistentia absoluta non impediret resultantiam personalitatis propriae: ergo id fieri non potest. Consequentia patet: alias enim cum natura simul assumeretur persona. Quod sit impossibile, patebit infra. Antecedens vero probatur: illud solum potest impedire resultantiam personalitatis creatae, quod ei tribuere potest id omne, quod haberet a propria personalitate: atqui subsistentia communis non potest conferre naturae assumptae incommunicabilitatem, quam ei tribueret propria natura: igitur non potest impedire resultantiam illius personalitatis. — Nego antecedens: ut enim subsistentia absoluta impediat in natura assumpta propriam personalitatem, sufficit quod tribuat illi naturae existere per se, et esse completam essentialiter, etiamsi non conferat illi incommunicabilitatem, quae desideratur ad rationem subsistentiae; nam cum ratio existendi per se sit prior in persona, quam incommunicabilitas, qua dumtaxat ex illa sequitur, consequens est, quod si impediatur resultantia propriae personalitatis, quatenus illa est modus existendi per se, et complete essentialiter, etiam impediet ex consequenti illius resultantiam, quatenus esset modus existendi incommunicabiliter. His adde, quae diximus supra, vel quod incommunicabilitas non sit de ratione subsistentiae: vel quod illa subsistentia absoluta redderet naturam assumptam incommunicabilem supposito a se realiter distincto: vel denique, quod licet natura illa assumpta non haberet immediate a suo termino, nempe a subsistentia absoluta, omnimodam incommunicabilitatem, illam tamen obtineret a terminis mediatis; puta a personalitatibus divinis, a quibus mediate et concomitanter aut consequenter illa natura sic assumpta terminabitur, sicut terminatur, et fit incommunicabilis ipsa subsistentia absoluta.

Obiicies denique: In ea hypothesi, hic Deus esset hic homo: sed hic homo est persona: ergo natura sic assumpta assumeretur in unitate personae. — Nego minorem: Sicut enim persona non significatur per hunc terminum, Deus; ita neque significaretur per hunc terminum, homo: unde licet hic homo sit nomen suppositi ac personae ordinarie

Inquies: tamen non ita foret in praesenti hypothesi, quia nempe hic homo dumtaxat subsisteret per subsistentiam, quae non esset personalis, sed tantum, quae efficeret naturam ultimo completam communicabiliter, non vero incommunicabiliter, quia haec natura assumpta sicut et subsistentia, per quam subsisteret, esset communicabilis tribus personis.

Instabis: Eo in casu vel quaelibet ex divinis personis esset homo, vel non: utrumque autem videtur absurdum: ergo, etc. — Respondeo, quod qualibet foret homo, quippe humanitas cum ipsa subsistentia absoluta tribus personis communicaretur: neque inde ullum apparet inconveniens, si enim superficies, v. g. cui inest albedo, simul existeret in Petro et Paulo, revera Petrus et Paulus forent albi: ergo pari ratione, si unio naturae divinae cum humana communicaretur tribus personis una cum ipsa subsistentia absoluta, haud dubium quod qualibet ex illis personis esset homo, sicut est hic Deus per se subsistens.