Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Notandum 1. Unionem illam dici immediatam, qua duo aliqua invicem sociantur sine medio: nomine autem medii hic intelligo id sine quo praevio unum extremum non coniungeretur alteri. Duplex autem medium tale assignari potest: unum quidem intrinsecum, aliud autem extrinsecum. Medium intrinsecum illud est, quo res aliqua intrinsece copulatur cum alia, per unionem scilicet substantialem aut essentialem; et illud ut plurimum est pars aliqua, vel integralis, vel essentialis unius extremi: sic cor vel cerebrum in corpore humano, cum sit ratio unionis animae cum illo, sine quo anima non uniretur corpori, dicitur medium intrinsecum. Medium vero extrinsecum est illud, quo scilicet extrema uniuntur dumtaxat accidentaliter: sic qualitas disponens unum extremum ad unionem eius cum altero, puta siccitas, vel calor ad introductionem formae ignis ad subiectum, dicitur medium extrinsecum. Porro medium hoc extrinsecum est in duplici differentia: aliud enim dicitur necessitatis, quod ita necessarium est ad duorum aliquorum unionem, ut eo non posito, non sequatur unio, et eo sublato dissolvatur: sic calor nativus in corpore humano est medium necessarium ad unionem et conservationem animae cum corpore: aliud vero dicitur medium congruitatis, sine quo absolute quidem fieri possit unio; attamen non decet illam fieri sine illo: talia sunt merita respectu unionis beatificae creaturae rationalis cum Deo per visionem et fruitionem: Deus namque posset aliquem adultum beare sine meritis, non tamen id decet illius iustitiam, nec praescribit a divina providentia ordinem, quo statuit beatitudinem largiri vel ut haereditatem filiorum, vel ut mercedem laborantium, vel ut coronam vincentium.

Notandum 2. Ex Seraphico Doctore in 8. dist. 6. q. 2. unionem posse considerari dupliciter: vel quatenus duo conveniunt in natura; vel quatenus conveniunt in persona:

Priori modo possumus asserere, quod talis unitas in Christo quodam modo est nulla, quodam modo est magna; quodam modo est parva, quodam modo est summa. Si enim comparemus divinam naturam ad humanam, sic in Christo nulla est unitas naturae, quia istae duae naturae non possunt simul in unam concurrere naturam: si autem loquamur de natura Christi ex parte corporis, sic parva est unitas, propter partium multiplicitatem: si autem loquamur de unitate quantum ad animam, sic est in eo unitas magna propter animae simplicitatem: si autem loquamur de eo quantum ad divinam naturam, sic summa est in eo unitas propter illius naturae simplicitatem excellentissimam. — Si vero fiat sermo de unitate, qua aliqua dicuntur unum per convenientiam in persona, movetur controversia inter Auctores, an illa unio sit omnium unionum maxima.

NOTANDUM 3. Aliqua duo uniri in aliquo tertio dupliciter: Primo, tamquam in termino producto et composito ex illis extremis; sic materia et forma uniuntur in composito: Secundo, tamquam nexu et vinculo communi: sic duae tabulae uniuntur in glutine, et duae partes quantitatis in termino communi. Priori modo, eo maior est unio, et unitas, quo minus extrema distant inter se secundum entitatem, vel essentiam. Posteriori vero, eo maior unio censenda est, quo nexus ille est simplicior et indivisibilior; et sic magis uniuntur duae partes quantitatis in termino communi indivisibili, quam duae tabulae in glutine.

Quibus praelibatis, duo sunt determinanda: primum quidem, an unio hypostatica sit immediata: secundum, an sit omnium unionum maxima, tam ratione extremorum, quam ratione vinculi.

Conclusio prima. — UNIO HYPOSTATICA EST IMMEDIATA PER EXCLUSIONEM OMNIS MEDII EXTRINSECI. Haec colligitur ex iis, quae diximus in praecedenti Articulo, in quo probavimus per unitionem, seu actionem incarnativam nihil aliud produci, quam relationem extrinsecus adventientem, qua extrema dicuntur uniri formaliter.

Probatur insuper: si quod medium esset in unione naturae divinae cum humana, illud maxime inesset humanitati, haec enim dumtaxat est susceptiva accidentis: sed ita non est. Probo: si quod medium infuisset humanitati antequam assumeretur a Verbo, illud fuisset vel gratia, vel aliquod aliud accidens: at non solum tale medium non infuit humanitati, sed nec adesse potuit: igitur nullum fuit. Maior patet. Minor probatur: quod est de complemento substantiali naturae creatae prius est in ea, quam quodlibet accidens: sed suppositum Verbi, utpote gerens vices suppositi creati, est de complemento substantiali humanitatis assumptae: ergo prius ipsi unitur, quam quodlibet accidens recipiat. Maior est certa: siquidem prius est subiectum aliquod esse completum in ratione subiecti, quam sit susceptivum cuiusvis accidentis; non completur autem substantia in ratione subiecti, nisi habeat suum complementum substantiale.

Dices 1. Materia et forma non uniuntur sine praeviis dispositionibus, quae sunt media extrinseca: ergo pariter desiderantur aliquae dispositiones ex parte humanitatis, ut fiat apta ad unionem hypostaticam. — Nego paritatem; siquidem in humanitate unienda cum Verbo non sunt dispositiones contrariae, quae debeant expelli per qualitates contrarias; uti sunt in materia informata formae aquae, vel ligni, v. g. respectu formae ignis suscipiendae. Nulla enim est repugnantia ex parte humanitatis, ut terminetur per Verbi personalitatem: nam si quid esset repugnantiae, maxime propria personalitas, quae cum non adsit, non potest officere isti unioni hypostaticae.

Dices 2. Ad unionem beatificam animae cum Deo praerequiritur in anima aliquod medium extrinsecum; puta lumen gloriae in intellectu, et habitus charitatis consummatae voluntate; igitur pari ratione requiritur aliquod medium extrinsecum ad unionem hypostaticam ex parte naturae assumptae, quo illa capax fiat illius unionis, et assumptionis. — Nego paritatem: quia unio beatifica fit per operationem facultatum intellectus, ac voluntatis, ad quam operationem necessario praerequiritur, quod facultates illae sint completae in ratione operantis, et proportionatae obiecto supernaturali; quales esse nequeunt absque medio accidente eas facultates complente in actu primo, et sublimante ad statum supernaturalem: tale autem medium non requiritur ex parte naturae assumptae; sed satis est quod illa sit in potentia obedientiali respectu Verbi illam assumentis: si enim praerequireretur aliquod accidens supernaturale, quo sisteretur in statu supernaturali, et proxime apto ad illam assumptionem, daretur processus in infinitum; siquidem ad illud medium naturale recipiendum, preparari deberet per aliud medium, quod utique nullus admiserit.

Conclusio secunda. — UNIO HYPOSTATICA IN PARTE EXTREMORUM UNITORUM NON EST OMNIUM MAXIMA: TALIS VERO POTEST APPELLARI RATIONE VINCULI, SEU SUPPOSITI VERBI, PER QUOD NATURAE ILLAE INVICEM SOCIANTUR. Haec est communis quoad utramque partem. Utramque docet Doctor in 3. dist. 6. n. 9. q. 1. ubi respondens ad auctoritatem S. Bernardi docentis unionem hypostaticam esse omnium maximam, ait primo: Hic non est maxima unitas: quia maxima est hic distinctio naturarum. Secundo modo potest concedi maxima unitas post unitatem Trinitatis, quia una ipsa in se unitas est perfectissima, quia unum est infinitum, et alterum est substantia perfecta in se, et ex unione eius ad reliquum est perfectissimum per communicationem idiomatum, quia est Deus. — Quibus Doctor dicit primo, illam unionem non esse omnium maximam ratione extremorum; quia tanto minor est unio aliqua ex parte extremorum, quanto magis extrema illa distant ab invicem; ideo enim minor est unio accidentis et subiecti, quam materiae et forma, quia subiectum et accidens magis distant, et minorem habent proportionem, quam materia et forma: sed natura divina et humana minorem ad invicem habent proportionem; quippe cum nullam habeant inclinationem ad unionem hypostaticam, et magis invicem distent, quam materia et forma: igitur hac ratione unio hypostatica non est maxima et strictissima omnium unionum. Deinde, unio illa est eo minor, quo extrema illius magis recedunt ab identitate et unitate: sed natura divina et humana magis recedunt ab identitate et unitate in Christo, quam materia et forma in composito physico: quippe duae illae naturae omnino distinctae secundum suam entitatem distinctas habent facultates, et proprietates in Christo: non sic autem materia et forma, quae in tertiam entitatem coaleseunt. Denique, unio illa est minor, qua facit extrema inter se minus unita: at haec unio facit extrema sua, divinam scilicet naturam et humanam, minus unita inter se, quam unio substantiae cum sua propria subsistentia, quia in hac extrema sunt quasi eadem inter se realiter; in illa vero sunt omnino realiter distincta inter se: igitur unio hypostatica ratione extremorum non est omnium maxima.

Secundam partem sic probat Seraphicus Doctor supra laudatus, nempe, quod unio hypostatica ratione personae, in qua duae naturae, divina et humana conveniunt, sit omnium maxima. Probat, inquam, quadruplici ratione: videlicet propter illius personae simplicitatem, quia unio est in persona Verbi, quae quidem est simplicissima. 2. Propter unibilium dignitatem, quia tam natura assumens, quam assumpta, inter caetera, quae sunt, habet excellentiam. 3. Propter inseparabilitatem, quia tanto vinculo fortificata est illarum naturarum unio, ut numquam fiat, nec possit fieri separatio; natura enim illa inter caeteras naturas adhaesit aeterno Verbo, quo portatur, et sustentatur omne, quod est sub eo. 4. Denique propter singularitatem, quia numquam ulla unio fuit huic similis. Quod utique confirmat S. Bernardus lib. 5. De Consideratione, cap. 5. ubi cum novem recensuisset modos unionis, concludit unionem Trinitatis maximam esse, et illi proximam adiungi unionem incarnationis: Inter omnia, inquit, quae recte unum dicuntur, arcem tenet unitas Trinitatis: qua personae tres una substantia sunt: secundo loco illa praecellit, qua e converso tres substantiae una in Christi persona sunt. Quare idem Bernardus subiungens asserit fortiorem fuisse Divinitatem in coniungenda sibi carne, quam animam corpori, quia anima separatur a carne per mortem, non sic caro a Christi divinitate passione: quod enim Verbum semel assumpsit, numquam dimisit. Hinc S. Leo serm. 17. De Pass. In tantam unitatem Dei et hominis natura convenit, ut nec supplicio potuerit dirimi, nec morte disiungi.

Dices 1. Quae maxime distant sunt minime unibilia, et quae minime sunt unibilia minime faciunt unum: sed divinitas et humanitas maxime distant: ergo minime sunt unibiles; et consequenter unio, quae est in Christo, est in infimo gradu omnium unionum. — Distinguo maiorem: quae maxime distant, tam secundum entitatem, quam secundum influentiam, erunt minime unibilia, concedo: secundum entitatem dumtaxat, nego. Ad minorem dico Deum equidem infinite distare a creatura secundum essentiam; non tamen secundum influentiam, et creaturae sustentationem; nam hac ratione maxime ipsi approximatur, et ideo maxime potest esse unitas inter Creatorem et creaturam, secundum rationem sustentantis, qualis est in unione personali.

Dices 2. Quanto aliquid ex paucioribus constat, tanto magis est unum: sed in Christo reperitur maior naturarum pluralitas, quam in quolibet alio ente, sive creato sive increato: ergo in eo minor est unitas, quam in caeteris entibus. — Distinguo maiorem: tanto magis est unum unione, quae fit per partium compositionem, et constitutionem, concedo: aliter, nego. Unitas autem, quae est in Christo, ex naturarum compositione, et partium constitutione non resultat; sed tantum ex earum sustentatione per idem indivisibile, et simplicissimum suppositum Verbi; et subinde Christi unitas non est minima.

Dices 3. Magis est unum, quod est unum in natura et persona, quam quod in persona tantum: sed quilibet homo habet unitatem in natura et persona: Christus autem habet unitatem in natura tantum: ergo maior unitatis perfectio est in quolibet homine, quam in Christo.— Distinguit maiorem Seraphicus Doctor: quando unitas personae sequitur unitatem naturae, concedit: tunc enim compositio in natura facit etiam compositionem in persona: secus, negat. In Christo autem unitas personae antecedit unitatem naturae assumptae: hinc nullam inducit compositionem natura assumpta cum Verbo assumente, saltem compositionem proprie dictam et perfectam, ut diximus supra.