Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Notandum 1. Quoad praesentem Quaestionem spectat, triplicem distingui posse unionem: vel per appositionem, vel per compositionem, vel per sustentationem. Unio per appositionem unius ad alterum fit tripliciter, ut observat noster Alensis quaest. 1. art. 1. Quia, inquit, aliquando unum unitur alteri per appositionem ita quod ab ipso nec denominationem nec proprietatem contrahat; sic lapis apponitur lapidi in acervo, et fit unum ex ipsis per aggregationem, et tamen unus lapis ab altero denotationem non trahit, nec proprietatem. Aliquando vero ita unum apponitur alteri, ut ab ipso proprietatem excipiat, non vero denominationem: sic flores, et res aromaticae ac odoriferae suum odorem manui imprimunt, ita quod ab eis manus contrahat proprietatem, nempe odorem, non vero denominationem; quoniam manus dicitur quidem odorifera a flore, non tamen dicitur flos. Aliquando vere ita unum alteri coniungitur, ut hoc ab illo denominationem percipiat, non vero proprietatem: sic cum quis vestem induit, recipit denominationem a veste, et dicitur hoc aut illo modo vestitus: sed ab ea nullam proprietatem recipit secundum quam physice afficiatur. Unio per compositionem fit maxime duobus modis, ratione duplicis formae, vel substantialis, vel accidentalis, secundum quam fit unio. Unio enim substantialis ea dicitur, qua duae substantiae invicem uniuntur per modum actus et potentiae, hoc est, per modum materiae et formae. Quod etiam fit dupliciter: nam aliquando in illa unione servatur natura utriusque extremi, eaque omnino distincta, sive interim fiat ex eis aliquod tertium, sicut ex unione animae rationalis cum corpore humano fit tertium, nempe homo; manent tamen utroque unito distincto, puta corpore et anima, quae in homine distinctae sunt: sive tertium aliquod ex unitis non resultet, sicut cum insertion surculi piri cum pomo, v. g. non resultat tertium, videlicet arbor aliqua quae neque sit pirum, neque pomum: aliquando vero non servatur utriusque natura: sed transeunt in tertiam entitatem; et fit tertium aliquod ab extremis distinctum. Accidentalis unio est, qua vel accidens unitur substantiae, ut albedo parieti, vel accidens accidenti, ut albedo quae inest quantitati Eucharisticae, vel substantia alteri substantiae per modum aliquem accidentalem, ut materiae formae per unionem, quae est relatio. Denique unio per sustentationem ea est, qua natura aliqua, vel rationalis assumitur in unitatem personae, vel irrationalis assumitur in unitatem suppositi, vel accidentalis in unitatem subiecti sustentantis.

NOTANDUM 2. Actionem unitivam duo extrema invicem sociare tripliciter: Primo modo, producendo totum compositum, simulque cum illo producendo utramque eius partem: talis est creatio caeli, per quam tam materia, quam forma concreantur, et inter se uniuntur. Secundo, producendo tantum unum extremum, et illud iam alteri praexistenti uniendo. Talis est actio, qua educitur forma materialis de potentia materiae: est enim productiva, et unitiva simul talis formae cum materia. Tertio modo, actio est tantum unitiva, non vero productiva extremorum: sed solius compositi, quod ex coniunctione utriusque resultat; qualis est actio unitiva animae cum corpore in resurrectione. Certum est autem Incarnationem non esse unitionem productivam utriusque extremi; quippe Verbum aeternum est, nec temporaneae productioni obnoxium; non etiam est productiva humanitatis; quia actio qua producitur humanitas, alia est, ab unitiva eiusdem cum Verbo, ut patebit intra. — Difficultas est igitur, an illa actio, qua Verbum unitur humanitati, sit productiva alicuius termini formalis, tam a Verbo quam ab humanitate distincti, quo mediante humanitas illa cum Verbo uniatur. Circa cuius resolutionem variant auctores: nam Gregorius Ariminensis in 3. dist. 28. qu. 2. cui subscribit Gregorius a Valentia in 3. part. disp. 1. qu. 2. puncto 5. et plures alii, contendunt per hanc actionem unitivam, nihil fuisse productum in humanitate distinctum ab ea, per quod Verbo divino uniretur formaliter. — Secunda vero sententia est Gabrielis in 3. dist. 30. qu. 1. existimantis per actionem incarnandi produci quamdam qualitatem absolutam et supernaturalem, qua uniatur humanitas Verbo, eamque qualitatem appellat Gratiam unionis. — Tertia sententia est Suarez disp. 8. sect. 2. et Gabrielis Vasquezii disp. 18. cap. 3. asserentium formalem terminum praedictae actionis unitivae esse modum aliquem substantialem; non realiter, sed ex natura rei dumtaxat ab humanitate distinctum. qui modus est fundamentum relationis, quae intercedit inter humanitatem et Verbum. Quarta denique sententia est Doctoris in 3. dist. 1. qu. 1. n. 3. docentis per actionem incarnandi produci terminum formalem, nempe unionem, quae est relatio extrinseca adveniens, qua humana natura dicitur formaliter unita Verbo.

NOTANDUM 3. Seu repetendum potius ex Logicis. quantum ad praesens institutum spectat, relationem categoricam dividi in intrinsecam et extrinsecam advenientem. Prior est, quae resultat ex positis fundamento et termino, nihilque extrinsecum desiderat ad sui resultantiam: ut similitudo, quae exurgit inter duo alba; nam eo ipso quo alba sunt, similia sunt: posterior vero non exurgit praecise ex positione et existentia fundamenti et termini, sed insuper desiderat aliquid extrinsecum, sine quo non exurgeret: sic licet ignis et lignum comburendum existant, nullus tamen exurget respectus inter ignem transmutativum, et lignum transmutabile, nisi fiat utriusque approximatio. Insuper relatio subdividitur in mutuam, et non mutuam. Mutua est, quae habet relationem sibi correspondentem in termino, ad quem refertur. Sic paternitas habet filiationem sibi correspondentem. Non mutua, est quae talem correlationem non habet in suo termino. Sic scientia, quatenus terminatur ad scibile, non agnoscit in eo correlationem. Denique relatio mutua distribuitur in relationem aequiparantiae, et disquiparantiae. Prima est, quae habet relationem eiusdem rationis et nominis in utroque extremo. Sic fraternitas in utroque fratre habet idem nomen, et eamdem rationem fundandi, puta originem ab eodem patre. Secunda vero similem in altero extremo relationem non agnoscit.

His ita probatis tria maxime sunt praesentiarum discutienda: Primum. an unio hypostatica sit aliquid reale creatum, ab humanitate et Verbo realiter distinctum: Secundum, an sit quid substantiale vel accidentale, idque vel absolutum vel respectivum: Tertium, an ex hypothesi, quod sit relatio, illa sit mutua vel non mutua, aequiparantiae vel disquiparantiae.

Conclusio prima. — Unio hypostatica est ens reale creatum, realiter ab extremis distinctum. Haec Conclusio tres partes continet, quarum duae priores satis superque patent, et apparebunt evidentius ex probatione tertiae.

Prima quidem constantissima est: illud enim est ens reale, per quod humanitas a Verbo assumpta realiter distinguitur ab aliis humanitatibus non assumptis: sed per unionem hypostaticam humanitas assumpta ita distinguitur ab aliis, quippe personaliter unitur Divinitati, cui caeterae non ita sociantur, et habet dependentiam personalem a Verbo ipsam personante, quam non habent caetera humanitates, quae suis propriis subsistentiis, et personis subsistunt: igitur, etc.

Secunda pars etiam clara est: illud enim est creatum, quod coepit in tempore: sed hypostatica unio incoepit in tempore, sicut et ipsa humanitas assumpta: igitur est quid creatum. Deinde, illud revera creatum est, quod est effectus omnipotentiae divinae: at, ut supra diximus, unio hypostatica praestantissimus est effectus omnipotentiae divina: igitur est ens creatum. Denique, quidquid increatum est, Deus est vel realiter, vel personaliter, vel formaliter: haec autem unio non est Deus essentialiter, neque etiam personaliter, quia licet fiat per unionem Verbi cum humana natura, attamen ipsa natura humana sic unita non est Deus: sed vera creatura: igitur ex ipsius parte unio est quid creatum.

Probatur tertia pars: Omni actioni productiva debet assignari terminus, qui per illam producatur: nam producere et produci sunt correlata: atqui unio hypostatica est effectio seu actio productiva: ergo debet habere aliquem terminum: sed ille terminus non potest esse alius, quam unio copulans Verbum cum natura humana. Nam vel terminus ille esset Verbi subsistentia, vel humanitas assumpta: at non primum; quippe Verbi subsistentia increata est, et ab aeterno existens. Non etiam secundum, quia, ut dicemus infra, humanitas producta fuit per actionem distinctam ab actione assumptiva seu unitiva; quippe actio productiva humanitatis fuit generatio, ad quam Virgo Deipara suum prebuit concursum; quae tamen non influxit praecise in actionem unitivam humanitatis cum Verbo: ergo illa actio unitiva seu productiva in Incarnatione non potuit habere alium terminum, quam ipsam unionem: terminus autem productus realiter distinguitur ab extremis non productis: ergo unio producta realiter distinguitur a Verbo, et ab humanitate.

Reponunt adversarii. Duplicem esse actionem, aliam quidem productivam termini, aliam vero dumtaxat unitivam: et quidem priorem semper habere terminum aliquem; posteriorem vero minime, ut constat ex variis rebus naturalibus, puta unione animae ad corpus, formae ad materiam, etc. quae se ipsis immediate, et sine ulla entitate media de novo producta inter se uniuntur. Unde cum haec actio, de qua loquimur, sit tantum unitiva, non requirit terminum de novo productum. — Contra primo falsum est, et gratis asseritur animam cum corpore, et formam cum materia immediate uniri; quippe sociantur invicem mediante ipsa unione, qua est relatio extrinseca adveniens, qualis etiam est unio hypostatica, ut mox dicemus. Deinde, etiamsi haec vera essent, non tamen valeret paritas, nam extrema unionis illarum rerum naturalium sunt eiusdem ordinis, habentque naturalem et intrinsecum ordinem ad se invicem, proindeque maiorem affinitatem et facilitatem, ut invicem immediate socientur: at vero extrema unionis hypostaticae sunt omnino diversi ordinis, neque ex natura sua habent intrinsecum ordinem ad se invicem; quare ut inter se socientur, et ex illis fiat quid unum, debet produci aliquis formalis terminus, quo invicem uniantur.

Reponunt secundo. Per actionem incarnati Verbi non produci quidem Verbum, nec humanitatem, nec etiam unionem ipsam, sed dumtaxat Christum, compositum videlicet ex humanitate et divinitate: sint, proportionaliter loquendo, terminus productus per humanam generationem, neque est anima rationalis, cum illa fiat per creationem; neque corpus, quia supponitur generationi, cum solam importet materiam, ut radicem quantitatis; sed terminus generationis est ipsum suppositum humanum. — Contra. Primo, minus verum est per generationem non produci corpus substantiale, est enim revera terminus partialis illius actionis, ut probavimus in Physicis. Secundo, licet Christus Dominus sit terminus qui, seu totalis actionis unitivae, non tamen est eius terminus formalis: actio autem illa unitiva non solum debet habere terminum totalem de novo productum, sed etiam terminum formalem, quo scilicet extrema invicem socientur: etenim non potest intelligi quomodo terminus qui, seu totalis producatur, nisi per productionem termini formalis: ergo si actio unitiva terminum qui, seu totalem producat, etiam producet terminum quo, seu formalem: non enim posset intelligi qualiter per actionem aliquid producatur, nisi aliquid habeat esse existentiae, quod antea non habebat: nam per productionem res transit a non esse existentiae ad illud esse: at per actionem unitivam, neque Verbum, neque humanitas transeunt a non esse existentiae ad esse existens; quippe Verbum praeexistebat ab aeterno, et humana natura saltem prius prioritate naturae existebat, quam assumeretur: igitur per illam actionem productivam debuit aliquid distinctum ab humanitate, et Verbo produci, quod accipiat esse, quo prius carebat.

Probatur secundo: Per incarnationem humanitas fit dependens a supposito Verbi, et per aliquid de novo formaliter fit dependens: non enim potest intelligi qualiter ex non dependente fiat de novo dependens, nisi interveniat aliqua ratio formalis huius dependentiae: illud autem non potest esse aliud ab ipsa unione, quatenus distincta ab utroque extremo: nam illud per quod de novo humanitas dependet a Verbo, vel est quid distinctum ab ipso Verbo, vel non: si sit, habemus intentum: si non, quomodo fieri potest, ut illa duo extrema dicantur invicem uniri, magis quam erant antea? quippe idem manens idem semper facit idem, et eandem sortitur appellationem: igitur non potest intelligi quomodo humanitas, quae prius non erat unita, fiat unita Verbo, nisi accipiat aliquid in unione, quod antea non habebat.

Deinde, actualis illa unitio humanitatis cum supposito Verbi divini, vel dicit solam indistantiam Verbi ab humanitate, vel dicit aliquid aliud in ea receptum, et ipsi superadditum, quo licet aeque sit indistans ab aliis divinis personis, tamen potius censetur unita Verbo, quam Patri, et Spiritui sancto. Primum dici nequit: quia Verbum divinum non magis est indistans a sua humanitate, quam a nobis omnibus: Deus enim Caelum et terram implet immensitate suae divinitatis, attamen quod talis indistantia est communis tribus divinis personis, quippe fundatur in attributo illius divinae immensitatis: nec tamen omnes divinae personae sunt unitae hypostatice humanitati: igitur actualis unitio cum Verbo non dicit indistantiam humanitatis ad Verbum divinum: ergo dicit aliquid aliud in ipsa humanitate receptum, et de novo productum: ergo, etc. His modo positis, si Deus impediret ne propria subsistentia promanaret ab aliqua natura humana singulari, quamvis Verbum ab ipsa foret indistans, non propterea diceretur subsistere eius subsistentia: igitur ut talis dicatur, debet habere aliquid de novo receptum, quod antea non habebat.

Dices 1. Ex Symbolo S. Athanasii, sicut anima rationalis et caro unus est homo, ita Deus et homo unus est Christus: atqui corpus et anima rationalis uniuntur seipsis immediate, et non aliquo medio, quod in eis producatur: ergo natura humana unitur Verbo seipsa immediate. — Nego minorem: falsum enim est, quod anima rationalis et corpus invicem immediate uniantur: nam talis unio se habet quemadmodum reliquae uniones, quae fiunt per compositionem physicam, ad quas requiritur aliquod agens extrinsecum, quod efficienter coniungat extrema: licet enim materia et forma, idem dicendum de corpore et anima, ut sunt actus et potentia, seipsis uniantur in genere causae materialis et formalis, tamen in genere causae efficientis coniunguntur invicem effective per causam productivam, quae causat ipsam unionem: hinc est, ut probavimus in Physicis, quod totum realiter distinguatur a partibus simul sumptis, et ab iis. Idem dicendum de unione Verbi cum natura humana: quin licet natura humana habeat potentiam oboedientialem ad subsistendum subsistentia Verbi, et in Verbo sit virtus, ut reddat illam subsistentem: tamen cum subsistentia Verbi adveniat naturae humanae Christi personaliter, et ab extrinseco, requirit actionem agentis supernaturalis, quod ambo coniungat aliqua actione, qua posita, personalitas Verbi illabitur naturae humanae, et per modum causae formalis influit in illam, ut subsistendi ei virtutem conferat.

Dices 2. Si unio esset aliquid medium inter naturam humanam, et Verbum, sequeretur quod esset simul creata, et increata, corporea et spiritualis: creata quidem ratione humanae, increata vero ratione

Verbi: corporea ratione partium corporis, quibus Verbum unitur, et incorporea ratione animae: at hoc repugnat: igitur, etc. — Respondeo, unionem illam non posse dici increatam, utpote cum non sit realis ex parte Verbi, ut mox dicemus; sed dumtaxat creatam, quae ut sic potest esse spiritualis et corporea, extensa et inextensa; ratione scilicet partium unitarum; cum enim illa unio sit relatio, ut statim dicemus, has omnes appellationes potest sortiri, non ratione sui, sed ratione extremorum, quae referuntur, relatio enim ex se neque est materialis, neque spiritualis, extensa aut inextensa, sed dumtaxat ratione extremorum, quae refert.

Dices 3. Si necessaria esset unio inter humanitatem, et Verbum, maxime quia extrema realiter distincta nequeunt actu uniri sine aliquo medio reali ab utroque extremo realiter distincto: sed haec ratio nulla est: exinde enim sequeretur dari processum in infinitum in unionibus: nam si extrema realiter distincta nequeunt actu uniri sine medio reali, et realiter distincto, modus unionis distinctus realiter ab humanitate et Verbo, non posset etiam illis sine aliquo vinculo realiter distincto copulari, de quo eadem recurreret difficultas: et rursus de alio, et sic procederetur in infinitum. — Nego minorem: nec enim nostra assertio, qua contendimus realiter distincta non posse invicem uniri sine aliquo distincto realiter, intelligenda est universaliter, de quibuscumque realiter distinctis, sed de illis solum, quae ita sunt realiter distincta, ut unum eorum non habeat pro ratione essentiali esse alteri coniunctum: modus autem unionis cum habeat pro sua ratione essentiali, quod sit nexus duorum extremorum, atque ita sit ipsi essentiale alteri connexi, ut qui, hinc non exigit copulari extremis per aliud vinculum a se distinctum: sed immediate per seipsum, quod enim est essentialiter tale, nequit fieri tale per aliquid a se distinctum; sicut enim essentiale est accidenti subiecto inhaerere, non indiget aliquo medio realiter distincto, ut inhaereat.

Dices 4. Per illud Verbum divinum unitur actu et formaliter humanitati assumptae, per quod exercet in ea rationem termini, et ultimi complementi: sed illud exercet formaliter per suam personalitatem, absque aliquo alio intermedio: ergo per illam formaliter absque aliquo etiam modaliter distincto illi unitur. Maior est evidens: cum enim Verbum uniatur naturae humanae per modum termini ultimi, et complementi, necesse est ut id per quod illi unitur, sit ipsum actuale exercitium terminandi. Minor vero probatur: nihil creatum potest esse actuale exercitium, sive actus secundus virtutis terminativae personalitatis Verbi ad extra: ergo Verbum divinum exercet formaliter rationem termini naturae humanae per solam suam personalitatem. — Distinguo maiorem: per illud Verbum divinum unitur actu per quod exercet rationem termini quod, nego: termini quo, concedo. Minorem similiter distinguo: per suam personalitatem exercet rationem termini quod absque ullo medio, quia scilicet ipsa sit, quae terminat communicationem naturae humanae, concedo: termini quo, nego: nam terminat illam communicationem ratione unionis sui ipsius cum illa: unio autem illa non est terminus formaliter, sed ratio, qua mediante Verbum terminat illam communicationem.

Dices denique. Subsistentia propria unitur seipsa, et nullo alio medio, propriae suae natura: igitur multo magis subsistentia Verbi unitur immediate humanitati. — Nego consequentiam; et ratio disparitatis est, quod subsistentia propria resultat necessario ab ipsa natura particulari, nisi aliunde praepediatur; subsistentia autem Verbi advenit ab extrinseco, ideo requirit unionem, ut humanitati coniungatur.

Conclusio secunda. — Unio hypostatica est relatio extrinsecus adveniens. Ita Doct. in 3. dist. 1. qu. 1. num. 1. ubi ait:

Dico quod ista unio non dicit per se aliquid absolutum: quia quocumque absoluto intellecto in altero extremo non intelligitur perfecta ratio unionis, quia unio non intelligitur ad se; sic igitur concomitetur absolutum in uno extremo, sive in duobus, cum non sit nihil, saltem dicit unio relationem, etc.

Quibus Doctor aperte docet unionem esse relationem, relatio enim est, cuius totum esse est ad aliud se habere: atqui unio tota est ad aliud: igitur est relatio. Maior constat ex Logicis. Minor probatur: nam sicut concipi nequit relatio, nisi per ordinem ad id cuius est relatio: ita nec potest concipi unio, nisi per ordinem ad ea, quorum est unio. — Deinde, quocumque absoluto conceptu in extremis, non tamen concipitur extremorum unio: ergo illa non est quid absolutum. Patet antecedens, quia absolutum concipitur per ordinem ad se: unio autem concipi nequit, nisi per ordinem ad extrema, quae uniuntur. — Denique, illa entitas dicenda est pura relatio, quae non potest concipi, nisi per modum determinationis actualis unius extremorum ad aliud, et nullum aliud habet munus: sed entitas superaddita extremis unitis non potest concipi, nisi per modum determinationis actualis unius extremorum ad aliud, neque est aliud munus reperiendum in ista unione; prorsus igitur est pura relatio. Maior constat: siquidem similitudo est pura relatio, et non involvit formaliter aliquid absolutum, cum non possit aliter intelligi, quam per modum determinationis unius subiecti, v.g. ad aliud. Minor etiam apparet: quia non aliud cogitari potest munus unionis, quam ut unum extremum determinet ad aliud, ut cum ipso unum efficiat: igitur haec ratione est pura relatio. — Confirmatur: si unio non sit relatio, maxime quia vel debet esse qualitas supernaturalis humanitati superaddita, ut vult Gregorius; vel modus aliquis substantialis, ut docet Suarez: sed neutrum potest affirmari. Non quidem primum: tum quia, ut docet Doct. mox laudatus num. 12, illa qualitas supernaturalis maxime requireretur per modum dispositionis, ut natura humana fieret proxime apta ad unionem cum Verbo: at hoc est extraneum; quia cum sit in potentia obedientiali ad illam unionem seipsa unibilis est, itaque nullam requiret qualitatem dispositivam; tum quia unio in suo conceptu formali dicit intrinsece ordinem ad duo: igitur vel est relatio, vel illam intrinsece includit; nam totum esse unionis est in ordine ad aliud: sed illa qualitas neque est relatio, neque illam includit intrinsece; igitur non potest habere rationem unionis. Secundum etiam dici nequit; quia vel talis modus substantialis admittitur, ut Verbum, et natura humana invicem dicantur uniri; vel ut sit fundamentum unionis: sed nullum horum recte affirmatur. Non primum, tum quia idem modus substantialis admittendus esset in caeteris unionibus, puta inter materiam et formam, quod falsum est; nam Aristoteles non cognovit talem modum; sed in composito tria tantum distinxit, scilicet materiam, formam, et compositum; tum quia talis modus substantialis esset aliquid praeter humanitatem, et Verbum, et sic esset assumptus a Verbo, vel non: si sic, ergo est aliquid assumptum a Verbo praeter humanitatem: si non, ergo est aliquid in Christo, quod non est assumptum: utrumque autem hoc est absurdum. Non etiam secundum, quia natura humana est sufficiens fundamentum illius relationis, et unionis sui ipsius cum Verbo: igitur modus ille substantialis videtur inutilis.

Dices 1. Quod spectat ad complementum substantiae creatae est ens substantiale, et absolutum: atqui unio hypostatica spectat ad complementum substantiale humanitatis a Verbo assumptae, quippe supplet vicem illius personalitatis: igitur, etc. — Respondeo distinguendo maiorem: Quod spectat ad complementum substantiale per modum alicuius intrinseci est ens substantiale et absolutum, concedo: quod spectat ad complementum per modum alicuius extrinseci est ens absolutum et essentiale, nego. Minorem similiter distinguo: unio hypostatica spectat ad complementum humanitatis per modum alicuius intrinseci, nego: extrinseci, concedo: itaque hypostatica unio denominari quidem potest substantialis extrinsece, et per ordinem ad extrema quae dicuntur uniri, et quorum est vinculum: non autem per respectum ad propriam entitatem, quippe cum illa sit relatio, est pariter accidens.

Respondeo 2. Negari posse minorem: siquidem, ut probavimus in Metaphysicis, suppositum non est modus aliquis substantialis, et absolutus, sed tantum negatio duplicis communicabilitatis, ut quid, et ut quod: igitur falsum est, quod haec ratione sit de complemento substantiali humanitatis.

Dices 2. Ex Aristotele 5. Physicorum, ad relationem non datur motus: sed unio hypostatica producitur quasi per motum: igitur non potest esse relatio. — Respondet Doctor in 3. dist. 1. qu. 1. n. 15. Philosophum esse intelligendum de relationibus exorientibus ex positione extremorum, ad quas non est necessaria aliqua actio, ut resultant: non autem de relationibus extrinsecus advenientibus. Triplex enim, inquit, relationis genus distingui potest; nam aliae identificantur fundamento, quales sunt omnes illae, sine quibus fundamentum nequit existere, ut sunt dependentiae creaturae ad Creatorem: aliae non identificantur quidem fundamento, quia hoc sine illis esse potest; sed necessario resultant ex posito termino et fundamento, ac ratione fundandi, ut sunt similitudines inter duo alba; denique sunt quaedam relationes, quae nec identificantur fundamento, nec ab ipso necessario sequuntur; sed praeter fundamenti et termini existentiam, requirunt adhuc aliquam conditionem extrinsecam: sic requiritur approximatio ignis ad lignum, ut fiat relatio agentis ad passum; Philosophus autem loquitur de relationibus primo et secundo modo sumptis; non autem de extrinsecus advenientibus; nam, inquit Doctor, Philosophus ibidem committit motum ad ubi, et tamen ubi nullam formam absolutam dicit, sed tantum respectum in corpore circumscripto ad locum circumscribentem.

Dices 3. Non potest res aliqua aliter se habere in ordine ad aliud, nisi prius aliter se habeat in ordine ad se: sed natura humana per unionem hypostaticam aliter se habet in ordine ad Verbum ratione unionis, qua ad ipsum refertur: igitur debet etiam aliter se habere in ordine ad se. At non potest aliter se habere in ordine ad se, nisi aliquid absolutum recipiat quod antea non habebat: ergo non potest habere unionem, qua mediante aliter se habet ad Verbum, quam ante, nisi habeat in se aliquod absolutum, quod antea non habebat. — Distinguo maiorem: Nisi prius aliter se habeat in ordine ad se, quando se habet ad aliud per relationem primi, aut secundi generis, concedo: per relationem tertii generis, seu extrinsecus advenientem, nego. Per hanc enim potest aliquis optime se aliter habere ad aliud de novo, quin aliter se habeat in ordine ad se, per aliquam formam distinctam ab ipsa relatione, quia ipsa relatio ipsi advenit ab extrinseco, et per causam efficientem.

Dices 4. Unio hypostatica non est accidentalis, sed substantialis, ut determinatum est in Concilio Ephesino Canone 2: igitur unio illa debet esse quid substantiale, non vero accidens: at omnis relatio est accidens: ergo unio hypostatica non est relatio. — Respondeo, unionem hypostaticam appellari substantialem, non quod ipsa unio non sit accidens, sed quod sit substantialis, et intrinseca coniunctio personae Verbi cum natura humana, ita ut illa unio non fiat dumtaxat per affectum, et gratiam sanctificantem, ut volebat Nestorius, sed fiat substantialiter ex eo, quod personalitas Verbi seipsa substantialiter reddat humanam naturam Christi subsistentem; vel inquantum in personalitate Verbi, qui est substantia, unitur natura humana cum divina; quod utique sufficit ad solvenda Conciliorum oracula; non enim aliud intendunt, quam quod Verbum substantialiter unitur humanitati, et quod ipsa substantia naturae humanae subsistit per istam substantialem Verbi subsistentiam; sicut natura divina eadem subsistentia Verbi subsistit, et ipsa media utraque natura divina, et humana invicem substantialiter sociantur.

Quaeres. Ad quodnam e sex ultimis praedicamentis haec relatio unionis hypostatica revocanda sit? — Respondeo, verisimilius esse ipsam esse revocandam ad praedicamentum Passionis: nam per actionem unitivam natura humana veluti transmutatur, dum recipit illam unionem sui cum Verbo: ergo unio est in humanitate per modum termini relationis transmutati ad transmutans; in qua relatione consistit ratio praedicamenti passionis.

Dices 5. Unio est terminus Incarnationis effective, seu quatenus est actio: sed passio non est terminus actionis, sed transmutationis: igitur unio non est passio. — Respondeo, quod quemadmodum in calido producto ab igne est duplex relatio, una quidem producentis ad calidum productum, quae est intrinsecus adveniens, quia resultat ex posito fundamento, et termino; altera subiecti transmutati, v.g. ligni ad ignem transmutantem, quae est relatio extrinsecus adveniens, qua formaliter subiectum dicitur uniri calori: ita in persona Christi constante duabus naturis est duplex relatio: una producti ad producens, quam dicit Christus; vel unio ipsa per ordinem ad totam Trinitatem; et haec relatio est intrinsecus adveniens, quae est posterior unione, et Christo, posterioritate videlicet naturae: alia est transmutati ad transmutantem, per quam humanitas, quae est veluti subiectum, refertur ad Trinitatem unientem, et ad Verbum, ut ad terminum, et extremum unionis, qua relatio est extrinsecus adveniens, et est vinculum, quo humanitas denominatur unita Verbo.

Conclusio tertia. — Unio hypostatica formaliter et proprie sumpta est relatio non mutua, et disquiparantiae. Ita Doctor loco supra laudato, ubi ait:

Saltem dicit unio relationem, non autem communem, quae sit eiusdem rationis in utroque extremo, qualis est similitudo; quin non est habitudo eiusdem rationis in natura assumpta, et persona assumente: persona autem assumens nullam habet relationem realem ad naturam creatam, ex dist. 30. lib. 1; e converso autem nisi natura ita assumpta haberet relationem ad assumentem, nihil intelligeretur per se per istam unionem: nec illa relatio in natura assumpta est tantum res rationis, quia tunc ipsa unio non esset realis. Est igitur ista unio relatio disquiparantiae realis in uno extremo: cui in altero nulla relatio correspondet, vel saltem nulla realis. Ita Doctor.

Quibus aperte docet, primo quidem relationem illam non esse mutuam, quia non habet correlationem realem ex parte Verbi: secundo, esse relationem disquiparantiae, quia si aliqua sit correlatio ex parte Verbi, illa nec est realis, nec eiusdem rationis cum relatione, qua humana natura refertur ad Verbum.

Probatur autem prima pars, nempe quod relatio sit realis ex parte naturae humanae, non autem ex parte Verbi. Est, inquam, realis ex parte naturae humanae, quia Verbum, et humanitas sunt realiter unita: ergo per unionem, et relationem realem: sed relatio non potest esse realis ex parte Verbi, ut mox dicemus: ergo saltem realis censeri debet ex parte naturae humanae, cui unitur. Adde quod natura humana in Incarnatione fuit capax recipiendae novae entitatis, per quam realiter se haberet aliter quam antea, et praexistebat prius natura ad ipsam unionem: sed per nullam entitatem absolutam potuit sic realiter mutari; quippe nulla potest excogitari talis entitas, quae esset mutationis principium: igitur talis mutatio, vel affectio, refundenda est in ipsam relationem realem unionis. Quod autem similis relatio realis non sit petenda ex parte Verbi, constat: tum ex eo quod Verbum est Deus, subindeque ob suam inmutabilitatem est incapax omnis omnino novae entitatis; reciperet autem novam entitatem si unio illa realis esset ex ipsius parte: ergo, etc. Tum quia omne relativum reale in relationibus mutuis dependet a suo correlativo; quippe correlativa simul sunt natura et cognitione: Verbum autem, cum sit Deus, est etiam omnino independens: igitur nullam potest habere rationem relationis dependentis, nec subinde aliquam correlationem realem. Tum denique quia Deus est ens summe necesse esse: ens autem summe necesse esse non exigit aliud a se, sed sibi sufficientissimum est: hoc autem relationi reali competere nequit; quippe fundamentum et terminum necessario exigit, tum ut sit, tum ut conservetur.

Probatur secunda pars, nempe quod illa relatio sit disquiparantiae: etenim illa relatio est disquiparantia, quae non est eiusdem rationis et denominationis in extremis: sed ita est de relatione unionis hypostatica, nam in natura humana vocatur relatio dependentis, et personati; in Verbo autem relatio independentis, et personantis; haec autem denominationes et relationes diversa sunt: igitur relatio unionis hypostaticae est relatio disquiparantiae. Minor patet; nam natura humana dependet a Verbo tamquam a proprio sustentante: cum enim ipsa careat propria subsistentia, omnem vim suam subsistendi mutuatur a Verbo.

Dices contra primam partem. Tam realiter Verbum dicitur unitum humanitati, quam humanitas Verbo: igitur si relatio unionis sit realis ex parte relationis humanae, talis pariter erit ex parte Verbi.

Respondent aliqui, equidem unionem esse realem ex parte Verbi, nec propterea illud mutari per Incarnationem, quoniam ab aeterno praehabuit illam unionem propter continentiam eminentialem, qua Deus cuncta continet. Verum haec responsio difficultatem maiorem ingerit: sequeretur enim, quod si per illam continentiam eminentialem Verbum dici posset unitum realiter, quod esset incarnatum ab aeterno; quippe habuit ab aeterno continentiam eminentialem illius realis unionis; quod cum falsum sit, quia necessum fuisset, ut fieret transitus a continentia eminentiali ad formalem, ut formaliter diceretur unitum; sicque hac ratione fieri mutationi obnoxium; ideo respondeo distinguendo maiorem: tam Verbum dicitur realiter unitum humanitati, quam humanitas Verbo, in ratione terminantis, concedo: in ratione subiecti, nego. Realiter enim Verbum terminat per suam subsistentiam communicabilitatem naturae humanae, eamque reddit incommunicabilem personaliter; et ratione illius terminationis dicitur personaliter unitum humanitati, quia easdem vices gerit, ac gereret hypostasis propria: non autem dicitur realiter unitum subiective, quia illa relatio realis unionis non subiectatur in ipso, sicut in natura humana.

Instabis. Non solum terminative, sed etiam formaliter Verbum est unitum humanitati; igitur necessario debet habere in se formalem unionem; nihil enim denominatur formaliter, nisi a forma inexistente: ergo si Verbum sit formaliter unitum, necessum est, quod habeat in se formalem unionem, hoc est relationem unionis.

Distinguo antecedens: Illud dicitur formaliter unitum, quatenus formaliter significat substantialem, et personalem unionem naturae humanae cum divina, mediante persona Verbi, sive interim illa unio resideat subiective in Verbo, sive tantum terminative, concedo: dicitur formaliter unitum, quatenus formaliter petitur a forma inexistente subiective in ipso Verbo, nego. Nec mirum videri debet, quod interdum aliquid denominetur formaliter tale a forma in alio existente, et dumtaxat ad se terminata: quippe id commune est relationibus tertii generis: sic enim Deus dicitur formaliter Creator ratione relationis creaturae ad ipsum terminata. Adde quod unio haec sit singularis, et prorsus ineffabilis; nec illius clarissimum exemplum natura referat.

Petis: Ad quod genus causae, vel efficientis, formalis, aut materialis, reducenda sit relatio dependentiae, et unionis naturae humanae ad Verbum?

Respondet Doctor loco laudato, solutionem huius quaesiti esse difficilem, quia assignari non potest aliqua similis dependentia in rerum natura; attamen dicit illam posse congrue revocari ad causam efficientem, quia dependentia particularis naturae humanae assumpta a Verbo est distinctae rationis ab omni dependentia effectus ad causam, quippe omnis dependentia effectus ad causam fundatur in entitate accepta a causa; at humanitas non solum a Verbo, sed a Patre, et Spiritu sancto dependet secundum suam entitatem, et etiam secundum unionem suam effectivam; quia opera Trinitatis ad extra sunt indivisa. Adde quod Verbum divinum gerit vices proprias suppositi ipsius naturae humanae: suppositum autem non terminat naturam cuius est suppositum in genere causae efficientis: ergo nec suppositum Verbi terminabit dependentiam naturae humanae in genere causae efficientis. Non etiam revocari potest ad genus causae formalis, quia Verbum non potest habere rationem formae respectu humanitatis; siquidem forma est pars compositi; Verbum autem non potest habere rationem partis, quippe pars est ens incompletum dicens ordinem ad aliam partem, per cuius unionem compleatur et perficiatur. Igitur restat, ut dependentia naturae humanae a Verbo assimiletur dependentiae accidentis a causa materiali, non quatenus illa est receptiva accidentis, sed quatenus est illius sustentativa in ratione subiecti.

Nam, inquit Doctor,

accidens ad substantiam, sive ad subiectum suum duplicem habet habitudinem: unam tamquam ad subiectum, quod informat, et perficit, et sine quo non haberet completam rationem formae: aliam vero tamquam ad subiectum, a quo sustentatur, et sine quo non existeret. Prima ex his duabus dependentiis arguit imperfectionem, non solum in accidente, sed etiam in subiecto; quia arguit potentialitatem in subiecto ad accipiendum accidens, a quo informatur et perficiatur; altera vero dependentia non arguit imperfectionem in subiecto; quia sustentare aliud, aut terminare eius dependentiam, praecise non dicit imperfectionem.

Possumus igitur asserere dependentiam naturae ad Verbum assimilari huic secundae dependentiae accidentis ad subiectum, non vero primae: quia haec imperfectionem sumat, quippe connotat necessitatem, quam subiectum habet, ut perficiatur ab accidente; illa vero non ita: imo significat virtutem inesse subiecto, qua terminare possit, et sustentare accidens.

Quaeres: An creatio animae Christi, generatio illius humanitatis, et eiusdem unio cum Verbo, sint tres actiones distinctae realiter?

Affirmo contra quosdam Thomistas, contendentes actionem productivam, et unitivam humanitatis esse eamdem; ita quod unio illa sit productiva humanitatis non in se, sed in Verbo; quod ideo asserunt, ut excludant existentiam creatam ab humanitate Christi, astruantque illam existere existentia Verbi. Ita prae caeteris Cabrera in 3. part. art. 11. disp. 2.

Probatur nostra assertio: Distinctio realis et specifica actionum petitur ex reali et specifica distinctione terminorum: sed creatio animae Christi, humanitatis generatio, et eiusdem unio cum Verbo, habent distinctos terminos: ergo sunt actiones realiter diversae. Maiorem admittunt Thomistae: Minor probatur: terminus creationis est ipsa anima Christi producta e nihilo: terminus formalis generationis est humanitas secundum se spectata: terminus autem unionis, seu actionis unitivae, est ipsa unio, qua duae illae naturae dicuntur formaliter unitae: sed illi termini sunt distincti; nam humanitas plus dicit, quam sola anima: et similiter Christus, quatenus constans duabus naturis invicem unitis, plus dicit, quam dicant illae duae naturae seorsim spectatae: igitur actiones illae sunt realiter diversae. Deinde, actiones illae sunt diversae, qua sunt diversi ordinis: at tales sunt praefatae: nam creatio anima Christi, et generatio illius humanitatis, sunt ordinis naturalis, unio vero eiusdem humanitatis cum anima est ordinis supernaturalis: unde creatio animae solum Deum habet principium, ut auctorem naturae, generatio vero habet etiam beatam Virginem, ut causam saltem minus principalem: unio vero hypostatica solum Deum agnoscit principium, ut auctorem gratiae et ordinis supernaturalis: igitur actiones illae sunt diversae. Denique actio creativa distinguitur realiter ab ea, qua non est creatio: sed productio animae Christi est actio creativa: generatio vero humanitatis non est creatio, sed generatio: similiter unio hypostatica non est etiam creatio, nec generatio, sed extremorum iam existentium unio: igitur sunt actiones diversae.

Obiicies 1. Ss. Patres docentes humanitatem Christi simul tuisse productam, et unitam Verbo. Sic S. Leo Epist. 11. quae est ad Iulianum Episcopum Cosensem: Natura nostra, inquit, non sic assumpta est, ut prius creata postea assumeretur: sed ut ipsa assumptu crearetur. Similiter S. Fulgentius lib. De Incarnatione, et gratia, cap. 8: Ipse adeptio carnis fuit adeptio virginalis.

Respondeo. Ss. Patres non agere de unitate, aut distinctione, sed tantum de coexistentia, aut concomitantia illarum actionum: docent quippe contra haereticos non prius animam fuisse creatam, nec humanitatem prius tempore genitam, quam fuerit unita Verbo: sed eodem instanti temporis formatam, et unitam fuisse, ut ipsimet aperte tradunt: nam S. Leo agit contra Eutychen, quem arbitratur renovare Origenis dogma, quod anima Christi prius fuerit in coelo collocata, quam de Virgine nasceretur. Hinc post praefata verba subdit:

Unde quod in Origine merito damnatum est, qui animarum, antequam corporibus insererentur, non solum vitas, sed et actiones diversas fuisse asseruit, necesse est, ut etiam in isto Eutyches, nisi maluerit sententiam abdicare, plangatur.

Igitur sententiam nostram non impugnat, imo propugnat, nam subdit:

Natura enim Domini secundum se, quamvis habeat quaedam propria, quibus humanae conditionis initia transcendat: sive quod solus cum sancto Spiritu ab intemerata Virgine sine concupiscentia carnis est conceptus, et natus: sive quod ita e visceribus matris est editus, ut et foecunditas pareret, et Virginitas permaneret: non alterius tamen naturae erat eius cura, quam nostra, nec alio illi, quam caeteris hominibus, anima est inspirata principio.

Igitur animae, et humanitatis Christi formatio idem fuit principium, et consequenter eadem actio productiva, qua et nos producimur, nempe vera creatio, et generatio. Et subinde Ss. Patres dumtaxat excludunt praeexistentiam temporis, non vero naturae, ut evidenter significat S. Fulgentius ibidem his verbis:

Hanc ergo carnem tunc ex se natura Virginis concipientis exhibuit, cum in eum Deus concipiendus advenit. Non est igitur aliud intervallum temporis aestimandum inter conceptae carnis initium, et concipiendae maiestatis adventum.

Instabis: Si humanitas non fuit prius natura producta quam unita Verbo, igitur per eamdem actionem fuit unita et producta. Probatur antecedens: si Christi humanitas prius esset producta quam unita Verbo, beata Virgo non esset vere nominanda Mater Dei: quia illius generatio prius terminaretur ad humanitatem, quam assumeretur a Verbo; et sic nullatenus concurreret ad illam unionem: si enim aliquod agens produceret calorem, v. g. et aliud calorem subiecto uniret, prius agens produceret quidem calorem, non vere calidum efficeret: ergo si actio generativa et unitiva humanitatis Christi sint diversae, B. Virgo dicenda erit quidem mater hominis, quem generavit; non vero Mater Christi, seu hominis-Dei, quippe ad illud compositum resultans ex unione naturae divinae cum humana nullo modo concurrit.

Nego antecedens, et maiorem probationis illius: nam ut B. Virgo dicatur genuisse Deum, sufficit quod eius conceptio activa terminata sit eodem instanti temporis ad personam Verbi, quod ipsius humanitatis communicationem terminavit; tunc enim suppositum Verbi censetur ultimate complere, et terminare actionem generativam B. Virginis: maxime cum illud praestet personalitas Verbi, quod praestitisset propria personalitas, si resultasset. Ad exemplum agentis producentis calorem dico, quod esset paritas, si agens illud ex se esset unitivum caloris cum subiecto: licet enim divina virtute substitueretur aliud agens, quod talem calorem uniret, tamen prius agens non minus diceretur efficere calidum; secus vero si non haberet vim unitivam caloris, quem produceret. At B. Virgo, quae habet vim productivam humanitatis, habet etiam vim unitivam talis humanitatis cum subsistentia, qua ex humanitate genita resultaret, nisi praepediretur virtute divina per substitutionem alterius subsistentiae.

Dices 3: Cum educitur forma corporea de potentia materiae, et accidentalis de potentia subiecti, eadem est actio qua educitur, et unitur: ergo a simili, etiamsi substantia humanitatis vel animae sit distincta ab unione earum cum Verbo, nihilominus poterunt fieri per eamdem actionem. Probatur antecedens: quando forma educitur de potentia subiecti, illa actio eductiva an fiat cum concursu subiecti, vel non: si non, ergo fit independenter a subiecto, et sic ex nihilo: ac proinde est creatio, quod nullus dixerit: si sic, ergo illa actio pendet a subiecto, et productio formae fit in eo, ac proinde ipsi unitur: non enim forma potest esse naturaliter in subiecto, et non uniri subiecto: igitur eadem actione, qua forma producitur, etiam unitur.

Respondeo, quidquid sit de antecedente, negando consequentiam. Et ratio disparitatis est, quod non solum entitas animae, humanitatis, et unionis hypostaticae sunt ex natura rei distinctae, sed etiam sunt diversi ordinis: unde inter humanitatem et Verbum non est naturalis coniunctio, sicut est inter formam et subiectum, a quo educitur; unde non potest esse eadem actio productiva, et unitiva utriusque.