Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Ad illas deinceps Christi Domini dotes, praecellentiasque nostra disputatio labitur, quae maxime spectant illius opus et ministerium, quo positus redderet nos ei, et reconciliaret, a quo aversi in peccatis nostris et delictis tenebamur, inquit S. Augustinus in Psalm. 90. Salvator autem, et Redemptor, qui suorum meritorum, propriique fusi sanguinis pretio nostrum debitum exsolveret, et divina iustitia pro nostris delictis faciens satis, nobis divinam indulgentiam, gratiam et gloriam mereretur. Pontifex tandem, qui proprii corporis sacrificio in cruce cruento, in altari vero novae legis Sacerdotum manibus incruente oblato, aeterno Patri in hominum gratiam, et salutem litaret, necnon et suis precibus et interpellationibus ad dexteram Dei sedens Deum nobis propitium efficeret.

Hanc igitur triplicem Christi Domini functionem in totidem sequentibus Sectionibus suscipimus explanandam.

Christum Dominum hominum Mediatorem esse, nemo absque errore manifeste detrectare potest. Hoc enim apertissime testatur Apostolus 1. ad Timoth. 2. Unus enim Deus, inquit, unus et Mediator Dei, et hominum Christus Iesus. Mediator, inquam, est tum natura, tum ministerio. Natura quidem, utpote qui divinam et humanam naturam in sese complexus verus homo sit Deus; ministerio vero utpote, inquit Apostolus 2. ad Cor. 5, Qui dedit nobis ministerium reconciliationis: quoniam quidem Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi, non reputans illis delicta ipsorum, et posuit in nobis verbum reconciliationis: vel, ut loquitur ad Ephes. 2, In Christo Iesu nos, qui eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi: ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitias in carne sua, legem mandatorum decretis evacuans, ut duos condat in semetipso in unum novum hominem, faciens pacem, et reconciliet ambos in uno corpore Deo per crucem, interficiens inimicitias in semetipso, et veniens evangelizavit pacem vobis, qui longe fuistis, et pacem iis, qui prope: quoniam per ipsum habemus accessum ambo in uno Spiritu ad Patrem. Quibus aperte constat Christum esse revera mediatorem inter Deum, et homines. Difficultas autem est, qua ratione Christus Dominus Mediatoris partes sustineat: nimirum vel ratione Divinitatis dumtaxat, vel ratione solius humanitatis assumptae, vel utriusque naturae simul, ut revera dicatur Mediator, non solum ministerio, sed natura. Similiter in controversiam venit quidnam nobis praestiterit divinus ille Mediator, seu quam pacem et reconciliationem nobis conciliaverit; quae omnia tractabunt in sequentibus Quaestionibus.

Notandum 1. Variam extitisse, et etiamnunc vigere Catholicos inter et haereticos de Christo Mediatore controversiam; imprimis enim Ariani, qui veram Dei Filio, et eandem cum Patre divinitatem ausi sunt detrahere, ideo illum Mediatorem nominari dixerunt, quod mediae cuiusdam inter Deum verum, hominesque substantiae esset, quae ut hos antecelleret, sic illo esset inferior, ut testatur S. Cyrillus Alexandrinus dialogo 1. De Trinit. quo etiam spectat eorundem Arianorum vecors illa, impuraque sententia, qui Deum Patrem asserebant creatas res omnes moliri cupientem, prius Verbum suum tamquam instrumentum edidisse, et eo administro universum creasse. Addebant autem ad incrementum blasphemiae doctrinae suae insanam hanc rationem; nempe quod ideo Deus talem sibi ministrum comparaverit, quod creata nulla res meram summi artificis efficientiam ac virtutem sustinere queat, ac propterea opus fuisse primum creari mediam quamdam substantiam et virtutem, quae ratione suae excellentiae propius ad Deum accedat, ratione vero suae creationis aliquod cum caeteris creaturis commercium et temperamentum haberet. Quam utique insanam et detestandam doctrinam tradidit Eusebius Caesariensis lib. 1. Contra Sabellium, ibi enim cum unigenitum Dei Filium ad mundi procreationem, et conservationem necessarium esse dixisset; hoc sibi obiicit, et respondet: sed fortassis dicis: non sufficitne Pater? Non quia non sufficiens Pater, ideo genuit Filium: sed quia non sufficient ea, quae facta sunt sufferre potestatem, ideo per Mediatorem loquitur. Necessum est igitur ad hanc perfidiam revincendam hic apertis Scripturae textibus, et continua SS. Patrum quovis saeculo doctrina demonstrare Dei et hominum Mediatorem Iesum Christum, ambas utriusque naturas in eadem persona sua coniungere, et sic revera esse Mediatorem inter Deum et homines secundum naturae statum.

Notandum 2. Duplicem alteram de Christo Mediatore opinionem haereticam, utramque et ab haereticis auctoribus profectam, a quibus in medio posita fides Catholica dissentit; nam alii Christum tantummodo, qua homo est, Mediatorem esse contendunt; non vero quatenus est Deus: alii qua homo quidem est, ac Deus; ita tamen ut Divinitas illius Mediatricis functiones interdum usurpet. Prioris erroneae opinionis istius assertor perhibetur Franciscus Stancarus Mantuanus, in Academia Regio-Montana in Borussia Theologiae, vel ut alii volunt, Hebraicae linguae Professor, qui acriter militans in errorem Osiandri ibidem Professoris partes agentis, qui ut novum quid sereret iustitiam, qua homines iusti coram Deo censentur, ipsam esse Dei iustitiam illis inexistentem, non vero eam Christi meritis adeptam iustitiam, quae credentibus in Christum gratiae imputetur, ut Lutherani et Calvinistae praedicabant. Unde asserebat Christum esse iustitiam nostram ratione solius Divinitatis suae, non humanitatis. Eo contentionis aestu processit Stancarus, ut oppositum ex adverso errorem propugnaverit, docens non divinae, sed humanae tantummodo naturae ratione, Christum esse iustitiam nostram, et salutis artificem. Quod confirmare nitebatur non solum Scripturae sacrae, et SS. Patrum oraculis, sed etiam Theologorum placitis, quos tanti faciebat, ut diceret lib. De Stancaristis: Plus calet unus Petrus Lombardus, quam centum Lutheri, ducenti Melancthones, trecenti Bullingeri, quadringenti Petri Martyres, et quingenti Calvini; qui omnes si in mortario contunderentur, exprimeretur una uncia verae Theologiae: recte quidem dictum, ut inde appareat interdum ex erroris parente veritas erumpere. Stancarus autem ubi vexillum novae suae opinionis sustulit, in ipsum pugnare coeperunt non solum Catholici Doctores, sed etiam sectae multiplices et professionis haeretici, praecipue vero Philippus Melancthon, et Calvinus, qui contra Stancari dogma de Mediatore epistolas duas, unam ad Fratres Polonos, alteram quae responsio est Genevensis Ecclesiae nomine ab illo edita, in quibus demonstrat Christum secundum utramque naturam, divinam et humanam, munus et officium Mediatoris usurpasse. Neque hoc revera Catholico dogmate contentus, eo progressus est, ut assereret etiam Verbum divinum ante susceptum hominem obiisse partes; nam in priori epistola ait, Mediatoris nomen Christo quadrare non solum, ex quo carnem induit, vel ex quo munus suscepit reconciliandi cum Deo humani generis, sed ab initio creationis iam vere fuisse mediatorem.

Notandum 3. Christum varias habere tum ad Patrem, tum ad Deum, tum ad nos habitudines et relationes, quas pulcherrime refert et expendit Leontius Byzantinus, qui Iustiniani primi Imperatoris tempore floruit lib. 1. Contra Eutychen; ubi inter caetera haec habet:

Cum igitur sex habitudines contemplemur (nimirum in Incarnationis mysterio) duas Patris ad Verbum, et Verbi ad Patrem: duas deinde Verbi ad carnem, et carnis ad Verbum; duas praeterea Christi ad nos, et nostras ad ipsum; tres fiunt generales coniugationes. Ac prima quidem habitudo coniugationum sic habet, ut tertia quidem a prima, secunda vero a media. Illa enim, quibus media inter se conveniunt, contrario modo se habent, atque in media, sicut contra media. Quibus enim contrarie habet ad seipsam, convenienter habet ad extrema; et quibus rursus convenienter habet ad seipsam, convenienter habet ad extrema. His breviter dictis, conabor explicare exemplo: sint positae tres res, anima simpliciter, corpus simpliciter, homo ex anima et corpore compositus, et horum inter se habitudines, ut animae ad animam, animae ad corpus suum, hominis ad corpus simpliciter, et ad animam simpliciter: anima quidem ad animam sic se habet, ut eadem ratione substantiae sit unita; differente vero hypostasi discreta. Haec est prima et extrema habitudo coniugationum. Anima vero ad suum corpus sic se habet, ut diversitate naturae discreta sit; unita vero ratione hypostasis, quam vita mutuo accepta, et reddita perfecit, haec secunda, eademque habitudo media servat. Homo vero ad corpus simpliciter, et ad animam simpliciter relatus, tamquam totus omnino ab istis discretus, propter habitudinem ad partes suas, secundum communionem cum ipsis facit. Quare Christus ad nos, et ad Patrem relatus, tamquam totus ex partibus, propter partes suas medius est inter extrema, ex toto hypostasis, relatus ad Patrem, propter Divinitatem cum humanitate: et ex toto hypostasis relatus ad nos, propter humanitatem cum divinitate permutatis habitudinibus, secundum distinctionem, et unionem, quas secum propter suas partes habet; et quas cum Patre, et nobiscum habet, propter convenientiam partium cum extremis.

Haec Leontius.

Conclusio prima. — CHRISTUS DOMINUS REVERA EST MEDIATOR INTER DEUM HOMINESQUE, NON SOLUM MINISTERIO SED ETIAM STATU, QUOD NATURAM DIVINAM ET HUMANAM IN UNITATE EIUSDEM PERSONAE COMPLECTATUR.

Probatur primo ex Apostolo ad Hebr. c. 2. qui ut ostendat Dei Filium esse Mediatorem Dei et hominum, necesse, ait, ut naturae hominum fieret particeps in eaque pateretur: Decebat enim, inquit, eum propter quem omnia, et per quem omnia, qui multos filios in gloriam adduxerat, auctorem salutis eorum per Passionem consummare. Et paulo post: Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem, ut per mortem destrueret eum, qui habebat mortis imperium, idest diabolum, et liberaret eos, qui timore mortis per totam vitam obnoxii erant servituti. Et infra: Debuit per omnia fratribus similari, ut misericors fieret, et fidelis Pontifex ad Deum, ut repropitiaret delicta populi. Quo etiam spectant omnia illa divina Scripturarum oracula, quae asserunt Dei Filium ideirco hominem factum, et in mundum advenisse, ut peccatores salvos faceret, et humanum genus e dira diaboli captivitate eriperet et liberaret.

Eamdem veritatem quovis saeculo constantissime docuerunt omnes SS. Patres utriusque Ecclesiae tam Graecae, quam Latinae, quos in longum refert Petavius libro 12; at quia operosum esset, et fortasse superfluum hic recensere, eos solum commemorabo, qui praeclarius et apertius hanc veritatem constantissime docuerunt. Prodit imprimis Greg. Nyss. in lib. 1. contra Eunomium, ubi mediatoris officia sic explicat, ut etiam denotet eum propter utriusque naturae divinae, et humanae complexionem revera medium inter Deum et homines fuisse:

Deformationem fecit aliquando genus hominum adversarii improbitate deceptum, inquit, et in peccati servitutem redactum a vera vita est alienatum. Instaurat postea factum a se opus operis Dominus, et homo fit cum eo quod iam erat Deus; adeo ut et totum iam illud esset, et totum illud factum fuerit. Atque hoc modo cum Deo mista et temperata est humana natura, mediatore ac sequestre homine illo, qui est in Christo cum quo tota virtute per assumptas nobis primitias massa temperata coaluit. Quoniam igitur Mediator unius non est, Deus autem unus est: isque nullo modo in illis quas fides nobis tradit personis diriditur; siquidem una in Patre, et Filio, et Spiritu sancto divinitas inest; idcirco Mediator semel Dei et hominum fit Dominus, hominem per sese cum Divinitate coniungens.

— Irenaeus lib. 3. cap. 20. Oportebat, inquit, Mediatorem Dei et hominum per suam cum utroque propinquitatem, ambos in amicitiam, et concordiam adducere; ac Deo quidem repraesentare hominem, hominibus vero Dei communicare notitiam. Athanasius in lib. De natura humana suscepta: Verus, inquit, Deus est Filius, et antequam homo fieret, et postquam factus est mediator Dei et hominum homo Iesus Christus, unitus Patri secundum Spiritum sanctum, nobis vero secundum carnem, atque ita Mediatoris partibus functus inter Deum et homines, qui non solum homo est, sed etiam Deus.

— Graecis Patribus, et Theologis consentiunt Latini: imprimis vero Tertullianus, qui lib. De Resurrectione carnis de Christo mediatore sic loquitur: Hic sequester Dei, atque hominum appellatus ex utriusque deposito, Patris commisso sibi, carnis quoque depositum servat in semetipso, arrhabonem summae totius. Quemadmodum enim nobis arrhabonem Spiritus reliquit, ita et a nobis arrhabonem carnis accepit, et duxit in caelum pignus totius summae illuc quandoque redigendae. Aptissima voce usus est Tertullianus sequestrem vocans, qui mediator dicitur, eiusque vim recte declarans utriusque depositum ab illo servari dixit, hunc enim proprie nominari sequestrem docent iurisperiti, apud quem plures rem, de qua controversia est, deponunt. Hilarius lib. 9. Mediator ipse, inquit, ad salutem Ecclesiae constitutus, et illo ipso inter Deum et hominem mediatoris sacramento utrumque unus existens, dum ipse unitis in idipsum naturis, naturae utriusque res eadem est: ita tamen ut neutro careret in utroque, ne forte Deus esse homo nascendo desineret, et homo rursus Deus manendo non esset.

Augustinus imprimis erudit: et copiose hanc veritatem pluribus explicat, sed maxime lib. 1. De Consensu Evangelistarum cap. ultimo:

Quia, inquit, omnia iure in contrarium pergunt, per aliquod medium reducuntur: ab aeterna iustitia temporalis nos iniquitas alienabat. Opus ergo erat mediatore iustitia temporali, quae medietas temporalis esset de imis mixta et summis: atque ita se nec abrumpens a summis, et contemplans imis, ima redderet summis. Idecirco Christus mediator Dei et hominum dictus est inter Deum immortalem, et hominem mortalem, Deus et homo reconcilians hominem Deo, manens id quod erat, factus quod non erat.

Rursus in tractatu in Tob. 8. et Psal. 6. mediatorem inter Deum et homines Christum Iesum ad hoc esse dicit, ut eos, qui recesserunt per se reconciliet: medius enim non est nisi inter duos; recesseramus a Maiestate Dei, et peccato nostro offenderamus eum. Missus est Filius mediator, qui sanguine suo solveret peccata nostra, quibus separamur a Deo, et interpositus redderet nos ei, et reconciliaret, a quo aversi in peccatis nostris et debitis tenebamur. Tum in sermone 120. de diversis: Ut autem mediator esset, inquit, inter Deum, et homines, inter iustum et iniustos, inter immortalem et mortales, assumpsit aliquid ab iniustis et mortalibus, servans aliquid cum iusto et immortali. Cum iusto enim, et immortali servans iustitiam: ab iniustis, et mortalibus assumens mortalitatem, factus est in medium reconciliator, deiiciens murum peccatorum nostrorum.

Praeclare etiam, accurateque Fulgentius lib. 1. Ad Trasimundum, et cap. 15. Mediatoris naturam descripsit:

Cuncti, inquit, praeterea qui salutis esse cupiunt aeternae participes, oportet agnoscere pariter, et tenere, nec incassum hominem Iesum Christum mediatorem Dei et hominum nuncupatum, nisi quia idem Deus totum in se naturam suscepit hominis, et idem homo totam in se habet substantiam Deitatis. Nam quia per peccatum homo fuit separatus a Deo, inter Deum irascentem, hominemque peccantem, talis utique mediatoris debuit intervenire persona, quae ad propitiandum Deum homini, tutum, verumque in se Deum de Deo natum haberet: et ad reconciliandum hominem Deo, tutumque in se de homine natum hominem contineret: atque ita ex utroque, in atroque unus Christus esset, ut plenitudo Deitatis susceptum non consumeret, sed protegeret hominem; et plenitudo humanitatis nec minoraret immensum, nec mutaret impassibilem Deitatem, ac si hominis natura, quae mutata fuerat in deterius, per illum tota redintegraretur, quo nihil est melius. Propterea se medium Dei et hominum plenum Deum, plenumque dignatus est hominem demonstrare.

Denique, Rupertus in lib. 10. De Divinis Officiis, cap. 6. sic scribit:

Ante inter Creatorem et creaturam nullum fuisse medium. Num quidquid erat, aut Creator erat, aut creatura. Ut ergo medium inveniretur perfectae societatis vinculum, hic intraluctus est, qui ex eo Creatorem et creaturam firmius annecteret; quia unus, idemque Christus utrumque est, Creator scilicet, atque creatura: Creator, quia Deus; creatura, quia homo.

His omnibus auctoritatum momentis constat contra Arianos, et alias eiusmodi pestes, Christum Dominum revera habere rationem mediatoris, qui utramque naturam divinam et humanam in se sociat, et ratione utriusque perfectum, ac omnibus numeris absolutum mediatoris munus sustinet et implet.

Conclusio secunda. — CHRISTUS DOMINUS FUIT DEI ET HOMINIS MEDIATOR OFFICIO, RATIONE QUIDEM NATURE HUMANAE, NON SIMPLICITER ET ABSOLUTE SPECTATAE, SED UT SUBSISTENTIS IN SUPPOSITO DIVINO.

Probatur, quia oportet mediatorem distingui aliqua ratione saltem ab eo ad quem fit ista mediatio, tamquam ad principalem partem: atqui Christus Dominus non distinguitur a Patre divino, ad quem tendebat ista mediatio, nisi ratione humanae naturae: ergo Christus est mediator ratione humanae naturae. Quia tamen oportebat naturam illam mutuari dignitatem aliquam aliunde, quam a seipsa, ut perfectior esset mediator, ideirco dicitur mediator non simpliciter ratione naturae humanae: haec sufficienter probata manet ex praecedenti.

Obiiciebat Stancarus: Nemo potest esse mediator sui ipsius: atqui si Christus esset mediator secundum naturam divinam, esset mediator sui ipsius, quia est unus cum Patre et Spiritu sancto: igitur non potest esse mediator secundum naturam divinam, sed dumtaxat secundum humanam.

Respondeo primo, falsam esse minorem, prout eam proponit Stancarus: non enim verum est, quod Filius sit unus cum Patre, sed unum, idest non est una persona, sed una natura, vel substantia. Respondeo secundo ad maiorem, quod si Christus non ut Deus tantum, sed ut Deus et homo simul consideretur, tam a Deo distat, quam ab homine, et cum utroque pariter convenit, in quo medii, sive mediatoris ratio consistit. Unde cum Filius neque penitus ipse sit, qui Pater aut Spiritus sanctus, cum ab utroque propria relatione, et hypostasi sit distinctus, inde fit quod haec ratione non sit mediator sui ipsius, etiam qua Deus est, quia hoc munus mediatoris convenit illius personae non solum quatenus terminat naturam divinam, sed etiam quatenus humanam terminat et afficit.

Instabat: Christus ratione illius naturae fuit mediator, per quam nos reconciliavit Deo: at nos reconciliavit Deo tantum ratione humanae naturae; reconciliati enim sumus Deo per mortem Christi, ut ait Apostolus ad Rom. 5, unde Magister sententiarum dist. 19. docet Christum esse mediatorem ratione naturae humanae, quod utique probat auctoritatibus S. Augustini dicentis in expositione tertii capitis ad Galatas: Mediatorem Iesum Christum secundum hominem dici, ex illa eiusdem Apostoli sententia, fit plenius, cum ait: Unus est Deus, unus et mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus, etc. Restat ergo, ut qui mediatore superbo diabolo superbia persuadente deiectus est, mediatore humili Christo humilitate persuadente erigatur. Et lib. 10. Confessionum, cap. 13. In quantum enim homo, in tantum mediator: in quantum autem Verbum, non minor est quam aequalis Deus, et Deus apud Deum, et simul cum Spiritu sancto unus Deus. Et ad Psalm. 103Christus mediator inter hominem et Deum; non quia Deus, sed quia homo: non quia Deus aequalis Patri; sed si aequalis Patri non mediator. Ad haec Tractatu 62. in Ioan. Mediator, inquit, Dei et hominum, non in quantum Deus, sed in quantum est homo Iesus Christus.

Has etiam auctoritates obiiciebat Stancarus.

— Verum ex illis auctoritatibus tam Apostoli, quam S. Augustini, nihil quod Stancari erroneae sententiae non adversetur colligi potest; reconciliati quidem sumus Deo per mortem Christi, quia mors illius summi et moraliter infiniti erat valoris et pretii, non propter naturam humanam dumtaxat, sed propter illius unionem, et societatem personalem cum divina, ut diximus alias. Ad S. Augustinum autem dico, eum nihil aliud significare, quam quod Filius Dei, qua Deus est, ante incarnationem non fuerit mediator; sed tum demum subierit statum et munus mediatoris, cum homo factus est; siquidem per incarnationem mediator extitit, tum ratione status, quia medius fuit inter naturam humanam et divinam, non ratione humanae naturae tantum, nec ratione divinae tantum, sed ratione utriusque in eadem persona subsistentis, tum ratione officii et ministerii, siquidem mediatoris opus et officium per humanitatem administravit. Unde Seraph. Doctor dist. 19. art. 2. q. 2. docet distinguendam esse rationem Christi ut medii, et mediatoris:

Differt enim, inquit, medium a mediatore: medium namque dicit convenientiam cum extremis, mediator autem dicit non tantum convenientiam, sed etiam officium reconciliationis. Subinde docet, quod medium inter duas naturas potest tripliciter accipi: aut ita quod in eo concurrant duae naturae, sicut in una natura tertia; aut ita quod in eo concurrant duae naturae sicut in una persona; aut ita quod in eo concurrant proprietates duabus naturis conformes. Primo modo accipiendo medium, nihil potest esse medium inter humanam naturam, nec Christus, nec aliud; quia non potest ex humana natura constitui aliquod tertium. Secundo modo accipiendo medium, sic Christus est medium inter humanam naturam et divinam, in quantum est una persona in duabus naturis, non ratione humanae naturae tantum, nec ratione divinae tantum, sed ratione utriusque. Tertio modo accipiendo medium, Christus est medium inter Deum, et homines secundum humanitatem, in quantum habet mortalitatem simul et beatitudinem. Mortalitatem, inquam, in qua communicat cum hominibus: beatitudinem, in qua maxime communicat cum Deo. Si vero quaeratur, qualiter, et secundum quam naturam Christus sit mediator, cum mediator dicat officium reconciliationis, et mediator debeat differre ab illis quos reconciliat, et Christus secundum divinam naturam sit ille, cui fit reconciliatio, dicendum, quod non potest esse mediator secundum divinam naturam, sed secundum humanam naturam, in qua potest reconciliare secundum diversas proprietates, in quibus communicat cum Deo et cum homine. Habebat enim iustitiam et innocentiam, in qua communicat cum Deo, et mortalitatem, in qua communicat cum homine: et dum mors coniungitur iustitiae, in eodem confoederatur homo peccator et mortalis Deo iusto et immortali, reconciliati enim sumus Deo per mortem hominis innocentis.

Urgebat: Medium debet esse inter extrema: ergo mediator Dei, et hominum debet esse infra Deum, et supra homines: sed Christus secundum divinam naturam non est inferior Deo: igitur secundum divinam naturam non potest esse mediator, et consequenter est dumtaxat mediator secundum naturam humanam.

Distinguo antecedens: medium debet esse inter extrema ratione status, aut personae, concedo: ratione naturae, nego. Igitur Christus est quidem medius inter Deum et homines ratione sui status, aut personae, quia simul est Deus et homo; non autem ratione alterius naturae, quia secundum naturam divinam est idem essentialiter cum Patre, et Spiritu sancto, secundum vero naturam humanam est eiusdem sortis et naturae cum hominibus.

Instabat: Christus ea ratione est mediator, qua pro nostris debitis satisfactionem Deo dedit: at non satisfecit pro peccatis nostris secundum naturam divinam, quia secundum illam idem erat cum Patre, et consequenter si secundum illam naturam satisfecisset, consequens esset, quod satisfactionem sibi exhibuisset: at nullus potest sibi ipsi satisfacere: ergo necessum est, quod fuerit dumtaxat mediator secundum naturam humanam.

Nego minorem: nihil enim obstat, ut diximus agendo de satisfactione Christi Domini, quominus unus, et idem homo diversis titulis debitor sit, et creditor: et subinde, quod sibi ipsi satisfacere possit, ut constat de tutore, et actore, qui potest quatenus homo particularis, aliquid pupillo suo debere, et ut tutor illud sibi persolvere.

Notandum 1. Ex Petavio lib. 12. cap. 6. omnium officiorum quae mediatori propria sunt, eiusque muneri consentanea, est pacificatio dissidentium inter se, et ad mutuam concordiam animorum conciliatio. Conciliationis autem inter Deum et homines obtinendae et exequendae gratia missum esse a Patre Filium, apertissime testantur Scripturae sacrae: maxime vero S. Apostolus pluribus, ut constabit infra. Ut autem susceptum hoc a praeciarissimo illo humani generis pacificatore munus conciliandae pacis facilius intelligi, et quanti sit aestimari possit, observandum est ex S. Augustino lib. 19. De Civitate, cap. 13. Pacem esse tranquillitatem ordinis. Quam definitionem sic ipsemet elucidat:

Pax corporis, inquit, est ordinata temperatura partium. Pax animae irrationalis, ordinata requies appetitionum. Pax animae rationalis, ordinata cognitionis, actionisque consensio. Pax corporis et animae, ordinata vita, et salus animantis. Pax hominis mortalis, et Dei immortalis, ordinata in fide sub aeterna lege obedientia. Pax hominum, ordinata concordia. Pax domus, ordinata imperandi, atque obeundi concordia cohabitantium. Pax civitatis, ordinata imperandi, atque obediendi concordia civium. Pax caelestis civitatis, ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo, et invicem in Deo. Pax omnium rerum, tranquillitas ordinis.

Notandum 2. Ex eodem sancto Augustino ibidem ad perfectam et absolutam pacem duo esse necessaria, ordinem videlicet et tranquillitatem: Ordo, inquit, est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Hinc lib. 5. cap. 12. pacem per solam convenientiam explicat, scribens Deum apte universum temperasse, et congruenter ordinasse. Qui non solum caelum et terram, inquit, nec solum Angelum et hominem, sed nec exigui et contemptibilis animantis viscera, nec avium pennulas, nec herbae fosculum, nec arboris folium sine suarum partium convenientia, et quasi tacita pace dereliquit. Verum praeter congruentiam partium, tranquillitatem insuper in illo altero loco eiusdem operis requirit. Siquidem miseri, ait, quia in quantum miseri sunt, utique in pace non sunt; tranquillitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est: verumtamen quia merito, iusteque miseri sunt, in ea quoque ipsa sua miseria praeter ordinem esse non possunt, non quidem coniuncti Beatis, sed ab eis tamen ordinis lege seiuncti. Quos etiam ait certis rebus nonnullam ordinis tranquillitatem habere, quoniam ipsis coaptantur, et ita nonnullam ipsis inesse pacem. Verum ideo miseri sunt, inquit, quia etsi in aliqua securitate non dolent, non tamen ibi sunt, ubi securi esse, ac dolere non debeunt; cum autem dolent, ex qua parte dolent, pacis perturbatio facta est. In illa vero adhuc pax est, in qua nec dolor urit, nec compago ipsa dissolvitur. Denique ubi natura est aliqua, in qua nullum malum est, nec esse potest, veluti Deus: esse autem naturam, in qua nullum bonum sit, non potest, nec diaboli quidem: sic est pax caelum sine ullo bello: bellum vero sine aliqua pace non potest. Quamobrem necessaria est ad pacem aliqua tranquillitas et quies, qua perturbationi ac bello est opposita. Hinc Augustinus in Psal. 84. Pax quid est, inquit, ubi nullum bellum est? Quid est ubi nullum bellum est? ubi nulla est contradictio: ubi nihil resistit, nihil adversum est. Ita vel nihil, vel parum admodum pax a concordia differt, si universe sumatur. Ita ex Petavio.

Notandum 3. Peccatum triplicis generis in mundum bellum intulisse, nempe adversus Deum, proximum, et ipsum hominem peccatorem. Adversus quidem Deum, siquidem, ut Isaias testatur cap. 59. Iniquitates vestrae diviserunt inter vos, et Deum vestrum, et peccata vestra absconderunt faciem eius a vobis, ne exaudiret. Pariter adversus proximum: Num, inquit S. Iacobus c. 4. unde bella, et lites in vobis! nonne hinc ex concupiscentiis vestris, quae militant in membris vestris? Denique adversus seipsum, quia caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Unde necessum fuit, ut Dei mediator et hominum triplicem pacem conciliaret nempe hominis cum Deo, cum proximo, cum ipso, ut summi ac praestantissimi pacificatoris munus et partes sustineret, quod utique praestitit, ut patebit in sequentibus.

Conclusio prima. — CHRISTUS DOMINUS HOMINIS CUM DEO BELLUM SUSTULIT, ET PACEM INTER UTRUMQUE CONCILIAVIT AC FIRMAVIT.

Ita praeclare docet S. Apostolus 2. ad Cor. 5. *Omnia, inquit, a Deo, qui nos reconciliavit sibi per Christum, et dedit nobis ministerium reconciliationis: quoniam quidem erat in Christo mundum reconcilians sibi, non reputans illis delicta ipsorum; et posuit in nobis verbum reconciliationis. Pro Christo ergo legatione fungimur, tamquam

Deo exhortante per nos; obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo. Et ad Ephesios 2. idem Apostolus scribens: In Christo Iesu nos, qui eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi. Ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitias in carne sua, legem mandatorum decretis evacuans, ut duos condat in semetipso in unum novum hominem, faciens pacem, et reconciliet ambos in uno corpore Deo per crucem, interficiens inimicitias in semetipso. Et veniens evangelizavit pacem vobis, qui longe fuistis, et pacem iis, qui prope, quoniam per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu ad Patrem.

— Hanc pacificandi, reconciliandique functionem ex iisdem, et aliis Scripturae locis illustrat Augustinus in tractatu ad Psalmum 61. qui Psalmus in Salomonem inscribitur:

Porro Salomon, inquit, interpretatur pacificus: ac per hoc tale vocabulum illi verissime, atque optime congruit, per quem mediatorem ex inimicis, accepta remissione peccatorum, reconciliamur Deo. Etenim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii eius, et, Ipse in Evangelio dicit: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis. Et multis aliis testimoniis Dominus Christus pacificus esse monstratur, non secundum pacem quam novit et quaerit hic mundus, sed illam pacem, de qua dicitur apud Prophetam: Dabo eis solatium verum, pacem super pacem, cui scilicet paci reconciliationis additur pax immortalis. Nam post omnia reddita, quae promisit Deus, novissimam pacem nos expectare debere, qua cum Deo vivamus in aeternum, idem Propheta ostendit, ubi ait: Domine Deus noster, pacem da nobis, omnia enim dedisti nobis. Pax erit plane illa perfecta, quando novissima inimica destruetur mors. Et in quo hoc erit, nisi in Pacifico illo reconciliatore nostro? sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur.

Praeclare item S. Leo Papa in sermone sexto de Natali Domini, tum istud mediatoris munus impense a Christo praestitum humano generi; tum eius praestantiam, commoditatemque describit his verbis:

Quid enim in thesauro dominicae largitatis, inquit, ad honorem praesentis diei, tam congruum possumus invenire, quam pacem, quae in nativitate Domini prima est angelico praedicata concentu? Ipsa enim est, quae parit filios Dei, nutrix dilectionis, et genitrix unitatis: requies Beatorum, et aeternitatis habitaculum, cuius hoc opus proprium et speciale beneficium est, ut iungat Deo, quod secernit de mundo. Unde Apostolus ad hoc bonum nos incitat dicens: Iustificati ergo ex fide, pacem habeamus ad Deum. Cuius sententiae brevitate, omnium terrenorum mandatorum continetur effectus: quia ubi fuerit veritas pacis, nihil ibi potest deesse virtutis. Quid est autem, dilectissimi, pacem habere ad Deum, nisi velle quod iubet, et nolle quod prohibet? Si enim humanae amicitiae pares animas, et similes expetunt voluntates, nec unquam diversitas morum ad firmam potest pervenire concordiam, quomodo divinae erit particeps pacis, cui ea placent, quae Deo displicent, et iis appetit delectari, quibus illum novit offendi? Non est ille animus filiorum Dei, nec talem sapientiam recipit adoptiva nobilitas. Genus electum, et regium regenerationis sua respondeat dignitati. Diligat quod diligit Pater, et in nullo ab auctore suo dissentiat.

Conclusio secunda. — PACEM ETIAM INTERNAM HOMINIBUS CUM SEIPSIS CONCILIAVIT.

Probant SS. Patres hanc veritatem, imprimis vero Sanctissimus Augustinus Tractatu 104. in Ioan. ubi docens, quibus modis et mediis per Christum instituatur et firmetur interior pax nostra:

Pax, inquit, Christi finem temporis non habet, et ipsa est omnis purae intentionis, actionisque perfectio. Propter hanc sacramentis eius imbuimur: propter hanc mirabilibus eius operibus et sermonibus erudimur: propter hanc Spiritus sancti pignus accipimus: propter hanc denique omnem tribulationem fortiter toleramus, ut in ea feliciter sine tribulatione regnemus.

Nondum quidem est perfecta et absoluta pax illa, nec suis omnibus numeris absolvetur, nisi in aeterna beatitudine. Hinc duplicem pacem nobis a Christo promissam, aliam in praesenti, aliam in futuro saeculo sic distinguit, et sic expendit S. Augustinus tractatu 77. in Ioan. expendens haec verba Christi: Pacem relinquo vobis: ait autem: Pacem nobis relinquit iturus: pacem suam nobis dabit in fine venturus: pacem nobis relinquit in hoc saeculo, pacem suam nobis dabit in futuro saeculo: pacem nobis relinquit, in qua manentes hostes vincimus: pacem suam nobis dabit, quando sine hoste regnabimus. Ibidem etiam praeclare observat sanctissimus Doctor hanc utramque pacem significasse Christum ibidem, cum primo dicit: Pacem relinquo vobis, nec addidit, meam, deinde subiecit, Pacem meam do vobis. Prior enim pax, inquit S. Augustinus, nostra dicitur potius, quam ipsius: ille quippe nihil repugnat in seipso, qui nullum habet omnino peccatum: nos autem talem pacem habemus, in qua adhuc dicamus: dimitte nobis debita nostra. Est ergo pax aliqua, quoniam delectamur legi Dei secundum interiorem hominem: sed non est plena, quia videmus aliam legem in membris nostris repugnantem legi mentis nostrae.

— Porro hanc internam pacem triplici ratione nobis potissimum conciliavit adorandus ille Mediator; nempe doctrina, exemplo, et auxilio, quae omnia ad extinguendas in nobis animi perturbationes, et inducendam pacis ac tranquillitatis iucunditatem maxime conferunt. Primo quidem doctrina illius ad hoc maxime spectat, siquidem ideirco crucem quotidie tollendo, frenandas ac domandas cupiditates, voluptatum aspernandas illecebras, laboriosum per virtutes, et arduum iter capessendum in caelum, omnia denique fomenta vitiorum et blandimenta, divinis suis praeceptis et institutis nos informat, ut veram, internam pacem, sedatis omnium passionum tumultibus, conciliaret. Quod utique praeciare docet S. Ambrosius in Psal. 36. ubi exponens illa verba, os iusti meditabitur sapientiam, ostendit conciliationem hominis utriusque interioris et exterioris Christi beneficio et doctrina factam:

Quod est iusti os, inquit, quod meditabitur sapientiam, nisi interior homo? Duo enim sunt homines in singulis, unus interior, alter exterior, interior cogitat, quae mentis sunt, quae mentis sunt loquitur: exterior, quae sunt corporis: tamen adveniens Dominus utrumque coniunxit, et duos in uno homine condidit, ne diversis sese impugnent motibus, sed invicem sibi voluntatum suarum unitate socientur. Ideo os iusti meditabitur sapientiam: iam enim et ipse exterior homo iustus in interioris hominis transfusus est disciplinam, et in eius conformatus naturam, ipsius exercet officia, ut caro meditetur, quod mentis internae est, sed ne hoc incredibile tibi reguletur, audi Apostolum dicentem: quia Iesus transfigurabit corpus humilitatis nostrae, ut conforme fiat corpori gloriae suae.

Non praeccepta dumtaxat Christiana vitae in Evangelicis et Apostolicis comprehensa litteris, sed multo magis Christi Domini praeclara sanctimoniae exempla hanc internam pacem in nobis instaurant. Quid enim aliud egit in omni vita, aut quo illius acta, cogitataque pertinebant, nisi ut perfectum absolutissima sanctitatis exemplar in se conderet, ac proponeret omnibus imitandum? Quoniam autem haec perfectae nostrae vitae sanctimonia, et interna pax maxime in consensione et concordia posita est, hanc mirandam consensionem sic expressit et docuit divinus ille Salvator cum omnes suas appetitiones ex unius nutu divinae voluntatis, arbitrioque suspendit, neque aliud prae se tulit, quam ut voluntati eius obtemperaret, a quo in mundum missus venerat. Sic Ioan. 3. Non quaero, inquit, voluntatem meam, sed voluntatem eius, qui misit me. Item 4. Meus cibus est, ut faciam voluntatem eius, qui misit me. Et ibidem: Descendi de caelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem eius, qui misit me.

Postremo hanc ipsam privatam in unoquoque homine pacem adversus non solum omnes titillantes libidinum illecebras, ac blandimenta voluptatum, sed etiam contra tentationes quasque, suo praepotenti auxilio, ac abundantis gratiae efficacia ac copia in suis fidelibus firmarit et stabilivit; quo fit, ut his divinis praesidiis firmata, ac sublevata hominum imbecillitas tacite ad aeternae pacis ac tranquillitatis portum et statum enitetur.

Hinc longe potentiorem Christi gratiam in fidelibus, quam in Adamo, praeclare demonstrat S. Augustinus lib. De Correptione, et Gratia, c. 12. Quoniam, inquit, terrente nullo, et insuper contra Dei terrentis imperium libero huius arbitrio, non stetit in tanta non peccandi facilitate. Isti autem non dico terrente mundo, sed saeviente, ne starent, steterunt in fide; cum videret ille bona praesentia, quae fuerat relicturus, isti futura, quae accepturi fuerant, non videre. Unde hoc? nisi donante illo, a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quo acceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed virtutis, et charitatis, et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inritantia, cuncta cruciantia superarent.

Conclusio tertia. — CHRISTUS ETIAM TERTIUM GENUS PACIS CONCILIAVIT, NEMPE INTER HOMINES IPSOS.

Probatur ex celebrioribus Prophetarum oraculis, quibus significatur tantam futuram Messiae tempore pacem et concordiam, ut sedatis ubique bellis omnes gentes summa tranquillitate ac pace fruantur. Sic Isaias cap. 2. Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus... omnes gentes. Et ibunt populi multi, et dicent: Venite, et ascendamus... multos, levabit gens contra gentem gladium; nec exercebuntur ultra ad praebellium. Addit ad ista Michaeas: Et sedebit subtus vitem suam, et subtus ficum suam, et non erit, qui deterreat. Quibus verbis praeclarissimi

Christi Prophetae significari pacis et quietis affluentiam importandam per Christum. De qua autem pace, an civili et politica, an vero spirituali et divina intelligenda sint ista vaticinia, non consentiunt sacri Interpretes. Quidam enim existimant ista vaticinia referenda esse ad illam pacem, qua imperante Augusto sub ortum Christi Domini contigisse dicitur. Ita S. Chrysostomus et Cyrillus in Isaiam, et Hieronymus in commentariis ad utrumque Prophetam. Verum cum Augusto superstite multa et atrocia bella, ac Romani imperii clades plurimae intercesserint, non videtur illa prophetica promissio hoc sensu omnimode impleta; quocirca rectius dicendum arbitror cum aliis sacris Interpretibus, vaticinia ista prophetica referenda esse, non ad temporariam et externam pacem, sed ad spiritalem concordiam et tranquillitatem, quae est etiam posterior SS. Hieronymi, et Cyrilli sententia. Sic imprimis illa vaticinia interpretatur Iustinus Martyr in dialogo cum Triphone Iudaeo; sic Tertullianus in Scorpiaco cap. 13; sic maxime Rupertus lib. 2. in Nichaeam: Nonne, inquit, istud coruscante Evangelio Christi passim per populos, et gentes factum esse legimus, et fieri videmus: dum viri prius inquieti, et bellicosi depositis armis bellicis, et ipso schemate, vel habitu immutato insignia fuerunt Evangelicae pacis? Hi ad coenobiendum, alii ad eremiticum ritam conversi. Idem habet lib. 1. in c. 9. Isaiae.

Hanc interpretationem egregie probat, et illustrat S. Athanasius lib. De Incarnatione Verbi Dei, ubi Christi divinitatem hoc inter caetera argumento comprobat, quod pacis amorem et studium cultoribus suis ingeneraverit.

Siquidem olim, inquit, idololatriae dediti Graeci pariter, et barbari contra se invicem bella gerebant, et in cognatos crudeles erant. Non enim quisquam poterat omnino terra, marive iter facere, nisi gladium manu preferens, propter implacabilia bella, quibus in se mutuo grassabantur. Quippe vita omnis ipsorum per arma transigebatur, et pro baculo ensis illis erat, in eoque fiduciam suam omnem ac praesidium collocabant. Atqui, ut iam dixi, simulachra venerabantur, et daemonibus sacra faciebant; ac nihil interim ex ista superstitione idolorum, qui sic animo erant affecti, dedoceri potuerunt. Postquam autem ad Christi disciplinam transierunt, tunc praeter opinionem revera compunctis eorum animis, immanitatem illam caedium exuerunt, ut non amplius bellicum et hostile nescio quid spirent, sed omnia sint eis pacifica, et quae ad pacem ac concordiam pertinent, mirifice illos afficiant, etc.

Haec Athanasius. Addit Petavius hac etiam aetate huius vaticinii veritatem impleri in efferis et ab omni derelictis humanitatis cultu nationibus, velut Indis, Brasiliensibus, Canadensibus, et Americanis caeteris, qui quamdiu patriis irretiti superstitionibus daemones adorant, assidua inter se bella gerunt, ac leonum et luporum more, ex hostium carnibus dapes et viscerationes instruunt. At ubi Christiani facti sunt, repente posita feritate sic mansuescunt, ut pati, quam inferre, malint hostibus malum, eosque benefactis, et omnibus charitatis officiis demulceant.

QUANTUM Christum Dominum humani generis sub dira daemonis captivitate lugentis redemptorem potentissimum ac beneficum esse testentur innumera Scripturarum oracula, nihilominus non defuerunt olim, nec etiam nunc desunt tam aperte veritatis impugnatores haeretici. Enimvero ipsis etiam Apostolorum temporibus plurimi ex Iudaeis ad Ecclesiam recepti negabant sperandam esse salutem a Christo, ut colligitur ex epistolis S. Pauli, maxime ad Rom. et ad Gal.; quarum potissimum argumentum usurpat Apostolus, ut suadeat et demonstret non ab alio expectandam redemptionem et salutem, quam ab ipso Domino Iesu Christo, qui venit in mundum quaerere et salvum facere quod perierat. Quem errorem aliquanto post innovavit Bassus quidam circa annum 150. ut testatur Prateolus, quamquam nonnulli alii scriptores hunc Apostolis coaevum faciant. Verum pridem extinctum huius pestilens dogma ab inferis excitavit Abailardus, ut scribit S. Bernardus epist. 190. Hic enim inter caeteros errores, quos asserabat, etiam fatebatur, nec diabolum ius aliquod in hominem propter ipsius peccatum habuisse, sed Deo permittente solum fuisse veluti commentariensem et custodem illius, qui ipsum quasi in carcere peccati conclusum teneret; neque Verbum Dei carnem assumpsisse, ut hominem a peccato liberaret, sed ut charitatem suam erga illum manifestam faceret, ipsumque, tanquam caelestis ac divinus Doctor instrueret, et viam veritatis ac virtutis edoceret. Cum autem hisce postremis nostris temporibus haeresis vesana lues omnes turpissimas et execrandas quasque priorum temporum feces collegerit, ut universam Ecclesiam inficeret, et Catholicam veritatem labefactaret ac pessumdaret, hoc etiam prae caeteris hieresiarchis attentavit impissimus Socinus, ut Christo Domino verum redemptoris nomen et munus adimeret, docens in lib. De Christo salvatore, redemptionem per Christum factam dumtaxat fuisse metaphoricam, nec pro nobis liberandis aliquam satisfactionem, aliquodve pretium aeterno Patri solvisse. Igitur necessum est adversus eiusmodi errores Catholicum statuere dogma: nempe Christum Dominum revera esse humani generis redemptorem, quippe qui homines sub daemonis captivitate lugentes, proprio vitae suae, ac mortis pretio redemerit, et liberaverit, et eis vitam aeternam ac omnia auxilia ad eam obtinendam conducentia fuerit promeritus.

Notandum 1. Homines post peccatum primi parentis sub potestate diaboli revera detineri, ut egregie probat S. Bernardus adversus Abaelardum epist. 190. cap. 5. ubi inter caetera refert cum asserere,

quod omnes Doctores nostri post Apostolos in hoc conveniunt, quod diabolus domininium et potestatem habebat super hominem, et iure eum possidebat, ideo scilicet, quod homo ex libertate arbitrii, quam > habebat, sponte diabolo consensit. Aiunt namque, quod si quis aliquem vicerit, victus iure victoris servus constituitur. Ideo inquit, sicut dicunt Doctores, hac necessitate incarnatus est Filius Dei, ut homo, qui aliter liberari non poterat, per mortem innocentis iure liberaretur a iugo diaboli. Sed ut nobis videtur, ait, nec diabolus umquam ius aliquod in homine habuit, forte Deo permittente, ut carcerarius; nec Filius Dei, ut hominem liberaret, carnem assumpsit.

Quibus subdit S. Bernardus:

Quid in his verbis intolerabilius iudicem, blasphemiam, an arrogantiam? Quid damnabilius, temeritatem, an impietatem? An non iustius os loquens talia fustibus tunderetur, quam rationibus refelleretur? Nonne omnium merito in se provocat manus, cuius manus contra omnes? Omnes, inquit, sic: sed non ego sic. Quid ergo tu? Quid melius affers? Quid subtilius invenis? Quid securius tibi revelatum iactas, quod tot praeterierit sanctos, effugerit sapientes? Aquas furtivas, et panes absconditos puto apponet nobis iste.

Haec Bernardus, qui post plura probat Catholicum dogma ex illo 2. ad Timoth. 2. Ne quando Deus det illis poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a diaboli laqueis; a quo captiventur ad ipsius voluntatem. Cui testimonio egregium commentarium addit Bernardus hoc modo: Audis ad ipsius voluntatem, et negas potestatem? Ac si diceret: qui ab aliquo detinentur in carcere pro ipsius voluntate, etiam sub illius potestate vere esse dicuntur; nam malefactores non detinentur in carcere pro voluntate custodis, sed pro voluntate iudicis et magistratus. Dominus etiam Ioan. 14. diabolum appellat principem mundi huius: Venit enim princeps huius mundi, et in me non habet quicquam. Et Luca 22. Haec est hora vestra, et potestas tenebrarum. Potestatem diaboli vocat potestatem tenebrarum. Praeterea ad Coloss. 1. Qui eripuit nos de potestate tenebrarum. Qualis vero sit potestas diaboli in homines post peccatum, non explicat Bernardus.

Notandum 2. Doctores Catholicos hanc diaboli in homines peccatores potestatem varie explicare. Aliqui enim eam sic intelligunt, ut homines eatenus traditi dicantur daemoni propter peccatum, quatenus ipsos pro voluntate sua punit in inferno: ea vero ratione per Christum fuisse liberatos, quia ipse in se pertulit poenas peccatis hominum debitas, ita ut homines, iam remisso peccato per gratiam Christi, aeternis poenis non subiaceant. Verum haec sententia non videtur recedere ab errore Abailardi; sic enim diabolus solum esset veluti commentariensis et custos carceris, nec pro voluntate sua potestatem in homines captivos haberet; nam quod attinet ad poenam, quam damnati in inferno subeunt, non pro ipsius voluntate eam ita patiuntur, ut ab ea liberare ipsos possit; neque etiam pro voluntate sua ita eos in carcere detinet, ut inde eripere valeat si velit. Verius igitur dicendum arbitror non solum hac ratione homines peccatores sub eius potestate redigi, quod eos velut in carcere inclusos detineat, eisque poenas infligat, sed etiam cum per peccatum primi parentis amiserint non solum gratiam habitualem, qua ut forma iusti nascerentur, sed etiam gratiam sanctae cogitationis, qua vincerent peccatum: hoc modo auxiliis destituti daemonum tentationibus et infestationibus subiacent; quibus procul dubio succumberent, nisi Christi gratia ad resistendum firmarentur, et robur haberent. Quam utique sententiam probat S. August. lib. 13. De Trinitate cap. illo 12. his verbis: Apostolus autem apertius hoc praedicat ad Ephes. 2. Et vos cum essetis mortui delictis, et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis secundum saeculum mundi huius, secundum principem potestatis aeris huius spiritus, qui nunc operatur in filiis diffidentiae, in quibus et nos omnes aliquando conversati sumus, in desideriis carnis nostrae facientes voluntatem carnis, et affectionem, et eramus natura filii irae, sicut et caeteri: et paucis interpositis colligit in hunc modum: Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae: ubi plane docet S. Augustinus in eo homines traditos fuisse potestati principis aeris, et tenebrarum, quod ille operatur in eis desideria carnis, et affectiones pravas.

Idipsum non obscure indicat Nazianzenus, oratione illa 24. non longe a fine, ubi ita scribit: Nos enim diabolo detinebamur, utpote qui venundati essemus sub peccato, et vitium cum voluptate commutassemus.

Notandum 3. Duplicem distingui posse liberationem; aliam quidem propriam et stricte sumptam, aliam vero impropriam et metaphoricam. Prior est, qua quis eripitur et liberatur a captivitate per solutionem pretii, de qua convenit inter redimentem, et eum qui captivum detinet; qua ratione ordinarie solvuntur omnes captivi: alia vero est qua quis e captivitatis iugo educitur nullo soluto pretio. Sic Exodi 15. Deus dicitur redemisse populum Israeliticum de captivitate Aegypti: et Deuteronomii 13. Moyses eadem loquendi formula utitur ad significandam illam libertatem, qua donati sunt Israelitae cum educti fuerunt in manu potenti et brachio extento de terra Aegypti. Concedit quidem Socinus Christum nos redimisse hoc postremo redemptionis genere, non vero priori: contra cuius haereticum dogma sit

Conclusio prima. — CHRISTUS REVERA NOS REDEMIT E CAPTIVITATE DIABOLI PER SUAM MORTEM. Haec est determinata in Concilio Trid. sess. 6: nam postquam ostendit Concilium in primo capite infirmitatem naturae nostrae ex peccato Adae contractam, et docuit nos factos fuisse servos peccati et diaboli, cap. 2. dicit adventum Christi fuisse in redemptionem generis humani. Confirmatur ex epistola Innocentii II. ad Archiepiscopos Senonensem, et Rhemensem, qui in Concilio Senonensi cum suis suffraganeis Abaelardi errores damnaverant; quam damnationem ipse Pontifex approbat, et confirmat his verbis:

Nos qui in Beati Petri cathedra, cui a Domino est dictum: et tu aliquando conversus confirma fratres tuos, licet indigni residere conspicimur: communicato fratrum nostrorum Episcoporum et Cardinalium concilio, destinata nobis a vestra discretione capitula, et universa ipsius Petri perversa dogmata SS. Canonum auctoritate cum suo auctore damnavimus, eidemque tamquam haeretico perpetuum silentium imposuimus: universos quoque erroris sui sectatores et defensores a fidelium consortio sequestrandos, excommunicationisque vinculo innodandos esse censemus. Datum Laterani 17. Kalendas Augusti.

Hanc veritatem probat S. Bernardus adversus Abaelardum: 1. ex Scriptura sacra. Nam S. Apostolus 1. ad Timoth. 1. sic ait: Unus est enim Deus, unus mediator Dei et hominum Christus Iesus: qui dedit redemptionem semetipsum pro omnibus. Et ad Cor. 11. Hic calix Novum

Testamentum est in meo sanguine, qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum. Et ad Ephes. 1. Habemus redemptionem per sanguinem eius, remissionem peccatorum secundum divitias gratiae eius. Quibus subdit Bernardus Abaelardum alloquens: Cur, inquit, per sanguinem, quod potuit facere per sermonem? Cui respondet S. Bernardus: Ipsum interroga: mihi scire licet quod ita: cur ita non licet: numquid dicit figmentum ei, qui se finxit: quid me finxisti sic? His addi possunt illud ad Titum 2. Dedit semetipsum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniquitate: et ad Hebraeos 9. Christus assistens Pontifex futurorum bonorum... per proprium sanguinem introivit semel in sancta, aeterna redemptione inventa.

Probat secundo cap. 9. ex eo, quod Christi adventus non solum adultis, sed etiam parvulis profuerit:

Igitur Christus non solum venit solius instructionis, sed etiam liberationis causa. Nihilne, inquit, proderit eis adventus Christi, nihil quod complantati sunt similitudini mortis eius per baptismum; quoniam nondum possunt prohibente aetate Christum sapere, aut amare? Redemptio itaque, ait, nostra est illa summa in nobis per Christi passionem dilectio: ergo parvuli non habent redemptionem, quia non habent summam illam dilectionem? An sicut non habent unde diligant, ita nec unde pereant, ut non sit eis in Christo necessaria regeneratio, utpote quibus regeneratio ex Adam nihil nocuerit? Si hoc sapit cum Pelagio, desipit. Quidquid corum sentiat, patet quantum humanae sacramento salutis invideat; quantum, quod in ipso est, evacuet alti dispensationem mysterii, quia totum de salute tribuit devotioni, regenerationi nihil: qui nostrae gloriam redemptionis, et summam salutis non in virtute crucis, non in pretio sanguinis, sed in nostrae constituit conversationis profectibus. Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Iesu Christi, in quo est salus, vita, et resurrectio nostra. Et quidem tria quaedam praecipua in hoc opere nostrae salutis intueor: formam humilitatis, in qua Deus semetipsum exinanivit; charitatis mensuram, quam usque ad mortem, et mortem crucis extendit; redemptionis sacramentum, quo ipsam mortem, quam pertulit, substulit. Horum trium priora sine ultimo sic sunt, ac si super inane pingas. Magnum profecto, et valde necessarium humilitatis, magnum et omni acceptione dignum charitatis exemplum, sed non habent fundamentum, ac proinde nec statum, si desit redemptio.

PLERIQUE OBIICIEBAT ABAILARDUS in confirmationem sui erroris, ut refert et refellit S. Bernardus c. 8; dicebat enim: quomodo iustificari nos, vel reconciliari Deo per mortem Filii eius, dicit Apostolus, qui tanto amplius adversus hominem irasci debuit, quanto amplius in crucifigendo filium suum deliquerunt, quam in transgrediendo primum eius praeceptum, unius pomi gustu?

Respondet S. Bernardus, potuisse in uno, eodemque facto, et displicere iniquitas malignantium, et placere pietas patientis.

INSTABAT ABAILARDUS: Quod si tantum fuerat illud Adae peccatum, ut expiari non posset nisi morte Christi, quam expiationem habebit ipsum homicidium, quod in Christo commissum est? Respondet S. Bernardus, id fieri per ipsum sanguinem, quem fuderunt, interpellationem illius, quem occiderunt.

URGEBAT ABAILARDES: Nunquid mors innocentis Filii in tantum Deo Patri placuit, ut per ipsum reconciliaretur nobis, qui hoc peccando commisimus, propter quod innocens Dominus est occisus; nec minus hoc maximum fieret peccatum, illud multo levius potuit ignoscere?

Respondet S. Bernardus:

Non mors, sed voluntas placuit sponte morientis, et illa morte expungentis mortem, operantis salutem, restituentis innocentiam, triumphantis principatus et potestate, spoliantis inferos, ditantis superos, pacificantis quae in caelo sunt, et quae in terra, omnia instaurantis. Et quoniam haec tam pretiosa mors voluntarie suspicienda adversus peccatum, non tamen poterat fieri, nisi per peccatum, non delectatus quidem, sed tamen bene usus malitia sceleratorum, et mortem de morte, et de peccato damnavit peccatum. Et quanto illorum maior iniquitas, tanto huius voluntas sanctior, et eo potentior ad salvandum, quatenus tanta mediante potentia antiquum illud grande peccatum, necessario tamen huic, quod in Christum commissum est, cederet tanquam minus maiori. Nec peccato sive peccantibus adscribitur haec victoria, sed bene utenti peccato, et peccantes fortiter perterenti, et convertenti in usum pietatis quidquid in ipsum ausa est crudelitas impiorum. Fuit vero sanguis, qui effusus est, tam potens ad ignoscendum, ut ipsum quoque peccatum maximum, quo factum est, ut effunderetur, deleret, ac per hoc de antiqui illius utpote levioris deletione nullam omnino dubietatem relinqueret.

INSTABAT: Cui vero non crudele, et iniquum videtur, ut sanguinem innocentis in pretium aliquod quis requisierit, aut ullo modo ei placuerit innocentem interfici, nedum Deus tam acceptam Filii mortem habuerit, ut per ipsam universo reconciliatus sit mundo? Resp. S. Bern.: non requisivit Deus Pater sanguinem Filii, sed tamen acceptarit oblatum, non sanguinem sitiens, sed salutem, quia salus erat in sanguine. Salus plane, et non sicut iste sapit, et scribit sola charitatis extensio. Sic enim concludit tot calumnias, et invectivas suas, quas in Deum tam impie, quam imperite evomuit, ut dicat totum esse, quod Deus in carne apparuit, nostram de Verbo, et exemplo ipsius institutionem; sive ut postmodum dicit, instructionem, totum quod passus et mortuus est, sua erga nos charitatis ostensionem, vel commendationem.

Haec S. Bernardus.

Conclusio secunda. — CHRISTUS NOS REDEMIT DE CAPTIVITATE DIABOLI, ET DEI VINDICTA, REDEMPTIONE PROPRIE DICTA.

Haec pariter est de fide contra impium, et blasphemum Socinianorum dogma; et

Probatur: Redimere aliquem proprie est captivum e manibus illius, qui eum detinet, pretio ei soluto liberare: at Christus nos captivos, hoc est reos ira Dei propter peccata, et Satanae mancipatos, ab ira Dei, atque potestate Satanae liberavit morte sua, tamquam vero pretio pro nobis soluto; nam (ipso Socino fatente) pretium vocatur, non pecunia tantum, sed quidquid ut ei satis fiat, qui captivos detinet, penditur: igitur Christus nos proprie redemit. Maiorem admittit Socinus. Minorem tradit et confirmat Scriptura sacra illis omnibus Scripturae textibus in prima Conclusione laudatis, quibus addere licet illud

Matth. 20. Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis.

OBIICIT SOCINUS: Plerumque in Scriptura sacra verbum redimere, dumtaxat metaphorice usurpatur, nempe pro eodem ac liberare, aut sibi asserere, quamvis veri pretii solutio aliqua non interveniat, ut constat ex illis omnibus Scripturae textibus, Exodi 15. v. 13. Deuteronomii 1. et 9. v. 26. 2. Regum 7. v. 23. Psalm. 77. v. 16. quibus asseritur Deum redemisse populum ex servitute Aegyptiaca: ibi enim redemptio metaphorice dumtaxat accipitur, videlicet pro liberatione nullo soluto pretio: igitur eodem modo intelligendi sunt omnes illi Scripturae textus, quibus significatur Christi mortem nos redemisse.

Negat consequentiam Anti-Socini Auctor, et merito quidem; non enim a particularibus ad omne particulare seu universale argumentari licet. Adde quod inter corporalem liberationem Iudaici populi ex Aegypto, et spiritualem illam, quae facta est per Christi mortem, magna sit dissimilitudo; illa enim liberatio Israelitarum fieri potuit per solam Dei potentiam, absque ullo soluto pretio, quia iniusta erat illa captivitas: haec fieri non potuit nisi pretio soluto propter immutabilem iustitiam, et veritatem Dei. Propter veritatem, inquam, quia homini dixerat Deus: si peccaveris morte morieris: igitur ut impleretur huius divini oraculi veritas, oportuit ut interveniret mors, aut ipsius rei, aut alterius, qui eum a hac sententia liberaret. Propter iustitiam pariter: tum quia ius Dei hoc esse testatur Scriptura, ut qui peccant, morte sint digni, iuxta illud ad Rom. 1. Qui cum iustitiam Dei cognovissent, non intellexerunt quoniam, qui talia agunt, digni sunt morte: tum quia, inquit S. Bernardus supra laudatus c. 5. diabolus non solum potestatem, sed et iustam habuit in homines, quam sic explicat:

Caeterum, inquit, etsi iustam dicimus diaboli potestatem, non tamen et voluntatem. Unde non diabolus, qui invasit: non homo, qui meruit, sed iustus Dominus, qui exposuit: non enim a potestate, sed a voluntate iustus, iniustusve quis dicitur. Hoc ergo diaboli quoddam in hominem ius, etsi non iure acquisitum, sed nequiter usurpatum, iuste tamen permissum. Sic itaque homo iustus tenebatur, ut tamen nec in homine, nec in diabolo esset illa iustitia, sed in Deo. Unde concludit capite sequenti: iuste igitur homo addictus, sed et misericorditer liberatus. Sic tamen misericorditer; ut non detierit iustitia quaedam in ipsa liberatione: quoniam hoc quoque fuit de misericordia liberantis, quod congruebat remediis liberandi, iustitia magis contra invasorem, quam potentia uteretur. Quid namque ex se agere poterat, ut semel amissam iustitiam recuperaret homo servus peccati, victus diaboli? Assignata est ei proinde aliena, qui caruit sua; et ipsa sic est: venit princeps huius mundi, et in Salvatore non invenit quicquam: et cum nihilominus innocenti manus iniecit, iustissime quoque tenebat amisit, quando is, qui morti nihil debebat, accepta mortis iniuria, iure illum, qui noxius erat, et mortis debito, et diaboli solvit dominio. Qua enim iustitia id secundo homo exigeretur? homo siquidem, qui non debuit: homo, qui solvit. Nam, si unus, inquit Apostolus, pro omnibus mortuus est: ergo omnes mortui sunt: ut videlicet satisfactio unius omnibus imputetur, sicut omnium peccata unus ille portavit: nec alter iam inveniatur, qui totum fecerit, > alter qui satisfecit: quin caput, et corpus unus est Christus. Satisfecit ergo caput pro membris, Christus pro visceribus suis; et quando iuxta Evangelium Pauli, quo convincitur mendacium Petri (Abailardi) mortuus pro nobis convivificavit nos sibi, donans nobis omnia delicta, delens quod adversum nos erat chirographum decreti, quod erat contrarium nobis: et ipsum tulit de medio, affigens illud cruci, expolians principatus, et potestates.

Haec S. Bernardus. His adde, quod spiritalis redemptio per Christum facta ita describitur, ut omnia ad propriam redemptionem requisita in ea concurrant. Siquidem ipso etiam fatente Socino, in vera redemptione primum requiritur captivus, qui est genus humanum. Deinde, captivum detinens, qui est tum ira et iustitia Dei, tum diabolus. Requiritur praeterea Redemptor, qui est Christus. Postremo desideratur pretium, quod est mors, et sanguis Christi. Igitur quantumvis verbum redimo in caeteris Scripturae textibus improprie et metaphorice accipiatur de simplici liberatione, necesse est illud proprie intelligere cum explicat Christi redemptionem.

OBIICIT 2. Sanctus Stephanus Act. 1. vocat Moysem redemptorem: at is redemit nullo pretio dato: ergo sic etiam Christus. Confirmat: antitypus debet esse conformis suo typo: at Moyses, et liberatio per eum facta fuit typus Christi, et salutis per eum partae: ergo quemadmodum Moyses redemit Israelitas nullo soluto pretio, sic et Christus nos redemisse dicendus est. Insuper, Zacharias in Cantico Luca 1. redemptionem per Christum factam comparat cum ea, quae facta fuit per Moysem; ait enim: Fecit redemptionem plebis suae, quae verba exacte respondent illis Psalmi 111. Redemptionem misit Dominus populo suo, ubi sermo est de liberatione Aegyptiaca: ergo redemptio per Christum facta tantum est liberatio sine pretio, sicut liberatio facta per Moysem.

Respondeo ad argumentum, negando consequentiam, siquidem a particulari non est consequentia. Adde quod est dissimilitudo inter utramque redemptionem Moysis, et Christi. Nam Moyses fuit redemptor tantum a tyrannide Pharaonica, ad quod exequendum duntaxat opus erat auctoritate et potestate divina: at Christus nos redemit ab ira Dei, Rom. 5. 9. et a potestate tenebrarum, diaboli, et mortis, Coloss. 1. v. 13. Heb. 2. v. 14. 15. idque per sanguinem suum, testante ibidem Apostolo: In quo habemus redemptionem per sanguinem eius.

Ad primam confirmationem dico, quod non debeat esse par ratio inter typum, et antitypum; etsi enim analogice conveniant in multis, tamen necesse est in plurimis discrepare. Conveniunt quidem Christus, et Moyses, quod uterque fuit mediator, uterque redemptor; sed discrepant ratione personae, et officii, et factorum, siquidem Moyses tantum homo, et servus Dei; Christus homo, et Filius Dei: Moyses mediator typicus, et temporalis Veteris Testamenti; Christus mediator significatus, et aeternus, tam Veteris, quam Novi Testamenti, praecipue autem Novi propter apparitionem, et consummationem redemptionis in novo: Moyses liberator ex Aegypto; Christus redemptor ab ira Dei, maledictione, peccato, morte: Moyses redemptor absque morte, et sanguine proprio: Christus redemptor per mortem, et sanguinem proprium: Moyses largitor terrae promissae; Christus haereditatis, et vitae aeternae. Longe igitur diversa est Moysis, et Christi redemptio.

Ad secundum confirmationem nego antecedens: sive enim

Zacharias respexerit ad locum Psalmi, et ad typum liberationis Aegyptiacae, sive non, praedicat ipsam redemptionem factam per Christum non aliam, quam quae a SS. Apostolis declaratur peracta esse per sanguinem, et mortem ipsius; qualis minime fuit liberatio per Moysem.

OBIICIT 3. Redemptio proprie dicta fieri debet ab eo, qui captivum detinet: at Christus nos non redemit a captivante, seu captivos detinente: igitur illius redemptio non est proprie dicta. Probat minorem primo, quia ad Titum 2. v. 11. dicimur redimi ab iniquitatibus nostris per Christum, qui dedit semetipsum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniquitate; et 1. Petri 1. v. 18. dicuntur fideles redimi de vana conversatione paternae traditionis; et ad Thess. 1. dicimur liberati ab ira, idest a supplicio impiis debito: sed istae redemptiones non sunt proprie liberationes a captivitate: igitur non proprie, sed improprie tantum dicimur redimi per Christum.

Respondeo primo, negari posse maiorem: redemptio enim proprie dicitur fieri non tantum ab eo, qui principaliter detinet captivos, sed etiam ab eo, qui minus principaliter; item a captivitate ipsa, omnibusque eius adiunctis, puta a carcere, a vinculis, et squalore carceris, a servitute et tyrannide hostili, a vinculis, a tortura, a metu mortis, a morte denique, qua saepe manet captivos nisi fiat redemptio: ab his autem omnibus testatur Scriptura nos redemptos per Christum. Quid enim erat nostra captivitas, nisi alienatio, et abiectio a Deo propter peccatum, et mancipatio sub potestate daemonis? Ab hac nos redemit Christus per mortem, nobis promerendo reconciliationem cum Deo: Si enim cum inimici essemus, inquit Apostolus ad Rom. 5. reconciliati sumus Deo per mortem Filii eius, multo magis reconciliati salvabimur in vita ipsius. Sordes carceris, et laquei, quibus captivos tenebat diabolus, quid erant nisi peccata, iniquitates, et vana conversatio nostra, a quibus Christus nos liberavit? A servitute denique, tyrannide, et metu inimicorum nostrorum, diaboli, inferni, et mortis liberati dicimur per Christi mortem, Heb. 2.

Respondeo secundo negando minorem: falsum enim est, quod non fuerimus detenti captivi ab iniquitatibus, a vana conversatione nostra, et ab ira Dei, seu indignatione propter peccata: siquidem ira Dei non tantum significat supplicium et poenam, sed etiam ipsam Dei indignationem: ab his autem omnibus revera captivi tenebamur: nam captivi detinentur, non solum a iudice, aut a lictore, vel tortore; sed etiam a carcere, a vinculis, a iudicis indignatione, et sententia. His autem omnibus, ut mox dictum est, eramus subditi. Hinc Heb. 2. v. 15. dicimur liberari per Christum a metu mortis: et Oseae 13. v. 14. morte ipsa: et Roman. 5. ab ira Dei, hoc est a iustitia vindicatrice: non tamen dicimur redempti a Deo, quia per redemptionem non debuimus abstrahi a Deo quasi a malo, sed eidem reconciliari tamquam summo bono, a quo per peccatum fueramus abalienati: sed dicimur liberari ab eius iustitia vindicatrice, quae Rom. 1. v. 18. secundum editionem Graecam dicitur ira Dei: quod utique confirmatur, quia ad Gal. 3. v. 13. dicitur, quod Christus nos redemit de maledicto legis, factus pro nobis maledictum: ergo etiam nos redemit a iustitia Dei vindicatrice: quid enim aliud est execratio legis, quam damnationis sententia a Deo in lege adversus peccatores iuste pronuntiata?

URGET SOCINUS: Execratio legis non significat iustitiam Dei, cui satisfaciendum esset, sed execrationis poenam a lege statutam; a qua poena redempti sumus: sed non sumus redempti ab illa poena per veram redemptionem, quia ridiculum esset dicere, quod istius poenae pretium solutum fuerit, sed dumtaxat dicimur ab ea redempti, quia ab illa sumus exempti: igitur, etc.

Respondeo, execrationem legis dupliciter accipi, nempe active, et passive. Et quidem passive significat execrationis poenam a lege statutam, ut vult Socinus; sed activa est vox, vel sententia legis execratione damnantis, seu ipsa lex execrans peccantes. Quid autem est vox legis, nisi vox Dei? et lex execrans, nisi Deus execrans, idest nisi Deus iratus? et ira Dei, nisi iustitia? Igitur execratio legis active significat iustitiam Dei. Quamquam autem Apostolus asserat nos redemptos ab utraque execratione, tam activa, quam passiva, per Christum; tamen primo loquitur de execratione legis, ut est sententia legis, seu vox Dei execrantis; secundario vero, ut est execrationis poena. Nam ibidem v. 10. ait: Quicumque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt: scriptum est enim: Maledictus omnis, qui non permanserit in omnibus, quae scripta sunt in libro legis, ut faciat ea: igitur falso, et imperite contendit Socinus Apostolum, per execrationem legis non significare iustitiam Dei, a qua dicimur redempti, sed tantum poenam peccati.

OBIICIT 4. In vera redemptione concurrunt omnes haec conditiones: 1. est aliquis captivus: 2. est aliquis captivum detinens: 3. est redimens captivum a detinente: denique est pretium, quod persolvitur detinenti. In Christi redemptione non concurrunt omnes hae conditiones: est quidem captivus, nempe genus humanum: est detinens, nempe peccatum, diabolus, mundus, et qui peccatum sequitur, mortis aeternae reatus: est redimens, Deus, sive Christus, per quem Deus liberationem nostram fecit: est et pretium, ipse Christus, sive vita Christi: sed deest extrema conditio, quod pretium non est persolutum detinenti, nempe peccato, diabolo, etc. Non igitur est vera redemptio.

Vel compendiosius: in vera redemptione pretium accipit is, qui captivum detinet: in Christi redemptione pretium non accepit diabolus: non igitur omnino verae redemptioni respondet.

Respondet Anti-Socinus, quod etiamsi daretur conclusio, redemptionem spiritualem et aeternam non exacte respondere omnibus conditionibus redemptionis externae corporalis, non tamen imperiti staret haeretici blasphemia: quandoquidem spiritualis, et corporalis captivitatis, et sic etiam redemptionis in plurimis disparem rationem esse necesse est, ut diximus supra. Maior igitur, licet de redemptione externa vera esse possit, de spirituali tamen potest negari. Sed quidquid sit de maiore, minorem ut multis modis falsam negamus. Primo, falsum, quod is, qui nos captivos detinet, vel solus vel praecipuus sit diabolus, peccatum, mundus, mors; nam qui primo peccatores detrusit, ac suo iure detinet in carcere damnationis, est ipse Deus: ista vero, quae nominat haereticus nos non primo sed secundario, nec suo iure sed alieno, hoc est Dei, diabolus quidem ut lictor, et apparitor iudicis Dei, peccatum ut laquei, mundus ut mors, ut carceres tormenta. Dei autem primo et iure nos esse captivos probatur argumentis et testimoniis Scripturae.

Argumentis quidem: primo, quia Deus Monarcha, et Iudex omnium, solus habet potestatem abiiciendi corpus et animam in gehennam.

Secundo, sumus rei laesae divinae maiestatis per peccatum: Tibi soli peccavi: ergo a divina maiestate sumus abiecti. Tertio, sumus natura filii irae Dei: ira Dei revelatur de caelo: super infideles manet ira Dei: ergo iram Dei ut iudicis luimus. Quarto, non a satana, sed a Deo petimus dimitti nobis peccata, hoc est laxari vincula aeternae damnationis: non igitur a satana tantum, sed a Deo iudice tenemur constricti primo. Hoc ipsum etiam confirmant Scripturae testimonia; nam ad Rom. 11. Conclusit Deus omnes in incredulitate, ut omnium miseretur. Item 2. Petri 2. Deus est qui Angelis peccantibus non peparcit, sed rudentibus inferni detractos in tartarum tradidit cruciandos. Quanto magis homines peccantes, satanae tamquam tortoris potestati tradidit? Idem confirmat parabola Regis irati tradentis tortori servum nequam. Matth. 18. et 1. Nam rex iste Deus est: et Christus Matth. 25. praecipiens ignoscentiam fraternam, dum sumus in via, ne iudex nos tradat apparitori, et coniiciamur in carcerem. Ex quibus palam est nos per peccatum captivos esse ex ordinatione Dei, tamquam Regis, et iudicis offensi, primo, et iure summae potestatis; Satanae vero, et peccati secundario, tanquam tortoris, aut vinculorum, quibus nos tradidit Deus iusto iudicio. Quae vero loca Scripturae potestatem satanae in nos tribuunt, 2. Timoth. 2. 26. Coloss. 1. 13. etc. de secundaria tantum potestate loquuntur, quam a Deo iudice daemones in homines peccatores acceperunt, sicut tyranni; de qua Christus: Non haberes in me potestatem ullam, nisi data tibi esset desuper. Nam Deus est, qui solus habet potestatem super omnes plagas, Apocal. 16. 9. absque cuius nutu satanas neque tum potest invadere, Matth. 8. 31. Blaspheme igitur errat haereticus summum ius Dei in diabolum transferens.

Notandum 1. Duplicem distingui posse necessitatem quantum ad praesens institutum: unam consequentis, alteram consequentiae. Necessitas consequentis est necessitas alicuius non ratione illius dumtaxat ex aliquo antecedente, sed ratione sui; quando, v. gr. secluso antecedente, manet consequens in se necessarium. Hoc modo hominem risibilem esse necessarium est. Unde cum dicitur, homo est, ergo risibilis est, illud consequens censetur necessarium ratione sui; licet non possit esse risibile nisi sit homo tamquam subiectum talis proprietatis. Necessitas consequentiae est necessitas alicuius sola ratione positionis antecedentis, quomodo hominem moveri, si currat, necessarium est; quia dato cursu, non potest non moveri; licet utrumque illud, v. g. tam moveri, quam currere sit simpliciter contingens respectu hominis. Cum quaeritur itaque, an necessarium fuerit genus humanum redimi per passionem Christi, dubitatur merito, an de necessitate consequentis, et absoluta; an vero potius de necessitate consequentiae, seu conditionata, instituatur quaestio.

Notandum 2. Seu potius, revocandum ex prima Disp. art. 3. sect. 3. quaest. 1. S. Anselmi varia circa praesentem difficultatem proposita, quae omnia ad quatuor propositiones revocat Doctor Subtilis in 3. dist. 20. quaest. 1. Prima est: necessarium fuit hominem redimi. Secunda, homo non potuit redimi sine satisfactione. Tertia, non potuit illa satisfactio ab alio exhiberi, quam a Deo Homine. Quarta est, quod illa satisfactio fieri debuerit per mortem Christi. Primam propositionem probat S. Anselmus lib. 2. Cur Deus homo, c. 1. Quia, inquit, Deus nihil agit frustra: at hominem frustra condidisset, si illum reliquisset in suo peccato: ergo debuit Deus ex necessitate sui modi operandi redimere hominem. Secundam probat lib. 1. cap. 21. et 25. Quia, inquit, iniustus est homo, qui non Deo reddit quod debet; iniustus est etiam, si non reddat homini quod debet: sed nullus iniustus admittitur ad beatitudinem aeternam: ergo qui non solvit Deo quod debet, non salvabitur: sed omnis peccator abstulit a Deo honorem sibi debitum: igitur quousque satisfecerit, est debitor, et iniustus. Nec dici potest, inquit, hominem potuisse excusari propter impotentiam, aut potuisse illi condonari per misericordiam. Non primo, quia impotentia quidem excusaret, si in culpam homo non se sponte deiecisset: non etiam secundum, quia dicere, quod Deus remittit aliquid per misericordiam, quia non potest aliter, illud ridiculum est: ergo simpliciter debuit homo redimi per satisfactionem. Tertiam probat; quia, inquit, requiritur ex parte satisfacientis, quod magis offerat Deo, quam valeat tota creatura. Quartum denique probat, quia homo peccaverat per suavitatem: ergo redimi debebat per asperitatem: nihil autem asperius, aut difficilius, aut maius sub Deo potest homo ad honorem Dei sponte, et non ex debito pati, quam mortem: igitur Christus homo, qui maior erat omnibus, debuit satisfacere per mortem.

Notandum 3. Non defuisse Deo innumeros alios modos salvandi homines, quam per mortem proprii Filii, ut alias probavimus, et egregie declarat S. Bernardus epistola 190. cap. 8. his verbis:

Quis negat Omnipotenti ad manum fuisse alios et alios modos nostrae redemptionis, iustificationis, liberationis? Verum hoc non praeiudicat huius, quem e multis elegit, efficaciae. Et fortasse is praestat, per quem in terra oblivionis, gravedinis, lapsus nostri, tot et tantis gravaminibus Reparatoris fortius, et vivacius admoneremur. Alias autem nemo hominum novit, nec noscere ad plenum potest quid boni ad gratiam, quid congruentis ad sapientiam, quid decoris ad gloriam, quid commodi ad salutem, penes seipsam contineat huius venerandi mysterii inscrutabilis altitudo, quam Propheta considerans expavit, non penetravit: Precursor Domini indignum se iudicavit, qui penetraret.

His praemissis, duo sunt hic determinanda: Primum, quod non oportuit absolute, sed tantum conditionate Christum nos redimere per suam mortem: Secundum, quod tamen revera per suam mortem, et passionem nos redemerit soluto pretio sui sacri sanguinis.

Conclusio prima. — NON FUIT NECESSARIUM SIMPLICITER HOMINEM REDIMI PER MORTEM CHRISTI, SED TANTUM NECESSARIUM NECESSITATE CONSEQUENTIAE.

Patet conclusio quoad utramque partem ex iis omnibus, quae diximus de satisfactione Christi, ubi demonstratum est non defuisse Deo alios modos reparandi hominem, quam per mortem Filii sui. Quod egregie SS. Patres explicant, maxime S. Augustinus, lib. 13. De Trinitate cap. 10. Contra eos, qui dicunt, defuisse Deo ullum modum, quo homines a peccato liberaret, sic ait: Parum est sic refellere, ut istum modum, quo nos per mediatorem Dei et hominum hominem Christum Iesum Deus liberare dignatur, asseramus bonum, et divinae congruum dignitati: rerum etiam, ut ostendamus, non alium modum possibilem Deo defuisse, cuius potestati cuncta aequaliter subiacent. Toto autem illo capite, et sequentibus solum ostendit convenientiam huiusmodi. — Deinde, alium fuisse possibilem ostendit cap. 13. in principio his verbis: Non autem diabolus potentia Dei, sed iustitia superandus fuit: nam quis Omnipotente potentius? aut cuius potestas creaturae potestati Creatoris comparari potest? Sentit ergo Deum potuisse nos alio modo liberare, si potentia sua uti voluisset. Idem docent caeteri Patres. S. Leo sermone De Nativitate, cap. 3. ubi ait: Misericordia Dei cum ad reparandum humanum genus ineffabiliter et multa suppeterent, hanc potissimum consolandi viam elegit, qua ad destruendum opus diaboli non virtute uteretur potentiae, sed ratione iustitiae. Et sermone 12. De Passione Domini idem habet. Quibus concinit S. Gregorius lib. 17. Moral. cap. 18. necnon et alii SS. Patres a nobis commemorati agendo de satisfactione Christi Domini.

Colligendum est ergo cum Doctore,

non fuisse necessarium, quod Christus homo redimeret hominem per mortem nisi necessitate consequentiae, scilicet posito, quod ordinaverit sic illum redimere: sicut si curro, morior: haec est necessitas consequentiae: sed antecedens est simpliciter contingens, et similiter consequens, scilicet me currere, et me moveri. Similiter Christum pati mortem fuit contingens, sicut contingens fuit ipsum providere passurum: nulla ergo est necessitas nisi consequentiae, scilicet si provisus fuit pati, patietur: sed tam antecedens, quam consequens, fuit contingens.

Ita Subtilis Doctor. Ex quibus infert num. 10.

quod Christus passus est propter iustitiam: vidit enim mala Iudaeorum, qui tenebant, et quomodo inordinata affectione et distorta affliciebantur ad legem suam, nec permittebant hominem curari in sabbato, et tamen extrahabant ovem, vel bovem de puteo in sabbato, et multa alia: Christus igitur volens eos ab errore illo revocare per opera et sermones, maluit mori, quam non facere, quia tunc erat veritas dicenda Iudaeis, et ita pro iustitia mortuus est. Tamen de facto sua gratia passionem suam ordinavit, et obtulit Patri pro nobis, et ita multum tenemur ei: ex quo enim aliter potuisset homo redimi, et tamen ex sua liberali voluntate sic redemit, multum ei tenemur, et amplius, quam si sic necessario, et non aliter potuissemus fuisse redempti; ideo ad alliciendum nos ad amorem suum, ut credo, hoc praecipue fecit, quia voluit hominem amplius teneri Deo: sicut si aliquis genueret primo hominem, et postea instruxisset eum in disciplina, et sanctitate, amplius obligaretur ei, quam si tantum genuisset eum, et alium instruxisset; sed haec est utilitas, non necessitas.

OBIICIT 1. Si Christi passio non fuisset absolute necessaria, non debuisset a Deo ordinari: sed ordinata est: ergo fuit absolute necessaria ad hominum salutem. Probatur maior: Deus ordinare non debuit privationem, et iacturam tanti boni, qualis est vita Christi, nisi hoc iudicaverit esse absolute necessarium ad finem ordinatum consisequendum: nemo namque sapiens rem aliquam summi pretii impendit pro eo obtinendo, quod re minoris utilitatis, et pretii posset assequi.

Nego maiorem: hoc nempe ordinavit Deus, non ex necessitate, sed ex infinito erga homines amore, et nimia charitate qua flagrabat erga humanum genus, ut alias declaravimus, et mox declaravit Doctor.

OBIICIT 2. Quilibet actus bonus Christi erat satisfactio sufficiens: ergo non erat necessaria, etiam necessitate consequentiae, satisfactio et redemptio per mortem Christi. Probatur antecedens: quia quilibet actus, ut actus est, est quid melius, quam passio. Deinde, quilibet actus Christi, cum ab eius sola persona pendeat, maiorem habet dignitatem, quam passio, quae ab aliis interitur. Denique, istud est magis acceptum Deo, quod nullum prorsus habet annexum crimen, quam quod aliquo crimine consequenti inficitur: actus autem quilibet Christi nihil habebat, nec ex se, nec ex consequenti, quod crimen redoleret; passio vero Christi annexa habebat crimina ipsum crucifigentium: igitur minoris videtur fuisse dignitatis et utilitatis ad redemptionem hominum, quam quilibet eius actus.

Nego consequentiam: quamvis enim actus sit praestantior passione, quia tamen Deus ordinaverat ut homines redimerentur potius per passionem, quam per actus, hinc est, quod necessitate consequentiae convenientius fuerit humanum genus redimi per Christi passionem, quam per eius actus.

Addit Doctor num. 11. Quamvis actus quilibet bonus sit melior, quam passio, quae non oritur ex imperio actus boni; tamen actus, quo imperatur aliqua passio est laudabilior, quam actus virtutis, qui versaretur circa obiectum delectabile; unde, inquit, actus virtutis circa tristabile est magis meritorius, quam actus virtutis circa delectabile, et passiones voluntarie concurrentes actum virtutis simul acceptae sunt magis meritoriae, quam actus tantum. Inde Salvator de Paulo dixit Act. 1. Ostendam ei quanta oporteat eum pro nomine meo pati: non dixit: quanta eum oporteat agere. Quod ergo Christus voluit sic pati, processit ex amore intenso finis et nostri, quo dilexit nos propter Deum.

OBIICIT 3. Christus per mortem suam non potuit redimere eos, qui ipsi mortem intulerunt: ergo nec totum genus humanum. Probatur antecedens: quia tantum malum erat actio privans vitam Christo, quantum bonum erat vita Christi. Insuper: odium occidentium Christum erat tantae malitiae, quantae erat bonitatis amicitia Christi: ergo quandoquidem poena debet esse maior culpa, Christus non potuit satisfacere pro suis crucifixoribus.

Negat antecedens Doctor, et ad probationem dicit: Primo secundum doctrinam S. Anselmi, quod forte peccatum crucifigentium Christum non fuerit gravius, quam alia peccata, quia forte non cognoverunt Christum esse Deum. Nam, ut loquitur Apostolus 1. ad Cor. cap. 2. Si cognovissent, numquam Dominum gloriae crucifixissent. — Verum quoniam existimat Doctor Apostolum non loqui de Iudaeis, sed de daemonibus, qui si cognovissent Christum fuisse Deum, numquam sollicitassent homines ad ipsi mortem inferendam, ne per illam redimeretur genus humanum, et ne evacuaretur eorum potestas, idem respondet secundo,

nullum esse peccatum etiam crucifigentium Christum, quod non fuerit expiabile etiam per ipsius passionem, quia nullum potuit « esse tam abominabile, aut odiosum Deo, quin magis esset ipsi grata « voluntaria Christi oblatio pro hominum peccatis expiandis: quia illa « actio habebat perfectionem ex charitate supernaturali, ex qua pro- « cedebat, et praeterea ex cireumstantia personae Christi, ratione cuius « potius deberet magis placere. quam displicebat peccatum quod- « cumque. Quod si etiam non haberet tantam ex se bonitatem, po- « terat tamen a Deo acceptari tamquam satisfactio; sicut actus meri- « torius vitae aeternae, qui non accedit ad dignitatem eius, adhuc « accepteretur a Deo tamquam meritum condignum eius ».

Conclusio secunda. — CHRISTUS REVERA PER SUAM MORTEM, ET PASSIONEM NOS REDEMIT, NOSTRAMQUE LIBERTATEM SPIRITUALEM, ET CELESTEM ASSERUIT.

Hanc veritatem praeceteris tradit, et commendat S. Apostolus, maxime vero ad Rom. 5. ubi ait: Commendat autem charitatem suam Deus in nobis: quoniam cum adhuc peccatores essemus secundum tempus, Christus pro nobis mortuus est. Multo igitur magis reconciliati salvì erimus in vita ipsius. Et ad Ephes. 1. Habemus redemptionem per sanguinem eius remissionem peccatorum. Et ad Coloss. 1. Placuit.... per eum reconciliare omnia in ipsum, pacificans per sanguinem crucis eius, sive quae in terris, sive quae in coelis sunt. Et vos cum essetis aliquando alienati, et inimici sensu in operibus malis, nunc autem reconciliati in corpore carnis eius per mortem.

Hanc autem infiniti pretii, quo redempti sumus, dignitatem sic explicat S. Petrus Epistola 1. cap. 1. Non corruptibilibus auro, vel argento redempti estis de vana vestra conversatione paternae traditionis, sed pretioso sanguine quasi agni immaculati Christi, et incontaminati.

Eamdem veritatem mirum in modum illustrant SS. Patres. Imprimis vero S. Chrysostomus, qui expendens illud Apostoli ad Rom. 5 Si unius delicto mors regnavit per unum, multo magis abundantiam gratiae, et donationis, et iustitiae accipientes in vita regnabunt per unum Iesum Christum: postquam observasset non dixisse Paulum gratiam simpliciter, sed abundantiam gratiae: non enim, inquit, quantum opus erat nobis ad extinguendum peccatum, tantum ex gratia duintaxat accepimus, sed multo amplius; tum ista subiicit: Quemadmodum ergo, si quis decem obolos debentem aliquem in carcerem coniiciat: nec ipsum solum, sed cum eo pariter coniugem ipsius, et filios, et servos, illius causa; tum alius veniens non decem obolos tantum numeret, sed innumera talenta aurilargiatur, ac vincitum istum in Pulatium introducat, et in supremi Magistratus solium, participemque summi honoris, et reliqui splendoris faciat, non iam foenerator mentionem facere amplius possit decem illorum obolorum; ita et in nobis factum est. Num multo plura, quam debebamus, persolvit Christus, ac tanto plura, quanto stillam exiguam immensum pelagus excedit.

De eodem sanguinis Christi pretio loquens Gregorius Nazianzenus: Sed nullum tamen cum salutis meae miraculo comparandum est (ait); pauculae sanguinis guttae totum mundum reformantes, factae sunt tamquam coagulum lactis omnibus hominibus, nos in unum colligantes et congregantes. Et Basilius in Homilia ad Psalm. 48. multa de Redemptoris huius dignatione luculenter et magnifice praedicat in hae

Psalmi verba: Non dubitaret placationem suam, et pretium redemptionis animae suae, ubi ait: Quid enim tantum reperire homo potest, ut det pro redemptione animae suae? Sed inventum est unum pro omnibus simul liberandis hominibus quod in redemptionis animarum nostrarum pretium est impensum: sanctus videlicet, ac pretiosus sanguis Domini nostri Iesu Christi, quem pro nobis omnibus effudit. Unde et pretio redempti sumus. Si igitur frater non redimit, redimet homo. Quare cum homo redimere nos nequeat, qui nos redemit homo non est.

Eamdem etiam veritatem luculenter praedicat S. Augustinus serm. 122. De Tempore: Fudisti, ait, pro me pretium redemptionis: O pretiosum pretium perditorum! etc. dicat ei terra redempta, terra irrigata, redempta sanguine, irrigata baptismate: Magna iniquitas mea: sed maior est redemptio tua. Audiat ergo vocem Domini mei humani generis adversarius, et nihil iam sibi applaudat elatus; quia pro totius mundi facinore in cruce peperdit Dominus noster Iesus Christus. Et in eo sermone qui 114. De Tempore numerabatur, et in reiectorum appendicem ablegatus est: Hodie Dominus noster in statera crucis pretium nostrae salutis appendit, et una morte universum mundum sicut omnium conditor, ita et omnium reparator absolvit. Indubitanter enim credamus, quod totum mundum redemit, qui plus dedit, quam totus mundus valeret. Meritum enim redemptae mercedis dignitas insignis pretii supergressa est, inter redemptum et redimentem dispensatio fuit, compensatio non fuit. — Leo quoque I serm. 12. De Passione Domini: Effuso sanguine Christi, solidius, ait, factum esse dominum libertatis, quam debitum servitutis. Et in serm. 1. De Ascensione: Ampliora nos adeptos, ait, per ineffabilem Christi gratiam, quam per diaboli amiseramus invidiam. — Sic Petrus Cluniacensis in eo libello, qui inscribitur: pro aeterno supplicio hominis temporale, ait, oblatum esse supplicium Dei et hominis, pro aeterna morte hominis temporalem mortem Dei et hominis, quae tanti ponderis in ipsa ipsius iustitiae lance esse cognoscitur, ut ad iuste ordinandum mundi peccata, longe maior proponderet mors transitoria Filii Dei, quam aeterna filiorum hominum. Plus plane redditum est iustitiae, quando Christus mortuus est, quam sit recompensatum, quando homo damnatus est. Habet ergo iustitia quidquid suum est, quia Dei Filius pro peccatis hominum mortuus est. — Anselmus item in libro 2. Cur Deus homo, cap. 19. ait Christum tale quid sponte dedisse Deo ad honorem illius, cui quidquid Deus non est, comparari non potest, et quod pro omnibus hominibus omnium debitis recompensari potest. Et capite sequenti: Quid iustius, quam ut ille, cui datur pretium maius omni debito, si debito datur affectu, dimittat omne debitum?

AN ET QUANDO CHRISTUS MERUERIT.

NOTANDUM 1. Mediatoris ac Redemptoris Christi primariam functionem esse, non solum reconciliationem ac pacem stabilire Deum inter et homines, sed etiam eis gratiam ac vitam aeternam promereri, proque illorum offensis irato Patri merendo satisfacere. Sciendum autem est vocativa, meritum, satisfactio, redemptio, et mediatio, diversas esse appellationes, quae, prout varie spectantur, uni, et eidem actioni Christi conveniunt; oblatio enim voluntaria Christi ad mortem simul fuit meritoria, satisfactoria, redemptoria, et mediatoria. Meritoria quidem, quatenus fuit actio libera facta in gratia, et in statu viae in obsequium, et gloriam Dei: satisfactoria, prout oblata Deo in compensationem iniuriae irrogatae per peccata nostra: redemptoria, quatenus per illam Christus nos eripuit a captivitate daemonis, et peccati: tandem mediatoria, quoniam, inquit Apostolus 2. ad Cor. 5. Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi, non reputans illi delicta ipsorum. Nihilominus ista omnia aliquatenus inter se videntur discrepare, nam meritum ius aliquod ad mercedem pretiumque significat, quae in satisfactione proprie, ac per se non debent esse. Insuper, meritum ad plura obiecta se extendit, quam satisfactio, quia satisfactio Christi tantum respicit nostra peccata, meritum vero respicit Angelos, et ipsummet Christum; siquidem plura sibi meruit. Similiter satisfactio in hoc distinguitur a redemptione, quod illa principalius respiciat personam offensam, et minus principaliter personam pro qua fit satis; haec vero principalius spectet ad personam, quae liberatur, et quasi secundario, vel personam per cuius obsequium liberatur, vel ea ex quibus fit illi liberatio. Mediatio denique distinguitur ab iis omnibus, quatenus aequaliter respicit duo extrema, seu duas personas, quas invicem conciliat.

NOTANDUM 2. Duplex generatim a Theologis meritum assignari: alterum de condigno, alterum de congruo. Meritum de condigno dicitur, cui ex condignitate, seu ex iustitia debetur merces vel praemium: meritum vero de congruo appellatur illud, cui ex iustitia quidem non debetur compensatio; tamen ex quadam congruentia et honestate redditur. Porro ad meritum de condigno sex desiderantur conditiones; Prima, ut opus sit moraliter bonum, ex obiecto videlicet, et omnibus circumstantiis; nam, inquit S. Augustinus lib. De Gratia, et libero arbitrio, cap. 6. Mala opera non coronat Dominus: siquidem sicut mala opera non merentur laudem, sed vituperium, sic nec merentur praemium, sed poenam. — Secunda conditio est, quod actio meritoria sit voluntaria et libera, quia naturalibus nec meremur nec demeremur. Unde Apostolus 1. ad Cor. 9. Si volens hoc ago, mercedem habeo: si autem invitus, dispensatio mihi credita est: quae est ergo merces mea? Et S. Augustinus lib. 2. cap. 1. De Libero arbitrio: Illud bonum, quo commendatur ipsa iustitia in damnandis peccatis, recteque factis honorandis, quomodo esset, si homo careret libero voluntatis arbitrio? — Tertia, meritum debet esse actus hominis viatoris, nam Beati et damnati, quia sunt in termino, mereri vel demereri non possunt. Unde Apostolus ad Galat. 6. Dum tempus habemus, operemur bonum. Cuius rationem profert Subtilis Doctor in 2. dist. 6. quaest. 2. quia scilicet meritum procedit ex affectu iustitiae, idque dupliciter: scilicet vel amando Deum amore amicitiae in se, vel moderando appetitum propter ipsum: at quando solum viatores sumus, sese offert occasio moderandi affectiones proprii commodi; quia dumtaxat in hoc statu possumus inordinate velle proprium commodum; unde consequens est, quod ad rationem meriti oporteat merentem existere in statu viae. — Quarto, quod actus meritorius procedat ab homine existente in statu gratia, et amicitia cum Deo; si enim subiectum non sit Deo gratum, omnia eius opera non possunt ipsi esse grata. Unde Apostolus 1. ad Cor. 13. Si distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas, et si tradidero corpus meum, ita ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest. — Quinto, actus meritorius referri debet in Deum, tamquam in suum proprium finem et obiectum. Sicut enim, inquit Doctor in 1. dist. 1. qu. 6. amor concupiscentiae proprie est radix totius demeriti, ita amor amicitiae divinae est radix totius meriti: amor autem amicitiae est actus elicitus conformiter regulae superiori, quae est dictamen supernaturale rationis, seu quaedam cognitio deducta, aut revelata de necessariis ad salutem, secundum quam quoties operamur, toties ferimur amore amicitiae in Deum; et consequenter affectu iustitiae, in quo amore et affectu non potest occurrere deordinatio, obiectum enim illius est summum rectum, et summe rectificans actiones; et subinde ad rationem actus meritorii, necessum est, quod in Deum referatur affectu iustitiae, seu amore amicitiae. — Sexto denique, necessum est, quod adsit pactum, et promissio ex parte Dei; et ex parte operantis, seu merentis, ordinatio operis ad consequendum praemium; quia sine tali promissione et ordinatione, Deus nemini obligari potest ad reddendum praemium. Quam utique conditionem designat Concilium Trident. sess. 6. cap. 16. cum ait: bene operantibus usque in finem, et in Deo operantibus proponenda est vita aeterna, et tamquam gratia filiis Dei per Iesum Christum misericorditer promissa; et tamquam merces ex ipsius Dei promissione bonis ipsorum operibus et meritis fideliter reddenda.

NOTANDUM 3. Quatuor distingui posse tempora, vel instantia, de quibus mereri potest controversia, an in eo Christus meruerit: nempe vel instans conceptionis, et formationis: vel tempus interveniens ab ipsius conceptione usque ad extremum instans mortis: vel ipsum mortis instans: denique tempus, quod post mortem successit usque ad resurrectionem, et statum immortalem et beatificum sui corporis. Hinc quadruplex est Theologorum sententia: Prima negat Christum meruisse in primo instanti conceptionis. Ita Alensis 3. part. q. 17. m. 2. art. 1. Cui subscribit S. Bonaventura in 3. d. 18. art. 10. q. 2. Secunda asserit Christum meruisse non solum in hac vita mortali, sed etiam post mortem, maxime quando effusus est eius sanguis ex latere transfixo. Tertia Christi meritum protendit usque ad instans inceptivum mortis, et terminativum vitae. Ita Caietanus 2. 2. q. 124. art. 1. Quarta denique communior et verior, docet Christum meruisse quidem a primo instanti conceptionis usque ad ultimum instans immediate praecedens mortem.

Conclusio prima. — CHRISTUS VERE ET PROPRIE MERUIT NOBIS GRATIAM REDEMPTIONIS ET RECONCILIATIONIS CUM DEO.

Haec est de fide, et colligitur ex illo Isiae 53. Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longaevum. Item pro eo quod laboraverit anima eius, videbit et saturabitur. In scientia sua iustificabit ipse iustus servus meus multos, et iniquitates eorum ipse portabit. Ideo dispertiam ei plurimos, et fortium dividet spolia, pro eo quod tradidit in mortem animam suam. etc. Quemadmodum et Apostolus declarat in ea, qua est ad Philipp. Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis; Propter quod Deus exaltavit illum, etc. Quibus in locis velut stipulatio quaedam, pactumque Dei cum homine Christo continetur: et quidem huiusmodi, ut si redimendis hominibus mortem suam vellet impendere, tum in gratiam et spem recuperandae salutis admitterentur illi: tum ipse sibi gloriam, ac Deus, immortalem compararet.

Suffragatur etiam ratio, quia omnes conditiones ad meritum desiderandae vere et perfecte fuerunt in Christo: Primo siquidem actus eius erant liberi, et libere impositum sibi onus redemptionis a Patre suscepit. Oblatus est enim quia voluit. Isiae 53. Hinc Ioan. 10. aiebat ipse: Propterea me diligit Pater: quia ego pono animam meam, ut iterum sumam eam. Nemo tollit eam a me, sed ego pono eam a me ipso: et potestatem habeo ponendi eam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. — Secundo, actiones eius fuerunt bonae moraliter et honestae, tum ex obiecto, tum ex circumstantiis, ut ipse testatur Ioan. 8. dicens, quae placita sunt ei, facio semper. — Tertio, eius humanitas erat Deo summe grata et accepta propter gratiam unionis, et sanctificationis habitualis et actualis. — Quarto, omnes suos actus in Dei gloriam ordinabat, ut pluribi testatur, maxime Ioan. 8. his verbis, Non quaero gloriam meam, sed gloriam eius qui misit me. — Quinto, status eius erat viatoris. Quamquam enim Christus secundum mentem, seu partem superiorem esset comprehensor ab instanti suae conceptionis, tamen secundum partem inferiorem, et quatenus tribuebat corpori vitam vegetativam et sensitivam, et ut erat principium passionum seu affectuum animalium appetitus sensitivi, erat viator etiam secundum animam: unde simul in eadem anima Christi reperiebatur gaudium comprehensoris, et tristitia viatoris, ut diximus agendo de Passionibus Christi. Quapropter Ieremias vaticinatur de eo cap. 14. Expectatio Israel Salvator eius in tempore tribulationis: quare quasi colonus futurus est in terra, et quasi viator declinans ad non manendum. — Denique intercessisse pactum, constat ex supra laudatis verbis Isaias. de quo pacto praclare agit Rupertus in primo commentariorum in Genesim, cap. 31. ubi pactum illud, quod cum Noemo, eiusque posteris post diluvium iniit Deus, quando dixit: Statutum pactum vobiscum, ad Christum accommodat. Dicimus, inquit, quia pactum non multoties quidem promissum, sed unum et semel initum. Pactum, inquam, unum, quo solo inimicitiae solvantur, quae erant inter Deum et homines. Incarnatio, vel Passio Christi Filii Dei est: illuc absque ulla contradictione rata est constitutio pacis cum ratione dati et accepti, dum accipiat Deus fidem hominum, dat hominibus eumdem Christum Filium suum, ut salviemur per ipsum. Hanc vero fidem ab hominibus Deus excrepit per Mediatorem ac Sequestrem, et quasi foedalem Christum Dominum, qui pro humano genere stipulatus est. Capite porro 36. Rupertus idem vim istius pacti apertius ita declarat: In eo, inquit, Deus foedus cum hominibus pepigit per Christum Filium suum, quod de illo in cruce moriente, nos sibi reconcilians, lavit nos a peccatis nostris, et in sanguine eius, dedit nobis per illum sanctum charitatis sue spiritum.

Obiicies 1. Christus non potuit peccare: ergo neque mereri. Probatur consequentia: si non potuit peccare, debuit esse perfecte coniunctus fini ultimo: sed qui est perfecte coniunctus fini ultimo non potest mereri, alioquin Beati ita Deo coniuncti mereri possent: igitur si Christus non potuit peccare, nec etiam mereri. — Nego consequentiam, et eius probationis distinguo maiorem: debuit esse perfecte coniunctus fini ultimo quoad utrumque affectum iustitiae et commodi, nego: quoad affectum iustitiae tantum, concedo. Et similiter distincta minore nego consequentiam. Christus enim fuit quidem perfecte coniunctus Deo quantum ad affectum iustitiae: Portio enim superior in Christo, inquit Doctor, num. 16. coniungitur Deo per gloriam quietantem illam portionem et per affectionem iustitiae totus homo, ita ut peccare non posset; potuit tamen pati quia aliquid accidere potuit contra affectionem commodi, et illud potuit Christus ordinate velle et acceptare, et ita mereri. Ita Doctor, quibus significat quod quamvis Christus esset ita perfecte coniunctus Deo per affectum iustitiae, ut ab ipso non posset averti per peccatum, et sic ratione illius coniunctionis non posset peccare, tamen quia illa coniunctio non impediebat quo minus aliqua pati posset libere, quia non erat perfecte coniunctus per affectum commodi et boni delectabilis quantum ad portionem inferiorem, hinc est quod licet peccare non potuerit, tamen potuerit mereri.

Obiicies 2. Christus semper fruebatur Deo: ergo numquam meruit. Probatur consequentia: quia si mereri posset, maxime vel eodem actu fruitionis, vel diverso: non eodem, quia de ratione actus meritorii est, quod ita contingenter eliciatur, ut voluntas, prout est prior prioritate naturae illo actu, possit contingenter ipsum elicere, vel non elicere: sed actus beatificus fruitionis, cum sit necessarius, non potest contingenter elici: igitur nec esse meritorius. Non etiam diverso actu, quia actus fruitionis est adaequatus potentiae, potentia enim fruitur Deo quantum potest, et omnem conatum impendit in illius amore eliciendo: igitur non potest habere alium actum circa Deum. — Nego consequentiam, et ad eius probationem dico, Christum potuisse mereri per actum portionis inferioris animae, qui distinctus erat ab actu fruitionis spectantis ad portionem superiorem; licet enim illa fruitio esset actus adaequatus superioris portionis animae, id non impediebat quo minus secundum portionem inferiorem posset habere alium actum, qui aliquo modo derivatur in Deum: quamvis enim actus meritorius debeat praesupponere amorem amicitiae Dei, non est tamen necesse, quod sit amor amicitiae Dei, quia potest esse immediate amor tamquam obiecti, quod amatur propter Deum.

Instabis. Christus mereri debuit secundum actus animae ut est facultas intelligens et libera: sed ut sic non est portio inferior, sed superior hominis: ergo si Christus non potuit mereri secundum portionem superiorem, nullatenus mereri potuit. — Distinguo minorem: anima, ut intelligens et libera, est superior hominis quatenus occupatur circa divina et aeterna immediate, concedo: quatenus occupatur circa temporalia et creata, nego. Anima autem Christi, ut intelligens et volens, mereri potuit ea ratione, qua vivificabat corpus, illudque movebat ad actus, et voluntarie acceptabat omnes acerbitates doloris, tristitiae, quas in passione tam corpus, quam ipsa tolerare debebat, ut morem gereret aeterno Patri, qui eiusmodi actus, aut passiones decreverat et praeciperat.

Conclusio secunda. — Christus meruit in primo instanti suae conceptionis.

Haec est communis in utraque schola Angelica, et Subtili, et colligitur ex illo ad Heb. 10. ubi Apostolus de Christo ait: Ingressus mundum dixit: Hostiam, et oblationem noluisti... tunc dixi: ecce venio. In capite libri scriptum est de me, ut faciam Deus voluntatem tuam. Ibi signanter dicit Apostolus, ingrediens mundum, non vero postquam ingressus est; ut significaret in ipso primo suae unionis et formationis instanti seipsum devovisse Patri tamquam victimam. Ex quibus sic argumentari licet: illa oblatio voluntaria, qua Christus ingrediens in mundum se tamquam victimam passioni et morti devovit, in sui divini Patris gloriam, fuit meritoria: sed talis oblatio fuit in primo instanti suae formationis: igitur in eo instanti Christus meruit. Maior constat: siquidem talis oblatio, et acceptio mortis fuit libera, et ex charitate, et habuit alias conditiones ad meritum requisitas. Hinc Apostolus de illa ibidem subdit: in qua voluntate sanctificati sumus per oblationem corporis Iesu Christi semel: voluntas autem, seu operatio, qua Christus sanctificavit nos, satisfactoria fuit, et meritoria. Minor etiam patet ex verbis Apostoli, siquidem, ut observavimus, notanter dixit ingrediens mundum, quod significat primum instans suae formationis. — Insuper id etiam colligitur ex eo, quod Christus dixerit, tunc dixi, etc. nam ly tunc refertur ad illud, corpus autem aptasti mihi. hoc est ad illud instans, quo Deus ipsi aptabat corpus ad immolationem et sacrificium. Haec autem adaptatio facta est in primo instanti formationis ipsius corporis: igitur, etc.

Probat conclusionem Doctor dist. 18. n. 11. hac ratione: Christus in primo instanti suae conceptionis habuit id omne, quod requirebatur ad actum meritorium: igitur in eo instanti mereri potuit. Consequentia patet: siquidem Christo Salvatori tribuendum est id omne, quod maxime conducit ad Dei gloriam; et hominum salutem, pro eo instanti, quo illud potest operari, quippe cum id maxime cedat in eius gloriam, et ministerii complementum. Antecedens vero probatur: siquidem in illo primo instanti natura humana Christi, pro illo instanti quo unita fuit Verbo, habuit actum voluntatis liberum, supernaturalem, Deo gratum, acceptum, et aliis conditionibus ad meritum requisitis affectum; quippe in illo instanti habuit visionem et amorem beatificum, et plurimas creaturas in Verbo cognovit, ac proinde hominum sortem et statum, quos salvare posset si vellet, intuebatur. Cum autem propter amorem beatificum et gratiam sanctificantem summa charitate flagraret, dubium non est quin in illo ipso instanti sese Patri obtulerit tamquam victimam pro hominum salute: igitur pro illo instanti meruit. — Confirmatur: si quid obesset quominus Christus mereri potuisset in primo instanti, maxime quia meritum consistit in operatione libera, qua non potuit esse in primo instanti formationis Christi, tum quia operari sequitur esse, tum quia actus liber requirit consultationem, consultatio cum in discursu et collatione consistat, non potest in instanti exerceri: sed haec ratio nulla est, siquidem ad actionem meritoriam et liberam non requiritur, quod causa, seu principium praecedat tempore suam operationem, seu actum elicitum; sed sufficit, quod praecedat prioritate naturae, ac proinde potest simul esse cum illa. Unde quemadmodum in eodem instanti, in quo sol incepit esse, etiam in eodem incepit illuminare, ita Christus cum in primo instanti suae conceptionis habuerit plenitudinem scientiae speculativae et practica, et intellectum perfectissime illustratum, ac voluntatem paratam, et omnibus numeris absolutam, ut actum meritorium et voluntarium exerceret, ideo ad actum libere eliciendum, nec consultatione nec deliberatione consilii indigebat, subindeque non opus erat ei tempore, ut illum actum meritorium exerceret.

Obiicies 1. Actus meritorius debet contingenter fieri, quia procedit a voluntate libere se determinante ad operandum: sed Christus in primo instanti suae formationis non potuit habere actum contingentem: quia quidquid est quando est necesse est esse: igitur nec meritorium. Probatur minor: actus non potest esse contingens, nisi quatenus causa praecedit suum actum tempore, et potest illum elicere: sed voluntas habens actum pro primo instanti sui esse, non praecedit tempore illum actum: ergo si Christi voluntas habuit actum pro primo instanti suae formationis, non potuit ille actus esse contingens, et liber, nec subinde meritorius. — Distinguo maiorem: debet contingenter fieri, hoc est, procedere debet a voluntate seipsam libere determinante ad eliciendum illum actum, concedo: hoc est, debet procedere a voluntate prius tempore existente, et se determinante ad eliciendum illum actum, nego. Unde nego minorem, et ad illius probationem dico: omne quod est quando est necesse est esse; in sensu composito ex suppositione quod sit, concedo: in sensu diviso, ita ut illud, quod est pro hoc instanti, non potuerit absolute non esse pro eodem instanti, si voluntas noluisset se ad id determinare, nego. Vel aliter dico cum Doctore num. 17: omne quod est, quando est necesse est esse, eo modo quo est, concedo: aliter, nego. Hinc quando ens contingens est, verum est, quod necessario sit contingens: non autem inde sequitur, quod sit ens necessarium, sicque est necessario, non vero necessarium.

Obiicies 2. Duae mutationes, quarum terminus unius praecedit terminum alterius, non possunt esse simul et eodem instanti durationis: sed voluntas, quae est terminus mutationis creativae, qua ipsa producitur, debet necessario praesupponi volitioni, quae est terminus mutationis, qua voluntas movet se, ut de non volente sit volens: ergo mutatio illa, qua voluntas producitur, non potest esse simul cum ea, qua voluntas operatur. — Distinguit maiorem Doctor: non possunt illae mutationes esse simul simultate opposita illi prioritati, quam unus ex terminis debet habere respectu alterius, concedit maiorem: alia simultate non ipsi opposita, negat maiorem. Similiter est distinguenda minor: debet praesupponi tempore, nego: natura, concedo. Igitur cum inter istas mutationes non servetur ordo temporis, sed natura duntaxat, ideo etiam inter terminos illarum non necessario servari debet ordo temporis, sed naturae; proindeque cum simul tempore potuerint esse voluntas animae Christi, et actus eius, eodem instanti temporis, quo fuit voluntas, mereri potuit per illum actum simultaneum.

Conclusio tertia. — Christus meruit toto tempore vitae suae.

Haec est pariter communis, et

Mediatoris munus implevit: at Salvatoris et Redemptoris munus praecipuum est, ut nobis quae necessaria sunt ad salutem promereretur, et pro nostris delictis debitam aeterno Patri satisfactionem penderet: igitur toto suae vitae tempore meruit. Maior constat: quippe praecaeteris gloriae titulis, quibus Christus celebratur, specialiter Iesus, et Salvator appellatur. Hinc Luca 1. Angelus Incarnationis nuntius Virginem alloquens ait: Vocabis nomen eius Iesum. Et cap. 2. Angeli nativitatem Christi annuntiantes Pastoribus dixerunt: Natus est vobis hodie Salvator; et subinde ad hoc potissimum advenerat, ut Salvatoris et Redemptoris munus impleret. Minor etiam constat: quippe non potuit perfectissimi Salvatoris et Redemptoris vices implere, quin perfectissime pro nostris debitis aeterno Patri faceret satis, et suam gratiam ac gloriam nobis promereretur, nosque in pristinam dignitatem et libertatem per peccatum deperditam restitueret. Haec autem omnia efficere non potuit, nisi suis meritis et operibus bonis: igitur, etc.

Confirmatur: Si quod esset tempus, in quo Christus cogitari posset aliquid nobis non fuisse promeritus, maxime tempus illius infantiae: at eo maxime tempore Christus suis meritis nostram salutem promeruit: igitur, etc. Maior constat: siquidem eo maxime tempore videtur Christus fuisse minus aptus et dispositus ad aliquid nobis promerendum, quippe cum nullos actus externos eliceret, nec aliquid voluntarie pati videretur, quibus maxime cogitari posset aliquid mereri. Minorem vero probat S. Ambrosius libro 2. in Lucam, cap. De nativitate Salvatoris, ubi inter caetera ait:

Ille igitur parvulus, ille infantulus fuit, ut tu vir esses perfectus: ille incolumis in pannis, ut tu mortis laqueis sis absolutus: ille in praeseipibus, ut tu in altaribus; ille in terris, ut tu in coelis: ille alium locum in eo diversorio non habet, ut tu plures haberes in coelestibus mansiones... Quae ergo paupertas illius patrimonium est, et infirmitas Domini mea est virtus: maluit sibi egere, ut omnibus abundarem... Me illius infantiae vagientis abluunt fletus, meae lacrymae illae delicta lavarunt: plus igitur, Domine Iesu, iniuris tuis debeo, quod redemptus sum, quam operibus, quod creatus sum.

At nullo alio modo potuit haec Christus nobis conciliare nisi per modum meriti: agnoscit igitur S. Ambrosius in Christi infantiae lacrymis, pannis, et humilitate, meritum quod contendimus. Ei subscribit S. Augustinus sermone 11. De Tempore, ubi de Christo sic loquitur: Adoremus pannos infantiae, ex quibus facta sunt emplastra naturae. Et S. Bernardus sermone 2. De Circumcisione: Merito sane, inquit, dum circumciditur puer, qui datus est nobis, Salvator vocatur, quod videlicet ex hoc iam coeperit operari salutem nostram immaculatum illum pro nobis sanguinem fundens. Quibus aperte significant illi SS. Patres Christum nobis etiam sua infantia fuisse promeritum.

Dices: In tantum Christi actus fuerunt meritorii, in quantum fuerunt Patri divino grati, et ab eo acceptati in ordine ad hominum salutem: sed ad id dumtaxat videtur acceptata esse illius passio, siquidem de ea solum divinum intercessisse pactum constat ex praefato Isaiae vaticinio, Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longaevum: igitur Christus Dominus non est dicendus per omnes vitae suae actus nostram salutem fuisse meditatus et operatus. — Nego minorem: quamvis enim acceptatio, et pactum divinum maxime appareat circa passionem et mortem Christi, non desunt tamen aliae operationes Christi esse meritoriae, quia pactum illud exprimitur solum ex hypothesi, quod Filius Dei voluerit acceptare et ordinare passionem suam in utilitatem redemptionis nostrae, maxime cum omnes Christi actus, et poenalitates ordinarentur ad passionem tamquam ad perfectum complementum nostra satisfactionis et redemptionis. Unde dicendum est, inquit Alensis membr. 3. art. 2. quod quodlibet opus Christi ante passionem fuit nobis meritorium: sed passio fuit nobis meritoria et satisfactoria: meritoria vitae aeternae, et satisfactoria quoad remissionem poenae.

Quaeres: an omnes Christi actiones fuerint meritoriae, ita quod nullae fuerint indifferentes, quales sunt v. g. actiones quas solemus elicere vel propter proprium commodum, vel absque perfecta deliberatione et libertate voluntatis. — Respondeo, probabilius videri omnes Christi actiones fuisse meritorias, quia Christus Dominus nihil omnino egit propter proprium commodum, et quidquid operatus est, semper cum plenaria deliberatione, et summa voluntatis libertate est operatus.

Conclusio quarta. — Christus nobis meruit usque ad instans mortis, non vero post mortis instans, nec post mortem.

Prima pars constat, quia usque ad extremum instans mortis Christus habuit omnes conditiones ad meritum requisitas, ut sufficienter constat ex dictis: igitur usque ad illud instans censeri debet nostram salutem fuisse operatus.

Secunda vero pars Conclusionis insinuatur: quia status viae requisitus ad meritum significat coniunctionem et unionem animae cum corpore passibili et mortali: sed in instanti physico mortis non fuit anima Christi corpori mortali unita, quia ex communi Philosophorum sententia, viventia desinunt esse per primum sui non esse, et subinde in instanti mortis Christi verum fuit dicere: nunc primo non est Christus, ut homo, et vivens vita mortali; et consequenter in illo instanti anima Christi non erat unita corpori mortali.

Tertia denique pars satis aperte constat ex dictis, siquidem una ex praecipuis conditionibus requisitis ad meritum est status viatoris: sed post mortem Christus non amplius fuit viator, unde dicebat Ioan. 9. Me oportet operari opera eius, qui misit me, donec dies est: venit nox, quando nemo potest operari, id est mereri: per noctem vero S. Chrysostomus Homil. 53. in Ioan. et Augustinus tractatu 44. intelligunt tempus post hanc vitam: igitur Christus Dominus non potuit mereri post instans suae mortis.

Dices: Mors Christi, et vulnus eius lateri inflictum, et sanguis cum aqua ex eo fluens habuerunt rationem meriti: ergo revera Christus meruit in instanti mortis, et post mortem. Probatur antecedens: tum quia dicimur redempti per mortem Christi, ut pluribus significat Apostolus; tum quia SS. Patres docent sanguinem, et aquam ex Christi latere fluentes maximam virtutem habuisse, et inde etiam sacramenta manasse: sic S. Leo Epistola 1. c. 6. Tunc, inquit, regenerationis potentiam sanxit, quando de latere ipsius profluxerunt sanguis redemptionis, et aqua baptismi. Idem docent plurimi e SS. Patribus, maxime Ambrosius lib. 12. in Ioan. cap. 29. ubi sanguinem, et aquam ex latere Christi appellat benedictionis mysticae, et sacri Baptismatis originem quandam, atque primitias. — Respondeo, in tantum Christi mortem et vulnus illud inflictum censeri meritorium, in quantum adhuc Christus vivens, et praevidens quae passurus erat, non solum in morte, sed etiam post mortem, illa omnia voluntarie acceptavit, et Deo Patri obtulit anticipato et praevio affectu in expiationem nostrorum delictorum, et assertionem nostrae salutis. Nec refert, quod SS. Patres dicunt fluxum illius sanguinis et aquae ex Christi latere promanantis significare duo sacramenta; inde namque non sequitur, quod Christus per illius sanguinis et aquae profluvium promeritus fuerit divinam illam virtutem, quam habent sacramenta Baptismatis, et Eucharistiae ad promerendam hominum salutem; sed tantum, quod illa duo sacramenta in isto aquae et sanguinis profluvio maxime adumbrata et expressa fuerint.

Quaeres: an Christus habuerit unicum meritum continuatum ab instanti conceptionis ad extremum vitae, an vero multiplex. — Respondeo, probabilius videri ipsum habuisse multiplex meritum, ratione actuum diversorum quos elicuit, quemadmodum enim, qui una continuata voluntate placendi Deo, ieiunat, et dat eleemosynam, habet duplex meritum, ita Christus per illam voluntatem, qua aeterno Patri continuo placebat, iuxta illud Ioan. 8. Ego quae placita sunt ei facio semper, cum diversas virtutes exerceret, etiam verisimile est ipsum habuisse diversa merita. Nec refert, quod habuerit unam voluntatem satisfaciendi pro nobis, a qua voluntate procedebant omnes eius actus, nam, ut mox diximus, continuatio eiusdem effectus et voluntatis placendi Deo non officit quominus exercuerit plures virtutes, et subinde potuit habere diversa merita.

Vel potius ex dictis revocandum, Christum fuisse simul viatorem et comprehensorem. Viatorem, inquam, secundum portionem inferiorem, quatenus videlicet ipsius anima informabat corpus passibile et mortale, tribuendo illi gradum viventem, vegetativum, et sensitivum, et ut erat principium passionum, seu affectuum animalium appetitus sensitivi; erat vero comprehensor secundum mentem, seu partem superiorem, penes quam eius anima habebat esse, et operari independenter a corpore, et eliciebat proprias operationes intellectus et voluntatis, quibus clare Deum videbat, et eius divinitate fruebatur. Unde, ut optime observat Doctor d. 18. n. [?], dispar erat status Christi beati a statu aliorum Beatorum, quippe caeteri Beati coniunguntur Deo perfectissime secundum utrumque affectum iustitiae, et commodi penes portionem superiorem, et inde nullum relinquitur incommodum circa portionem inferiorem; Christus vero erat quidem ita coniunctus Deo beatifice per affectum iustitiae, quo ipsi adhaerebat per visionem et amorem, non vero per affectum commodi et voluptatis, quin adhuc subiaceret plurimis incommodis et poenalitatibus secundum portionem inferiorem, et subinde perfectissime et complete Deo non adhaerebat beatifice.

NOTANDUM 2. Quamquam eadem sit anima, quae portionem interiorem et superiorem instituit, tamen alii sunt eius actus secundum partem superiorem, alii vero secundum interiorem, ut per se constat. Conveniunt invicem Theologi Christum haud dubie meruisse per actus portionis inferioris, quippe secundum illam erat perfecte viator; at invicem disceptant de actibus portionis superioris: maxime vero per actus charitatis tam erga Deum, quam erga proximum. S. Thomas 3. p. quaest. 19. art. 3. ad 1. et cum eo omnes eius discipuli docent quidem Christum meruisse per charitatem erga Deum; verum quoniam actus ille charitatis videtur necessarius, Christus enim utpote clare et intuitive videns divinam essentiam necessario diligebat Deum, cum Deus clare visus ad sui amorem voluntatem rapit, et quasi necessitet, ut docet S. Thomas 2. 2. q. [?] art. 1. his verbis: Voluntas videntis Dei essentiam ex necessitate amat sub ordine ad Deum: ut hanc difficultatem solvant eius discipuli aliqui cum Soto lib. 1. De Natura, cap. 1. Suarez dist. 39. sect. 2. distinguunt in Christo duas dilectiones erga Deum: unam regulatam scientia beata, aliam vero regulatam scientia supernaturali et infusa; et asserunt primam esse necessariam, alteram autem liberam et meritoriam. Alii duos alios actus charitatis in Christo distinguunt, et utrumque regulatum scientia beata, unum, quo Christus dilexit bona Deo intrinseca nempe illius divinam essentiam, perfectiones, personas, etc., alterum quo bona ipsi extrinseca voluit, nimirum gloriam, laudem, honorem, et obedientiam, quae illi a creaturis exhibentur; unde asserunt ipsum non meruisse per primum actum charitatis, sed per secundum. Ita docet Lorca d. 72. cap. 2. Nonnulli asserunt dilectionem Christi fuisse terminatam ad bonitatem divinam, et ut est ratio diligendi et volendi bona illi intrinseca liberam non fuisse, nec proinde meritoriam: ut autem terminabatur ad bonitatem divinam, quatenus illa est ratio diligendi creaturas, et volendi Deo bona extrinseca, non erat, inquiunt, necessaria, sed libera, et per consequens meritoria. Ita Capreolus in 3. d. 19. Caeteri vero argumenti difficultate oppressi declinant ad partes Subtilis Doctoris affirmantis Christum Dominum meruisse non modo per actiones portionis interioris, verum etiam per actiones superioris portionis, praesertim per actus charitatis erga proximum, quem conspiciebat in Verbo, necnon et per actum charitatis beatificae circa Deum clare visum.

NOTANDUM 3. Christum duplicis generis actus exercuisse, quorum aliqui praecepti erant, ut passio, et mors, quae ipsi praescriptae et ordinatae fuerant; unde mortem appellat calicem, quem dedit Pater. Alii vero non erant a Deo praecepti et praescripti, nec eos eliciebat Christus ex motivo obedientiae, sed ex motivo aliarum virtutum: puta, vel misericordiae dum curabat infirmos, vel eleemosyna dum esurientes pascebat, vel mortificationis dum vigilabat et ieiunabat, vel devotionis dum pernoctabat in oratione Dei, vel religionis dum ascendebat in templum adoraturus et oraturus. Conveniunt omnes Theologi ipsum meruisse per actus, qui non erant praescripti, sed cum esset impeccabilis, nec videretur liber circa actus praescriptos, quia libertas in obedientia praecepti consistit in potentia acquisita ad obediendum, vel non obediendum; hinc aliqui Theologi probabilius existimant ipsum non meruisse per actus praeceptos, quippe cum non appareat, qua ratione sufficientem habuerit libertatem, ut meritorie illos actus exerceret. Alii vero affirmantes illum etiam per illos actus meruisse, varias in partes scinduntur: nam aliqui ut concilient libertatem Christi cum eius impeccabilitate, docent Christo impositum non esse praescriptum strictum obligans ad culpam moriendi et patiendi, sed solum insinuatam fuisse voluntatem Dei, quae decreverat homines non posse redimi, nisi per eius mortem. Ita Lorca d. 73. Illi concedunt quidem, posito illo praecepto moriendi, Christum non potuisse non mori; haec tamen, inquiunt, necessitas non fuit antecedens, sed consequens libertatem Christi, quia libere postulaverat a Patre hoc praeceptum sibi imponi, et libere illud acceptavit: necessitas autem consequens non officit libertati. Ita Cabrera. Nonnulli cum Lugo asserunt quidem Christum habuisse praeceptum moriendi, quod non potuit non acceptare; nihilominus libere mortuum fuisse, quia praeceptum illud non obligabat ad moriendum pro illo instanti, quo ponebatur. Unde poterat Christus, antequam instaret tempus illud implendi, petere et impetrare a Patre illius dispensationem, vel commutationem, et consequenter ipsum libere fuisse mortuum. Plurimi recentiores cum Lessio, Vazquezio, Valentia, dicunt, Christum non obstante sua impeccabilitate libere praeceptum de morte subeunda implevisse, quia licet non fuerit liber circa substantiam mortis: ita quod non potuerit non mori; tamen liber fuit circa motivum, quia mori potuit ex motivo fortitudinis, vel patientiae, vel misericordiae. Sunt etiam, quibus subscribit Gonetus, qui attirmant Christum ideo libere fuisse mortuum, quia licet non potuerit velle non mori in sensu composito hoc est, coniungere negationem mortis cum praecepto obligante ad mortem, bene tamen id potuit in sensu diviso, volendo negationem mortis quatenus illa praescindit a praecepto. Verum quam inutiles sint isti modi ad conciliandam Christi libertatem cum eius impeccabilitate, infra demonstrabimus.

Tria sunt igitur in hac Quaestione determinanda: Primum, quod Christus meruerit per actus portionis inferioris, necnon et aliarum virtutum distinctarum a charitate. Secundum, quod etiam meruerit per actus charitatis non solum viatoris, correspondentes scientiae Dei infusae, sed etiam per actus charitatis beatificae, tam erga proximos relucentes et ut visos in Verbo, quam erga Deum, seu per ipsam fruitionem Dei. Tertium, quod revera meruerit per actus praeceptos, quia ad id sufficientem libertatem habebat.

Conclusio prima. — Christus meruit per actus portionis inferioris, et aliarum virtutum a charitate distinctarum.

Ita Doctor d. 18. n. 5.

Prima pars constat: per eos enim actus meruit Christus, quos libere eliciebat ut viator: atqui Christus libere eliciebat actus portionis interioris, quippe illos exercebat ad nutum et imperium voluntatis praevio intellectus dictamine: igitur, etc. Hanc veritatem sic explicat Doctor n. 5.

Christus, inquit, secundum aliquid fuit viator, et passibilis secundum partem sensitivam, et portionem interiorem volun> tatis: inde multa habuit obiecta praesentia sensibus, et portioni interiori, circa quae potuit libere velle contra affectionem commodi, quae semper est conveniens illi, cuius est; idem ieiunando, vigilando, orando et multis aliis talibus potuit mereri, vel exercendo talia exterius, vel volendo interius talia propter Deum.

Quibus quidem verbis satis probatur Conclusio. Ulterius tamen inquirit, quomodo id potuerit fieri, praesertim a voluntate? et respondet, quod etsi portio superior fuerit Deo perfecte coniuncta secundum actum beatificum, fuit tamen eadem voluntas passibilis secundum portionem inferiorem, et ut sic fuit viatrix, atque consequenter mereri potuit.

Obiicit Doctor: Quod est in termino simpliciter, non potest mereri: sed portio inferior voluntatis Christi fuit simpliciter in termino: ergo mereri non potuit. Maior est certa. Minor probatur: illud est simpliciter in termino, quod non potest habere actum inordinatum circa aliquid tendens ad finem: sed voluntas Christi inferior non potuit habere actum inordinatum circa aliquid tendens ad finem: ergo fuit simpliciter in termino. — Respondeo ex Doctore, concessa maiore, negando minorem; et ad probationem dicendo, quod equidem non potuit habere eiusmodi voluntas actum inordinatum circa aliquid ad finem, nec tamen propterea fuit simpliciter in termino, quia ex eo quod portio inferior coniungeretur Deo soluminmodo ratione coniunctionis portionis superioris, non sequitur portionem inferiorem coniunctam fuisse cum Deo secundum affectionem commodi, quod tamen requiritur ad hoc, ut dicatur esse simpliciter in termino, et quia ex defectu talis coniunctionis multa Christo Domino acciderunt contra affectionem commodi, ideo illa acceptando propter Deum mereri potuit.

Secunda pars etiam constat, nempe quod mereri potuit per actus aliarum virtutum distinctarum a charitate: siquidem meruit per virtutem obedientiae, quia factus est obediens usque ad mortem, mortem autem crucis, propter quod Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen, etc. ut ait Apostolus ad Philip. 2: sed obedientia est distincta a charitate: igitur, etc.

Conclusio secunda. — Christus revera meruit per actus charitatis, non solum erga proximum, sed etiam erga Deum, idque etiam per actum charitatis beatificae.

Haec tribus partibus constat: quarum

Prima communis est utrique scholae, Subtili et Angelicae, quamque expresse tradit Subtilis Doctor num. 8. ubi ait: Portio inferior meruit eliciendo operationem circa creata, ut diligendo matrem, et alios bonos in Deum, et malos propter Deum; et probatur: actus charitatis erga proximum, sive correspondeat scientiae acquisitae sive infusae, spectat ad portionem inferiorem: at secundum actus portionis inferioris mereri potuit, ut supra dictum est: igitur et per actus charitatis erga proximum. — Deinde, Christus absolute mereri potuit, et revera meruit, ut probatum est: ergo etiam mereri potuit per actum charitatis. Antecedens constat ex priori Quaestione. Consequentia est evidens, quia Christo concedendum est meritum secundum omnimodam perfectionem possibilem: sed meritum actus charitatis est specifice perfectius merito aliarum virtutum: igitur tenendum est Christum per actum charitatis meruisse. — Denique, si quid obstaret quominus meruisset Christus per actum a charitate elicitum, maxime quia hic actus in Christo non fuisset liber, quippe omnes aliae conditiones ad meritum requisitae isti actui charitatis non desunt: sed nec ipsi deest libertas necessaria, quippe cum liberrime Christus sese determinaret ad id omne exequendum et praestandum, quod maxime cedebat in Dei gloriam et in proximi utilitatem: igitur Christus Dominus revera mereri potuit per actus charitatis immediate tendentes in proximum, et mediate in Deum.

Secunda pars etiam est evidens, nempe quod Christus meruerit per actus charitatis etiam in Deum immediate terminatos: siquidem Christus ut viator Deum cognoscere potuit, et revera cognovit per scientiam infusam, et consequenter potuit ipsum amare amore correspondente isti scientiae: sed amor isti scientiae correspondens revera erat meritorius: igitur potuit Christus mereri per actum charitatis immediate. Maior constat ex dictis agendo de scientia Dei. Sequela etiam illius patet: voluntas enim tunc potest amore in id omne, quod sibi ab intellectu representatur amabile: ergo cum Deus per scientiam infusam representatus fuerit animae Christi, ut obiectum summe bonum et amabile, haud dubium est, quod anima Christi in ipsum tendere potuit actu amoris correspondentis isti scientiae infusae. Minor etiam apparet vera: siquidem actus ille meritorius est, qui habet omnes conditiones ad meritum desiderandas: at actus amoris Dei elicitus ab anima Christi, quatenus illa per scientiam infusam cognoscit Deum summe amabilem, habet omnes conditiones ad meritum: est siquidem actus viatoris, liber, honestus, et Deo gratus: igitur est revera meritorius.

Tertia denique pars probatur a Doctore n. 9. nempe, quod Christus etiam meruerit per amorem beatificum:

Quia, inquit, omnis actus acceptatus a Deo, tamquam actus bonus et laudabilis, pro quo Deus velit aliquid retribuere illi, cuius actum acceptat, vel alteri, pro quo fit, est meritorius: huiusmodi est omnis actus Christi secundum naturam humanam, etiam actus beatificus, quo secundum portionem superiorem fruitur Deo, quia persona illa non secundum omnem conditionem sui fuit simpliciter in termino; ideo potuit Deus omnem actum creatum illius personae acceptare tamquam dignum aliquo bono pro eo retribuendo illi personae, si indiguisset, vel alteri, scilicet nobis, pro quibus meruit. Et hoc tenendo, oportet dicere, quod si actus beatificus secundum portionem superiorem Christi fuit meritorius, quod non includit contradictionem, actum beatificum Michaelis, vel alterius Beati, posse acceptari tamquam aliquid dignum retributione, quod retributum daretur propter meritum, puta Michaeli daretur aliquid propter actum meritorium custodiae, quam exercet circa me: contradictio, dico, non esset; tamen de facto Deus non sic acceptat actum illum, quia persona illa est totaliter extra statum merendi secundum totum subiectum; non sic Christus; sed secundum aliquid fuit in statu viatoris, et propter hoc omnis actus eius creatus acceptus erat, et meritorius illis, pro quibus offerebatur Deo.

Dices: Secundum illam portionem Christus non potuit mereri, secundum quam erat extra statum viae: at erat extra statum viae penes portionem superiorem, et per actus beatificos: igitur sic mereri non potuit. — Respondet Doctor, quod sicut meritum non consistit tantum in ipso actu elicito, sed aliquo modo in conditionibus personae elicientis, sic acceptio divina non solum respicit actum, sed conditiones accidentales personae merentis; unde licet portio superior, et actus ille fruitionis fuerit extra statum viae, nihilominus ratione totius Christi elicientis actum meritorium, fuit aliqua congruitas acceptandi actum fruitionis illius tamquam meritorium, qualis congruitas non est in aliis Beatis, qui sunt omnino extra statum viae; licet tamen absolute loquendo nulla videatur repugnantia, quin actus beatitudinis alterius Beati acceptari etiam possit tamquam meritorium, et dignus aliqua retributione, quomodo v. gr. potest Deus acceptare actum custodiae, quam Angelus custos exercet circa me tamquam meritorium, et dignum retributionis.

Dices 2: Actus meritorius debet esse liber; sed actus amoris beatifici non est liber: igitur, etc. — Negat minorem Doctor in 1. dist. 1. qu. 1. cuius contrarium probat: quia diversa approximatio alicuius passi ad agens, vel potentiae ad obiectum, non facit necessitatem, aut non necessitatem, sed dumtaxat reddit actum intensiorem, vel minus intensum: at diligere Deum in via, et in patria differunt solummodo penes diversam approximationem unius eiusdem potentiae ad idem obiectum: ergo ista approximatio non causabit necessitatem, si prius nulla fuerit necessitas, sed tantum intensiorem, aut minus intensum actum; proindeque dilectio Dei in patria in eo tantum distinguitur a dilectione Dei in via, quod illa est intensior ista, non autem magis aut minus necessaria. Concludendum igitur cum Doctore n. 10. quod amor beatificus Christi fuerit liber et meritorius in quantum tendit in ipsum Deum immediate, et in quantum terminatur ad creaturas relucentes et intuitive cognitas in Verbo. Unde concludit ibidem, quod Christus simpliciter potuit mereri; primo per actus potentiae sensitivae imperatos a voluntate: secundo per actum amoris beatifici, ut tendit in ipsum Deum: tertio per eumdem actum, ut tendit in creaturas propter Deum.

Dices 3: Actus ille non est liber, cuius dari nequit actus oppositus: sed actui beatifico amoris Dei non potest dari actus oppositus, nempe actus odii circa Deum intuitive cognitum: ergo actus amoris Dei intuitive cogniti non est liber. Maior videtur vera, siquidem ut actus sit liber potentia debet esse indifferens, ut possit actum contrarium et oppositum exercere circa idem obiectum. Minor vero probatur: in Deo intuitive cognito nulla apparet ratio mali: ergo nec ullum esse potest motivum odii. — Distinguo maiorem: ut voluntas sit libera libertate contrarietatis, debet posse elicere actum oppositum isti, quem elicit, concedo: ut sit libera libertate contradictionis, nego: nam ad hanc libertatem non est necesse, quod voluntas possit elicere actum contrarium, sed satis est, quod possit suspendere actum suum circa obiectum propositum. Voluntas autem Christi secundum se physice spectata suspendere potest actum suum circa obiectum beatificum, licet ratione manutentiae et obiecti extrinsece allicientis et determinantius ad sui amorem non possit moraliter istum amoris actum suspendere. Unde distincta minore, neganda est consequentiam.

Conclusio tertia. — Christus meruit per actus quibus observavit praecepta sibi imposita, maxime quia pro illo instanti quo servabat praeceptum simpliciter quantum ad potentiam physicam poterat illud non observare, licet id moraliter non posset.

Probatur primo: Quia meruit per obedientiam: sed obedientia supponit praeceptum: igitur, etc. Minor patet. Maior probatur ex Apostolo ad Romanos 5. Sicut per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, ita per unius obedientiam iusti constituentur multi. Et Philipp. 2. Factus obediens usque ad mortem, etc.

Probatur secundo: Si Christus non meruisset per observantiam praeceptorum, maxime quia in illis non fuisset liber: sed habebat sufficientem libertatem ad meritum: igitur, etc. Maior patet: siquidem conveniunt omnes, observantiam praecepti habere alias conditiones ad meritum requisitas, quippe cum sit actus moraliter bonus, Deo gratus, in eum ordinatus, et a Christo ut viatore elicitus. Minor vero, in qua est difficultas, probatur: ratio praecepti secundum se precise spectata non aufert libertatem actum exercendi: igitur Christus libere potuit praeceptum implere. Consequentia patet. Antecedens probatur: libertas dumtaxat tollitur per necessitatem ipsi actui impositam, seu eo ipso tantum, quo actus exercetur necessario, quia libertas voluntatis opponitur proprie necessitati, quippe voluntas non solum libera est a coactione, sed etiam a necessitate: atqui ratio praecepti, ut sic, non efficit ut actus exerceatur necessario a voluntate: igitur nec a tali actu aufert rationem liberi. Minor constat, quia nos ipsi libere observamus praecepta, et consequenter ratio praecepti non efficit quominus actus praeceptus libere exerceatur.

Nec est quod dicas disparem esse conditionem Christi a nostra, quod ideirco libere dicamur observare praecepta, quia possumus ea ommittere peccando. Christus autem cum esset impeccabilis non potuit praecepta sibi praescripta non observare. Haec, inquam, responsio non solvit vim argumenti, nam confirmati in gratia non possunt peccare, et nihilominus libere observant praecepta, et per illam observantiam merentur, ut constat tum de beatissima Virgine, tum de Apostolis, qui dum erant viatores post acceptam Spiritus Sancti plenitudinem non poterant peccare, tamen revera merebantur: ergo licet anima Christi sit impeccabilis, non desiit tamen cum esset adhuc in statu mortali mereri per liberam observantiam praeceptorum.

Deinde haec duo, non posse libere admittere omissionem praecepti, et non posse committere uliquid contra praeceptum, valde distinguuntur ab hac tertia propositione. Habere necessario actum voluntatis exequendi praeceptum: neque ex duabus prioribus propositionibus tertia potest inferri. Duo quippe priora compatiuntur secum libertatem; tertium vero non ita: atqui voluntas animae Christi ratione suae impeccabilitatis habuit tantum duo priora, ratione vero praecepti sibi impositi non habuit tertium: ergo libere, et non necessario potuit implere id quod praeceptum erat. Maior constat: quia posse velle malum non spectat ad libertatem: duae autem illae priores propositiones tantum denotant summam rectitudinem voluntatis in operante, quae apprime concordat cum libertate in operando: tertia vero propositio tollit omnino libertatem, siquidem non potest intelligi libertas cum actu necessario volendi. Minor vero quoad priorem partem satis constat ex se. Probatur vero quoad posteriorem: praeceptum impositum voluntati Christi eo modo se habuit ex parte sui ad illam voluntatem, quomodo praecepta Dei sese habent ad nostras voluntates, quia non potest explicari quid praeceptum Christo praescriptum peculiare habuerit, quatenus praeceptum erat, quod praescripta nobis praecepta non habeant: sed praecepta nobis praescripta ita se habent ad nostras voluntates, ut illae nihilominus habent actum liberum, ac non necessarium volendi executionem illius quod praeceptum est, nec ex vi praecepti accipiunt aliquid quo determinentur ad necessario exercendum actum praecepti: igitur et Christi voluntas etiam posito praecepto habuit actum liberum, nec virtute illius determinabatur ad illud necessario observandum.

Confirmatur. Si quid necessario determinasset Christum ad observanda praecepta sibi divinitus praescripta, maxime visio, et amor beatificus: sed illa non sic eum determinabant quin physice loquendo posset illa praecepta non observare si voluisset: ergo eis nonstantibus liber erat in observantia praeceptorum. Minor probatur: visio beatifica non determinat ad actum nisi mediante amore: amor autem non determinat nisi quatenus ipse existit: sed actus amoris non ita debet necessario esse quin voluntas eum possit non elicere, alias actus ille amoris non esset liber, nec consequenter actus amoris beatifici in Christo fuisset meritorius, cuius contrarium supra probatum est: ergo si ille actus amoris beatifici non sit ita necessarius quin voluntas possit ab eo cessare, saltem physice, nec etiam ita necessario determinabit voluntatem ad observanda praecepta, quin illa physice ab illa observatione possit averti. Adde quod non possit assignari ulla ratio, ob quam voluntas, quae est potentia essentialiter libera, ita determinari possit ab aliquo obiecto quomodocumque intentionaliter proposito ad amorem producendum, quin physice possit actum illum amoris non elicere, licet ita determinetur, et alliciatur ab obiecto, ut ab eius amore cessare non possit: ergo physice non determinatur necessario ad illum amorem: igitur physice potest ab eo cessare, et consequenter per eum non necessitatur voluntas ad servanda praecepta.

Dices. Libertas physica non sufficit ut alicui praeceptum debite praescribatur, nec ut ille censeatur laude et praemio dignus cum illud implet: ergo si Christus tantum habuit libertatem physicam respectu praecepti implendi, non potuit mereri per observantiam illius. Probatur antecedens, quia quando aliquis est moraliter determinatus ad actum, licet physice posset ipsum non habere, superflue praeciperetur ipsi talis actus, nec in eliciendo illum actum sibi compararet quidpiam laudis; nam inepte quis prohiberet alicui ne interficeret integrum exercitum hominum sibi adversantium, nec multum foret ipsi laudabile tali praecepto obtemperare, quia licet ad id habeat potentiam physicam, non tamen habet potentiam moralem: ergo si observantia praecepti non sit etiam in potestate morali observantis, nil laudis et meriti exinde poterit consciscere. Patet consequentia. Probatur antecedens: nam licet esset bonum non interficere omnes homines, licet etiam sit in potentia physica unius hominis illos interficere, tamen is non dicitur libere non interficere illos omnes, nec ipsi vertitur in laudem, quod eos non interficiat, quia id moraliter est ipsi impossibile: ergo si sit moraliter impossibile, ut Christus Deum amando amore beatifico non observet eius praecepta, illa observatio non potest ipsi esse meritoria. — Nego antecedens. Potest enim aliquid praecipi ad quod quis moraliter determinatur, quia quamvis praeceptum non deserviat ad determinandam, nec etiam ad ponendam substantiam actus, tamen posset imponi ut actus laudabilis, qui alias imponeretur, haberet etiam bonitatem, et meritum obedientiae; sic v. g. praecipi potest, ut qui ex devotione ieiunat diebus Veneris, etiam iis diebus ieiunet ex praecepto, quia quamvis praeceptum istud non determinet hominem cui imponitur ad substantiam ieiunii, quod iam aliunde implere erat paratus, attamen ipsum determinat ut illud observet ex motivo et virtute obedientiae. Ad probationem antecedentis, nego paritatem illam de interfectione, quia illa interfectio non est in potentia etiam physica voluntatis; dependet enim a viribus corporis, quae ex se non sufficient ad interfectionem exercitus, quamvis voluntas ad illam interfectionem sese determinaret; unde illa non interfectio non vertitur in laudem ipsius voluntatis, non quod ad id voluntas non habeat potentiam moralem, sed quia non sola voluntas concurrere debet ad illam interfectionem, siquidem ad id etiam debent conferre aliae facultates, quae ad id praestandum voluntati non subordinantur: igitur illud exemplum non quadrat. Quamvis igitur Christus per amorem beatificum sit determinatus moraliter ad implendum id omne quod sibi praecipitur a Deo; non minus tamen haec utiliter ei praecipiuntur, quia si non praeciperentur, amor beatificus ad id non determinaret; ideo enim determinat, quia omissio illorum actuum esset peccaminosa: peccatum autem est incompatibile cum amore Dei super omnia: sed illa omissio non esset peccaminosa nisi actus praeciperentur: ergo quamvis Christus a Deo sit determinatus moraliter, nihilominus recte et utiliter illi actus fuerunt a Deo praecepti.

Instabis. Si Christus dumtaxat habuit libertatem physicam ad non observanda praecepta, sequitur quod non maiorem habuerit libertatem ad non observantiam praeceptorum, quam ad cessandum ab amore beatifico, et consequenter quod non plus meruerit subeundo mortem sibi praescriptam, quam meruerit amando Deum amore beatifico: at non videtur esse valde laudabile, nec meritorium, quod Christus videns Deum clare et intuitive ipsum diligat, quamvis physice posset non diligere: ergo si ad observationem praeceptorum Christus non habuit aliam libertatem, quam physicam ad observanda praecepta, non videtur in illa observatione multum meruisse. — Respondeo, rationem maioris laudis et meriti fuisse in morte Christi, et in observatione aliorum praeceptorum, quam in amore beatifico, quia licet determinatus fuerit ad ipsam acceptandam moraliter ex suppositione amoris beatifici, et praecepti, tamen revera mors erat illi valde difficilis et acerba, nec eam de facto subire potuit nisi cum maximo dolore et summa tristitia: unde propter difficultatem maximam quam annexam habebat mors subeunda, valde fuit ipsi laudabile, et magnum praemium meritus est illam subeundo.

Dices 2: Christus non potuit non elicere actus a Patre praeceptos, neque non acceptare mortem: ergo in illis non erat liber libertate eleetionis. Probatur antecedens, quia non poterat peccare: peccasset autem non acceptando id, quod Pater aeternus praeceperat. — Respondeo negando antecedens, quamvis enim Christus peccare non posset, ideoque nec transgredi mandatum Patris; sic tamen ipsi mandato obtemperabat, ut illo eodem tempore, quo actus praeceptos facebat, posset ipsos non facere, si humana eius voluntas secundum se, et secundum modum operandi, quem in illo statu habebat, consideretur. Et quemadmodum Angeli beati liberi libertate electionis mandata divina exequuntur, neque tamen possunt ea transgredi, et peccare, ita Christus libere libertate electionis mandata Patris sui servabat, etiamsi peccare non posset.

Instabis. Supposito praecepto Christus non erat indifferens ad eligendos actus praeceptos; et ad acceptandam mortem. — Respondeo: Non erat indifferens supposito praecepto, indifferentia ex parte actus, concedo: indifferentia ex parte potentiae, nego. Sic, supposita determinatione ultimi iudicii rationis, non est indifferens voluntas ad eligendum hoc, vel illud medium, indifferentia ex parte actus, quia necessarie actus voluntatis sequitur iudicium ultimum rationis; est tamen indifferens ex parte potentiae, quia voluntas secundum se est indifferens ad hoc, vel illud medium: sic supposita praeemotione gratiae elicacis, non est voluntas indifferens ad agendum vel non agendum, indifferentia ex parte actus, sed est indifferens ex parte potentiae.

Instabis. Supposito praecepto non potest non servare illud. — Respondeo: Non potest non servare illud in sensu composito, concedo: in sensu diviso, nego: hoc est, duo haec componi simul non possunt, praeceptum v. gr. de morte subeunda, et nolle mori, in Christo; simpliciter tamen si et mors, et Christi voluntas secundum se spectentur, eodem praecepto stante retinebat liberam facultatem non moriendi, et poterat non mori: nam praeceptum Patris nihil operabatur in Christi voluntate, quod eius libertatem impediret, sed eam aeque liberam quoad actus electionis relinquebat, atque si non fuisset datum.

Corollarium. — Ex dictis sequitur non esse probandos illos omnes in tertio Notabili modos conciliandi impeccabilitatem Christi cum eius libertate in servandis sibi praescriptis mandatis, nec verisimiles apparere praefatas sententias. Non quidem prima, quae contendit nullum praeceptum stricte et proprie dictum fuisse impositum Christo ut homini, sed dumtaxat insinuatam fuisse ipsi divinam voluntatem quae non induit obligationem rem exequendi, ita quod eius omissio sit peccatum. Non, inquam, probatur, quia revera ex Scriptura sacra constat Christo a Patre fuisse impositum praeceptum moriendi, nam Ioan. 10. Hoc mandatum accepi a Patre meo, scilicet ponendi animam meam: et sicut mandatum dedit mihi Pater sic facio, et 15. Sicut et ego Patris mei praecepta servavi: qua omnia aperte significant Christo imposita fuisse praecepta proprie dicta, siquidem Scripturae sacrae verba debent accipi secundum propriam eorum significationem, quando nulla inde sequitur repugnantia nec indecentia: nulla autem apparet ex eo quod Christo fuerit impositum praeceptum proprie dictum, quia, ut constat ex dictis, non minus fuit liber in observandis illis praeceptis, quam si essent praecepta in latiori significatione usurpata. Deinde, certum est Christum Dominum ut hominem fuisse subditum praeceptis legis naturae; nam legis naturae nomine nihil aliud intelligitur quam dictamen rationis naturalis, quam Deus Conditor una cum natura inseruit mentibus hominum, quae ordinantur ad aliquid faciendum, vel non faciendum, quare quicumque est verus homo, ille naturali lege tenetur: ergo Christus tenebatur ad servanda illa praecepta: igitur vel meruit per observantiam illorum praeceptorum, et sic etiam mereri potuit per observata praecepta positiva: vel non meruit, quod videtur absurdum, quippe cum observantia praeceptorum iuris naturalis in Christo habet id omne quod requiritur ad rationem meriti. Denique, proprium obiectum obedientiae est praeceptum: at Christus revera meruit per obedientiam, ut constat ex illo ad Rom. 5. Sicut per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, ita per unius obedientiam iusti constituentur multi, quibus verbis S. Apostolus comparat obedientiam Christi cum inobedientia Adami, ut significet, quod quemadmodum Adamus fuit inobediens praecepto Dei proprie dicto, ita obedientia Christi innotuit in subiectione sua ad praeceptum stricte et proprie dictum.

Secunda etiam sententia asserens Christum ideirco libere observasse praecepta sibi praescripta, quia licet praesupposito praecepto de morte subeunda non potuit non mori, eo quod haec moriendi necessitas non fuerit antecedens, sed consequens libertatem Christi, quippe praeceptum illud impositum fuerit dependenter ab eius acceptatione. Hic, inquam, modus non probatur primo, quia nullum habet fundamentum in Scriptura, quae tantum abest ut significet praeceptum istud non fuisse impositum Christo Domino nisi dependenter a libera eius acceptatione, quin potius docet praecessisse praeceptum, et subsecutam fuisse acceptationem Christi, ut legimus Psal. 39. ubi Propheta in persona Christi dicit: In capite libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem tuam: Deus meus volui, et legem tuam in medio cordis mei. Nec isti sententiae favent illi textus Isaiae 53. Obatus est quia ipse voluit. Et Ioan. 10. Nemo tollit animam meam a me, sed ego pono eam a me ipso: significant enim tantum quod Christus non invitus, sed lubens ac volens mortem passus fuerit. Deinde, obedientia Christi debuit esse perfectissima: at ea perfectior est obedientia quo praeceptum minus dependet a subditi voluntate: ergo obedientia Christi magis pendere debuit a voluntate Dei ordinantis et praecipientis mortem, quam a voluntate Christi illud praeceptum sibi imponi exoptantis. Denique, haec sententia non habet locum in praeceptis legis naturae quibus independenter a libera eius acceptatione Christus tenebatur: sed tam concilianda est Christi libertas cum summa eius impeccabilitate circa observantiam praeceptorum iuris naturae, quam circa observantiam aliorum praeceptorum legis positivae: igitur hic modus conciliandi minus est conveniens.

Non probatur etiam tertius modus affirmans Christum libere impleisse mandatum moriendi, eo quod antequam instaret tempus illud praeceptum implendi poterat Christus petere, et impetrare a Patre eius dispensationem: non probatur, inquam, tum quia non videtur facile dispensari potuisse cum Christo circa praecepta legis naturae, quibus tenebatur: ergo neque potuit de iis petere a Patre dispensationem. Tum quia posset Deus in aliquo instanti praecipere ut aliquid faceret: sed in eo instanti non posset tolli praeceptum, quia alias sequeretur quod praeceptum esset et non esset in eodem instanti: ergo necesse est quod observantia praecepti alio modo concilietur cum impeccabilitate quam per hoc quod possit petere dispensationem. Tum quia quamvis Christus non habuerit praeceptum de non petenda efficaciter dispensatione praecepti moriendi pro salute generis humani, habebat tamen de illa non petenda consilium, quippe cum mors illa cedere debebat in Dei gloriam et hominum salutem: sed Christus non habebat potentiam ad transgredienda praecepta, sed etiam illi repugnabat non amplecti Dei consilia, quia ipsi repugnabat non solum peccatum ratione suae sanctitatis, sed etiam qualibet moralis imperfectio, quae contrahitur per omissionem consilii: igitur hic conciliandi modus non videtur etiam idoneus.

Quarta sententia etiam improbatur primo, quia Scriptura sacra insinuat mortem Christi fuisse praeceptam non solum quantum ad substantiam, sed etiam quantum ad circumstantias temporis et motivi. Temporis, inquam, ut colligitur ex Luca 12. ubi Christus ait: Baptismo autem habeo baptizari, et quomodo coarctor usque dum perficiatur! quibus verbis Christus Dominus significat tempus suae mortis fuisse determinatum a Patre, et se angi ex mora, et dilatione istius temporis: et capite 22. Filius hominis, secundum id quod definitum est, vadit: et Ioannis 17. Sciens Iesus quia venit hora eius ut transeat ex hoc mundo ad Patrem. Similiter significat alias circumstantias sibi praeceptas fuisse, maxime circumstantiam loci, Lucae 13. Non capit prophetam perire extra Hierusalem: circumstantiam modi supplicii, Ioannis 3. Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, etc. Similiter praeceptum fuit illi modum obedientiae, ut patet ex illo ad Philippenses 2. Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem. Praeceptum etiam fuit motivum charitatis: hinc Ioannis 14. Ut cognoscat mundus quia diligam Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio.

Secundo, ex illa sententia sequeretur Christum non meruisse nostram redemptionem per satisfactionem mortis, et ex eo precise quod mortuus est, sed solum ex eo quod tali affectu, vel motivo mortem sustinuerit: sed hoc repugnat Scripturae; dicitur enim Isaias 53. Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longevum: quibus verbis premium redemptionis hominum tribuitur non circumstantiis, sed morti ipsi: igitur, etc. Secundo patet, nam ea ratione actus est meritorius qua est liber: ergo si tantum sic liber penes motivum, et circumstantias, non autem quantum ad substantiam, consequens est quod mors Christi secundum se non sit libera. — Denique, cum Christus beatifica sua visione aeternam Dei voluntatem in eiusdem unitate cognoverit, vidit non tantum in ipsa quoad genus, et substantiam mortis, sed etiam vidit motiva secundum quae lex aeterna postulabat ut illam mortem pateretur, et omnes circumstantias mortis istius: nam quod scribit S. Augustinus, lib. 13. c. 15. De Angelis beatis, illud ipsum habere potest in hominibus, maxime vero in Christo comprehensore: Videat, inquit, faciens tam semper, et desinet si valebit.

Temporum quid velit aeterna voluntas tua; legunt, eligunt, et diligunt, semper legunt, et numquam praeterit quod legunt: eligendo enim, et diligendo legunt ipsam immutabilitatem consilii tui. igitur Christus, ut comprehensor, non solum novit substantiam suae mortis, sed etiam circumstantias aeterna Dei lege definitas et ordinatas: lex autem aeterna nihil aliud est, ut docet S. Augustinus, lib. 1. De Libero Arbitrio, c. 6. nisi summa ratio in Deo existens, cui semper est obtemperandum. Igitur si Christus non fuit liber quantum ad substantiam mortis, quia illa erat praecepta, etiam non fuisset liber quantum ad circumstantias, et motiva, quae a Deo erant definita.

Denique ultima sententia est improbanda, nempe quod Christus potuerit recusare mortem in sensu diviso, licet ipsam recusare non potuerit in sensu composito, et ut praeepta erat. Improbatur, inquam, tum quia non movetur praesens controversia de morte ut mors est, sed de morte ut praecepta est: igitur si Christus non fuit liber circa mortem ut praeceptam, dici non potest libere et meritorie mortuus: tum quia Christum posse recusare mortem in sensu diviso, est ipsum potuisse velle non mori, cum tamen sciret mortem esse subeundam: at Christus non potuit habere istud velle subsistente illius impeccabilitate. Probatur. Posse nolle mortem praeceptam in sensu diviso est velle illam seiungere a praecepto: sed Christus non potuit habere volitionem seiungendi suam mortem a praecepto Dei, alias habuisset volitionem oppositam volitioni divinae: igitur Christus non potuit nolle mortem praeceptam in sensu diviso.

Nec valet reponere cum Goneto, divisibilitatem, seu volitionem separationis mortis a praecepto non esse positivam, sed praecisivam, quia divisio positiva negationis mortis a praecepto petit ablationem praecepti, praecisiva autem non ita. — Haec, inquam, responsio potius effugium est, quam legitima difficultatis explanatio: enimvero Christus positive meruit cum implevit praecepta: ergo positive habuit libertatem ea implendi: at libertas positiva implendi praecepta supponit, aut importat potentiam positivam ea implendi, vel non implendi; ad libertatem enim indifferentiae requiritur potentia ad agendum, vel non agendum: igitur si Christus potuit habere nolitionem mortis praeceptae, oportuit quod eam habuerit, non solum praecisive, sed etiam positive; ita quod illius voluntas positive potuerit nolle coniungere mortem cum praecepto: hoc est velle eam positive a praecepto dividere: igitur, etc.

Certum esse Christum ab instanti suae conceptionis habuisse gratiam habitualem, qua sanctificabatur formaliter, necnon et gloriam essentialem animae, nempe Dei fruitionem per visionem illius intuitivam, et amorem beatificum. Certum pariter, quod si assumpsisset naturam humanam tali gratia habitualem, et gloria essentiali destitutam, utramque mereri potuisset, per bonos actus supernaturales, et cum auxilio supernaturali elicitos; siquidem nulla ex conditionibus ad meritum requisitis istis actibus deficeret. Unde soTum superest hic examinandum, an Christus per opera subsequentia gratiam habitualem, et gloriam essentialem meruerit, aut saltem de potentia absoluta mereri potuerit: siquidem meritum non debet necessario praecedere praemium, praecessione saltem temporis, quia aut meritum comparatur ad praemium, aut comparatur ad Deum conferentem praemium: sed ex neutro capite desideratur praecessio temporis respectu praemii. Et quidem, quod non ex primo capite, patet, quia in illis, qui quotidie merentur augmentum gratiae, est simul meritum, et praemium; eodem enim instanti, quo merentur, Deus infundit augmentum gratiae. Non etiam ex secundo capite, quia nulla videtur repugnantia, quin eodem instanti, in quo est meritum, Deus acceptet illud in praemium aliquod, cum sit omnipotens, si aliunde non repugnet. Praeterea quotiescumque via aliqua ad terminum est instantanea, potest simul esse terminus, et via, nec est ulla repugnantia, ut patet in generatione: at vero meritum est instans, et est quasi via ad praemium tamquam ad proprium terminum; ergo non repugnat talem terminum poni tempore cum tali via; nec ex parte termini, et viae, nec ex parte Dei conferentis talem terminum. Praeterea non videtur aliunde esse, puta ex aliquo extrinseco; nam si qua esset repugnantia, maxime quia ille qui elicit praemium est in statu repugnante statui possessionis termini, sicut v. g. Petrus viator, ut sic, non statim consequitur praemium, atque meretur, quia meretur per fidem, vel per alias virtutes spectantes ad statum viatoris repugnantis statui praemii beatifici. In proposito nostro vero non poterat adesse haec repugnantia, quia Christus mereri poterat per virtutes, quae non habent repugnantiam cum statu beatifico.

Notanda 2. Certum esse Christum non sibi tantum, sed etiam aliis meruisse; quippe gerebat munus et officium mystici capitis Ecclesiae, cuius erat vitam spiritualem membris influere, sicut enim in corpore naturali caput sentit sibi et omnibus membris; ita in corpore mystico Ecclesiae Christus non solum sibi, sed etiam suis membris vitam, motum, et sensum spiritualem procurare debuit. Hinc oritur difficultas, an Christus aliquid etiam Angelis. Cum vero homines alii sint fideles, inter fideles alii Christum praecesserint, alii subsecuti sint, quaeritur quid istis omnibus Christus meruerit, an videlicet eis suis meritis obtinuerit, non solum primam gratiam sanctificantem, liberationem a culpa, et ianuae caelestis reserationem, sed etiam praedestinationem ipsam, sumptam tam pro electione aeterna ad gloriam, quam pro debita ordinatione mediorum ad illam consequendam.

Notanda 3. Inter varios Calvini errores hoc unum praecipuum fuisse, quod ut docet lib. 2. Institut., cap. 17. § 6. Christus Dominus nil sibi meruerit, nec gloriam corporis, nec nominis exaltationem, sed omnia sua merita ad nos ordinaverit, omneque praemium illis correspondens nobis contulerit. Quocirca acriter insectatur scholasticos Doctores, et cos inanis curiositatis, et damnandi temeritatis arguit, quod doceant Christum non solum nobis, sed etiam sibi aliquid meruisse. Verum quam impium, quamque divinis Scripturis adversum sit hoc haereticum dogma, infra patebit.

Conclusio prima. — Christus de facto sibi non meruit, imo nec de potentia ordinaria mereri potuit gratiam sanctificantem, et gloriam animae; quamvis de potentia ultraordinaria utramque mereri potuerit. Haec Conclusio tribus partibus constat, quarum prima est non solum Alensis. 3. p. q. 17. memb. 3. art. 1., S. Thomae ibidem q. 19. art. 3., S. Bonaventurae in 3. d. 19. a. 2., sed etiam Subtilis Doctoris ibidem n. 12., ubi ait: Dico quod non meruit sibi fruitionem: quia si sic, aut operatione elicita circa ea quae sunt ad finem, aut circa ipsum finem. Non primo modo, quia primum actum habuit circa finem, fruendo prius scilicet, quam alium quem actum haberet circa aliquid quod est ad finem. Et si meritum fuit circa aliquid, vel aliqua obiecta visa in Verbo, ut dictum est secundum viam praecedentem, vel circa matrem, vel circa electos multos volendo eis beatitudinem: naturaliter tamen praecessit operatio circa ipsum finem, scilicet Trinitatem, vel essentiam in Trinitate: nec actu fruitionis, qua fruitur Trinitate, meruit eandem fruitionem, quia hoc non esset aliud dicere, quam meruit fruitionem, quin habuit fruitionem: vel meruit, quia Deus dedit actum: quod nihil est dicere, quia nullus actus est meritorius sui ipsius, licet possit esse alterius: igitur Deus liberaliter, sine aliquo merito praecedente, ultima fini, et ita non meruit sibi fruitionem. Unde Augustinus 13. De Trinitate, cap. 19. dicit quod summa gratia est quod homo in unitate personae est Deo coniunctus: et quamvis loquantur de gratia unionis, idest gratuita Dei voluntate uniente, tamen ad unionem istam concomitanter sequitur gratia fruitionis de tanto, ideo fuit summa gratia sine meritis praecedentibus, ut Doctor. Quia significat Christum non potuisse mereri illam fruitionem, nisi per aliquem actum meritorium, qui versaretur vel circa Deum, vel circa aliquam creaturam, et per ipsammet fruitionem: sed neutrum ex iis potest affirmari. Non primum, quia nullum actum habuit, quo mereri posset priorem instanti fruitione. Non secundo credibile quin ipsius anima non potuit occupari circa creaturam per aliquem actum antecedentem ipsam fruitionem, siquidem creaturas nosse non potuit in illo primo instanti nisi in Verbo, et consequenter prius fruebatur Verbo saltem prioritate naturae, quam videret ullam creaturam in Verbo repraesentatam. Non denique tertium, alias diceretur meruisse ipsam fruitionem, quia habuit fruitionem, quod certe ridiculum esset: nullus enim actus est meritorius sui ipsius, licet possit esse meritorius alterius.

Idem dicendum de gratia habituali sanctificante, quam non potuit illam mereri per actus ab ipsa procedentes: sed omnis actus meritorius Christi est a gratia habituali: igitur non potuit ipsam mereri. Maior constat: nam principium meriti de lege ordinaria non potest esse praemium operum procedentium ab ipso. Maior etiam est evidens, quia Christus mereri debuit per actus connaturaliter meritorios. Siquidem cogitare debemus actus Christi fuisse elicitos conformiter ad suam naturam, nisi aliunde sit revelatum; nulla autem revelatione constat Christum actus supernaturales elicuisse modo connaturali. et ubinde id non debemus asserere: sed modus connaturalis actus meritorii est, quod procedat a gratia habituabili, non vero quod illam praecodat: igitur asserendum est Christum de potentia ordinaria non meruisse suam gratiam sanctificantem.

Obiicit Doctor: Gloriosius est et laudabilius habere praemium per merita, quam sine meritis: sed Christus habuit gratiam et gloriam modo omnium nobilissimo: igitur conveniens fuit, ut illam haberet per merita. — Respondet ibidem distinguendo maiorem: id laudabilius est, quando praemium potest haberi ex meritis, concedit: secus, negat. Et similiter distincta minorem, negat consequentium. Quia, inquit, coniunctio animae Christi cum Deo per actum fruitionis fuit tanta et tam excellens, ut ad ipsam non potuerit concurrere meritum, et nobilius est habere actum, ad quem non potest praecedere meritum ex liberalitate dantis, quam habere actum minus nobilem ex meritis praecedentibus: et videtur hoc rationabile, quia sicut Deus creavit in esse naturae aliquam substantiam, puta naturam Angeli, ad quam creandam non potuit cooperari causalitas causae propier perfectionem talis naturae, ita in genere moris creavit Deus aliquem actum beatificum, ad quem non potest esse actus aliquis meritorius prior; et eiusmodi fuit actus beatificans animae Christi, et hoc propter nobilitatem et excellentiam actus, et modi habendi actum, quia immediate antequam haberet aliquem actum circa ea quae sunt ad finem, habuit actum illum beatificum. Aliam quamdam solutionem satis piam et probabilem affert dicendo, quod propter bonum patriae, et pulchritudinem eius, quae consistit in quadam diversitate debuit aliquis habere beatitudinem sine omni merito, quia dantur ibi alii habentes beatitudinem variis modis per merita. — Ad illam vero obiectionem respondet Seraph. Doctor, quod gloriosius est habere praemium per merita, quam sine meritis, in iis qui uniuntur per conformitatem affectus; quia in istis gratia et gloria est quasi accidentalis per modum acquisitionis, quia isti natura sua nati sunt indifferentes esse boni, et mali; secus autem est de homine assumpto a Verbo, qui non tantum unitus est Deo per conformitatem affectus, sed etiam unione personali: unde non dicitur homo dignus, sed Deus, et ideo gratia ipsi est quodammodo naturalis, quia connaturaliter exigitur ab unione hypostatica, unde multo gloriosius est ei habere gloriam a prima sua creatione, quam habere eam per acquisitionem.

Obiicit 2. Voluntas Christi fuit prior natura, quam fruitio: sed illa prioritas sufficit ad meritum: igitur Christus mereri potuit fruitionem. Deinde, idem actus, ut prior natura seipso, potest mereri seipsum: igitur Christus poterat convenienter mereri fruitionem per ipsam fruitionem. — Negat minorem Doctor, quia ad merendum praemium non sufficit, quod voluntas concipiatur ut prior praemio, quia ipsa non est meritum, sed oportet, quod meritum ipsum saltem natura praecedat praemium. Et secundum negat actum posse considerari ut prius natura seipso, nisi consideratione rationis sine fundamento sufficiente in re; qualis consideratio non sufficit, ut sit meritum respectu sui ipsius; et dicit praeterea, quod si actus esset meritum sui ipsius, idem esset elicere, Deus ideo addit actum pro praemio, quia dedit actum. Adde esse terminis evidens esse, quod licet idem actus posset esse praemium Christo, hoc est datum ipsi ratione connaturalis exigentiae unionis hypostatica, et meritum respectu aliorum praemiorum: non tamen posset esse meritum respectu sui ipsius.

Obiicies 3. Sicut se habet gratia ad gloriam, sic se habet meritum ad praemium: sed Christus habuit gratiam ordinatam ad gloriam: ergo pariter habere debuit meritum ordinatum ad praemium, nempe ad beatitudinem, et fruitionem Dei. — Distinguit maiorem Seraph. Doctor: sic se habent quantum ad conditionem disponendi, concedit: quantum ad suam originem, negat: quia gloria a Deo solo conceditur, meritum vero est actus procedens a libero arbitrio gratia informata. In Christo potuit esse ordo gratiae ad gloriam salvo ordine utriusque ad unionem: sic autem non est de ordine meriti ad praemium, nam meritum dicit ordinationem ad praemium, sicut dispositio, et complementum, et sicut via ad terminum, et ideo necesse est meritum praecedere praemium, vel prioritate temporis, vel naturae; neutro autem modo debuit in Christo praecedere.

Obiicies 4. Angeli sancti habuerunt praemium per merita: sed non minoris fuit excellentiae gratia in Angelis, quam in Christo: ergo Christus etiam debuit habere praemium per merita. — Nego paritatem, quia Angeli in primo instanti suae formationis non habuerunt unionem cum Deo, nisi dumtaxat accidentalem, nempe per gratiam sanctificantem: Christus vero habuit unionem personalem cum Deo a suae formationis instanti, quae personalis unio exigebat non solum gratiam sanctificantem, sed etiam unionem beatificam animae Christi cum Deo per visionem et amorem.

Probatur secunda pars, nempe quod Christus Dominus de potentia [ordinaria] potuit mereri gratiam habitualem, et beatitudinem animae, quam habuit ab initio suae formationis: quia ad rationem meriti sufficit quaedam prioritas naturae inter ipsum meritum et praemium: at quamvis anima Christi ab initio suae formationis, et unionis cum Verbo fuerit donata beatitudine et gratia sanctificante, potuit etiam esse prioritas naturae inter actum meritorium, puta inter actum quemdam charitatis correspondentem scientiae infusae, et ipsam beatitudinem; licet enim de facto primus actus, quem voluntas creata Christi elicuit, fuerit beatificus, nihilominus de potentia absoluta potuit esse alius, quam beatificus, et prior actu beatitico prioritate quadam naturae, quae non impedisset quominus anima illa fuisset beata similitudine temporis, non vero naturae. Et huic sententiae favent maxime illi omnes, qui tenent Christum meruisse de facto, vel saltem mereri potuisse etiam de potentia ordinaria suam beatitudinem, ut sunt Albertus Magnus, De Bassolis, etc. quam quidem sententiam male Recentiores temeritatis arguunt, cum tot graves habeat patronos.

Dices: Repugnat aliquod subiectum esse simul in termino, et moveri ad terminum: sed anima Christi per fruitionem, et beatitudinem est in termino, per meritum vero movetur ad illam beatitudinem tamquam ad suum terminum: igitur repugnat eam esse in primo instanti beatam, et simul illam beatitudinem mereri. Deinde, nullus mereri potest, nisi mediante actu spei de praemio obtinendo: sed spes beatitudinis non potest esse in eodem instanti cum eius fruitione et possessione: igitur implicat Christum in eodem instanti beatum, simul et suam beatitudinem mereri. Denique, nullus potest mereri sine didilectionem Dei, quae per actum intellectus reguletur: sed in illo primo instanti non potuit anima Christi regulari aliqua notitia quae sufficeret, et visio beatifica: dilectio autem simul existens cum visione beata regulari nequit cognitione obscuro fidei, quia cognitio obscura non potest esse simul cum cognitione intuitiva: igitur illa dilectio necessario regulari deberet per notitiam scientiae infusae, vel beatifica. Non potest autem regulari per notitiam intuitivam, quae est posterior scientiae beatificae: igitur necesse est Christi dilectionem regulari per scientiam beatam: at dilectio regulata per scientiam non potest esse meritoria: igitur per illam Christus mereri non potuit. — Respondeo ad primum distinguendo maiorem: subiectum non potest esse simul in termino, et in motu successivo ad terminum, concedo: instantaneo, nego: meritum autem non consistit in motu successivo, sed in actione et mutatione instantanea: idem simul potest esse, et in eodem instanti temporis cum praemio, ut constat de augmento gratiae sanctificantis, quod simul et in eodem instanti est cum merito illius gratiae. Ad secundum dico, maiorem esse veram de lege ordinaria, nempe quod quis mereri non possit beatitudinem absque spe illam consequendi; nihil autem officit, nec ulla potest ostendi repugnantia, quod de potentia Dei absoluta, quis mereri possit absque certa et indubitata fiducia consequendi praemium, ad quod aspirat. Et tertium dico dilectionem illam Christi et in casu fore regulandam per scientiam infusam, quae licet de facto supponat notitiam beatificam, et visionem intuitivam, tamen in illa hypothesi prius gloria supponeretur infundi, quam lumen gloriae, et subinde in eo casu praeexisteret ad visionem Dei intuitivam, et regularet dilectionem animae Christi per quam illam Dei visionem, et fruitionem mereretur.

Conclusio secunda. — Christus revera meruit gloriam sui corporis, et suae nominis exaltationem.

Haec colligitur ex Scriptura sacra, quae illam veritatem aperte significat. Sic Lucae 24. Nonne haec oportuit pati Christum, et ita intrare in gloriam suam? corporis scilicet, nam gloriam animae a primo conceptu habuit. Ascendit, quid est, nisi quia descendit in inferiores partes terrae? ubi ascensus in caelum descensui per humilitatem tribuitur. Item idem propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen, quod est super omne nomen: ut in nomine Iesu omne genu flectatur, etc. Quibus verbis Apostolus (ut ibidem observat sanctus Thomas) commendat praemium humilitatis Christi, per quam meruit sibi exaltationem quantum ad tria: nimirum quantum ad gloriam resurrectionis, ut denotatur per illa verba, propter quod et Deus exaltavit illum: quoad manifestationem suae divinitatis, ut designant verba sequentia, et donavit illi nomen, quod est super omne nomen: et quoad reverentiam totius creaturae, qua debet ipsi honorem rependere, ut significant sequentia verba, ut in nomine Iesu omne genu flectatur,* etc. — Illa autem nominis exaltatio maxime consistit in illis variis testimoniis, quibus attestata est illius divinitas et sanctitas, dum nasceretur, baptizaretur, transfiguraretur, et moreretur. Gloria vero corporis consistit in dotibus gloriosis, quibus illustratum est illius divinum corpus in instanti resurrectionis, necnon et in ipsa resurrectione, quam ipsum promeruisse docet S. Augustinus: quin humiliatus est, propterea Deus exaltavit eum a mortis. Hinc idem tract. 104. in Ioan. Humilitas claritatis est meritum, inquit, claritas est humilitatis praemium: quam utique claritatem Christus a Patre petebat Ioan. 17. his verbis: Ego te clarificavi super terram, opus consummavi, quod dedisti mihi ut faciam, et nunc clarifica me tu, Pater. Confirmatur eadem veritas auctoritate SS. Patrum. Proditt imprimis S. Chrysostomus, qui sic scribit, hom. ad Philip.: Dicimus, an non retrorsum praestitit Christus obedientiam? Propterea eripuit supremum honorem. An non servus factus est? Quapropter Dominus est omnium, et Angelorum et hominum. Succedit S. Virgilius martyr, lib. 5. contra Eutych.: Numquid, ait, et honoribus sublimari, et dignitatis praerogativis augeri natura divina Christi indigebat, ut humilitatis et obedientiae, ac mortis merito sublimium meritorum tenere fastigium, et potestatem caeli et terrae mereretur accipere, tamquam qui antea non habuerit? Legant Apostolum docentem de hoc ipso: Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, etc. His verbis beatus Martyr aperte negat exaltationem, de qua Apostolus loquitur, competere divinae Christi naturae. Deinde humanae datum fuisse tradit, quia humiliatione, obedientia et mortis perpessione istud accipere meruerat. Postea quoque id ipsum aliis Scripturae testimoniis confirmat. Subiicit enim: Et David scribit: De torrente in via bibit, propterea exaltabit caput. De torrente, idest, de fluvio mortis humanae: propterea exaltabit caput, qui mortem gustavit. Et ipse in Evangelio: Propterea, inquit, diligit me Pater meus, quoniam animam meam pono pro fratribus meis. Et paulo post: Persequamur, ait, beatitudinis eius munera passionis eius merito acquisita. Dicit Isaias propheta: Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longaevum, et voluntas Domini in manu eius dirigetur, etc. Tandem concludit: Vide quanta eum ob meritum passionis adepturum propheticus sermo describit. Ex quibus claris et utriusque Testamenti Scripturis certum efficitur, Christum ob meritum passionis suae, gloriam proprii corporis atque nominis sui exaltationem accepisse. His adstipulatur S. Cyrillus scribens lib. De recta in Deum fide, ad Regin. lib. 3. Sent. dist. 18. Ob eam mortem et perpessionem, summae gloriae coronam promeruit. Succeditur S. Fulgentius, lib. 3. ad Eutym., ipsis verbis: Filius Dei non sprevit carnem nostram, id est infimam nostrum suscipere, quia totum hominem venerat liberare: nec potuit infimo nostro infimus fieri, per quem intimum nostrum, in illud nomen quod super omne nomen est, meruit exaltari, ut in nomine Iesu omne genu flectatur, etc. His consentit Rupertus, l. 2. in Habac. ps. 68. dum explicans illa Davidis verba: Dederunt in esurientem me fel: et a Sapientia: Morte turpissima condemnemus eum: sic, inquit, tanta ignominia repletus, passus est, pro gloria, videlicet sciens inde sibi proventurum, ut iam ex ea sederet a dextris virtutis in gloria Dei Patris: nam propter hoc, inquit Apostolus, et Deus exaltavit illum, etc. Plures alias SS. Patrum ea de re sententias adiicerem, sed ne diffusior videar, illae mihi satis superque sufficient ad confutandam Calvini blasphemiam, qui exponens praetata Apostoli verba: Propter quod exaltavit illum, etc. haec scribere non erubuit: Frivolum est quod ex hoc loco sophistae conantur elicere, Christum scilicet primo sibi meritum esse, deinde aliis. Sed progreditur: quis non videat hoc a Satana suggeri, Christum in cruce passum, ut sibi compararet operis sui merito, quod non habebat? Quis negat istos Satanae instinctu reclamare Christum sibi ante gloriam esse promeritum, quam nobis salutem? Haec ille.

Dices: Praemium est excellentius merito, quia Deus remunerat supra condignum: sed charitas Christi superexcedebat glorificationem corporis: ergo opus ex charitate illa procedens dignum erat maiore remuneratione: non ergo ordinabatur ad glorificationem corporis sicut meritum ad praemium. — Respondet Seraph. Doctor, quaest. 2. maiorem esse quidem veram de praemio substantiali, quo Deus remunerat hominem supra condignum, non vero de praemio accidentali, seu inferioris boni, quam sit substantiale; maiorem enim homo potest mereri minus bonum: et ideo illa maior propositio non est universaliter vera. Respondebit secundo ad minorem, posse dici, quod praemium corporis Christi fuit excellentius merito, si fiat comparatio ad statum, et ad opus, per quod meruit; nam status corporis fuit nobilior post glorificationem, quam ante: gloria etiam corporis excedebat labores corporis, quos Christus sustinuit.

Dices 2: Anima Christi fuit donata beatitudine propter unionem ipsius ad Verbum, non autem propter ulla merita: sed illius corpus etiam fuit unitum Verbo: ergo pari ratione donari debuit gloria, et beatitudo absque ullis meritis. — Respondet Seraph. Doctor ibidem, non esse paritatem inter beatitudinem corporis, et animae in Christo, quia cum Christus venisset, ut pro nostris delictis satisfaceret, ad id conveniens erat, ut aliqua eius portio subiaceret poenalitatibus, ut divinae iustitiae satisfacere posset, et nobis gloriam promereri; ad id autem convenientior fuit portio interior, quam superior, ideo conveniens fuit, ut superior portio donaretur beatitudine, inferior vero illam tam sibi, quam nobis promereretur.

Dices 3: Nullus mereri potest quod sibi iure debetur: sed gloria corporis iure debebatur Christo, haec enim naturaliter sequitur ex beatitudine animae: igitur illam Christus non potuit promereri. — Respondet Doctor num. 5. Christum quidem non meruisse simpliciter et directe gloriam sui corporis, sed tantum indirecte, nempe per amotionem impedimenti, quo gloria animae suspendebatur, et prohibebatur, ne redundaret in corpus. Potest dici, inquit, pie sentiendo cum Magistro, et pie glossando, quod quamvis non meruerit directe impassibilitatem utriusque, meruit tamen amotionem impedimenti, propter quod non fuerunt statim, scilicet desitionem miracali prohibentis redundantiam gloriae in portionem interiorem, et in corpus. Quibus Doctor significat Christum meruisse, et obtinuisse a Deo, ne amplius continuaret istud miraculum, quo suspendebatur animae gloria, et prohibebatur, ne redundaret in corpus.

Nec valet dices cum Goneto, et aliis Recentioribus, doctrinam Scoti hac in parte videri minus consentaneam, quia sequeretur inde, quod Christus non meruerit proprie sui corporis gloriam. Istud enim nego ex Doctoris doctrina colligi, non enim negat Doctor Christum non meruisse sui corporis gloriam, sed solum, quod indirecte haec gloria sub meritum ceciderit.

Dices denique: Sola causa adventus Christi in mundum est hominum salus: igitur omne suum meritum in nostram utilitatem impendit, non in sui gloriam. Probat antecedens Calvinus ex illo Ioan. 3. Sic Deus dilexit mundum, ut filium suum unigenitum daret. Ioan. 17. Pro illis sanctifico meipsum. Ad Rom. 8. Proprio filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum.

Respondeo, his omnibus Scripturae textibus significari, quod Christus primo et principaliter intenderit nostram salutem; hoc tamen non obstat, quin minus principaliter et secundario potuerit intendere gloriam sui corporis, suique nominis exaltationem, quod equidem significavit S. Cyrillus lib. 3. Thesaurus cap. 2. qui arguens contra Arianos docentes Christum non esse verum Deum, nec ante incarnationem habuisse nomen supra omne nomen, sed illud suis meritis obtinuisse, illum errorem demonstrat ex eo, quod inde sequeretur Christum magis incarnatum fuisse in sui utilitatem, quam in nostram:

Si enim, inquit, ut ipsi dicunt, exultatus post incarnationem est Filius Dei, et factus sublimis, quod antea non habebat, pro se magis incarnatus esset, quam pro hominibus, sibi enim magis secundum ⟦greek: ζῶν⟧ profuit, quam hominibus: ita non pro nostra salute magis, quam ut ipse exaltaretur, nomenque maximum assequeretur, homo factus esset.

Conclusio tertia. — CHRISTUS NOBIS MERUIT NON SOLAM GRATIAM PRIMAM, ET SECUNDAM, QUIBUS IUSTIFICAMUR, SED ETIAM LIBERATIONEM A CULPA, ET A POENA, NECNON ET APERITIONEM IANUAE COELESTIS, ET INTRODUCTIONEM IN PARADISUM.

Haec Conclusio maxime tribus partibus constat, quarum

Primam significat Apostolus ad Ephes. 1. cum ait: Benedictus Deus, et Pater Domini nostri Iesu Christi, qui benedixit nos omni benedictione spirituali in caelestibus in Christo. In quem locum Ambrosius, Omne donum gratiae in Christo est, et si quis spreto Christo, benedici se putat, errare se sciet. Item 2. Tim. 1. Vocavit nos vocatione sua sancta, quae data est nobis in Christo Iesu. Item Philipp. 1. Vobis donatum est pro Christo non solum, ut in eum credatis, sed etiam pro illo patiamini.

Confirmatur auctoritate Concilii Trident. sess. 6. cap. 5. Declaratur praeterea ipsius iustificationis exordium in adultis, a Deo per Christum Iesum praeventiente eius gratia sumendum esse, hoc est, ut eius vocatio, qua nulli eorum existentibus meritis vocantur. Eadem veritas colligitur ex illo Ioan. 1. De plenitudine eius nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia. Quo in loco, ut observat Chrysostomus ibidem Homil. 13. et Augustinus tract. 3. in Ioan. denotatur omnia bona supernaturalia esse in nobis per Christum. Et sane id colligitur ex illis verbis, gratiam pro gratia. nam secundum phrasim Hebraicam significant omnem gratiam, ut patet ex illo Iob. 2. Pellem pro pelle dabit homo pro anima sua, idest, omnem pellem: ac si diceretur: a primo bono usque ad ultimum, et a minimo usque ad maximum et pretiosissimum, permittet homo se spoliari, ut vitam tueri possit. Inde praeclare Bernardus serm. 13. in Cantica: Quidquid sapientiae, quidquid virtutis habere confidis, Dei virtuti, Dei sapientiae deputa Christo. Et ante initio sermonis dixerat: Origo fontium, et fluminum mare est virtutum, et scientiarum Dominus Iesus Christus. Haec veritas patebit evidentius in Tractatu De gratia, ubi omnem omnino gratiam a Christo in homines derivari demonstrabitur.

Secunda pars etiam apparet ex eodem Apostolo ibidem, ubi ait: Gratificavit nos in dilecto filio suo, in quo habemus redemptionem. Quasi diceret, Deum per Christi meritum non solum nos replevisse omni gratia, sed etiam nos redemisse ab omni culpa, et poena. Hinc toties Scriptura sacra indicat Christum venisse ut redemptorem, et ut nos redimeret ab omni iniquitate. Vide 1. ad Timoth. 2. Christus dicitur dedisse semetipsum redemptionem pro multis.

Tertia denique pars etiam constat: nam, inquit Doctor, quamquam plurimi Patriarchae, virique sanctissimi, ante Christi ascensionem discesserint e vivis, attamen nullus eorum aeterna gloria potiebatur, qua modo donantur parvuli recenter baptizati: quod signum est neminem fuisse potitum caelesti gloria ante Christi ascensionem in caelum.

Conclusio ultima. — CHRISTUS DOMINUS MERUIT ETIAM GRATIAM ET GLORIAM SS. ANGELIS.

Probatur primo ex Apostolo ad Ephes. 1. ubi proposuisse Deus dicitur instaurare omnia in Christo, quae in caelis, et quae in terris sunt in ipso. Item ex epist. ad Coloss. 1. In quo reconciliata omnia per Christum asseruntur, et pacificata per sanguinem Crucis eius, sive quae in terris, sive quae in caelis sunt. Cetera quae a nonnullis afferuntur sacrorum testimonia Librorum non satis diserta videntur.

Suffragantur etiam SS. Patres. In primis S. Augustinus, qui in libro De Consensu Evangelistarum, cap. 35. sic scribit:

Quapropter cum sit ipse Christus sapientia Dei, per quem creata sunt omnia, cumque nullae mentes rationabiles sive angelorum, sive hominum nisi participatione ipsius sapientes fiant, cui per Spiritum sanctum, per quem charitas in cordibus nostris diffunditur, inhreremus, quae Trinitas unus Deus est: consultum est divina Providentia mortalibus, quorum temporalis vita in rebus orientibus et occidentibus nuncupata teneatur, ut eadem ipsa Dei sapientia ad unitatem personae suae homine assumpto, in quo temporaliter nasceretur, viveret, mereretur, resurgeret: congrua saluti nostrae dicenda, faciendo, patiendo, et sustinendo, fieret et deorsum hominibus exemplum redeundi, et eis qui sursum sunt Angelis exemplum manendi.

— Subscribit Fulgentius lib. 2. Ad Trasimundum, cap. 2.

Non alia, inquit, stantem Angelum a ruina potuit custodire, nisi illa, quae lapsum hominem post ruinam potuit reparare. Eadem est in utroque gratia operata: in hoc, ut surgeret: in illo ne caderet: in illo ne vulneraretur: in isto ut sanaretur: ab hoc infirmitatem repulit: illum infirmari non sinit. Huius esca: istius medicina.

— Adstipulatur Gregorius in lib. 2. Reg. cap. 2.

Qui absque dono Unigeniti sanctificationis spiritum habere neminem > poluit, ut dicit, non solum de hominibus, sed etiam de Angelis: quia scriptum est Psalm. 18. Terrae Domini, caeli firmati sunt. Si ergo tam Angeli sanctificatione creduntur in caelis, multo magis de hominibus creditur, qui extra eam sanctificationis gratiam meruire non possunt.

— Ex Graecis Patribus unus afferri potest Cyrillus ex lib. 9. De Adoratione: qui verba illa 1. Ioan. De plenitudine eius nos omnes accepimus, de Christo sic interpretatur:

Christi enim particeps est omnis tam aspectabilis, quam aspectui non subiecta creatura. Scilicet, et Angeli, et Archangeli, et quidquid ultra istos est, aut et ipsi Cherubini, non aliter stant, quam per solum Christum in Spiritu sancto. Sed de Christo ipso, qui Deus est, et de eo, quod ante incarnationem factus est, aperte eloquitur.

— Similiter Hippolytus Portuensis in fragment. 2. quod est in Anastasii Collectaneis, ubi de Incarnatione Verbi sic scribit:

Ideo propterea homo factus est universorum Deus, ut patibili carne potitus, totum nostrum perditum redimeret genus: utque ab impassibili divinitate per carnem mirabilia faciens, ad incorruptam suam et beatam vitam perduceret, deos non uti seduxit illos ordines, qui in caelo sunt, intelligibilium substantiarum, ad immutabilitatem firmeret incarnationis suae mysterio: cuius proprium est omnium hominum recapitulatio.

Suffragatur etiam ratio: nam Angeli tanquam extranei fuerunt adoptati ad gloriam: at non est congruum ut quis adoptetur ad haereditatem filii naturalis, nisi mediante filio naturali, qui est Christus.

Dices: Angeli sunt adepti beatitudinem ante Christum incarnatum: igitur independenter ab eo. — Nego consequentiam: hoc enim beneficium eis contingit eo quod essent immunes a tanto peccato, unde differenda non erat eorum beatitudo: inde tamen non est consequens, quod illam non obtinuerint intuitu meritorum Christi, siquidem Patres Veteris Testamenti, qui Christi incarnationem praecesserunt, plurimis donati sunt gratiis et beneficiis intuitu tantum Christi meritorum: ergo pari ratione Angeli potuerunt obtinere suam beatitudinem dependenter a meritis Christi, quamquam illam ante ipsius incarnationem fuerint adepti.

Omnes quidem Theologos convenire, Christi meritum esse infinitum: dissentire vero in assignanda ratione huius infinitatis. Thomistae siquidem, et plurimi Recentiores docent meritum Christi fuisse infinitum formaliter intrinsece: Doctor vero Subtilis cum suis omnibus Discipulis contendit fuisse dumtaxat infinitum extrinsece, seu denominative, qualiter, v. g. visio beatifica aliqua ratione dici potest infinita. Haec autem infinitas accidentalis et extrinseca ex multiplici capite oriri potest: Primo quidem, ex parte obiecti, circa quod versatur: quemadmodum enim peccatum mortale per quamdam denominationem extrinsecam ab obiecto infinito, quod offendit, denominatur grave in infinitum, ita etiam meritum Christi ratione obiecti extrinsece denominari potest infinitum. Secundo, ex parte personae operantis: sic actiones humanitatis Christi dici possunt infinita, quia nimirum ex unione ipsius cum Verbo consurgit quaedam dignitas in humanitate, et consequenter in eius actionibus, ratione cuius dignitatis actiones illae extrinsece et accidentaliter dici possunt infinitae. Tertio. ex parte acceptationis divinae, quia videlicet Deus illa Christi merita acceptat pro salvandis infinitis hominibus, si tot currerent salvandi. An autem hac dumtaxat infinitate extrinseca Christi merita fuerint infinita, hic erit determinandum.

Notandum 2. Seu potius remeandum ex dictis, Verbum divinum nullam habere physicam specialem causalitatem circa humanitatem assumptam, quam non habeat Pater, et Spiritus sanctus: siquidem opera sanctissimae Trinitatis ad extra sunt indivisa, ita quod nihil quidquam una persona operetur, quin pariter caetera personae censcantur idipsum producere; siquidem earum operatio ad extra est per potentiam, et voluntatem, qua in tribus divinis personis est indivisibilis et simplicissima. Unde non sunt tres omnipotentes, sed unus omnipotens. Adde quod Verbum divinum terminat tantum dependentiam naturae assumptae, eodem quasi genere terminationis quo punctum terminat lineam, quod certe fieri potest absque speciali influxu.

Notandum 3. Principium quod nunquam operari nisi secundum naturam et perfectionem principii quo. Aqua calida v. g. ut quatuor nunquam calefecit ut quinque: quia calor, qui est principium calefactionis, habet tantum perfectionem quatuor graduum. Hinc sequitur, quod etsi persona Verbi divini physice concurreret speciali influxu ad elicitionem actionum humanitatis assumptae, tamen essent mensurandae semper huiusmodi actiones secundum perfectionem principii quo, puta intellectus, vel voluntatis creatae. qua principia cum sint physice et naturaliter finita, non poterunt ab illis procedere actiones physice et naturaliter infinitae. Unde sit

Conclusio unica. — MERITUM CHRISTI NON EST INFINITUM EX SE FORMALITER ET INTRINSECE, SED DUMTAXAT EXTRINSECE.

Ita Doctor dist. 19. num. 4. eamque Conclusionem probat plurimis rationibus, quarum prima sic proponi potest: si aliqua actio humana Christi esset infiniti valoris, et acceptabilitatis, sequeretur quod esset tanti valoris, quanti est volitio increata et essentialiter infinita ipsius Dei: sed omnino absurdum est, quod volitio creata et contingens, quae ex natura sua intrinsece posset esse et non esse, et quae dependet a principio finito et limitato, esset tanti valoris, ac esset volitio increata: ergo actio meritoria Christi non est infiniti valoris. Patet etiam maioris: quia volitio increata non potest habere maiorem valorem, quam infinitum: ergo si volitio creata haberet valorem infinitum, haberet tantum valorem quantum habet volitio increata. — Confirmatur. si volitio creata Christi habet ex se infinitum valorem et acceptabilitatem: ergo exigitur ex se ut sit tam grata Deo et accepta, quam ipsa Verbi persona est Deo grata et accepta: sed omnino hoc videtur absurdum: ergo non est tanti valoris aut acceptabilitatis. Probatur minor, quia inde sequeretur, quod quemadmodum Verbum, et volitio ipsius sunt simpliciter infinita, ita etiam volitio illa creata esset simpliciter infinita, quod certe nec ipsimet adversarii admittent, nec potest ulla ratione esse verisimile

Probat secundo Doctor: Si volitio creata Christi esset ex se infiniti valoris, haberet etiam infinitam perfectionem in ratione fruitionis: dignitas meriti provenit ex maiori dignitate actus: ergo si volitio creata non habet tantam perfectionem in ratione fruitionis, non habebit tantam dignitatem, nec tantum consequenter valorem: aut si habet tantum valorem, debet habere tantam perfectionem in ratione fruitionis.

Reponunt Thomistae: veram esse rationem Doctoris, si meritum Christi esset infinitum in ratione entis: at cum sit infinitum dumtaxat in ratione meriti, non vero in ratione entis, argumentum illud nihil concludit. — Contra, meritum Christi non est infinitum in ratione entis: ergo neque infinitum est ex se formaliter et intrinsece. Antecedens admittunt Adversarii. Probatur consequentia: non potest intelligi quomodo formaliter et intrinsece meritum Christi sit infinitum, nisi quia in entitate sua formali, et quatenus dependet ab operante infinito, et infinite operante, est infinitum: sed hoc est esse infinitum in ratione entis: ergo si meritum Christi sit infinitum formaliter, et intrinsece, ut volunt Adversarii, erit infinitum in ratione entis.

Confirmatur ratione Doctoris, qua est tertia illius probatio: actio meritoria Christi fuit bonum finitum ex sua ratione intrinseca, non solum in genere entis, sed etiam in genere moris: ergo non fuit infinite meritoria ex sua ratione formali. Consequentia patet, quia non plus fuit acceptata, quam esset bona, ex sententia eorum qui eam volunt esse infinitam: ergo si ex ratione sua formali non fuit infinite bona in genere moris: ergo nec infinite accepta: ergo nec infinite meritoria. Antecedens sic ostenditur: principium per se actionis meritoriae Christi sumptum, cum omnibus respectibus etiam ad Verbum, est finitum intrinsece: igitur et actio eius fuit formaliter finita et limitata. Antecedens patet. quia principium illius actionis est voluntas Christi creata informata gratia infinita, quae ex respectu ad Verbum nullam induit infinitatem intrinsecam. quia respectus ille finitus est. Consequentia probatur: quia a principio essentialiter intrinsece finito non potest esse actio intrinsece et formaliter infinita: actio enim non excedit virtutem suae causae.

Respondet Thomistae, principium quo formale esse quidem finitum in genere entis et moris, principium vero quod esse infinitum: quod sic est, ut actio meritoria dicatur infinita in genere moris. — Contra, hoc principium quia non agit nisi in virtue principii quo, ut dictum est in tertio Notabili; ergo quamvis principium quod sit infinitum, non potest tamen elici actio nisi praecise iuxta mensuram perfectionis principii quo: quod quia finitum est, actio quoque Christi meritoria intrinsece, et formaliter debet esse finita. Confirmatur. agens, quod per suum principium formale est formaliter finitum in genere entis et naturae, non potest causare effectum formaliter infinitum, nec elicere actionem formaliter infinitam: ergo nec per principium quo formaliter finitum in genere moris et gratiae potest actionem infinitam in genere moris elicere. Consequentia patet a paritate rationis. Antecedens probatur, quia Christus v. g. per intellectum creatum non potest elicere intellectionem formaliter infinitam.

Reponent iterum, haec illam infinitatem esse petendam ex eo quod Verbum divinum specialem habeat influxum in actiones humanitatis, ratione activitatis illius humanitatis, quae ipsi competit, unde potest elicere actionem infinitam, etsi principium quo formaliter merendi sit finitum. — Contra primo, conveniunt omnes pene Theologi, quod Verbum divinum nullam habebat peculiarem efficientiam respectu illarum actionum. Secundo, etiam admisso, quod habuerit illum influxum, adhuc implicat actionem ab eo per principium formaliter finitum elicitam esse infinitam. Probatur, quia actus essentialiter infinitus non potest dependere essentialiter ab aliquibus causis formaliter finitis in perfectione, etiam causa infinita coagente: ita quod causa finita habeat essentialem causalitatem super illum actum: sed natura assumpta habuit super actiones Christi creatam essentialem causalitatem: ergo non potuerunt formaliter esse infinita. Consequens est evidens cum minore. Maior patet, tum quia nec a causa finita sola est causalitas effectus: tum etiam quia etsi causa infinita et finita subordinentur, implicat tamen, quod ab eis oriatur effectus infinitus, quia effectus non potest excedere perfectionem suae causa proximae, a qua dimanat, unde quoniam effectus aliquis producitur a Deo, et a sole, propterea quod dependet essentialiter a sole, qui est causa finita, non potest talis effectus esse formaliter infinitus: ideoque quantumvis Verbum divinum habeat peculiarem efficientiam respectu actionum humanitatis Christi, non tamen propterea possunt illa formaliter esse infinita: quia per alias causas finitas modificantur et determinantur in genere et ordine actionum et entium finitorum.

Confirmatur quarta ratione Doctoris: Nullus sequitur effectus formaliter et intrinsece infinitus etiam ex causa infinita, nisi ipsa agat infinite, seu modo infinito: at Verbum divinum, ut persona humanitatis assumpti, dato quod egerit merendo, non egit infinito modo. Probatur, tum quia ut sic gerebat vices personae humanae: quae non aliter operabatur, quam persona propria, si fuisset: tum quia mereri et satisfacere sunt actiones dicentes inferioritatem et submissionem: ergo non possunt elici a Deo ut sic: ergo neque a Verbo infinite, seu infinito modo operante.

Reponunt Thomistae cum Suarez, equidem actiones Christi non fuisse infinitas meritorias ex quadam efficientia et influxu, quem Verbum divinum habuerit circa humanitatem, et illius operationes, sed dumtaxat ratione unionis, quam illa Christi operationes habent cum Verbo divino; ratione cuius unionis illae operationes humanitatis censentur veluti Verbo propria, atque consequenter in infinitum dignificatae. — Contra, quamvis actio dignitatem aliquam accipiat a persona, a qua elicitur, attamen actio finita perfectionis secundum entialem non potest accipere dignitatem infinitam, quamvis eliciatur a persona infinita: igitur haec responsio est nulla. Probatur antecedens: actio finita perfectionis secundum entitatem non potest habere tantum valorem et dignitatem moralem, quantum haberet, si esset infinita secundum entitatem: at si esset infinita secundum entitatem tantum habere posset valorem et dignitatem moralem infinitam: ergo actio, quae est finita secundum entitatem, quantumvis eliciatur a persona infinita, non potest ex se et intrinsece habere dignitatem infinitam. —

Confirmatur, quia actio infinitae bonitatis ex natura sua physica proveniens ab aliqua persona infinita deberet habere maiorem dignitatem etiam in ratione meriti. quam alia actio finitae entitatis elicita ab eadem persona infinita: sed hoc esset falsum si actioni physice infinite correspondere posset praemium infinitum: igitur tale praemium per se non debetur tali actioni provenienti a persona Christi ex ratione sua, et dignitate intrinseca.

Confirmatur secundo non magis debet crescere valor operationis ex perfectione et dignitate personae, quam valor cognitionis seu visionis ex dignitate obiecti: sicut enim actio personae dignioris existimatur excellentior, quam actio personae minus dignae, ita visio perfectioris obiecti censetur praestantior, quam imperfectioris: at licet crescat et augeatur visionis perfectio secundum maiorem perfectionem obiecti, inde non sequitur, quod visio terminata ad obiectum infinitum sit infinitae perfectionis intrinsece, alias visio beatifica cuiuslibet creaturae esset intrinsece infinita perfectionis: igitur licet crescat dignitas actionis ex dignitate personae, inde non sequitur, quod si persona sit infinite dignitatis, etiam actio sit infinita dignitatis in genere moris et meriti. His visis, quod etiamsi personae dignitas aliquid influeret in bonitatem moralem, non efficeret illam bonitatem esse infinitam, etiamsi illa persona sit infinita: igitur licet circumstantia personae augeat valorem meritorum, non efficiet illum infinitum, quamvis persona sit infinita.

Respondet Suarez consequentiam non valere, quia, inquit, aliter circumstantia persona concurrit ad dignificandam actionem in ratione meriti: aliter vero ad eam dignificandam, seu augendam bonitatem moralem eius in genere virtutis: dignificat enim actionem in ratione meriti ipsa moraliter afficiendo actionem: sed non dignificat nec auget bonitatem moralem in genere virtutis, nisi quatenus ipsa potentia versatur circa obiectum talis virtutis. Unde non potest communicare bonitatem, nisi iuxta modum, quo tendit potentia in obiectum illud; et ideo cum potentia tendat finito modo in obiectum, inde fit quod persona infinita non communicet bonitatem moralem infinitam actui elicito. — Contra, modus finitus quo potentia tendit in obiectum impedit communicationem bonitatis infinitae in actionem illam moralem, quamvis illa actio procedat a persona infinita: igitur etiam finitus modus operandi personae infinitae impediet quominus illa persona communicet dignitatem meritoriam infinitam isti actioni finitae. Antecedens est ipsius Suarezii. Consequentia vero patet a prioritate rationis.

Deinde, valor et meritum actionis est proprietas consequens bonitatem moralem ipsius actionis, unde res in tantum valet, in quantum est bona: igitur cum bonitas moralis actionum Christi sit finita, etiam illarum actionum valor et meritum finitum erit. Denique gratis asserit Suarez personam dignificare seipsam actionem in genere meriti independenter ab obiecto, non vero eam ita dignificare in genere virtutis.

Concludendum est igitur, meritum Christi esse dumtaxat infinitum extrinsecum et accidentarium, videlicet ex triplici circumstantia, obiecti, personae, et divinae acceptationis. Primo quidem, ex circumstantia obiecti, nam quemadmodum extrinseca quadam denominatione peccatum aliquod commissum in obiectum infinitum, puta Deum, dicitur infinitum, ita etiam actio meritoria in Deum, vel propter Deum elicita, dici posset aliqua denominatione extrinsece infinita. Secundo ex circumstantia suppositi, quia quoticenscumque natura aliqua operatur in supposito infinito, licet illud suppositum non active concurrat, nihilominus tamen quia dignificat aliqua ratione naturam operantem, dignificat quoque consequenter actionem elicitam a tali natura; unde quia suppositum est infinitum, actiones illae quoque dici possunt aliqua ratione infinitae, hoc est extrinsece et accidentario. Tertio denique, ratione acceptationis divina, quia nimirum, licet opus aliquod in se non sit infinitum, quia tamen ad rationem illius, ut est meritorium, requiritur acceptatio divina. potest virtute illius acceptationis dici infinitum, quatenus nimirum pro infinitis peccatis, vel infinitis hominibus acceptatur: ergo Christi meritum multis titulis extrinsecis tantum et accidentariis dici potest infinitum.

Obiiciunt Adversarii, primo quidem aliquas Scripturae auctoritates, quibus licet non significetur meritum Christi fuisse infinitum, tamen declaratur id fuisse sufficientis valoris pro solvendis peccatis omnium prorsus hominum: ex quibus inferri licet illud meritum fuisse infinitum: sic Psal. 139. Apud Dominum misericondia, et copiosa apud eum redemptio. 1. Cor. 6. Empti enim estis pretio magno. 1. Ioan. 2. Non pro nostris autem tantum, sed et pro totius mundi.

Confirmant ex Clemente VI. in dicta extravaganti Unigenitus, ubi loquens de thesauro Ecclesiae, sic ait: De cuius consumptione, aut diminutione non est aliquatenus formidandum, propter infinitum meriti Christi. Ergo iuxta Pontificem, operationes Christi fuerunt valoris meritorii simpliciter infiniti. Consequentia patet: tum quia si illarum valor meritorius non esset infinitus simpliciter, merita Christi non appellarentur absolute infinita: tum etiam, quia alias liceret formidare cum fundamento ne in tantum peccata hominum crescerent. ut ex eorum multitudine merita Christi tandem consumerentur. Quod autem Pontifex ad infinitatem meritorum Christi suadendam, non ad acceptationem extrinsecam Dei. sed ad intrinsecam coniunctionem ipsius ad Verbum recurrat, colligitur ex eo. quod dicat unam guttam sanguinis Christi. propter coniunctionem ad Verbum, sufficientissimam fuisse pro peccatis omnium hominum: sed si merita Christi solum essent infinita ex acceptatione extrinseca Dei, ad illam recurreret, non vero ad unionem cum Verbo: igitur, etc.

— Respondeo. ex illis omnibus tum Scripturae, tum Pontificum auctoritatibus, nil aliud inferri, quam quod revera Christi meritum sit infinitum moraliter. et sufficientissimum pro solvendis infinitis hominibus: non quidem ex se. seu ex eo, quod procedat praecise a persona infinita, sed ex eo. quod Deus acceptavit illud tanquam pretium, et satisfactionem ad remittendam poenam infinitam peccatis debitam, et conterendam vitam aeternam; non minus, quam si ex se esset infiniti valoris. Ratio autem cur Deus ita Christi merita acceptavit. recte colligitur ex eo. quod illa meritoria opera, quatenus procedebant a persona divina, extrinsecam specialem habebant dignitatem, quae movebat Deum ad illa merita potius acceptanda, quam merita omnium prorsus hominum, et Angelorum. Licet enim circumstantia personae non tribuerit dignitatem infinitam intrinsecam, tamen tantum valorem, tantamque dignitatem conferebat istis operibus, ut nulla prorsus alia opera meritoria maiorem dignitatem haberent, imo nec aequalem. Unde non abs re Pontifex, ut significet praestantissimum fuisse Christi meritum, et sanguinis pretium, recurrit ad unionem; siquidem summa humanitatis Christi et illius operationis dignitas recte colligitur ex unione hypostatica, quamquam inde non sequatur dignitatem illam esse intrinsece infinitam.

Instant Adversarii: Illa acceptatio divina vel fuit iuxta dignitatem meritoriam operationis Christi, vel illam excessit; seu Deus pluris fecit illa merita acceptando, quam ex se valerent. Si primum, igitur illa merita habent ex se dignitatem infinitam independenter ab acceptatione Dei. Secundum vero dici non potest, quia opus ex se non condignum, sed solum ex praemiantis acceptatione, imperfectum est in ratione meriti, sicut pretium, quod ex se est inaequale, sed solum habet aequalitatem ex voluntaria acceptatione vendentis, est imperfectum in ratione pretii: igitur si Christi opera non fuerint ex se condigna in ratione meriti, sed id habuerint ex acceptatione extrinseca Dei. necessum est, quod fuerint imperfecta in ratione meriti.

— Respondeo, Christi merita non fuisse acceptata ultra dignitatem et valorem suum, quia quamvis non fuerint intrinsece infinita, tamen quia procedebant a persona infinita dignitatis, tanti erant valoris, quanti opus erat ut acceptarentur a Deo pro salvandis infinitis hominibus, quia scilicet illa merita excedebant dignitatem cuiuscumque alterius exeogitibilis operis meritorii. Addo quod quamvis Deus illa acceptasset ultra dignitatem. non sequeretur, quod illa Christi opera essent imperfecta in ratione meriti: siquidem illa merita censeri non possunt esse imperfecta. quibus non potest dari meritum praestantius et perfectius: at Christi meritis non potest dari praestantius meritum: igitur non possunt censeri imperfecta. Hine nulla est comparatio meritoriorum illorum cum pretio. Idcirco enim pretium, cuius valor dependet ab acceptatione vendentis, censetur imperfectum, quia tali pretio potest dari maius, quod ex se aequet dignitatem rei emptae: at Christi meritis non possunt dari aliqua praestantiora merita, quae ex se aequare possent solutionem faciendam pro infinitis peccatis expiandis, et infinitis hominibus salvandis: igitur exinde non debent censeri imperfecta.

Obiiciunt 2. Actiones meritoriae Christi dicuntur a SS. Patribus theandrinae. idest. divinales, seu actiones Dei et hominis; sic enim eas appellat S. Dionysius. Epist. 1. ad Caium, et S. Damascenus, lib. 3. De Fide, cap. 15: sed actio theandrica tam procedit a Verbo, quam ab humanitate: igitur tam Verbum influit in actiones, quam ipsa humanitas: sed actio. in quam Verbum peculiariter influit, est infiniti valoris: ergo actiones Christi ut meritoriae, fuerunt ex se infiniti valoris. — Distinguo maiorem: tam procedunt a Verbo, quam ab humanitate per influxum physicum aut moralem quasi Verbum aeque influat in actiones. ac humanitas in illas influit, nego: tam procedunt a Verbo, quam ab humanitate, hoc est actiones illae producuntur a persona, quae est simul Deus et homo, tanquam a principio quo. concedo: exinde autem non sequitur, quod Verbum potentialiter influat in istas actiones, et consequenter verum non est, quod illae actiones ex se sint infiniti valoris.

Obiiciunt 3. Offensae gravitas crescit iuxta perfectionem personae laesae: satisfactio autem iuxta perfectionem personae satisfacientis: igitur sicut culpa commissa in personam infinitam censetur infinita, ita satisfactio facta a persona infinita censeri debet infinita. — Respondeo, antecedens esse verum secundum proportionem, non secundum gradum. hoc est, proportione quadam, iniuria illata personae infinitae censetur infinita, non tamen secundum gradum perfectionis personae offensae, quia persona offensa si sit infinita, est infinita secundum gradus intrinsece et formaliter perfectionis infinitae; iniuria vero non secundum gradus infinitatis, sed extrinseca quadam denominatione a persona infinita laesa, dicitur infinita: hinc satisfactio, vel actio meritoria mensuratur iuxta perfectionem personae merentis, non secundum gradum, sed secundum proportionem, praesertim si persona. cui attribuitur meritum, nullam habet efficientiam circa illud, sed dumtaxat illud extrinsece, et accidentario dignificet, quemadmodum diximus suppositum Verbi divini dignificare actiones meritorias humanitatis assumptae.

— Censerem tamen hanc controversiam facile componi posse, et utramque sententiam conciliari, dicendo Christum revera meruisse pro infinitis hominibus quantum ad sufficientiam, non quod opera ipsius meritoria habuerint bonitatem et dignitatem infinitam. quod etiam plurimi Thomistae concedunt; sed quod tantae fuerint dignitatis, tantique valoris, ex eo quod procederent a persona divina, ut Deus per eorum valorem et dignitatem summam motus fuerit ad illa acceptanda pro omnibus omnino hominibus, etiamsi numero essent infiniti.

Mediatoris dignitatem et ministerium implet Sacerdotis auctoritas et officium; est enim sacerdotium, maxime summum, mediatio quadam Deum inter et homines, ut recte Philo Iudaeus observat lib. 2. De Monarchia, ut refert Petavius, lib. 12. cap. 11. ubi causam explicat, cur summo Sacerdoti luctu ac funebri officio interdictum fecerit etiam in morte propinquissimorum:

Etenim, inquit, Lex cui altiore quadam, quam humana sit, indole esse praedita, et ad Divinem propius accedere, velut in confinio quodam, ut vere dici possit, utriusque positum. ut et homines per mediatorem quemdam placatum et propitium reddant sibi Deum, et Deus vicissim ad impertienda, suppeditandaque beneficia sua administro quoque utatur.

Hinc egregie aiebat Isidorus Pelusiota, lib. 3. epist. 20. Sacerdotium medium tenere divinum inter humanamque naturam. ut et illam colat, et huic mutationem in melius afferat. Porro. Christum Dominum Pontificem esse, ac Sacerdotem luculentissimo testimonio Scriptura sacra declarant, ut illud Davidis de Christo vaticinium, Psal. 109. Iuravit Dominus, et non poenitebit eum. tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Quod utique oraculum disertissime explicat S. Apostolus ad Hebr. 5. et sequentibus, ut Christi Domini sacerdotium, et sacrificium explicet, illudque supra caetera veteris Legis Pontificum munia extollat efferatque. Non est igitur immorandum in asserendo et comprobando Christi Domini pontificatu et sacerdotio. Nec etiam huius loci est agere de iugi Eucharistiae sacrificio ab ipso Pontificum principe, et summo hominum Sacerdote instituto; quippe convenientiori ordine haec discutientur in tractatu De Eucharistiae Sacramento et Sacrificio. Solum igitur hic investigandum et determinandum est, an vere et proprie sacerdotale munus Christus Dominus impleverit, illudque etiam nunc exerceat.