Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

NOTANDUM 1. vel potius repetendum ex iis, quae diximus in Logica ex Doctore in 1. dist. 1. q. 10. relationes, sicut et caetera entia, essentialiter et numerice distingui per suas differentias essentiales et individuales: sed quoniam propter exiguam relationis entitatem, ipsae differentiae nos latent, solum innotescere possunt vel per terminum solum, vel per fundamentum solum, vel per terminum et fundamentum simul. Certum est autem quod ad multiplicationem fundamentorum multiplicentur relationes; propterea quod idem numero accidens nequeat esse naturaliter in diversis numero subiectis: maxime vero accidens relativum, quia accidentia relativa sunt essentialiter denominationes actuales eorum: ideoque diversum numero fundamentum sufficit ad colligendam diversitatem numericam relationum. An autem etiam multiplicentur relationes ad multiplicationem terminorum eiusdem speciei, non est ita constans apud Philosophos, et Theologos: verior tamen apparet sententia Doctoris affirmantis, quod ubi sunt diversae rationes terminandi et fundandi, ibi sunt diversae relationes: sed in patre habente tres filios v. g. sunt tres rationes fundandi, scilicet tres generationes activae: similiter sunt tres rationes terminandi, nempe tres generationes passivae: igitur sunt tres paternitates. Quam utique veritatem sufficienter probavimus et asseruimus in nostra Logica. Difficultas igitur praesens versetur, an in Christo sit duplex sufficiens fundamentum ad multiplicandas relationes filiationis: ita quod per unam filiationem referatur ad Patrem aeternum, ratione suae divinae generationis; per alteram vero referatur ad Matrem ratione generationis temporalis.

NOTANDUM 2. Circa praesentem difficultatem tres maxime esse Auctorum sententias. Prima est nostri Alexandri Alensis 3. part. q. 10. memb. 3. docentis Christum Dominum, quatenus Verbum, referri relatione reali unica ad Patrem, et ad Matrem. Secunda sententia est Sancti Thomae 3. part. q. 25. art. 4. docentis Christum referri quidem ad Patrem et ad Matrem duplici relatione; verumtamen relationem, qua refertur ad Patrem, esse realem, illam vero, qua refertur ad Matrem, esse rationis: cui subscribere videtur Sanctus Bonaventura in 3. dist. 8. art. 2. Tertia tandem est Doctoris Subtilis eadem distinctione n. 10. ubi ait: Ego dico quod alia est filiatio in Christo ad Patrem, et alia ad Matrem, et utraque est realis. Cui praeter discipulos subscribunt ex Recentioribus Lorea disput. 21. Suarez disp. 12. dist. 2. et plures alii.

NOTANDUM 3. Filiationem non requirere suppositum tamquam proprium subiectum, sed posse immediate inesse naturae tamquam subiecto: quod utique probat Doctor n. 3, quia, inquit, filiatio est habitudo producti naturaliter similis producenti in natura intellectuali: at maior est similitudo inter naturam productam et producentem, quam inter suppositum producens et productum, quia illa similitudo inest duobus suppositis dumtaxat ratione naturae: igitur relatio filiationis immediatius subiectatur in natura, quam in supposito. Duo igitur hic sunt statuenda: Primum, quod in Christo sint duae relationes, quarum una refertur ad Patrem, altera vero ad Matrem. Secundum, quod illae duae relationes sint reales.

Conclusio prima. — CHRISTUS DUPLICI RELATIONE REFERTUR, UNA QUIDEM AETERNA AD PATREM, ALTERA VERO TEMPORALI AD MATREM. Ita Doctor.

Probatque conclusionem primo: Filiatio est habitudo producti naturaliter similis producenti in natura cognoscitiva: sed in Christo sunt duae habitudines huiusmodi, una quatenus est productus, ut Deus a Patre aeterno, cui similis est in natura intellectuali divina: altera quatenus est productus ut homo a beata Virgine, cui similis est in natura intellectuali humana: ergo sunt in ipso duae filiationes. Maior patet, quia, inquit Poncius in Comment., omni, et soli filiationi convenit praedicta descriptio, ut apparet ex eius explicatione; dicitur enim habitudo producti, quia sicut paternitas est habitudo producentis, ita filiatio est habitudo producti: dicitur naturaliter, si enim non produceretur naturaliter, quamvis esset similis in natura producenti, non esset filius: exinde namque Spiritus sanctus non est Filius, quamvis sit similis Patri in Divinitate, quia non est productus naturaliter. Additur similis producenti, quia vermis quantumvis producatur naturaliter a Sole, non tamen dici potest filius Solis, eo quod non sit ipsi similis in natura. Dicitur denique in natura cognoscitiva, non intellectuali: quippe iuxta communem acceptationem filiationis, sola substantia intellectualis et cognoscitiva potest appellari filia. Minor etiam constat; tot enim sunt in Christo habitudines, quot sunt origines a distinctis principiis: at duae sunt in Christo origines, una quidem aeterna, qua naturam divinam accipit a Patre; altera vero temporalis, qua humanitatem recipit a Matre: quapropter S. Damascenus lib. 3. cap. 7. ait: duas generationes Christi veneramur: igitur etiam in eo sunt duae filiationes.

Probat secundo Doctor: Christus praeter filiationem aeternam habet aliam, qua refertur ad Matrem: ergo habet duas filiationes. Antecedens constat: siquidem Christus est Filius beatae Virginis. Consequentia vero probatur. Christus cum sit filius Virginis, ad eam refertur per relationem filiationis: sed non potest ad illam referri per filiationem aeternam; quia Filius divinus per suam filiationem aeternam non magis referri potest ad beatam Virginem a qua generatur temporaliter, quam refertur Pater aeternus ad eam per suam paternitatem, si itidem generaretur a beata Virgine, et ab ea genitam humanitatem assumeret: at in illa hypothesi Pater aeternus non diceretur Filius Virginis, nec ad eam referretur per suam paternitatem: ergo nec Filius divinus potest ad eam referri per suam filiationem aeternam. — Confirmat Poncius hoc argumentum Doctoris: quia si Pater assumpsisset naturam humanam a beata Virgine genitam, uti facere potuit, sicut probavimus supra, Pater revera esset homo, et quatenus homo esset Filius beatae Virginis: igitur haberet aliquam formam, a qua diceretur Filius ipsius: sed illa forma, qua denominaretur Filius Virginis, non posset esse paternitas aeterna: ergo deberet esse alia relatio ab ipsa paternitate distincta: sed Christus nunc habet talem formam, quam haberet Pater, si de facto esset genitus a beata Virgine, sicut Christus ab ea de facto est genitus: ergo revera Christus praeter filiationem aeternam, qua refertur ad Patrem, aliam habet temporalem, qua refertur ad Virginem.

Probat tertio Doctor: In Christo sunt duae nativitates, et duae naturae productae: ergo pariter in eo sunt duae filiationes. Antecedens est de fide. Consequentia vero probatur: multiplicatis fundamentis et terminis, quantumcumque subiectum remaneret idem, etiam multiplicantur relationes: at si Christus sit bis genitus, multiplicantur in eo fundamenta et termini filiationum: ergo multiplicantur quoque filiationes. Maior est evidens: non enim alia ratione Pater divinus idem remanens duplici relatione refertur ad Filium, et ad Spiritum sanctum, quam quia multiplicantur fundamenta proxima, nimirum generatio, et spiratio activa: multiplicantur etiam termini, nimirum Filius, et Spiritus sanctus: subindeque multiplicatis fundamentis et terminis, multiplicari debent filiationes. Minor etiam probatur: fundamentum proximum filiationis est esse genitum in natura intellectuali: sed ex S. Damasceno lib. 3. cap. 7. duas generationes in Christo veneramur; quia Christus est bis genitus, semel ab aeterno, et iterum in tempore: ergo filiationis eius duo dantur fundamenta proxima, videlicet duae generationes passivae: duo quoque dantur termini, nimirum Pater aeternus, et Virgo Deipara: igitur duae pariter debent esse filiationes.

Respondebat Porzanus, Filium in humanis non habere duas filiationes, licet habeat duas naturas, nempe corpus et animam; respiciat quoque duos terminos, Patrem videlicet et Matrem: ergo multiplicatio naturarum, et terminorum non efficit filiationum multiplicationem. — Respondeo, equidem multiplicationem terminorum partialium, et unicum totalem constituentium non conferre ad multiplicationem filiationum: sic pater et mater, cum sint unica causa totalis generationis, sunt etiam unicus terminus totalis filiationis hominis ab ipsis geniti: longe autem dispar est ratio de Patre aeterno, et beata Virgine generantibus Christum, quia Pater aeternus et Virgo Deipara non concurrunt tamquam duae causae partiales, nempe tamquam pater et mater, ad generationem temporalem Christi; sed quemadmodum Pater solus ab aeterno dicitur principium totale et adaequatum filii, ita Virgo Deipara dicitur in tempore sola et adaequata et totalis causa, sive genitrix Christi Domini: licet enim Spiritus sanctus ad illam generationem per suam obumbrationem, et supervenientem virtutem concurrat, tamen istud non concurrit per modum genitoris, quapropter non dicitur Pater Christi: igitur cum Christus duas distinctas nativitates, duosque terminos distinctos et diversos suae filiationis habeat, etiam duas omnino distinctas debet habere relationes filiationis.

Conclusio secunda. — DUAE FILIATIONES CHRISTI SUNT REALES. Haec est Doctoris.

Probatur primo: Aeterna filiatio absque dubio realis est: at etiam temporalis est realis: igitur duplex illa relatio realis est. Maiorem admittunt omnes. Minorem probat Doctor: illa relatio est realis quae habet id omne, quod ad relationem realem desideratur, nempe extrema realia, quibus sequitur independenter ab ullo actu intellectus: at filiatio Christi respectu Matris talis est; nam habet Matrem generantem, et naturam genitam; ergo sicut ratione utriusque huius extremi, maternitas beatae Virginis est vere realis, etiam et relatio filiationis Christi ad ipsam est vere realis. — Confirmatur: Christus est Filius beatae Virginis formaliter, quamvis nullus intellectus aut potentia vitalis conciperet, aut fingeret aliquam formam in ipso: sed, ut probatum est supra, non potest censeri formaliter Filius Virginis per suam filiationem aeternam: igitur necessario ad ipsam refertur per relationem filiationis creatae.

Probatur secundo: Si beata Virgo genuisset purum hominem, esset vera istius hominis geniti mater per relationem vere realem; et ipse itidem esset illius verus filius ad eam relatus per relationem realem filiationis: sed non minus genuit Christum Dominum, seu non minus cooperata est ad eius productionem, quam si Christus esset purus homo; nec Christus ut homo minus realiter accipit suam naturam, et entitatem ab ea per veram generationem: igitur est ipsius Filius filiatione reali. Maior constat. Minor probatur: si quod esset discrimen inter generationem puri hominis, et generationem Christi, maxime quia purus homo genitus a Virgine accepisset ab ea naturam et personalitatem simul; Christus autem naturam ab ea dumtaxat accipit: sed hoc non obstat ad veram relationem filiationis realis, quod sic probo: beata Virgo est vera Mater Christi per relationem realem, quamvis Christus ab ipsa non acceperit personalitatem: ergo Christus est verus et realis Filius ipsius, filiatione reali, quamvis suam personalitatem a beata Virgine non acceperit. Consequentia patet a paritate rationis; si enim beata Virgo vere dicatur Mater Christi, praecise ex eo quod per eius cooperationem producta est humanitas, quae personalitatem habuit non minus ipsam naturam perficientem, et afficientem, quam si personalitas fuisset a beata Virgine genita: ergo similiter Christus hac ratione censendus est verus eius Filius, qui per illius cooperationem habuit naturam genitam, quam suppositum non minus affert et sustentavit, ac si illud fuisset una cum natura ab ipsa beata Virgine productum. — Confirmatur, quia homo non minus est causa vera et realis alterius hominis a se geniti, quam ignis sit causa alterius ignis a se producti; licet homo non producat formam substantialem, nempe animam rationalem hominis geniti, sicut ignis producit formam substantialem ignis producti; nec homo genitus minus dicitur productus ab homine generante, quam ignis productus dicitur revera produci ab igne producente: quia ad hoc, quod homo generans dicatur vera causa et realis hominis geniti, sufficit, quod per eius cooperationem realem producatur verus homo, sive interim ille animam rationalem producat, sive non; ergo a simili, ad veram relationem generantis et geniti sufficit, quod per cooperationem Virginis producatur verus homo, sive interea illa personalitas illius hominis ab ipsa producatur, sive non. Paritas constat, quia non magis homo genitus debet accipere suam personalitatem ab homine generante, ut dicatur eius filius, quam accipere animam rationalem, qua est ipsius forma substantialis constituens essentialiter ipsius naturam: sed non obstante quod ab homine generante homo genitus non accipiat formam subsantialem, revera dicitur eius filius ab ipso genitus: ergo a paritate rationis, licet Christus non accipiat suam personalitatem a beata Virgine, non minus verus erit eius Filius, et ad eam refertur per veram et realem relationem.

Probat tertio Doctor: Si quid obesset, quominus Christus vera relatione reali refertur ad Matrem, maxime quia, ut vult S. Thomas, non possunt esse plures formae eiusdem rationis in eodem supposito, et consequenter in Christo non possunt esse duae filiationes: sed haec ratio nulla est: igitur etc. Vanum est praecipuum fundamentum S. Thomae.

Minorem vero probat Doctor: si repugnaret plures relationes eiusdem rationis esse in eodem supposito, maxime vel quia relatio est simpliciter, vel quia est talis relatio, nempe originis, et filiationis: sed ex neutro capite id repugnat. Non quidem ex primo, quia possunt esse plures relationes in eodem supposito Christi, nempe relationes aequalitatis, identitatis, et similitudinis: Christus enim cum veram haberet naturam humanam, talis magnitudinis, affectam albedine, revera habebat relationem identitatis ad omnes homines, aequalitatis ad eos qui erant eiusdem magnitudinis et staturae, et similitudinis ad homines alios, sicut et dissimilitudinis ad homines nigros: igitur non repugnat in eodem supposito Christi plures relationes. Non etiam repugnat ex secundo capite, nempe, quod in eodem supposito possint esse plures relationes eiusdem rationis, puta originis: quia non magis repugnat dari plures relationes consequentes originationem, quam dari plures originationes in eodem supposito: sed dantur plures originationes, seu productiones passivae in Christo, una secundum quam accipit a Patre naturam divinam, qua per generationem aeternam communicatur ipsi: altera secundum quam accipit naturam humanam per cooperationem beatae Virginis: ergo similiter potest habere duas filiationes. Maior constat; non enim apparet repugnantia, cur magis relatio originis multiplicetur in eodem supposito, quam quod multiplicetur ista originatio, qua est proxima ratio fundandi illam relationem. Minorem probat Doctor auctoritate S. Damasceni affirmantis, nos duas generationes in Christo venerari. — Nec valet dicere, S. Damascenum esse intelligendum de generationibus activis; nam, inquit Doctor, non est maior ratio, cur essent duae generationes activae in Christo, quam duae passivae. Probabitur potest insuper eadem minor: tum quia Christus, quatenus homo, habet dependentiam a sua Matre; quae dependentia distincta est realiter ab originatione passiva, quam habet a Patre: ergo revera habet duas reales originationes: tum quia in eodem supposito possunt esse duae relationes originis activae: ergo et passiva: consequentia patet a paritate rationis: antecedens etiam constat, quia in Patre aeterno sunt duae productiones activae originis, nempe generatio activa, et spiratio activa: tum denique quia non minus esse possunt duae relationes originis in Christo, quam duae operationes diversissimae, quarum una sit divina, et altera humana: sed duae operationes sunt diversissimae in Christo: igitur pari ratione sunt in eo duae relationes originis.

Reponunt Thomistae cum Caietano, disparitatem esse, cur Christus possit habere duas nativitates, et duos respectus similitudinis et dissimilitudinis, ac duas operationes, non vero duas filiationes, quia, inquiunt, nativitas temporalis, quam praeter divinam potest habere, fundatur immediate in natura humana ipsius: plures autem operationes, et relationes aliae non subiectantur immediate in supposito, sed in ipsis naturis, quibus identificantur: unde suppositum potest quidem habere illas relationes, et operationes, ratione naturarum, quas sustentat: filiatio vero temporalis immediate subiectari deberet in ipso supposito Christi, si suppositum illud istius relationis suscipiendae esset capax: non est autem capax realis relationis, quia suppositum Verbi, quod sustentat naturam humanam Christi, non potest recipere ullum accidens. — Verum contra, primo gratis supponunt filiationem, quae advenit supposito, debere in ipso immediate subiectari: igitur nulla est eorum responsio. Patet antecedens, quia quemadmodum, licet actiones sint suppositorum, non autem naturae, secundum adversarios, ipsi tamen fatentur actiones immediate non subiectari in supposito, sed in natura, alias Christus non haberet ullas actiones aut operationes vere humanas, quod est absurdum; ergo similiter, quamvis filiatio spectet ad suppositum, quod per illam denominatur Filius, inde tamen non sequitur, quod illa debeat immediate subiectari in supposito, non autem in natura. Confirmat hanc responsionem Poncius in Commentario primo, quia suppositum creatum, secundum veriorem sententiam, consistit in negatione; sed filiatio suppositi creati, cum sit respectus realis, non potest immediate subiectari in negatione: ergo filiatio non debet subiectari immediate in supposito, sed in natura. Confirmat secundo, quia si Spiritus sanctus acciperet naturam humanam genitam a Virgine, non minus esset Virginis Filius, quam Christus: sed non esset illius Filius per filiationem aeternam, quia talem non habet Spiritus sanctus: ergo per temporalem: sed illa temporalis relatio non subiectaretur immediate in personalitate Spiritus S.: ergo illa filiatio subiectaretur in humanitate, et consequenter filiatio non debet subiectari in alio, quam in humanitate. Confirmat tertio, quia gratis diceretur, quod filiatio debeat subiectari in alio, quam in eo, in quo subiectatur productio passiva, per quam habet Christus quod sit productus a Virgine: sed illa subiectatur in humanitate, secundum adversarios: ergo et filiatio debet in ea subiectari.

Reponunt Thomistae, Si filiatio immediate reciperetur in humanitate, humanitas dici posset filia Virginis: illud enim formaliter dicitur filius, quod formaliter habet filiationem immediate in se subiectatam: at hoc est absurdum: igitur falsum est, quod filiatio immediate recipiatur in natura humana. — Respondeo primo, negari posse maiorem, quamvis enim filiatio divina intime coniungatur cum anima et corpore Christi; tamen in triduo mortis, quando anima separata erat a corpore, non denominabat corpus filium, nec animam filiam; ergo similiter, quamvis filiatio immediate recipiatur in humanitate, non sequitur, quod debeat ipsam denominare filiam. Quod utique confirmatur; quemadmodum enim filiatio, et personalitas divina non debet necessario denominare filiam aut personam naturam assumptam; si enim Verbum assumpsisset lignum v. gr. illud lignum assumptum non posset denominari nec filius nec persona, quia ut aliqua natura individualis dicatur persona et filia, debet esse intelligens et rationalis; quae conditiones ubi non adsunt, natura assumpta non est capax recipiendae talis denominationis: sic a simili dicere possumus, quod ad hoc ut aliqua natura revera denominetur filia, necessum est, quod sit completa per suam subsistentiam, et personalitatem: et consequenter illa natura secundum se singulariter spectata, et seorsim a sua personalitate, non potest habere talem denominationem, quamquam sit genita et producta. Respondeo secundo, quod si naturam humanam esse filiam nihil aliud sit, quam eam habere filiationem in se immediate subiectatam, negari potest minor, et quidquid in contrarium proferetur tantum erit quaestio de nomine.

Dices primo: Filiatio divina non recipitur immediate in natura divina, nec illam denominat filiam: ergo nec filiatio creata: igitur filiatio creata non debet recipi immediate in natura, sed in supposito. — Respondeo primo, negari posse consequentiam; disparitas enim est inter filiationem creatam et increatam, quia illa est accidens, haec vero substantia, illa requirit subiectum, cui insit per modum inhaesionis, haec vero tantum requirit subiectum, cui insit per modum constitutionis. Unde retorqueri potest argumentum; nam sicut filiatio increata non recipitur in supposito, sed constituit suppositum, ita nec filiatio creata recipi debet in supposito. Respondo secundo, negari posse antecedens; filiatio enim divina quemadmodum recipitur per suam realem entitatem in natura divina, et ipsam determinat ad constituendum filium; ita quod si natura divina filii distingueretur realiter a Patre, illa filiatio ipsi identificata illam denominaret filiam Patri; non sic autem illam denominat, quia ad hoc ut natura aliqua denominari possit filia, necessum est, quod realiter distinguatur a principio generante: unde similiter retorqueri potest argumentum: filiatio divina immediate recipitur in natura divina per identificationem, et ipsam denominaret filiam, si realiter ab ipsa distingueretur: igitur filiatio creata immediate debet recipi in natura singulari, et eam denominare filiam, quandoguidem illa natura creata distinguitur realiter a principio generante.

Dices secundo: Si filiatio immediate reciperetur in humanitate et non in toto supposito, seu in ipso homine constante natura et personalitate, sequeretur, quod si Verbum dimitteret humanitatem assumptam, sicut revera illam dimittere potest, illa natura sic dimissa proprium haberet suppositum; et sic homo ille diceretur Filius Virginis, et non diceretur: diceretur quidem, quia ipsius natura fuisset genita a beata Virgine: igitur si filiatio sequatur naturam, revera homo ille esset beata Virginis Filius; non esset autem, quia beata Virgo non genuisset illud suppositum. Quod utique confirmatur, quia si eodem instanti, quo Verbum dimitteret humanitatem, illam assumeret Pater aeternus, propter illam naturam assumptam non posset dici Filius Virginis: ergo nec ille, qui esset homo purus, propter dimissam humanitatem a Verbo, dicendus esset Filius Virginis. — Respondeo, omissis variis solutionibus, quas ex Suarez, Fabro et aliis refert, et retexit Poncius in Commentario n. 10. et sequentibus; negando sequelam maioris quantum ad secundam partem: revera enim, eo in casu, homo ille purus esset vere filius Virginis, si sufficiat ad hoc ut persona aliqua dicatur filia alterius personae, quod sit suppositum habens naturam genitam, in qua natura immediate residet relatio filiationis; ea enim in hypothesi, tam suppositum creatum, quam suppositum Patris aeterni, revera dici possent Filii Virginis, quia haberent naturam sibi coniunctam, in qua immediate esset recepta relatio filiationis ad beatam Virginem. Si vero quis contendat id non sufficere ad rationem filiationis, sed praeterea requiri, vel quod suppositum una cum humanitate producatur, vel quod sequatur connaturaliter ad productionem natura humana pro eo instanti, quo natura humana producitur; tunc nec suppositum humanum nec Pater aeternus dici deberent filii Virginis. Inde haec difficultas tantum esse potest de modo loquendi.

Dices tertio: Per filiationem homo constituitur in ratione filii: igitur duae filiationes reales constituunt duos filios realiter: sed Christus non est duo filii: ergo non habet duas filiationes. — Distinguit primum consequens Doctor n. 18: per duas filiationes duo constituuntur filii, si illae filiationes sint in duobus suppositis, concedit: si in eodem, negat. Quia, inquit, concreta non plurificantur nisi plurificentur tam forma, quam suppositum; sola enim plurificatio formae non sufficit, maxime ubi plures formae, sive eiusdem rationis, sive eadem nomine expressae, possunt esse in eodem supposito: sic Christus non est plures volentes, licet habeat plures volitiones.

Dices quarto: Ideo Pater aeternus non est incarnatus, sed Filius, quia alias esset confusio proprietatum, ut dictum est in primo Articulo primae Disputationis, quia eadem persona esset Filius, et Pater; Pater quidem, quatenus prima persona Trinitatis; Filius vero quatenus esset genitus beata Virgine: ergo Christus non est Filius, tam Patris, quam Virginis, alia filiatione quam aeterna: quia alioqui esset confusio proprietatum: quandoquidem non esset Filius una tantum, et eadem filiatione. — Respondet Doctor primo negando consequentiam cum sua probatione, quia nulla prorsus est confusio, quod Christus alia filiatione sit filius Virginis, et altera filius Patris aeterni; quippe ex eo quod sit filius Virginis, non negatur propterea, quod sit filius Patris aeterni. Inde quando dicitur de Christo, quod sit Filius, non potest aliquis dubitare ex illo loquendi modo, quod persona divina Christi sit persona Verbi, et filius aeterni Patris: secus esset autem si Pater, aut Spiritus sanctus essent incarnati; ubi enim aliqua ex duabus illis personis diceretur filius, dubitare quis posset, num esset sermo de filio Patris aeterni, vel de filio Virginis; quae confusio non sequitur ex incarnatione Verbi, quia per appellationem filii divini, sufficienter intelligimus personam Verbi. Respondet secundo retorquendo argumentum: sequeretur confusio ex incarnatione Patris, quia eadem persona esset Pater, et Filius: ergo Pater incarnatus revera esset filius Virginis: sed non esset filius per filiationem aeternam, quam non habet: ergo per filiationem temporalem: igitur persona divina est capax filiationis temporalis: ergo filius non est illius filiationis incapax, ut volunt adversarii.

Dices quinto: Ideo admittenda esset filiatio realis temporalis, ut Christus revera diceretur filius Virginis: sed posset dici filius Virginis absque illa relatione reali. Probatur, quia Deus potest dici Dominus creaturarum absque relatione reali: ergo Christus potest dici filius beatae

Virginis absque relatione reali. — Negat minorem Doctor: neque enim filius dici posset filius Virginis, nisi beata Virgo similiter diceretur illius Mater, et haberet relationem realem maternitatis: illa autem hanc relationem non haberet, nisi pariter Christus haberet relationem filiationis, quia qua ratione B. Virgo dicitur Mater Christi, propterea quod genuit illius humanitatem, eadem ratione Christus debet dici filius illius, quia habet humanitatem ab ipsa genitam: non enim est maior ratio, cur ad generationem activam beatae Virginis sequatur in ipsa relatio maternitatis, quam quod ad generationem passivam sequatur in Christo relatio filiationis. Unde neganda est minoris probatio, quia Deus non habet rationem aliquam in se, ob quam debeat necessario sequi relatio realis, ex eo quod sit rerum Conditor et Dominus: imo habet rationem ipsi relationi reali omnino oppositam, nempe immutabilitatem, qua fit ut non sit capax realis relationis sustinendae: secus autem est de Christo Domino, quia est capax illius novae relationis filiationis, ratione naturae assumptae a beata Virgine genitae: igitur non est eadem ratio de Christo respectu relationis filiationis, ac de Deo respectu relationis realis Creatoris et Domini.

Dices sexto: Si Christus haberet novam relationem realem ad Matrem, esset realiter ipsi aequalis: sed hoc est falsum, quia aequalitas realis fundatur super unitate unionis, et consequenter illa aequalitas non intercedit, nisi inter illa quae habent unitatem unionis: sed Christus non habet unitatem alicuius unionis realis cum Matre: ergo nec habet aliquam qualitatem, nec proinde relationem realem. — Negat minorem Doctor cum sua probatione: nam, ut eum explicat Poncius, duo homines puri aequales in perfectione naturae non habent unitatem aliquam unionis inter se: ergo aequalitas non fundatur super talem unitatem. Quod si dixeris, duos homines habere unitatem unionis inter se ratione convenientiae in natura, ob quam fundant relationem aequalitatis: idem etiam dici potest de Christo, et beata Virgine: qualiscunque enim aequalitas statuetur inter duos homines ratione naturae, eadem statui poterit inter Christum et Virginem ratione naturae humanae genitae, quam habet Christus.

Dices ultimo: Si quam habuit relationem Christus ad beatam Virginem, eam dumtaxat habuit, quamdiu servavit integram naturam humanam ab ipsa beata Virgine genitam: sed illam integritatem humanitatis amisit in triduo mortis: dum enim anima separata est a corpore, totum hominis compositum periit: igitur, vel amplius illam relationem realem filiationis non habet, vel eam non habet a beata Virgine acceptam, sed dumtaxat a Deo in resurrectione reproductam. — Negat minorem; consequens est falsum: Maria eadem filiatione, qua prius: quia filiatio fundatur super existentiam naturae acceptae per generationem absolute, cui non accedit interruptio, dummodo existentia sit eadem: et ideo quandocumque illa existentia est eadem, et aliud extremum idem, et filiatio est eadem: et eadem actione, qua fundamentum reddit idem, et relatio reddit eadem. Haec Doctor, quibus significat Christum post resurrectionem eadem numero filiatione esse filium B. Virginis, qua fuit ante mortem.