Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

NOTANDUM 1. Triplicem distingui posse Deiparae Virginis Conceptionem: nimirum corpoream, spiritualem, et divinam. Prima est qua ipsius sanctissimi Parentes opere maritali invicem convenientes praestiterunt ea quae maxime spectabant ad ipsius corporis formationem, organizationem, et dispositionem ad recipiendam animam rationalem a Deo infundendam, quam utique conceptionem Doctores activam appellare solent. Secunda est ipsa animae infusio et unio cum corpore debite organizato, quae vulgo nominatur conceptio passiva, qua scilicet fit illo ipso instanti, quo rationalis anima corpori, omnibus membris ac suis organis constanti, unitur. Tertia tandem est ea, qua ipsa Virgo B. per singularem Spiritus sancti in ea operationem, purissimum suum subministravit sanguinem ad Christi Domini corpus formandum, et organizandum. Hic autem non est sermo de hac posteriori conceptione, quam utique sanctissimam ac omnino immaculatam esse nullus Catholicorum ambigit. Quamquam autem praesens moveri posset controversia de conceptione corporea, utrum videlicet ante animae rationalis infusionem corpus B. Virginis omni prorsus labe caruerit, fueritque munditia ac puritate conspicuum, quo decentius ac perfectius sanctissimae ipsius animae sacrarium fieret, praecipue tamen praesentis controversiae cardo vertitur de Conceptione spiritali, seu passive sumpta; utrum videlicet eo instanti, quo anima ipsius B. Virginis unita fuit corpori, omnino expers fuerit illa haereditaria macula, qua ex vitiata propagine et origine labefactari solent omnes omnino homines, qui opera maritali concipiuntur et nascuntur.

NOTANDUM 2. Varias ac gravissimas pridem agitatas fuisse controversias de illibata et omnino immaculata Conceptione spiritali ac passiva Deiparae Virginis, maxime vero circa annum 1112; cum enim Lugdunensis Ecclesia statuisset celebrandum esse festivum diem octavum mensis Decembris in honorem immaculatae Conceptionis beatissima Virginis, hoc audiens S. Bernardus aegre tulit, et ad eiusdem Ecclesiae Canonicos scripsit illam celebrem epistolam (si tamen revera genuinus illius sit fetus) in qua inter caetera sic eos carpit: Miramur satis quid casum fecerit hoc tempore quibusdam vestrum, mutare colorem optimum, novam inducendo solemnitatem, quam ritus Ecclesiae nescit, non probat ratio, non commendat antiqua traditio. Numquid Patribus doctiores, aut devotiores sumus? Cum autem non obstante hac S. Bernardi reprehensione, invaluisset ardentissimus zelus erga Deiparae Virginis illibatam Conceptionem, et cam denuo impugnare coepissent viri aliunde religiosi, et pia in Virginem Deiparam devotione celebres, eius tutelam ac patrocinium suscepit Subtilis Doctor. Is enim in 3. d. 3. q. 1. n. 1. ubi primum de Immaculata Conceptione sermonem facit, non ita quidem assertive eam ibi propugnat, sed dumtaxat solvit omnes rationes, quibus illibata Virginis Conceptio impugnari videbatur. Nam cum dixisset: Quod Deus potuit facere, quod ipsa beata Virgo numquam fuisset in peccato originali: potuit etiam fieri, ut per tempus aliquando esset in peccato, et in ultimo instanti illius temporis purgaretur. Demum cum omni submissione, pro solita sua modestia ac humilitate, suam sententiam non assertive sed dubitative profert, his verbis: Quid autem horum trium, quae ostensa sunt possibilia, factum sit, Deus novit: si auctoritati Ecclesiae, vel auctoritati Scripturae non repugnat, censebitur probabile, quod excellentius est attribuere Mariae: nempe quod Deus illam ab originali peccato illaesam servaverit. Verum postmodum animosior factus dist. 15. n. 18. absolute, et aperte pronuntiat, quod B. Virgo mater Dei numquam fuit immunda actualiter, ratione peccati actualis, nec ratione originalis: fuisset tamen, nisi fuisset praeservata. Quam utique sententiam solemnibus disputationibus et concertationibus assiduis ita feliciter propugnavit, ut in eam omnes celebriores doctores, maxime vero Parisienses pellexerit.

Nam (ut refert Cavellus in Rosario saeculo 11., iussu summi Pontificis habita solemni disputatione coram Facultate Parisiensi, praesentibus Apostolica Sedis Legatis, de Immaculata Conceptione tanta ingenii subtilitate, tanta solutionum facilitate et perspicuitate, omnia adversa argumenta mira dexteritate confregit et retudit, suamque piam sententiam de Conceptione Mariana, ipsius Mariae fretus auxilio, argumentorum pondere, tot tamque urgentibus rationibus comprobavit et munivit, quod celeberrimam illam facultatem matrem Universitatum in suam piam traxerit sententiam: quae in gratificationem nomine Doctoris Subtilis ipsum condecoravit: et acerrimis eius disputationibus inducta, sacrum illud ac celebrem Marianum decretum condidit, ne scilicet imposterum quisquam ad magisterii gradum admitteretur, qui tota vita se propugnaturum Immaculatam Conceptionem iuriurando non adstringeret. Postea Scotus Coloniam profectus victoriam pro Immaculata Conceptione ex discipulis Alberti Magni reportavit: et nomen Doctoris Subtilis ibi denuo est solemniter acclamatum. Fertur etiam a Pontifice in praemium eidem datum.)

Hactenus Cavellus. Illud ipsum confirmat Bosius De signis Ecclesiae, tom. 1. fig. 2. lib. 1. cap. 8. ubi ait: Clarissimum porro festum sensi acutissimi Theologi doctrina Mariana confirmatum, &c. Salazar, cap. 42. saeculo 12. Ioannes Duns Scotus praecipuus ac maximus purae Conceptionis vindex, qui tantam huic doctrinae sua auctoritate fidem comparavit, quantam nullus alius ante vel post ipsum. Et cap. 13. n. 1. Subtilissimus Doctor, quemadmodum primas scholas Immaculatae Conceptionis propugnandae auctoritate firmavit, ita nihil praetermisit, quod in hac re ad maiorem Virginis gloriam facere possit. De Parisiensi autem disputatione ita scribit Bernardinus de Bustis in officio Immaculatae Conceptionis a Sixto IV. approbato lectione 1. Dominus noster Iesus Christus ad protegendum dilectae Matris dignitatem Sanctum Ordinis Minorum Doctorem eximiun ad civitatem illam protinus destinarit, qui adversariorum fundamentis, argumentisque omnibus irrefragabili sermone confutatis, ita Conceptionis Dominae innocentiam clarissime comprobavit, quod omnes illi fratres sublimitatem eius plurimum admirati, obmutescentes in disputando deficerent. Quapropter opinio Minorum a Parisiensi studio illico approbatur. Neque mirum videri debet, quod piam de Immaculata Conceptione sententiam appellaverint opinionem Minorum: hoc enim nomine primitus vulgabatur, ut patet ex Abbate Panormitano, cap. perquestus de feris, et Ioanne Varsone in 3. dist. 3. et Salazar, cap. 12. sect. 15. Unde Hieronymus Hormachea in Cantic. Proleg. B. cap. 180. Iure optimo religiosam Seraphicam appellare possumus vexilliferum in hac pia sententia de Immaculata Conceptione, &c. Quoniam post Doctorem Subtilem, totus Ordo Seraphicus in eam sententiam propugnandam conspiravit, donec accendente totius sacrae Facultatis Parisiensis auctoritate, studio ac indefesso labore factum est, ut haec pia sententia per omnes Christiani orbis plagas propagaretur, et ita invalesceret, ut non iam solius Ordinis Minorum opinionem, sed omnium Christi fidelium esse videatur. Hic non refero alias hac de re postmodum subortas controversias, quas in huius Quaestionis decursu aperiemus.

NOTANDUM 3. Immaculatae Conceptionis nomine nihil aliud (ex sententia omnium Doctorum, qui ab exorta circa eam in scholis controversia scripserunt) intelligi debere, quam carentiam maculae peccati originalis in ipsa B. Virgine illo primo instanti, quo ipsius anima corpori fuit unita, ac vere potuit affirmari, concepta est Maria: ita ut omnes hae propositiones, quas passim reperies apud Auctores, qui de ista Immaculata Conceptione scripserunt, sint omnino aequivalentes, et eandem prorsus significationem obtineant, puta, Conceptio B. Virginis est immaculata: aut B. Virgo in primo instanti suae animationis fuit munda et immunis ab originali peccato: aut Beata Virgo, praeveniente et operante divina gratia, numquam actualiter subiacuit peccato originali: vel B. Virgo peccatum originale non contraxit: vel B. Virgo in primo instanti sui esse habuit gratiam sanctificantem: vel Beata Virgo a peccato originali fuit praeservata: et plures aliae similes propositiones, quae indiscriminatim a Doctoribus, verbis dumtaxat variatis, sed eodem vigente sensu, ad explicandam hanc piam sententiam usurpantur; adeo ut qui quamlibet illarum proferret, ita aperte Conceptionem immaculatam enuntiaret, ac si praedictis omnibus propositionibus et loquendi modis simul uteretur. Cuius ratio est, quod etsi vox immaculata latius pateat, quam puritas ab originali peccato; attamen dum additur Conceptioni, determinatur et restringitur ad solius culpae originalis carentiam significandam; nam in instanti Conceptionis, nec alia contrahi potest macula, nec formaliter per gratiam praeservantem impediri ac eliminari, quam quae haereditaria propagine a vitiata humani generis stirpe, in omnes homines grassatur.

His ita praelibatis, sit

Conclusio unica. — VIRGO DEIPARA REVERA IMMUNIS FUIT AB ORIGINALI PECCATO, ET AB EO PRAESERVATA PER GRATIAM SANCTIFICANTEM IPSI DIVINITUS INFUSAM IN PRIMO SUAE CONCEPTIONIS AC ANIMATIONIS INSTANTI. Hac Conclusio firmari potest gravissimis momentis, quae, maioris claritatis et methodicae disputationis gratia, proponemus et expendemus sequentibus in paragraphis.

§ I. — Deiparae Virginis immaculata conceptio et animatio ex Scriptura sacra non obscure colligitur.

Merito Christus Dominus dicebat Ioan. 5. Scrutamini scripturas… et illae sunt, quae testimonium perhibent de me, ut Iudaeorum ignorantiam, et caecitatem oblique perstringeret, quod cum se in sacris litteris peritissimos esse putarent, eum esse verum Messiam tot oraculis repromissum non deprehenderent: quamquam enim eiusmodi verba de seipso dumtaxat pronuntiaverit adorandus ille Salvator, attamen per sensum accommodatitium eadem usurpare potest B. Virgo. Quamquam enim, ut docet S. Thomas 3. part. q. 27. art. 1. Quod de sanctificata in utero, nihil in Scriptura Canonica tradatur, attamen quia inquit S. Paulus 2. ad Timoth. 3 Omnis sacra Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in iustitia: ut perfectus sit homo, ad omne opus bonum instructus. Et ut egregie docet Subtilis Doctor quaest. 2. Prologi ad 1. argumentum principale:

Nulla scientia omnia scienda (in ipsa scilicet) explicaverit; sed illa, ex quibus possunt alia sufficienter elici: unde multae veritates necessariae non exprimuntur in sacra Scriptura, et ibi virtualiter continentur: sicut conclusiones in principiis, circa quarum investigationem utilis fuit labor Expositorum, et Doctorum:

Hinc est quod si divina Scripturarum oracula scrutemur, idest, profunda mentis attentione perpendamus et consideremus maxime secundum interpretationem SS. Patrum, et celebriorum Ecclesiae Doctorum, reperiemus plurima, quae Virginis Deiparae, immaculatae ac purissimae Conceptioni patrocinantur. Ex innumeris autem eiusmodi Oraculis, quae huic veritati testimonium perhibent, selectiora quaedam proponam.

Primum sit illud Genes. 3. ubi Deus serpentem mulieris expugnatorem alloquens ait v. 15. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius: ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo eius. Quibus verbis significabat Non istam Evam, inquit Lyranus noster, sed aliam ab ea descendentem, scilicet Virginem Mariam, quae est infesta demonibus; unde Canticorum 3. dicitur: terribilis ut castrorum acies ordinata. Cuius rei perspicuam rationem reddit S. Hieronymus, vel quisquis est auctor epistolae Ad Amicum aegrotum de viro perfecto: Mater Domini, inquit, in illa iam muliere promissa est: haec inimicitis opposita est serpentis. Et ne hoc ad Evam pertinere videretur, non dixit, pono, sed ponam. illam indicans mulierem, quae salvatorem pariat, non quae generet fratricidam. Cui praeluserat S. Cyprianus lib. 2. Testimoniorum adversus Iudaeos, cap. 9. Verbum promissionis est, inquit, quod transmittitur in futura. Non dixit pono, ne ad Evam pertinere videretur; sed ponam, idest, suscitabo contra te mulierem. Alteram eiusdem significationis rationem profert S. Epiphanius lib. 3. adversus haeresos, quam colligit ex his verbis, inter semen tuum, et semen illius: Nusquam autem, inquit, reperitur semen solius mulieris, nisi in Maria: proinde non potest totum in Evam impleri. Cui subscribit Rupertus lib. 3. De Trinitate, cap. 19. cum ait: Iste est semen, seu filius mulieris (Christus), ut non etiam sit semen viri, et propterea non absque mysterio ab ea sola denominationem accepit.

Ex hoc autem Oraculo triplex depromi potest argumentum, quo probetur Virginis Deiparae immaculata Conceptio: Primum quidem, perpetua fuit inimicitia, eaque infensissima inter Mariam et daemonem serpentem: at si etiam per aliquod instans inquinata fuisset originali peccato, pro eo instanti non fuisset ipsius inimica, sed amica, utpote ei consentiens et subdita, et Deo minitanti, Inimicitias ponam inter te, et Mariam, respondere posset serpens: sed ego prius per originalis culpae vinculum amicitias cum ea iungam, arctiorem necessitudinem cum illa inibo, eam superabo, deiiciam, et in meorum captivorum numerum recensebo, similes iniquitate erimus, stabimus contra te infensi, et iniurii, etc.; qua omnia directe militant non solum in Dei gloriam, sed etiam in illius divini oraculi veritatem: igitur cum hostiles inimicitias Maria semper cum daemone serpente habuerit, nullus sanae mentis iudicabit illam cum ipso per originale peccatum amicitias et foedus iniisse. Confirmatur: Sicut enim amicitia vel supponit, vel efficit similitudinem et paritatem, sic et inimicitia dissimilitudinem et contrarietatem: Hoc enim, (inquit Rupertus mox laudatus) Amicitiae enim differunt, quod amicae pacatae sermonis cuiuslibet rei protendunt superficiem: inimicitiae vero manifestam contrarietatis habent intentionem: igitur eatenus Maria dicitur inimica serpenti, quatenus ei dissimilis est: at nisi in primo instanti conceptionis suae fuisset a Deo praeservata a labe originalis culpae, non potuisset dici absolute dissimilis serpenti: igitur ut illius divini Oraculi stet veritas, neque aliquod unquam vestigium similitudinis et amoris intercessisse existimetur, necessum est, quod etiam in primo instanti suae conceptionis ipsa serpenti fuerit dissimilis, et adversaria. — Secundum argumentum petitur ex illis verbis, Ipsa conteret caput tuum; nam, (inquit S. Augustinus, vel quisquis est auctor Commentarii in Genesim) cum subiectio peccati originalis caput sit diaboli: tale caput Maria contrivit, quia nulla peccati subiectio ingressum habuit in animam Virginis, et ideo ab omni macula immunis fuit. Ex quibus haec formari potest ratiocinatio: originale peccatum omnium peccatorum caput est, et initium, quod serpentini capitis more in omnia alia suum corpus, et influxum derivat, et sensim inducit: sed istud serpentinum caput Maria contrivit: igitur a pestilenti eius affiatu et morsu omnino immunis fuit et libera. — Tertium denique argumentum colligi potest ex illis verbis, Insidiaberis calcaneo eius, hoc est, illius vitae exordium frustra labefactare ac infestare tentabis; ex quibus sic argumentor: si beatae Virginis Conceptionem, et primum illius animationis instans suis insidiis ac fraudibus per originale peccatum surripuisset ac deturpasset daemon, illius calcaneus dici posset foedatus, nec exinde aliquam sibi pulchritudinem ac dignitatem Virgo Deipara vindicaret: at illa maxime commendatur ex calceamentis, appropriatur enim ei istud Cantic. 7. Quam pulchri sunt gressus tui in calceamentis, filia Principis! quasi diceret: gressuum tuorum pulchritudo, ac rectitudo viarum, ex quo primum movisti pedem, inde maxime celebratur, quia semper es filia Principis, primogenita dilectionis eius, et electa genitrix. Eva peccati quidem ancilla, caeteri filii vindictae, filii gehennae, dum formantur, et primum gressum ad vitam faciunt, ruunt in mortem: tu vero in tuae Conceptionis transcensu, non minus pulchre quam confidenter gressum facis. — Quam utique interpretationem sic egregie explicat Rupertus, cum ait:

De calceamentis hic igitur non corporis, sed spiritus, in quo discalceatum esse, summa est ignobilitas, et plusquam servilis egestas: idcirco ancillae calcaneum serpens momordit, tu autem, filia Principis, bene calceata, caput serpentis contrivisti. Tu maxime, o Princeps, et Domina singularis dilecta, etc.

Secundum Testimonium, Deiparae Virginis immaculatam Conceptionem demonstrans, petitur ex illis verbis Numer. 21. Orietur stella ex Iacob, et consurget virga de Israil: et percuties duces Moab, etc. Ex quibus verbis triplex colligitur argumentum ad illam Deiparae Conceptionis puritatem evincendam. Primum quidem, Maria dicitur stella, nam, ut praeclare ait S. Bernardinus Senensis, Sermone de glorioso nomine Virginis art. 1. cap. 3. Ante adventum huius Virginis, peccati nebula totum mundum obscuraverat, ut non esset qui verum lumen videre posset: erant enim gentes omnes nebulae turbinibus agitatae, ut dicitur 2. Petri 2. Proinde in tenebris morabantur, unde merito de talibus Nahum 1. Scriptum est: inimicos eius prosequentur tenebrae. Tamen processit B. Virgo sicut fulgida stella, ut de ea dici possit illud Eccles. 50. Quasi stella matutina in medio nebulae, etc. at stella nusquam tenebris, ac caligine infuscatur: concludendum ergo cum nostro Mayronio Serm. de Concept. B. Mariae, quod sicut lux aurea oriente sole, mane absque nubibus rutilat, ita anima Virginis semper resplenduit absque nubibus peccatorum. Omnes quidem Adae posteri originali piaculo obnubilati concipiuntur, sola Maria inter omnes innocens et immaculata eminus promicabat. De caeteris quidem Iob ait, cap. 3. Obtenebrescant stellae caligine eius. Expectet lucem, et non videat, nec ortum surgentis aurorae. Quae verba sic expendit Lyranus noster, ut refert Pelbartus lib. 4. part. 1. art. 3. Ibi Iob loquitur de reatu originalis peccati: et idem dicit: obtenebrescant stellae, idest, Sancti, caligine eius: expectet lucem, idest, Christum: et hunc non videat: eo quod Christus supernaturaliter ex Virgine conceptus, originale peccatum contrahere non potuit. Sequitur: nec ortum surgentis Aurorae, idest, Conceptum Mariae, quae figuratur per auroram. Cantic. 6. His adde quod beatissima Virgo non solum stella, sed et lunae ac solis nomine celebretur: ipsi namque Ecclesia attribuere solet Cant. 6. verba Progreditur quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol: quibus significat omnem omnino innocentiae splendorem, ac puritatis et virtutis lumen, quod alicui creaturae conferre Deus potuit, ubertim in eam derivasse. Quocirca non ab re sentire possumus Deum idem in ordine gratiae fuisse auspicatum, quod in ordine naturae prius molitus fuerat: quemadmodum enim tria corporum genera, nempe solem, lunam, ac stellas, splendore micantia formavit, ita quod in primo eorum formationis exordio lumine circumfusa tuerint ac supervestita, sic et Christum Dominum verum iustitiae solem, Virginem eius genitricem, lunam istam mirabilem, necnon et Angelos veluti tot stellas in aeterna beatitudinis firmamento fulgentes, gratia divinae luce coruscantes, ac illustratos in primo eorum formationis instanti producere voluit.

Ex his itaque constat beatissimam Virginem nullis unquam peccati tenebris infuscatam fuisse, ac subinde originalis labis prorsus expertem, — Secundum argumentum deducitur ex sequentibus eiusdem

Oraculi verbis: Et consurget virga de Israil; nam Isaias vaticinatus fuerat cap. 11. Egredietur virga de radice Iesse, et flos de radice eius ascendet: quae verba sic expendit S. Hieronymus ibidem: Nos autem virgam de radice Iesse sanctam Virginem Mariam intelligamus, quae nullum habuit sibi fruticem cohaerentem: at si beata Virgo maculata fuisset aliquo peccato, haud dubie non solum fruticem, sed et nodositatem cohaerentem habuisset: concludendum ergo cum S. Anselmo lib. 2. De Conceptu Virginali, cap. 9.

Ego piissima Domina, qualiscumque servulus credo, et fateor, quod ex radice Iesse pulcherrima, ac per hoc ab omni, quod te decoloret, peccati vulnere aliena, integerrima permanens, forem pretiosissimum protulisti, non qualemcumque, sed super quem septiformis Spiritus requiescet.

Vel ut clarius habet S. Ambrosius in Sermone De Gabaonitis explicans eadem Isaiae verba: Haec est virga, in qua nec nodus originalis, nec cortex venialis culpae fuit. Nec refert, quod iste sermo non inveniatur inter opera Sancti Ambrosii typis excusa; nam plurimi quos laudat noster de Aula in Trituratione pag. 133. cum Michaele de Carchano in Sermone De Paenitentia impresso anno 1496. fidem faciunt se sermonem istum inter Sancti Ambrosii opera legisse: unde etiam praefata verba inserta sunt in Officio Conceptionis, quod ab Ordine Seraphico ex approbatione Apostolica recitatur. — Tertium denique argumentum peti potest ex illis verbis eiusdem vaticinii: Et percuties duces Moab: notum est enim daemones nomine Moab non obscure designari: quemadmodum enim Moabitae semper Israilitis fuerunt infensi, sic et daemones hominibus, maxime fidelibus ac virtute praeditis, perpetuum et infestum bellum denuntiant. At eos omnes Virgo Dei genitrix illa mystica virga non solum integerrimae suae vitae tempore pereussit, ac eorum fraudes dissolvit, et tentationes irritavit; sed et in suae Conceptionis ac Nativitatis exordio eorum potentiam fregit. Quod egregie explicat Rupertus lib. 1. In Cantica, cap. 1. ubi conferens hanc mysticam virgam cum Virga Mosis, ait:

Sicut virga illa virgas maleficorum et incantatorum devorarit, et omnem superbiam Aegyptiacam obtrivit, ac deinde germinarit, floruit, fronduit, et fructum protulit, non plantata, non succo terrae animata, sed virtute caelesti supra usum naturae provecta: sic tu, pulcherrima mulierum, amica mea, cunctum pravitatem haereticam interemisti, superbiam diaboli deiecisti, conceptu florida, partu fructifera, etc.

Eamdem veritatem praeclare illustrat S. Bernardus tom. 1. In deprecatione ad gloriam Virginis, postquam dixerat:

Tu terribilis ut castrorum acies ordinata. Quid enim? Annon horruerunt principes tenebrarum, quando viderunt, praeter morem, armatura omnifortiore instructam, contra se procedere feminam fortem ad bella doctissimam, cuius ensis super femur suum propter timores nocturnos! In circuitu eius acies valida spiritualium virtutum, suo se invicem ordine tuentium. etc.

Sic processit in sua Conceptione Maria. Satis indicat hoc id quod sequitur: utpote qui (Angeli scilicet) custodirent lectulum Salomonis gratissimum, ac providerent ne praepuratum aeterno Regi hospitium alienus hospes invaderet.

Plurima eamdem veritatem comprobantia oracula nobis subministrat Psalmista Regius: at ne longior sim, unum aut alterum dumtaxat profero. Primum sit illud Psal. 15. Sanctificavit tabernaculum suum Altissimus: Deus in medio eius, non commovebitur: adiuvabit eam Deus mane diluculo. Nemo namque negare potest Virginem Deiparam esse revera Altissimi tabernaculum, quia quem caeli capere non poterant suo gremio complexa est. Quod utique tabernaculum sanctificavit Altissimus ineffabili prorsus ac longe praestantiori modo, quam quaslibet alias animas sanctitate praecellentes, in quibus etiam habitare dicitur. Sunt enim plurimi, quos dumtaxat in vespere mortis sanctificat, ut latro paenitens: alii quos in aetate provecta, et velut in vitae meridie a vitiis ad sanctimoniae statum evocat, ut Sanctus Paulus, Magdalena, etc. Sunt etiam quos mane praevenit in benedictionibus dulcedinis, eos videlicet prius sanctificando, quam in lucem apertam per nativitatem prodeant, ut de Ieremia, ac Ioanne Baptista vaticinatum fuerat Ieremiae 1. Antequam exires de vulva sanctificavi te. Verum beatissimam Virginem adiuvit et protexit Deus mane diluculo, hoc est, a primo illius vitae exordio, eam videlicet ab omni prorsus peccati inquinatione praeservando, utpote cum illam in suum tabernaculum selegisset: qualiter enim Deus illam adiuvisset mane diluculo, si prius in daemonis tyrannidem per originale peccatum illam ablegasset? — Id ipsum exactius et apertius insinuat Psal. 86. dum dicit: Fundamenta eius in montibus sanctis, diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Iacob… homo natus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus. Quibus verbis significat beatissimae Virginis sanctitatem orientem longe illum celsitudinis ac dignitatis verticem obtinuisse, quem consummata caeterorum sanctitas posset assequi. Hinc sanctus Gregorius expositione 1. in librum Reg. ait:

Montis Ephraim nomine beatissima semper Virgo Maria Dei genitrix designari potest. Mons quippe fuit, quae omnem electae creaturae altitudinem electionis suae dignitate transcendit. An non Mons sublimis Maria, qua ut ad conceptionem aeterni Verbi pertingeret, meritorum verticem supra omnes Angelorum choros usque ad solium Deitatis erexit? Huius enim montis praecellentissimam dignitatem Isaias vaticinans ait: erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium. Mons quippe in vertice montium fuit, quia altitudo Mariae supra omnes Sanctos effulsit:

At nulla ratione dici posset in suae sanctitatis exordio quamlibet aliorum Sanctorum adaequasse, imo superasse dignitatem, nisi revera fuisset ab omni peccato immunis in primo vitae suae instanti; si enim dumtaxat fuisset prius sanctificata quam nata, id commune haberet cum iis, qui sanctificati fuerunt in utero, ut mox diximus. Concludendum igitur cum S. Anselmo Hom. de Concept. Virg. Si Ieremias, inquit, qui in gemitibus erat prophetaturus, in vulva est sanctificatus, et Praecursor Domini Ioannes, Spiritu sancto ex utero Matris est repletus, quis disserere audeat totius saeculi propitiatorium, mox in suae Conceptionis exordio, Spiritus sancti illuminatione destitutum! — Confirmatur ex sequentibus verbis: Homo natus est in ea, etc. Per illum enim hominem Christum significabat, de quo vaticinatus fuerat Isaias scribens: Mulier circumdabit virum: at (inquit S. Anselmus lib. De Conceptu Virginali) decebat ut Christi conceptio de Matre purissima fieret: nempe decens erat ut ea puritate, qua maior sub Deo nequit intelligi, Virgo illa niteretur: cui Deus Pater unicum Filium suum, quem de corde suo aequalem sibi venitum tamquem seipsum diligebat, ita dare disponebat, ut naturaliter esset haeres, idemque communis Dei Patris, et Virginis filius. Hinc praeclare ait S. Petrus Damianus Serm. 2. De Virginitate: Caro Virginis ex Adam concepta maculas Adae non admisit, at singularis eius continentiae puritas in candorem lucis aeternae conversa est, ut videlicet Christus, qui est candor lucis aeternae, speculum sine macula, et purissima paternae bonitatis imago, ex purissima carne corpus sibi efformatum assumeret: Non enim credendum est (inquit Sanctus Bernardinus tom. 2. Serm. 19.) quod ipse Filius Dei voluerit nasci ex Virgine, et sumere eius carnem, quae esset maculata aliquo originali peccato; imo credendum est, quod voluit sumere carnem ex carne purissima, et quod eius Mater fuerit plusquam Eva, et Adam, qui creati fuerunt sine peccato originali. — Quod utique facile in mentem inducet quisquis audierit Ecclesiasticum monentem cap. 3. Quod gloria hominis ex honore Patris sui sit, et dedecus filii pater sine honore. Et ibidem: Maledictio matris eradicat fundamenta. Unde si unquam aliquid dedecoris, et maledictionis ratione originalis peccati suscepisset Virgo Deipara, ab hac certe propudiosa ignominia non esset immunis Christus eius filius, et si non culparetur, devenustaretur tamen parentis dedecore: nam ut sententiose dixit Tertullianus, Christus ex stirpe Iesse deputatus, per Mariam scilicet, et inde censendus, quasi Christi Dei honos censeatur ex Virgine, unde si Deipara infamissimae praevericationis fuisset rea, et tartareo tyranno tributaria, non tam gloria, quam filii aliquod dedecus inde censeretur: siquidem, ut praeclare dixit Arnoldus Carnotensis in Tractatu De Laudibus Mariae: Quod Maria praedicatur gratia plena, manifestum est individuum esse Matris, et Filii glorium, commune esse utriusque praeconium: nam, ut ibidem ait, una est Mariae, et Christi caro, unus spiritus, ex quo dictum est ei: Dominus tecum. Quo innotescat, gloriam utriusque individuam esse, et ita quodammodo communem ignominiam, quae a Matris dedecore derivaretur in Filium: Christus enim ex Virgine censetur. Missam facio varia eiusmodi testimonia, quae tum in libris Salomonis, maxime in Canticis Canticorum, ubi Deiparae Virginis eximiae puritatis ac sanctitatis pulchritudo egregie celebratur ac commendatur, tum in Prophetarum oraculis, quae in eiusdem purissimae Conceptionis Deiparae assertionem collineant, ut nonnulla ex Novo Testamento proferam, in quibus haec veritas perspicacius delineatur.

Prodit imprimis illa salutatio Angelica, qua nimirum Angelus, ut nuntiaret Incarnationis sacramentum, Orator a Deo destinatus ad Virginem, sic eam peroravit: Ave gratia plena: signanter dixit: Ave, hoc est, sine va, ut egregie explicat Angelicus Doctor in elucidatione salutationis Angelicae, (ut videre est in prima eiusdem operum editione, et antiquioribus manuscriptis.) Ex peccato, inquit, secutum est triplex va: va culpae: va poenae: va ignorantiae. Va culpae triplex: originalis, actualis, et venialis. Sine omni isto triplici va fuit beata Virgo. — Ipsi concinit Seraphicus Doctor in Speculo Virginis, cap. 2. ubi ait: Ave Maria absque va. Triplex est va, a quo immunissima fuit Maria: va culpae actualis, va miseriae originalis, et va poenae gehennalis. — Idipsum praeclare commendat S. Bernardinus Tom. 4. Sermone 1. De Annuntiatione, art. 1. cap. 1. Ave, inquit, beata Virgo, sine primo va, idest, sine peccato tyranno peccati originalis, quin sine eo concepta es. Ea autem salutationis formula usus est, ut inverso nomine Evae significaret, ait S. Hieronymus: Quod quidquid maledictionis ingestum est per Evam, totum abstulit benedictio Mariae. Unde etiam praeclare canit Ecclesia: Sumens illud Ave, gabrielis ore, funda nos in pace, mutans Evae nomen. Nec nomen dumtaxat, sed et sortem feliciter immutavit; quia ut egregie scribit S. August. Serm. 2. De Annunt., Auctrix peccati Eva, auctrix meriti Maria; Eva occidendo obfuit, Maria vivificando profuit: illa percussit, ista sanavit, etc. Qualiter autem haec omnia recte in Virginem Deiparam quadrarent, si ipsa eodem, quo Evae posteri, originalis peccati miseriae maledicto subiacuisset? — Eamdem veritatem plenius confirmat Angelus, cum ait: Gratia plena. Enimvero qua ratione dignissima Mater Dei plena gratia diceretur, si peccato originali locus in ea relictus fuisset, et gratia praeservationis, quae concessa fuit Angelis, ne cum perduellibus ruerent, ipsi defuisset? Dicendum igitur cum Seraphico Doctore Sermone 2. De Virgine, quod Domina nostra fuit plena gratia praecurrente in sua sanctificatione: gratia scilicet praeservativa, contra feeditatem peccati originalis culpae, quum contraxisset ex corruptione naturae, nisi speciali gratiae privilegio fuisset praeservata. Hanc veritatem nullus inficiabitur, qui cum sacris Doctoribus sentiet illis verbis, gratia plena, significari Virginem Deiparam omnis gratiae plenitudine et perfectione fuisse decoratam. Bene plena, (inquit auctor sermonis nomine S. Hieronymi ad Eustochium) quia caeteris per partes praestatur. Mariae vero simul se tota infudit plenitudo gratiae. Unde Richardus a S. Laurentio lib. 1. De Laudibus Virginis, cap. 4. sic ait: Omnis alia creatura aliquid habet vacuitatis, quia maiorem gratiam recipere potuit; ipsa autem sic usquequaque gratia plena fuit, quia maiorem gratiam habere non potuit: nisi ipsa Divinitati uniretur, hoc est, nisi ipse Deus esset. Haec est plenitudo, de qua hic specialiter dicit Angelus: Ave gratia plena. — Eadem est Theologiae Principum sententia: siquidem Alensis noster 1. p. sua Summa diserte pronuntiat: Beata Virgo tantum habuit gratiam, quod de facto non poterat plus recipere, et quantum pura creatura recipere potuit. Cui concinit B. Albertus Magnus in suo Mariale, cap. 177. In beata Virgine Maria, inquit, respectu omnium creaturarum non unitarum fuit gratia summa, fuit gratia in summo: ergo appropinquat ad primam lucem in summo; ergo puritas in summo: puritas enim sequitur naturam luminis, et luminosi. Quibus significat, quod ex summitate suae gratiae Maria nedum habuerit totius puritatis culmen et excellentiam, sed et ultro proximius ac perspicacius aeterni divinae essentiae luminis ac visionis particeps fuerit. Quam veritatem non minus pie quam eleganter sic explicat noster S. Bernardinus Senensis, Tom. 4. Serm. 18. De Exaltatione B. Mariae, art. 1. cap. 10. ubi inquit: Secundum Bernardum Virgo Maria divinae sapientiae ultra, quam credi valeat, penetravit abyssum, ut quantum sine personali unione creaturae conditio patitur, luci illi inaccessibili videatur immersa. Et ne putares, solummodo de sapientia Virginis sermonem agere, addit: Tanta gratia Virgini a Domino data est, quanta uni purae creaturae dari possibile esset. Tanta igitur gratiae ubertas et sublimitas nullum in Deipara Virgine peccato locum relinquere debuit, ac suInde ex hac plenitudine gratiae illius ab originali labe immunitas recte colligitur. — Addit Angelus eiusdem comprobandae veritatis novum argumentum, cum ait: Dominus tecum. Quis enim Domini ad Virginem praesentiam, assistentiam, et protectionem singularissimam ad illud dumtaxat tempus post eam conceptam limitare praesumet? Cum absolute Angelus pronuntiet: Dominus tecum, quo significet eam non solum omni tempore, sed etiam ab aeternitate a Domino nedum peculiariter electam, ut sui unigeniti Filii Mater fieret, sed et ab eo perpetuo possessam; unde merito ei tribuit Ecclesia hoc Sapientis Oraculum Prov. 8. Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio. Ab aeterno ordinata sum, et ex antiquis antequam terra fieret: nondum erant abyssi (peccati) et ego iam concepta eram. — Evidentius hoc indicant sequentia salutationis Angelicae verba: Benedicta tu in mulieribus. Benedictio enim ista non solum inter mulieres (hoc enim dixit Elisabeth), sed in mulieribus, tempora indicat praecedentia, in quibus benedictiones omnes cunctis mulieribus (imo et viris etiam) e Caelo collatae, Mariae interventu elapsa sunt. Pulchre sane Elisabeth ad Virginem sibi cognatam ait: Benedicta tu inter mulieres, ac si diceret: plus benedicta, quam omnes mulieres; sed scite magisque ac sententiose Gabriel Angelus dixit: Benedicta tu in mulieribus, exprimit namque ipsam fuisse in omnibus mulieribus benedictam; imo, inquit Eusebius Emissenus: Per ipsam mulieribus benedictio datur, et mundus a maledictione liberatur: nam ut pie addit peritissimus Idiota lib. Contemplationis De Virgine, cap. 1. Per te, o superbenedicta Maria, vita angelica recuperatur, innocentia reparatur, diabolus vincitur, et conteritur, etc. Concludendum ergo cum S. Laurentio Iustiniano Serm. De Annunt., quod beatissima Virgo ab ipsa Conceptione fuit in benedictionibus praeventa dulcedinis, et a damnationis aliena chirographo. Vel ut clarius explicat Richardus a S. Laurentio cap. 106. Constat eam ab omni originali peccato immunem fuisse, per quam non solum maledictio matris Evae soluta est, sed etiam et benedictio omnibus condonatur. — Confirmat eamdem veritatem Angelus cum ait: Ne timeas, Maria, invenisti enim gratiam apud Deum: nam ut idem sapientissimus Idiota ait cap. 6. Gratiam apud Deum singularem, o dulcissima Virgo, invenisti, quia fuerunt in te ab originali labe praeservatae, Angelica salutatio, et Spiritus sancti superventio. Cui praecesserat Andreas Hierosolymitanus ad haec verba, Ne timeas Maria, dicens: Inventa est enim gratia apud Deum, quum Eva perdiderat. Addit Hugo Cardinalis in 8. Canticorum: Invenisti pacem, quum perdiderant primi parentes: ac subinde gratiam illam integritatis, et pacis beatissima Virgo reperit, eaque ditata fuit, quam primi parentes sua in Deum perduellione perdiderant. — Denique huius probationis appendicem, et supremum robur subministrat Angelus, cum ait: Ecce concipies in utero, et paries Filium, etc. Nam ut supra diximus, pag. 775, tanta est, tamque arcta Incarnati Verbi cum Matre integritatis, ac gloriae societas, ut Christus ipse, inquit Tertullianus, ex Virgine censendus.

Secundum testimonium ex Novo Testamento, illudque, ut mihi videtur, Conceptionis Deiparae Virginis veritatem satis aperte significans, peti potest ex illo ad Rom. 5. v. 15. Non sicut delictum, ita et donum: si enim unius delicto multi mortui sunt, multo magis gratia Dei, et donum in gratia unius hominis Iesu Christi in plures abundavit. Ex quibus sic argumentari libet: Christi Domini gratia in plures abundavit, quam Adae delictum; ac subinde necessum est, ut Christi Domini gratia ad aliquos derivata fuerit, quos Adami delictum non inquinaverat: alioqui non apparet qualiter inconcussa staret Apostolici Oraculi veritas: sed si ad aliquem Adamici delicti expertem derivari debuit haec Christi Domini Mediatoris gratia, maxime ad dilectissimam eius Genitricem, ut praeclare significat Doctor in 3. dist. 3. qu. 1. cum ait: Perfectissimus Mediator habet perfectissimum actum mediandi respectu alicuius personae, pro qua medietur: sed Christus est perfectissimus Mediator: igitur Christus habuit perfectissimum gradum mediandi possibilem, respectu alicuius creaturae, sive personae, respectu cuius erat mediator: sed respectu nullius personae habuit excellentiorem gradum, quam respectu Mariae: igitur, etc. — Huc facit argumentum, quod ex hoc eodem capite desumit Franciscus Mayron. in 3. dist. 3. ubi postquam dixit: Si Mater Domini contraxisset peccatum originale per quantumcumque tempus, vel per unicum instans, peius ei fuisset, quum si fuisset aeternaliter damnata, quantum ad poenam damni, et sensus; statim addit: Privilegia Novi Testamenti excedunt vetusta, iuxta doctrinam Pauli ad Rom. 5. cap. Ibi autem fuit una mulier sine peccato in statu innocentiae. Item, Sicut Christus comparatur ad Adam secundum humanitatem 1. ad Cor. 15. sic Mater Christi ad Evam in ratione excedentis simpliciter, quantum ad omnem innocentiam. Missam facio varia eiusmodi divina Oracula, quae ex Novo Testamento ad illibatae Virginis purissimam Conceptionem comprobandam elici possent, ut paucis faciam satis nonnullis e Scriptura depromptis sententiis, quae adversus eam veritatem solent obiici.

Obiicies. 1. Illud Matthaei 19. Non est opus sanis medicus, sed male habentibus: sed inquiunt adversarii Christus fuit medicus animarum Virgini necessarius: igitur ipsa peccati maxime originalis infirmitate laboravit. Confirmant ex illo Lucae 19. Venit filius hominis quaerere, et salvum facere quod perierat: sed venit quaerere beatam Virginem; absit enim, ut eam non quaesierit: igitur ipsa sicut et alii, quos quaesivit, perierat per peccatum originale. Addunt insuper illud 1. ad Timoth. 1. Christus venit in hunc mundum peccatores salvos facere: sed venit salvam facere Virginem Mariam: igitur ipsa originali labe inquinata, et peccatrix censebatur. — Respondeo: peccatum quidem eluendum, et stabiliendam peccatorum salutem fuisse unum ex praecipuis motivis Incarnationis prout facta est; quamquam, ut diximus, non minus venisset Christus, etsi nullum tam actuale, quam originale peccatum extitisset; ac subinde illius adventus non fuit dumtaxat, ut peccatores salvos faceret, sed etiam ut ampliori sanctitate, et gratiarum ubertate iustos donaret et ditaret: igitur quamquam Virgo Deipara immunis fuerit ab omni originali labe, nihilominus propterea in eius, sicut et caeterorum hominum gratiam Christus in hunc mundum advenisse censendus est. His adde, quod Christus non minus dici possit et quaesitor et medicus respectu beatissimae Virginis, quod eam a peccati lapsu et infirmitate per uberiorem et efficaciorem gratiae medicinam praeservaverit: nec enim medicus dumdumtaxat peritus ille censendus est, qui deperditam sanitatem restituit, sed etiam qui iam adeptam conservat.

Obiicies. 2. Omnia sacrae Scripturae oracula, quibus asseritur omnes homines peccato labefactari, et Christi Mediatoris gratia ad opitulationem et emundationem egere. Sic illud Psal. 13. et 52. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Sic etiam 2. ad Cor. 5. Si unus pro omnibus mortuus est: ergo omnes mortui sunt, et pro omnibus mortuus est Christus. Unde sic arguunt adversarii: pro quocumque Christus corporalem mortem subiit, ipse spiritalem mortem incurrerat: sed Christus mortuus est corporaliter pro beata Virgine, alioqui non pro omnibus mortuus esset: igitur beata Virgo spiritualiter fuit mortua: ac proinde peccatum saltem originale incurrit. Similiter illud 1. ad Timoth. 2. Unus est mediator Dei et hominum Christus, qui dedit semetipsum redemptionem pro omnibus. Ex quo sic arguunt: Christus non est Mediator nisi eorum, qui per peccatum aliquando fuerunt divisi a Deo: sed Christus est Mediator omnium hominum: igitur omnes homines (etiam beata Virgo) divisi sunt a Deo. Item illud ad Rom. 5. Sicut per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors: et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt. Ex quo sic inferunt: omnes homines ab Adam propagati via seminali in ipso peccaverunt: sed beata Virgo fuit ab Adam propagata via seminali: igitur in ipso peccavit. — Respondeo primo, propositiones universales in Scriptura sacra non ita rerum generalitatem complecti, quin plerumque limitationem et exceptionem patiantur: cuiusmodi plurima proferri possunt exempla; sic enim legimus Genes. 6. Omnis quippe caro corruperat viam suam: et tamen illius universalis dicti ibidem exceptio legitur his verbis: Noe vir iustus atque perfectus fuit in generationibus suis. Similiter Exodi 11. dum omnis Aegyptiacae gentis primogenitus ab Angelo vastatore trucidaretur, Scriptura ait: Neque enim erat domus, in qua non iaceret mortuus; quae propositio huic generali aequivalet: nulla domus erat, in qua aliquis mortuus ex primogenitis non iaceret: attamen ut observat S. Augustinus in hunc locum, potuit esse aliqua domus, quae primogenitorum non haberet: igitur universalis propositionis veritas stat cum debita exceptione. Idem observat S. Augustinus in illa verba Iudic. 9. Et occidit fratres suos filius Ierobaal septuaginta viros super lapidem unum: remansitque Ioathan filius Ierobaal minimus: vera est propositio universalis, inquit S. Augustinus, scilicet quod occiderit omnes filios Ierobaal, licet duo ex ipsis non fuerint occisi. — Celebrior omnibus locus est ex libro Esther, cap. 15. ubi Assuerus eam alloquens ait: Quid habes Esther? ego sum frater tuus, noli timere, non morieris: non pro te, sed pro omnibus haec lex constituta est. Ubi eiusdem particulae universalis adiicitur exceptio. — Idipsum plurimis exemplis confirmari potest ex Novo Testamento. Sic Ioan. 10. Ego sum ostium ovium: omnes quotquot venerunt fures sunt, et latrones. Quae verba nisi exceptione limitentur, consequens erit, quod omnes Prophetae latrones fuerint: unde, ut ex Cyrillo et Leontio observat Maldonatus, sic illa verba sunt accipienda: omnes quotquot venerunt, et per ostium ingressi non sunt, fures sunt et latrones. Etenim Prophetas ante illum quidem venisse, sed per ipsum tamquam per ostium ingressos fuisse, concludit. Traditque nobis regulam saepe huiusmodi generales propositiones in Scripturis sacris, ex circumstantiis loci, temporis, et rerum, de quibus agitur, restringi oportere. Constat igitur ex his universalibus propositionibus, quibus asseritur omnes homines peccato retineri, et in Adam peccavisse, non ita universim esse accipiendas, quin exceptionem patiantur. Nec enim arbitror ex eo, quod Ieremias dicat c. 15. Omnes avaritiae student; et S. Iacobus cap. 3. In multis offendimus omnes, aliquis recte concluderet, omnes prorsus nomine hominis significatos, nullo dempto, avaritiae studere, et in multis offendere, alioqui Christus Dominus qui verus est homo, avaritiae studuisset, et offendisset in multis. Igitur si ex eo, quod dixit S. Paulus: Omnes in Adam peccaverunt, consequens esset, quod etiam beata Virgo in ipso peccaverit, et peccatum originale contraxerit, pariter stante harum propositionum generalium veritate: Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt; et omnes avaritiae student: et in multis offendimus omnes, inferendum esset, quod beata Virgo declinaverit simul cum aliis, inutilis facta sit, nec bonum fecerit: similiter, quod studuerit avaritiae, et quod in multis Deum offenderit: sed hanc absurdam, ne dicam impiam, illationem catholicae aures non ferunt: igitur nec ferre debent praefatam adversariorum conclusionem. Si ergo beata Virgo excipienda sit ab illis generalibus propositionibus, quidni pariter censebitur libera ab illa, in quo omnes peccaverunt? an illud signum, omnes, minus est Canonicum, minusque universale in una propositione, quam in alia? Cum ergo in istis locis particula, omnes, non pro omnibus prorsus distributive debeat accipi, sed pro plerisque, multo magis testimonia illa S. Pauli erga Virginem temperanda et limitanda sunt, quatenus non de ipsa, sed de omnibus aliis Adae posteris legem ferunt. — Respondeo secundo, quod non aliter debeant accipi Scripturarum oracula, quam Ecclesia usurpanda esse censuit: at Ecclesia universalis in Concilio Tridentino congregata, post allegatos omnes praetatos Scripturae textus, ex quibus deducit Catholicum dogma, nempe quod omnes prorsus ab Adamo propagati illius peccato inficiantur, et efficiantur rei, Sessionem quintam, et definitionem de peccato originali sic concludit:

Declarat tamen haec ipsa sancta Synodus non esse suae intentionis comprehendere in hoc decreto, ubi de peccato originali agitur, beatam et immaculatam Virginem Mariam Dei genitricem: sed observandas esse constitutiones felicis recordationis Sixti Papae IV. sub poenis in eis constitutionibus contentis, quas innovat.

Ex quibus mirum videri debet, quod etiam aliqui Doctores Catholici tam asseveranter dicant, omnium Patrum doctrinam fuisse, beatam Virginem Mariam in peccato conceptam esse. Ut enim pulchre adnotavit Iacobus Granad. in lib. De Immaculata Conceptione, disp. 3. cap. 8. num. 6. si omnes Patres ita sensissent, id certe perspexisset Oecumenica Synodus in Spiritu Sancto congregata; et si perspexisset, conformaretur illis, sicut in aliis decretis conformatur; nunquam enim Concilia generalia non approbant, quod a communi sententia Patrum vident approbatum. Vix ergo satis mirari possum, aliquem esse ex Catholicis, qui vel suo, vel cuiuscumque alterius auctoris iudicio plus detrahat, quam sacro-sancti Concilii Tridentini auctoritati: ut quod Concilium asserere non vult, ipse plenis buccis (nescio, qua facultate, aut permissu) affirmare non formidet. — Confirmatur ex eodem Apostolo: quod cum dixit, in Adam omnes peccaverunt, terminus ille omnes idem omnino denotet, quod multi, cum ait ibidem, unius delicto multi mortui sunt. Vel ergo unus terminus per alium restringendus est, vel alius per alterum ampliandus. Cum igitur prius Paulus usus fuerit illo termino omnes, et statim illo termino multi, primum per secundum potius limitari debet, quam e converso: signum ergo universale, omnes, modificatur per terminum multi, per quem quasi ex industria Apostolus totaliter se in hac sententia declarat; ut satis videatur exceptioni Beatae Virginis locum dare; cum enim iterato non dixerit omnes, sed multi, utcunque aliquem ex omnibus excipiendum esse designavit: qua sane exceptio in nullo maiori titulo, quam in Deiparam Virginem quadrare potest: merito igitur Turrianus in Epist. ad Episcopum Antisiodorensem ait: Rogo ergo istos, cur ex eo, quod Paulus dixerit, In quo omnes peccaverunt, ipsi potius putent nulli datam esse exceptionem; quam ex eo, quod idem postea in eodem capite, parvo intervallo, dixit: Unius delicto multi mortui sunt, existimemus nos datam esse.

§ II. — Probatur immaculata Deiparae Virginis conceptio ex Conciliis.

Illibatam B. Mariae Virginis Conceptionem aperte satis declarant ac significant Concilia, dum eam omnino immaculatam absolute pronuntiant. Hoc autem honoris et gloriae titulo illam celebrat sexta Synodus Actione 11. et 13. dum approbat Epistolam Sophronii, in qua Maria Virgo dicitur sancta, et ab omni contagione liberata, et corporis, et animae, et intellectus. Eadem illam appellatione illustrat septima Synodus Act. 3. approbando Epistolam Synodicam Tarasii, in qua haec habentur: Veneramur etiam, et adoramus imaginem Deiparae, et Dominae nostrae irreprehensibilis, immaculatae, etc. Et in definitione fidei eiusdem Concilii, inter caetera haec habentur: Duas naturas incarnati propter nos ex immaculata Virgine Maria confitemur. Illud autem epitheton excludit omnem prorsus maculam proprie loquendo, idque pro quovis tempore. Alioquin considerando praesentem statum beatitudinis, quilibet Sanctus pariter dici posset immaculatus, quod est alienum a mente Conciliorum, quae titulum istum velut Deiparae proprium statuunt. — Hanc veritatem evidentissime declarat Concilium Basileense Sess. 36. ubi post plurimam hac de re controversiam, ita statuit:

Hactenus vero difficilis quaestio in diversis partibus, et coram hac sancta Synodo super Conceptione ipsius gloriosae Virginis Mariae Matris Dei, et exordio sanctificationis eius facta est, quibusdam dicentibus ipsam Virginem, et eius animam per aliquod tempus, aut instans temporis subiacuisse actualiter originali culpae; aliis autem e converso dicentibus, a principio creationis suae Deum ipsam diligendo, gratiam eidem contulisse, per quam a macula originali illam beatissimam personam liberans, et praeservans, sublimiori sanctificationis genere redemit, cum fundaret eam Altissimus ipse, et ipsam fabricaret Filius Dei Patris, ut esset Mater eius in terris. Nos vero diligenter inspectis auctoritatibus, et rationibus, quae iam a pluribus annis in publicis relationibus ex parte utriusque doctrina coram hac sancta Synodo allegatae sunt > aliisque etiam plurimis super hac re visis, et matura consideratione pensatis; doctrinam illam asserentem gloriosam Virginem Dei genitricem Mariam preveniente et operante divini Numinis gratia singulari, nunquam actualiter subiacuisse peccato originali, sed immunem semper fuisse ab omni originali et actuali culpa, sanctamque et immaculatam, tamquam piam et consonam cultui Ecclesiastico, fidei Catholicae, rectae rationi, et sacrae Scripturae, ab omnibus Catholicis approbandam fore, tenendam, amplectendam, et definimus, et declaramus, nullique de caetero licitum esse in contrarium praedicare, seu docere. Renovantes praeterea constitutionem de celebranda sancta eius Conceptione, quae tam per Romanam, quam per alias Ecclesias sexto idus Decembris antiqua et laudabili consuetudine celebratur, statuimus et ordinamus eamdem celebritatem praefata die in omnibus Ecclesiis, Monasteriis, et Conventibus Christianae religionis sub nomine Conceptionis, festivis laudibus colendam esse, cunctisque fidelibus vere paenitentibus et confessis, ea die Missarum solemniis centum; primis autem, vel secundis vesperis totidem, sermoni vero Verbi divini de ea festivitate interea celebrata 15. Kalendas Octobris anno a nativitate Domini 1439.

Quae utique sanctio eo maioris auctoritatis esse debet, quod in ea Synodo sanctissimi aderant Praesules, maxime vero Ludovicus Alemannus Cardinalis et Arelatensis Archiepiscopus istius Synodi praeses, plurimis post mortem miraculis clarus, ut refert Aeneas Sylvius, qui postmodum fuit summus Pontifex nomine Pius II. quique plerosque annos in Basileensi coetu consederat, ipsumque acriter adversus Eugenium IV. summum Pontificem Synodo adversantem propugnaverat, et postmodum mutata sententia summo studio impugnaverat. Sic autem loquitur in libro Descriptionis Europae, c. 42. quem cum esset Pontifex, ad sepulcrum Ludovici Cardinalis sanctae Caeciliae eius urbis Episcopi, inquit: quem Basiliae in consessu Patrum praesidentem vidimus, magna miraculorum opinio orta est, et invalidorum frequens undique concursus spe sanitatis factus. Quapropter Clemens Papa VII. ipsum in Beatorum album retulit, ut refert Spondanus ad annum 1438. Adde quod non absque maturo consilio, et non nisi praehabito gravium illius temporis Theologorum et Canonistarum iudicio, decretum istud sit editum; plurimos namque eo tempore conscriptos habemus tractatus de celebri hac controversia, illius Concilii sanctione editos, maxime vero ingens volumen Ioannis de Segovia tunc temporis Ecclesiae Toletanae Canonici demum Episcopi Caesarini, neenon (ut ferunt aliqui) S. Ecclesiae Romanae Cardinalis, qui mandantibus eiusdem Synodi Patribus, maxime vero Ludovico Alemanno, ut ipse testatur in praefatione sua ad Patres Concilii, scripsit septem allegationes, et totidem avisamenta, pro informatione Patrum Concilii Basileensis circa sacratissimae Virginis Mariae Immaculatam Conceptionem, eius praeservationem a peccato originali in primo suae animationis instanti, quibus omnibus respondet libro edito a Magistro Ioanne de Montenigro Ordinis Praedicatorum Provinciali Lombardiae illius temporis celeberrimi Theologi. Hoc autem maxime notandum est, quod illius Synodi Patres testantur festum Immaculatae Conceptionis sexto idus Decembris per Ecclesias antiqua et laudabili consuetudine celebrari; quod utique cum tanta certitudine non affirmarent, maxime cum tunc temporis adhuc vigeret gravis hac de re controversia, et opposita sententia plurimos celebres propugnatores haberet, nisi id constantissimum ac compertissimum omnibus fuisset; ex quibus colligere est festum Immaculatae Conceptionis non his postremis temporibus (ut volunt aliqui), sed ab antiqua et laudabili consuetudine in Ecclesia fuisse celebratum, ut Synodus affirmat.

Obiicies. Repones Porsanum Cembello idcirco Concilium haec decrevisse, quod infensum esset Patribus Dominicanis oppugnatam sententiam propugnantibus, eo quod totus eorum Ordo illi Concilio adversaretur, nec ullatenus ei interesse, aut adhaerere vellet. — Verum haec figmenta ridebit, quisquis legerit Aeneam Sylvium, qui omnium paene gestorum in Concilio Basileensi testis oculatus, haec inter caetera refert: Et per ipsas etiam reliquias approbarunt, studio maxime ac diligentia fratris Virolai Gullici, ex Ordine Praedicatorum, viri et ingenio, et sollicitudine admodum praestantis, cui nimirum huiusce rei expeditionem attribuo. Cui concinit S. Antoninus in 3. part. Historiae, tit. 22. cap. 10. fol. 525. col. 1. loquens de Concilio Basileensi, et Felice Antipapa:

Amedeum (inquit) Felicem nuncupaverunt. Qui intrhonizatus non in sede Petri, sed Luciferi, qui sedem suam posuit ad Aquilonem, aliquos Cardinales instituit, et inter eos Magistrum Ioannem, sacrae Theologiae Professorem Ordinis Praedicatorum, qui multum laboraverat in sermonibus et disputationibus, in firmando Conciliabulo, sed cito morte subtractus est, etc.

His adde decretum Concilii Provincialis Avenione celebrati an. 1457.¹ per D. Petrum de Fluxu seniorem Gallum Ordinis Minorum a Martino V. Cardinalicio honore insignitum, qui interfuit Concilio Constantiensi. Inter caetera enim decreta illius Synodi Provincialis, hoc habet:

Decretum in Concilio Basileensi factum de Conceptione Beatissimae Virginis Mariae statuimus inviolabiliter servari, districte omnibus inhibendo sub excommunicationis poena, ne quisquam aliquid in contrarium praedicare, vel publice disputare praesumat: quod si secus aliquis fecerit, dictam sententiam eum incurrere volumus ipso facto, et in prima Synodo per Dioceses per quemlibet celebranda, praedictam statuimus praedicari, et Curatis Ecclesiarum iniungi, ut haec populo manifestent. Datum in Ecclesia Cathedrali Avenionensi die 7. Mensis Septembris anni Incarnationis Dominicae 1457. Pontificatus D. V. Calixti Papae III. anno 3.

Subscripserunt huic statuto non solum ipse Petrus, qui illi Synodo praeerat, sed etiam Alanus Cotinus S. R. E. Cardinalis, Robertus Aquensium Episcopus, Petrus Episcopus Aptensis, Georgius Cenecensis, Gavacherius Vapiensis, Nicolaus Massiliensis, Petrus Digniensis, Petrus Glandavensis, Pontius Vasionensis, Ioannes Regiensis, Stephanus Tricastinensis, Michael Carpenteroratensis, et Ioannes Aurasiensis. At etsi caetera Concilia deficerent, ad eamdem veritatem comprobandam, sufficeret Trident. Concilii decretum Sess. 5. ubi postquam statuisset de fide omnes omnino Adam posteros illius peccato, ac originali macula inquinatos in lucem prodire; in fine decretorum ac canonum declarat non esse suae intentionis Beatam et

Immaculatam Virginem sub hoc decreto comprehendere: et insuper iubet observandas esse constitutiones felicis record. Sixti IV. Tres autem hac de controversia constitutiones dedit hic summus Pontifex, quas sequenti referemus, in quibus licet controversiam praecipuam de beatae Virginis immunitate ab originali peccato indefinitam reliquerit, attamen censuram opinionis pii, ac celebrationis festi Conceptionis expresse damnavit. — Quod autem Concilium tres memorandas constitutiones probaverit, non autem dumtaxat unicam, ut volunt aliqui, satis aperte colligitur ex his verbis, observandas esse constitutiones felicis recordationis Sixti Papae IV. ubi non constitutionem, sed constitutiones dicit, quo designet non unicam, sed omnes de hac controversia ab eodem Pontifice constitutiones editas approbare et innovare, quia quotiescunque Concilium allegat, vel refert diploma aliquod Pontificium plura capita, vel partes continens, semper illud vocat numero singulari constitutionem, ut patet Sess. 21. de reformat., et Sess. 20. tam de reform. quam de regularibus, et in multis aliis sessionibus, ubi de Reformatione agit; quae loca, quia obvia sunt, et res difficultate caret, indicasse sit satis; non ergo potest Concilium de unica Sixti IV. extravaganti explicari, cum in plurali nominet eius constitutiones.

Obiiciunt adversarii varia Concilia, maxime vero Africana, in quibus determinatum fuit contra Pelagianos, omnes omnino homines Adam peccato infici; imo idipsum probant ex Florentino, sub Eugenio IV. in quo inter caetera (inquiunt) pro instructione, et unione Iacobitarum decernitur: Firmissime credit, profitetur, et docet sacrosancta Romana Ecclesia, neminem unquam ex utero feminae conceptum, a diaboli dominatu fuisse liberum, nisi per fidem Mediatoris Iesu Christi Domini nostri, qui sine peccato conceptus, natus, et mortuus, humani generis peccata delendo, solus sua morte prostravit, et regni caelestis introitum, quod primus homo peccato proprio, cum omni sua posteritate perdiderat, reservavit. Hinc Caietanus cap. 5. loquendo de Concilio Basileensi sic inquit: Tum quoniam dicto Conciliabulo e regione opponitur, eorum, de reparando Concilium ex Ferraria in Florentiam translatum, Graecorum, et Latinorum, sub praedicto Eugenio IV., ubi inter dogmata fidei traduntur haec verba: Firmiter credit, et profitetur, etc. — Verum respondeo, ad decreta Conciliorum Africanorum idem esse reponendum, quod reposuimus ad auctoritates Scripturae sacrae, nempe enuntiationes universales, et propositiones illas generales non ita universim omnes omnino homines comprehendere, quin aliquam exceptionem patiantur: ac subinde quamquam Concilia statuerint omnes prorsus homines Adami peccato inquinari, tacite colligere licet eundem illis Patribus fuisse mentem, quam habuerunt Tridentini Patres, qui licet absolute statuerint omnes omnino homines Adami peccato infici, nihilominus declarant non esse suae intentionis in hoc decreto comprehendere beatam, et immaculatam Virginem Mariam. Nec obstat, quod Africani Patres similem modificationem, et exceptionem non praescripserint; id enim mirum videri non debet, cum tunc temporis de Immaculata Deiparae Virginis Conceptione nulla moveretur controversia. Ad Concilium Florentinum dici posset decretum illud omnino fictitium esse, ut tacite probari potest: Primo, quia inter acta eiusmodi Concilii nulla ipsius fit mentio, quamquam tria ibidem decreta inserta habemus, quorum primum incipit: Magna profecto sunt nobis, datum Ferrariae 9. Aprilis anno 1438, et est pro translatione Concilii ad Florentiam. Secundum incipit: Consentiente ad infrascripta, sive: Laetentur caeli, etc. datum pridie Nonas Iulii ann. 1439, et est concordia cum Graecis de processione Spiritus sancti a Patre et Filio. Tertium incipit Exsultate Deo, etc. datum 10. Kalendas Decembris eodem anno 1439, et agit de sacramentis Ecclesiae, et testificationibus observandis ab Armenis: sed de Iacobitis nec verbum extat, nec decretum hoc est in Regesto Vaticano, ubi Bullarum huius summi Pontificis sunt 210. libri manu scripti. Nec etiam extat in collectione Bullarum et decretorum eiusdem Pontificis primae impressionis anni 1579, nec secundae, nec tertiae Romanae, quamquam post duo integra saecula illud in suo Bullario inseruerit Laertius Cherubinus tom. 1. Constitutione 23. Eugenii IV. — Secundo, illud decretum supposititium esse apparet ex eiusdem Conclusione; habet enim: datum Florentiae in publica sessione Synodali solemniter in Ecclesia domus S. Mariae Novellae, apud quam nunc residemus, celebrata anno Incarnationis Dominicae 1441, pridie Nonas Februarii, Pontificatus nostri anno VI. In qua subscriptione notare debet lector, quod in illo Concilio nulla sessio fuit habita in Ecclesia domus S. Mariae Novellae, quae est Fratrum Praedicatorum, sed omnes in Ecclesia maiori, ut ex ipsis constat; item quod illa clausula, apud quam nunc residemus, in nulla Bulla, seu summi Pontificis decreto a diebus S. Petri usque ad praesens posita fuit. Forte desiderabat quisquis fuit ille Pseudo-Datarius, quod universus orbis sciret incolatum summi Pontificis Eugenii in domo Patrum Praedicatorum. — Tertio illud: anno Incarnationis Dominicae 1441, pridie Nonas Februarii, Pontificatus nostri anno undecimo, non cohaerent: nam Eugenius fuit creatus anno 1431, quinto nonas Martii, nullo dissentiente Chronologo; anno vero 1441 usque ad 5. Martii fuit annus decimus Pontificatus Eugenii: quomodo ergo pridie nonas Februarii poterat esse annus undecimus? Anno undecimo fuerunt bullae expeditae anno 1441 a die 5. Martii usque ac deinceps: illae vero expeditae mense Februario non erant anni undecimi: ac subinde Datarius ille nec Curialis erat, nec Arithmeticus, inquit de Alva. — Quarto tandem falsum est, quod decretum istud fuerit editum a Concilio Florentino: quia Concilium Florentinum absolutum fuit anno 1439, pridie nonas Iulii, ut ex eiusdem actis constat; quomodo ergo anno 1441 poterat esse illa sessio Synodalis solemnis in S. Maria Novella, ut illud decretum ederet? — His adde, quod etsi verum foret illud decretum, nihil quidquam adversariis patrocinaretur; nam inquit P. de Alva mun. 292. Prima determinatio est haec: nemo liberatur a diaboli dominatione, nisi per meritum Mediatoris: ergo omnes homines, inquiunt Adversarii, excepto Christo, contraxerunt originale peccatum: at quis iudicabit hanc consequentiam esse legitimam? Secunda determinatio: Christus sine peccato est conceptus, natus, et mortuus: ergo, inquiunt, omnes homines, excepto Christo, contraxerunt originale peccatum. Si consequentia haec esset legitima: igitur et ista: ergo omnes homines, excepto Christo, nati, et mortui sunt cum peccato. Tertia determinatio: hostem humani generis solus Christus sua morte pro- stravit: ergo, inquiunt, omnes homines, excepto Christo, contraxerunt originale peccatum: qualis illatio! Quarta est haec: primus homo peccato proprio regni caelestis introitum, cum omni sua successione perdiderat: ergo omnes homines, excepto Christo, contraxerunt originale peccatum. Haec equidem verisimilis apparet propter illud, cum omni sua successione. Verum nihil aliud significare potest, quam quod etiamsi in tota successione Adami nullum esset peccatum originale: nihilominus ex solo illo proprio peccato primi hominis clausus fuit regni caelestis introitus, non tantum ipsi Adamo, sed etiam omni suae successioni; nam qui claudit ostium, non solum pro se claudit, sed etiam pro omnibus aliis ingredi volentibus, sive sint illius domus, sive alterius, amici, vel inimici. Igitur illa determinatio, cuiuscumque sit, non patrocinatur adversariis, nec legitima est illatio, quam inferunt adversarii: ergo omnes homines, excepto Christo, contraxerunt originale peccatum. Quinimo inferre debuissent: ergo quamvis nullum aliud esset peccatum nisi primum, et proprium Adami, neque ipse, nec aliquis ex eius posteris regnum caelorum intraret, nisi prius illud reseratum fuisset per mortem Christi mediatoris.

§ III. — Tertia probatio petitur ex decretis summorum Ecclesiae Pontificum. — Imprimis namque Sixtus IV. qui sedere coepit anno 1471, die 9. Augusti, animadvertens controversiam de Immaculata Deiparae Virginis Conceptione maximos inter fideles tumultus ac varias animorum commotiones excitare, accitis Romam doctissimis viris, ex quovis saecularium, et Regularium ordine, anno 1475 celeberrimam, ac publicam disputationem edixit, quam per plures dies agitatam ipse saepe sua praesentia, ac auctoritate Pontificali cohonestabat. In ea excelluit inter omnes R. P. F. Franciscus Insuber Brixianus ex familia nostra Minorum, cuius etiam generalem praefecturam gessit: quem validissime pro Virginis preservatione decertantem, et plane victorem honorifice Pontifex appellans: Tu es, inquit, verus Samson: quod illi deinceps cognomen adhaesit, nec aliter ore et scriptis hominum, quam Franciscus Samson vocatur. Huius autem concertationis ac disputationis exitus fuit Bulla, quae incipit, Cum praexcelsa, etc. quam edidit idem summus Pontifex anno Domini 1476, Kalendas Maii, sui Pontificatus anno 6, in qua haec statuit:

quod omnes, et singuli Christi fideles, utriusque sexus, qui Missam et Officium Conceptionis eiusdem Virginis gloriosae, iuxta piam, devotum, et laudabilem ordinationem dilecti filii Magistri Leonardi de Nogarolis, Clerici Veronensis, Notarii Nostri, et quae desuper a Vobis emanarit, Missam, et officii huiusmodi institutionem in die festivitatis Conceptionis eiusdem Virginis Mariae, et per octavas eius devote celebraverint et dixerint, aut illis horis Canonicis interfuerint, quoties id fecerint, eamdem prorsus indulgentiam, et peccatorum remissionem exinde consequantur, quam iuxta felicis recordationis Urbani V. in Concilio Viennensi approbatas, et Martini V. et aliorum Romanorum Pontificum praedecessorum Nostrorum constitutiones, consequuntur illi, qui Missam, et officium, et horas Canonicas in festo Corporis Christi, et sanguinis Domini nostri Iesu Christi a primis Vesperis, et per illius octavas, iuxta Romanae Ecclesiae institutionem celebrant, aut dicunt, aut Missae, et officio, et horis huiusmodi intersunt, ac praesentibus, futuris temporis valituris. Quae utique Constitutio, et Bulla inserta est in Conciliis editionis Surianae, Coloniensis 1567, et in ultima Severini Binii Tom. 4. p. 1. fol. 713, imo et in iure Canonico inter communes De reliquiis, et veneratione sanctorum. — Verum cum huius aequissimo Apostolicae sedis iudicio non recte acquiescerent Immaculatae Conceptionis adversarii, imo eorum plurimi damnarent haeresim illius illibata Conceptionis assertores, maxime in Lombardia, aliam constitutionem edidit idem Pontifex anno 1482, et sui Pontificatus anno 11, quae incipit, Grave nimis gerimus, in qua sub poena excommunicationis reservatae summo Pontifici statuit: quod qui affirmare praesumerent sanctam Romanam Ecclesiam de spirituali duntaxat Conceptione et sanctificatione eiusdem Virginis gloriosae festum celebrare, et eos qui crederent, et tenerent eumdem ⟦illegible in OCR — raw garble: «оо ат riйт. pорen alcцus шсreis tahe рolluos pe, ирrое-»; likely further Latin words of the Bull, lost by OCR⟧ falsas, et erroneas, ac a veritate alienas, editosque desuper libros prodictos id continentes, autoritate Apostolica praesentium tenore reprobamus et damnamus, ac motu, et auctoritate prodictis statuimus, et ordinamus, quod Praedicatores Verbi Dei, et quicumque alii cuiuscumque gradus, ordinis, et conditionis fuerint, de cetero ausu temerario praesumpserint, in eorum prodicationibus ad populum, seu alias quomodolibet affirmare, huiusmodi per Nos sic reprobatas et damnatas assertiones et opiniones veras esse, aut dictos libros pro veris legere, tenere, vel habere, postquam de praesentibus scientiam habuerint, excommunicationis sententiam, et aeternum maledictionis poenam eo ipso incurrant, etc.

— Cum autem non obstante hac Apostolica constitutione, nonnulli eiusdem Immaculatae Conceptionis impugnatores, existimantes hanc Bullam perstringere dumtaxat eos, qui degebant in Lombardia, et eiusmodi accusationes, et declamationes adversus assertores Immaculatae Conceptionis aliis in regnis innovarent, idem Pontifex biennio post editam supra dictam Constitutionem, eamdem vel alteram ei similem, quae itidem incipit, Grave nimis, etc. edidit, in qua sub eadem interminatione generaliter prohibet eiusmodi accusationes. Haec autem Constitutio etiam inserta est praedictis Conciliis, et iuri Canonico, eamque cum duabus prioribus constitutionibus probavit Concilium Tridentinum Sessione 5. ut supra dictum est. Probaverunt pariter Alexander VI. Bulla, quae incipit, Illius qui, etc. et Pius V. in Bulla Super specula, in qua insuper gravissimis poenis hic Pontifex prohibet, ne ullus in popularibus concionibus, vel ubicumque promiscua virorum et mulierum multitudo convenire solet, de huius controversiae alterutra parte disputare rationibus, vel autoritate Doctorum, asserendo propriam sententiam, et contrariam refellendo, aut impugnando, vel de hac quaestione cuiusvis pietatis praetextu, vulgari sermone scribere vel dictare praesumat. Ubi subintellege eandem clausulam, contrariam refellendo, aut impugnando sententiam. Alioquin simpliciter persuadere veritatem, etiam scribendo lingua vulgari, non fuit prohibitum. — Insuper Paulus V. anno 1617, die 31. Augusti, considerans, quod occasione assertionis affirmativae, scilicet quod beata Virgo fuerit concepta cum peccato, orirentur in populo Christiano, signanter in Hispania, gravia scandala et dissensiones, eamdem sententiam sub iisdem poenis interdixit publicis concionibus, lectionibus, conclusionibus, et aliis quibuscumque actibus publicis: volens tamen sub iisdem poenis, quod piam sententiam in praedictis publicis actibus asserentes, aliam opinionem non impugnent, nec de ea aliquo modo agant, seu tractent. Quamvis ideirco (ut docet consuetudo optima legum interpres, litterae, et fini consona) non sit illicitum in libris argumentis alterius opinionis facile praesertim occurrere, sive illam proponere, ut solvantur: hoc enim non est in actibus publicis impugnare sententiam contrariam, aut de ea agere; sed potius extra similes actus agere de sententia pia, ut eiusdem veritas contrariis argumentis solutis clarius elucescat. — Postea Gregorius XV. anno 1622, die 24. Maii, confirmans Constitutiones Praedecessorum suorum, et eisdem causis evitandi scandala atque discordias in populo Christiano, quae pari ratione oriri possunt, et, ut accepimus, in aliquibus regionibus iam ortae sunt ex sermonibus privatibus, occasione assertionis affirmativae extendit decretum Pauli V. etiam ad colloquia et scripta privata, mandans omnibus et singulis, ne etiam in sermonibus et scriptis privatibus audeant asserere, quod eadem beatissima Virgo fuerit concepta cum peccato originali, nec de hac opinione affirmativa aliquo modo agere, aut tractare. Exceptis tamen quibus a Sancta Sede Apostolica fuerit super hoc, et specialiter indultum, idque sub interminatione poenarum in constitutionibus Praedecessorum suorum contentarum. — Porro idem Pontifex eodem anno die 27. Iulii indulsit Patribus Praedicatoribus, ut in privatibus colloquiis, inter se dumtaxat, possint de opinione affirmativa disserere, et tractare. An autem etiam ibi concedatur iisdem opinionem affirmativam asserere privatim inter se, ex verbis istis non satis probatur: cum aliud sit disserere et tractare, aliud asserere. Paulus V. enim loquens de iis, qui asserunt sententiam negativam, prohibet iisdem ne disserant vel tractent in disputationibus publicis de affirmativa, utique supponens praedicta duo esse distincta. — Declarant praeterea Paulus V. et Gregorius XV. se per suas constitutiones nolle praefudicium inferre opinioni affirmativa, praeterquam quoad supra disposita.

Confirmatur primo ex eo, quod summi Pontifices approbaverunt, et confirmaverunt ordinem religiosum Monialium sub titulo Immaculatae Conceptionis, qui idem ordo usque in hunc diem non solum perseverat, sed etiam per varias mundi regiones propagatur: hunc autem Ordinem imprimis Innocentius VIII. (qui creatus est anno Domini 1484.) approbavit anno 5. sui Pontificatus, pridie Kalendas Maii, per Bullam, quae incipit: Inter innumera, etc. in qua inter caetera concedit,

Quod Abbatissae pro tempore existentes, et Moniales professae, vestem albam cum scapulari etiam albo, et desuper mantellum coloris coelestis, in quibus quidem mantello, et scapulari imago eiusdem beatae Mariae affigatur, deferre, ac cingulo cannabis ad instar Fratrum Minorum cingi debeant, ac in horis Canonicis iuxta morem Romanae Ecclesiae dicendis in hunc modum, videlicet quod Dominicis, in quibus aliqua historia inchoari, sive officium Dominicae de necessitate dici debet, et quibus festa duplicia, et semiduplicia, et solemnia celebrantur, diebus etiam ferialibus, quibus officium feriale omitti non potest, ac vesperis ipsarum festivitatum dumtaxat, exceptis omnibus aliis diebus per totum annum, horas Canonicas maiores, et officium divinum de eiusmodi Conceptione dicere, et in praefatis exceptis diebus, in quibus > horas maiores de Dominica, vel feria, aut festo dici debent, horas minores, et officium parvum eiusdem beatae Mariae cum Antiphonis, versiculis, capitulis, et orationibus de eadem Conceptione dicere debeant, etc.

Huius autem Bullae originale servatur in Monasterio Monialium Toleti; servatur inquam, eo maiori pietate, quod, ut narrant Franciscus Bibarius Cisterciensis in historia Conceptionis p. 1. ss. 1. Torres, cap. 11. Aegidius de praesentatione l. 4. q. 6. art. 3. etc., Bulla haec grandi miraculo servata fuerit. Accidit enim navim, in qua haec litterae Apostolicae Roma Toletum deferebantur, vi tempestatis in maris profundum, una cum caeteris omnibus, quae in ea erant, demergi, cum ipsis Apostolicis litteris, quae nihilominus post duos menses illaesae repertae sunt, et a venerabili Domina Beatrice de Sylva, quae eas litteras expostulaverat, fuerunt receptae. — Eundem ordinem una cum regula approbarit Iulius II. qui ad Pontificatum assumptus est anno 1503, per Bullam, quae incipit, Ad statum prosperum, ubi cap. 2. eiusdem regulae habetur: Quaecumque a Deo illustratae et invocatae, saeculi vanitatem deserere voluerint, et huius regulae habitum assumentes Iesu Christo redemptori nostro desponsari voluerint, eiusdem Genitricis Immaculatam Conceptionem venerantes, voveant semper vivere sine proprio, et in castitate, cum perpetua clausura. Postmodum vero subditur ibidem forma Professionis, quam Sorores emittere debent his verbis: Ego soror N. ob amorem, et servitium Domini nostri, et Immaculatam Conceptionem eiusdem Genitricis, voveo, et promitto Deo, et Beatae Mariae Virgini, et beato Francisco, et omnibus Sanctis, et tibi Mater, toto tempore vitae meae vivere in obedientia, sine proprio, et in castitate, et in clausura perpetua sub regula per sanctissimum Papam Iulium II. nostro Ordini concessa, et confirmata. — Eundem Ordinem approbavit Leo X. anno I. sui Pontificatus per Bullam quae incipit, Quia nuper accepimus, etc. qua eis Monialibus concedit easdem gratias spirituales, ac temporales per Sedem Apostolicam concessas omnibus Ordinibus S. Francisci. Quam subinde approbationem caeteri summi Pontifices eius successores confirmaverunt, imprimis vero Alexander VII. qui ad instantiam Reginae Christianissimae Mariae Theresiae, concessit facultatem Monialibus sanctae Clarae in suburbio vulgo dicto Sancti Germani a Pratis degentibus, quatenus regulam, ac vestem Ordinis sub titulo Immaculatae Conceptionis Beatae Mariae induerent, ac susciperent.

Confirmatur iterum ex eo, quod summi Pontifices approbarunt varias confraternitates in orbe Christiano erectas sub titulo Immaculatae Conceptionis Deiparae Virginis, quarum insignem erexit noster eminentissimus, ac piissimus Franciscus Ximenius S. R. E. Cardinalis, in Ecclesia Toletana; quam institutionem sub eodem titulo approbavit Adrianus VI. per Bullam quae incipit, Sicut Salvatore nostro, etc. in qua concedit plenariam indulgentiam iis omnibus, qui eiusmodi confraternitati adscriberentur, consequendam diebus Conceptionis, vel Nativitatis, aut Assumptionis eiusdem Virginis Deiparae.

Confirmatur tertio ex omnibus favoribus spiritualibus ac indulgentiis, quas summi Pontifices concesserunt ob devotionem fidelium erga Immaculatam Deiparae Virginis Conceptionem: cum enim spirituales illae gratiae non concedantur nisi ob probatos, et ab Ecclesia receptos actus religionis ac devotionis, consequens est, inquit Valentia Tom. 4. dist. 2. q. 1. puncto 2, quod summi Pontifices hoc in ipso, quod ad Immaculatae huius Conceptionis celebrationem fideles omnes invitaverunt, etiam censuerunt reipsa hanc de Immaculata Conceptione opinionem esse tenendam. Idem infert Ioannes Serrarius lib. 2. cap. 8. ubi relatis indulgentiis Sixti IV. et aliis specialibus a Iulio II. concessis deferentibus imaginem Conceptionis, subdit: Quod nullatenus facerent, si de Conceptionis praeservatione dubitassent. Nam piaculum esset pro re dubia, aut non pia, indulgentias aut gratias impertiri. Et pag. 141. post commemoratas indulgentias Leonis X.: Tales certe, ac tantas concessioncs nullo hic Pontifex modo fecisset, si dubium aliquod de Immaculata semper Virginis Conceptione haberet. Has autem ab omnibus summis Pontificibus concessas indulgentias, et spirituales favores collectim habes in Regesto authentico pro tuendo titulo Immaculatae Conceptionis pag. 599 et seqq.

Confirmatur denique ex eo, quod plurimi summi Pontifices approbarunt officium a Leonardo Nogarolo Protonotario Apostolico, ac sacrae Theologiae Doctore celeberrimo, concinnatum in honorem Immaculatae Conceptionis Deiparae Virginis: imprimis vero Sixtus IV. ad quem officium istud directum fuit, qui insuper concessit indulgentias plenarias recitantibus illud officium, ut constat ex supra dicta Bulla, Cum praexcelsa, etc. Qui etiam mandaverat istud officium inseri in Breviario Romano.

Nec obstat, quod Pius V. praeceperit hoc Officium Nogaroli dispungi a Breviario Romano; non enim exinde sequitur eum improbasse Conceptionem illibatam Virginis, ut contendunt Adversarii. Enimvero idem summus Pontifex istud Officium quasi proprium depositum voluit semper servari in nostra Minorum familia, et ab omnibus Seraph. Ordinis Religiosis recitari, ut constat ex omnibus editionibus illius Breviarii Romani, ad cuius calcem inseruntur Officia propria sanctorum Ordinis Minorum, cum hac additione, quae Pius V. Pont. Max. tam pro fratribus, quam pro Monialibus eiusdem Ordinis viva voce concessit. Habentur haec verba, in editionibus Antuerpiensibus an. 1622. 1627. 1631. 16c6. 1611. 1613. Venetiis, ann. 1615. et 1636. Matritensibus, an. 1611. 1619. 1623. 1631. Parisiensi, an. 1630. Romana, ann. 1614. typis Bernardini Tani, et aliis quamplurimis facultate et subscriptione P. Vincentii Martinelli socii R. P. F. Nicolai Radulphi Sac. Palat. Apost. Magistri comprobatis. — Gregorius XIII. etiam vivae vocis oraculo approbavit officia Missarum Ordinis Minorum. Similiter Sixtus V. et Paulus V. eadem officia approbarunt, et recitanda concesserunt, absque ulla mentione prohibitionis Pii V. Signum est igitur Pium V. non prohibuisse, imo permisisse Ordini Minorum recitationem illius Officii, in quo beata Virgo pluries omnino immaculata, et ab omni peccato originali praeservata asseritur.

Obiiciunt Adversarii praetensum decretum sanctae Romanae, et generalis Inquisitionis, quo prohibetur titulus Immaculatae Conceptionis, emanatum feria 7. die 20. Ianuarii 1644. his verbis conceptum:

In congregatione Generali sanctae Romanae, et universalis Inquisitionis, habita in Conventu S. Mariae super Minervam, coram Eminentissimis, et Reverendissimis Dominis Cardinalibus, contra haereticam pravitatem Inquisitoribus generalibus, a Sancta Sede deputatis: Eminentissimi et Reverendissimi DD. Cardinales Inquisitores Generales praedictae decreverunt, quod quando agitur de tribuendo titulo Immaculato Conceptioni B. Virginis, nullo modo permittatur: sed solum dicatur, Conceptio Immaculata Virginis, et ita observari mandarunt. Loco sigilli. Ioannes Antonius Thomassinus sanctae Romanae Inquisitionis Notarius.

Verum decretum istud fictitium esse, et ab Adversariis elaboratum apparet Primo, quia decreta Pontificia, ac S. Inquisitionis, statim ac fuerunt edita, promulgantur, ut constat ex praxi, hoc autem supponitur emanatum an. 1644, 20. Ianuarii, hoc est sex integros menses ante mortem Urbani VIII. nec tamen orbi innotuit nisi biennio post electionem Innocentii X; si autem verum fuit, ac legitimum decretum de re ita gravi, et qua tot turbas ac tumultus propter repugnantes Adversarios excitaverat, quid necessum fuit tamdiu occultari? Nihil veritas erubescit, nisi solummodo abscondi, ait Tertull. lib. Contra Valentinianos, cap. 3. — Secundo, si verum fuisset illud decretum, cur fugienda esset summi Pontificis praesentia, ut eo in loco ederetur, nempe in Coenobio S. Maria super Minervam? Quonam tam grandis fuit urgens necessitas intempestive elaborandi illius decreti, ut istius conditores praestolari non possent tempus celebrandae Congregationis generalis Cardinalium in Palatio Apostolico, quae singulis hebdomadibus fieri solet coram summo Pontifice? Certe negotium istud sufficientis erat ponderis, ut nihil quidquam circa id decerneretur inconsulto summo Pontifice; maxime cum isto decreto proscribi deberent non solum tot Pontificia decreta, sed etiam Bullae authenticae, in quibus titulus Immaculatae Conceptionis diserte ac perspicue declaratur et firmatur. — Tertio, non est maior defectus, quam potestatis: at illa Congregatio, in qua decretum istud supponitur confectum, nulla prorsus pollebat auctoritate ad statuendas et decernendas res tanti ponderis; siquidem dumtaxat haec Congregatio instituta ac deputata fuit, ad causas Ecclesiasticas et contentiosas dirimendas, ut constat ex Constitutione 3. Pauli III. incip. Licet, 12. Kal. Augusti ann. 1542, et Pii IV. 79. incip. Cum nos, ann. 1564, non vero quae spectant ad materias religionis, et cultum divinum, ac mores fidelium probe, iusteque informandos: certum est autem, quod titulus ille Conceptionis Immaculatae, qui per eiusmodi decretum proscribitur, concernat morum sanctitatem, quippe cum aliqui status religiosi, variaeque confraternitates sub hoc titulo Immaculatae Conceptionis fuerint erectae, et ab Ecclesia probatae: unde necessum est sacra illa instituta nullius esse momenti, et eos omnes graviter delinquere, qui vel vota religiosa, vel sacros ritus Deo nuncuparent sub hoc titulo Immaculatae Conceptionis, si ille auctoritate Ecclesiastica esset prohibitus ac proscriptus. — Quarto, ut vim aliquam praetensum illud decretum haberet, necessum esset, quod per id derogaretur speciatim omnibus Apostolicis Constitutionibus, quibus titulus ille Immaculatae Conceptionis tribuitur, et approbatur, tamdiu siquidem vigent Apostolicae Constitutiones, donec expresse, et nominatim revocentur: id autem fieri nullatenus apparet ex praefato decreto, ac subinde omnes illae Constitutiones Apostolicae Immaculatae Conceptioni patrocinantes plenarium et integrum robur adhuc sortiuntur. — Ideo quod Pontificiae Constitutiones nonnisi per alias oppositas Constitutiones revocentur, eadem enim auctoritas ac solemnitas desideratur in revocatione legis, quae in eius constitutione intervenit. Quis autem existimet Cardinales prudentissimos ac oculatissimos decretum edidisse, quod nullius fore roboris, nulliusque efficacitatis facile coniicere licebat, quodque in tot Pontificias Constitutiones aperte militabat? — Quinto, si motu proprio, et dumtaxat ad praecavendum aut amovendum abusum aliquem, decretum istud constituerit sacra Congregatio, quid necessum fuit adversariis duos publicos libellos supplices Eminentissimis Cardinalibus sanctae Inquisitionis, pro tuendo praefato decreto offerre? Enimvero si a vera ac legitima auctoritate Ecclesiastica emanatum fuit, non egebat adversariorum ope, ut effectum sortiretur et mandaretur executioni: hos autem eorum duos libellos, unum quidem breviorem, alterum vero longiorem, habes in Armamentario Seraphico pag. s. cum doctissima, ac eruditissima omnium, quae perperam allegant, refutatione.

§ IV. — Quarta probatio ducta ex festo Conceptionis ab universali Ecclesia celebrato. — Enimvero Ecclesia non celebrat festum alicuius, nisi propter eximiam illius sanctitatem et dignitatem: sed iam a pluribus annis et saeculis Ecclesia celebrat festum Conceptionis Deiparae Virginis: igitur censet Ecclesia illam Conceptionem sanctam esse et immaculatam. Maior constat, et admittitur ab omnibus SS. Patribus, et Theologiae principibus. Nam Angelicus Doctor 3. par. qu. 27. art. 1. ex hoc principio colligit Nativitatem B. Virginis esse eximia sanctitate fulgentem; postquam enim pro utraque parte, iuxta morem solitum, propositam quaestionem ventilavit, et argumenta sanctificationem Virginis in utero materno oppugnantia proposuit, robustissimam, quam putarit pro stabilienda veritate in contrarium hanc obiicit rationem: Sed contra est, inquit, quod Ecclesia celebrat Nativitatem B. Virginis: non enim celebratur festum in Ecclesia, nisi pro aliquo Sancto: ergo beata Virgo in ipsa sua Nativitate fuit sancta: fuit ergo in utero sanctificata. Ipsi praeverat S. Bernardus Epist. 171. ubi de eodem argumento sic scribit:

Non fallitur omnino sancta Ecclesia sanctum reputans ipsum Nativitatis eius diem: et omni anno cum exultatione universae terrae totius celebritate suscipiens. Ego puto quod et copiosior sanctificationis benedictio in eam descenderit, quae ipsius non solum sanctificaret ortum, sed et vitam ab omni deinceps peccato custodiret immunem, quod nemini in natis quidem mulierum creditur esse donatum.

Similiter concludit et S. Augustinus Serm. 113. de S. Cypriano dicens: Quando natus est (Cyprianus) ignoramus, et quia hodie passus est, natalem eius hodie celebramus, sed illum diem non celebraremus, etsi nossemus: illo enim die traxit originale peccatum: isto autem die vicit omne peccatum. Et paulo infra concludit: Inde nos celebraremus natalia eius, nisi esset pretiosa in conspectu Domini mors Sanctorum. Idem habet Serm. 95. qui est de S. Stephano. Cum igitur Ecclesia, ut mox probabimus, Conceptionis B. Virginis festivum diem iam a multis saeculis celebret, consequens est quod illam Conceptionem immaculatam ac sanctitate praecellentem fateatur et agnoscat. — Probatur itaque minor, nempe quod illius Conceptionis festum, non solum a tempore Sixti IV. sed etiam plurimis antea saeculis Ecclesia celebraverit: nam imprimis ut multis argumentis probat

P. Oieda in sua Informatione Ecclesiastica, cap. 2.), in Ecclesiis Egypti semper celebrata est festivitas Conceptionis, quam institutionem acceperunt a S. Marco Evangelista. Et in Syriaco Novo Testamento tradito a S. Marco ut probant Burgensis tractatu 1. De usu Chaldaicae Paraphrasis, Salmeron prolog. 35. etc. ad caput 11. Lucae v. 27. ponitur titulus De Conceptione Deiparae Virginis; sicut et pro aliis quinque festivitatibus eiusdem. Hoc enim peculiare habet Novum Testamentum Syriacum, quod distribuatur in quosdam titulos designantes Evangelia, et Epistolas, quae in singulis festivitatibus decantantur, quae quidem distributio facta fuit ab antiquissimis S. Marci successoribus, ut affirmat Fabricius Boderianus in epistola proaemiali ante versionem Syriacam. — Eamdem festivitatem ab antiquo celebrari in Ecclesia Abyssinorum, probat idem Fabricius, qui refert eos asserere se suas testificationes ab Apostolis accepisse. — Confirmari potest ex S. Thesiphone discipulo S. Iacobi, qui ut habetur in uno ex libris in monte Sacro Granatensi anno 1595 repertis, refert Apostolos in Concilio docuisse B. Virginem fuisse sine originali conceptam, per haec verba: O Virgo, illa Maria, illa sancta praeservata fuit a peccato originali in primo instanti suae Conceptionis, et libera ab omni culpa. In alio libro ex praedictis S. Thesiphon ait: Mariam non tetigit primum peccatum. Et iterum: Nequaquam plena, si in originali fuisset concepta. De his libris, et laminis Granatensibus agit Doctor Luzerus discursu 2. De Conceptione; Iacobus de Granado De Concept., d. 3. cap. 6.; Madera in Historia de eisdem libris; Aegid. De Praesentatione, lib. 3. De Concept., quaest. 3. art. 1. sect. 1. qui satisfaciunt difficultatibus contra dictos libros, et laminas, quibus includebantur, et Universitas Complutensis propositionem 11. Gasparis Ram. sacra Theologiae Doctoris, qua asseruit dictos libros nullius esse auctoritatis, sic notavit: Haec propositio manifeste falsa est, cum sint multae rationes pugnantes et urgentes, quae affirmant id, quod de sancto Monte Granatensi dicitur. Refert etiam Aegyd. sup. et alii librum illum, laminas, reliquias, et alia inventa in monte sacro Granatae approbata fuisse a Concilio Provinciali. Hinc Galatinus noster lib. 1. cap. 5. cum Immaculatae Conceptionis Virginis Deiparae assertores et propugnatores laudasset varios Patres Graecos, addit: In cuius rei signum, festum de ipsa Immaculata Virginis Conceptione per annos fere mille celebrarunt: Et in Martyrologio, quod in crastino ipsius festi legitur, quodque a S. Ioanne Damasceno editum fuit, inter coetera, quae de ipsa beatissima Virgine pronuntiuntur, dicitur: Conceptio munda B. Annae Dei, et Domini nostri Aviae. Quibus verbis significatur Conceptio activa, qua S. Anna beatissimam Virginem in utero concepit. In editione vero Martyrologii opera Henrici Canisii, sic habetur: Commemoratio S. Annae matris Deiparae Virginis. Addunt aliqui, ut Bivarius ad Chronicum dextri an. 308. comment. 1. Conceptio munda B. Anna. Hinc omnes historiae Graecae periti fatentur festum Conceptionis passivae B. Virginis celebratum fuisse a Graecis ante 500. et amplius annos, ut observat Baronius in notis ad Martyrol. Rom. die 8. Decembris. Quamvis apud Graecos postridie, idest nona eiusdem mensis celebretur, quod utique aperte constat ex constitutione Emmanuelis Imperatoris inserta a Theodoro Balsamone commentario in Nomocanonem Photii, tract. 1. cap. 1. ubi inter dies solemniter colendos ita legitur: 9no Decembris, utpote quod in eo peragatur Conceptio castissimae Matris Dei nostri. Imperare autem coepit Emmanuel anno 1143. De hac ergo festi Conceptionis in Ecclesiis Graecis antiquitate nulla est controversia: quin potius probabilissime dici potest, circiter annum 900 iam festum Conceptionis apud Graecos celebre fuisse, cum idem Baronius testetur in Manuscripto Bibliothecae Stortianae n. 65. inveniri sermonem Leonis Imperatoris de Conceptione B. Mariae, qui omnino est Leo VI. sapiens cognominatus, cuius alia eiusdem generis scripta recenset Baron. Tom. 10. Annal. an. 911, in quem incidit Leonis mors; imperii autem initium in annum 886. Inde mirum videri non debet, quod Bartholomaeus Episcopus Brixiensis in suo Repertorio p. 2. in verbo festum, dicit, Ecclesiam celebrare solemne festum in die Conceptionis beatae Virginis. Et narrat insuper, quod ipse tali die celebraverit solemniter in sacello summi Pontificis in eius praesentia, et plurium Cardinalium, ut refert Bernardinus de Bustis Serm. 2. De Conceptione: vixit autem iste Bartholomaeus circa annum 1227. Igitur duobus saeculis ante Sixtum IV. iam Ecclesia Romana agebat diem festum immaculatae Conceptionis Deiparae Virginis. His adde quod anno 1263, die 20. Maii, in festo Pentecostes celebrata fuerint Pisis Comitia generalia nostri Seraphici Ordinis, probante, ac praesidente S. Bonaventura tunc Generali Ministro, ubi inter coetera, quae pie, religioseque statuta, ac decreta fuerunt, ut narrant Wadingus Tom. 2. in Chronico IV. an. 2. n. 16. et Michael Angelus in Chronologia 12. Capitulorum generalium, hoc decretum legitur: Tune ordinatum est, ut haec stropha Gloria tibi Domine, qui natus es de Virgine, etc. clauderentur Hymni omnes a nativitate Domini usque ad Epiphanium, et similiter ad Primam diceretur: Qui natus es de Maria Virgine. Iussum item, ut hae festivitates admitterentur in ordine, videlicet Conceptionis B. Mariae, Visitationis eiusdem, B. Annae illius Genitricis, et Marthae Virginis, etc. Igitur festum Conceptionis longe ante Sixtum IV. in Ecclesia sacrum erat.

Reponunt Adversarii: si revera festum istud pridem celebratum fuisset in Ecclesia, illud non latuisset S. Bernardum: at hic Epist. 174. ad Canonicos Lugdunenses eos acriter perstringit, quod festum Immaculatae Conceptionis B. Mariae temere, et inconsulta sede Apostolica celebrarent, ibique plurimis rationibus demonstrat B. Virginis Conceptionem non fuisse ab originali peccato immunem: Miramur satis quid visum fuerit hoc tempore quibusdam vestrum, voluisse mutare colorem optimum, novam inducendo celebritatem, quam ritus Ecclesiae nescit, non probat ratio, non commendat antiqua traditio.

Unde post allatas quasdam rationes, quibus Immaculatam Conceptionem oppugnat, concludit:

Quamobrem etsi quibus vel paucis filiorum hominum datum est cum sanctitate nasci, non tamen et concipi: ut uni sane servaretur sancti praerogativa conceptus, qui omnes sanctificaret, solusque absque peccato veniens, purgationem faceret peccatorum. Solus itaque Dominus Iesus de Spiritu sancto conceptus, quia solus, et ante conceptum sanctus. Quo excepto, de caetero universos respicit ex Adam natos, quod unus humiliter de semetipso, ac veraciter confitetur. In iniquitatibus, inquiens, conceptus sum, et in peccatis concepit me Mater mea.

Cum haec ita se habeant, > quae nam iam erit festiva ratio Conceptionis? Quo pacto, inquam, aut sanctus asseretur conceptus, qui de Spiritu sancto non est, ne dicam de peccato, aut festus habebitur, qui minime sanctus est? Libenter Gloriosa hoc honore carebit, quo vel peccatum honorari, vel falsa induci videtur sanctitas. Alioquin nulla ei ratione placebit contra Ecclesiae ritum praesumpta novitas, mater temeritatis, soror superstitionis, filia levitatis.

Haec S. Bernardus. — Respondeo primo non improbabilem mihi videri eorum sententiam, qui existimant illam epistolam S. Bernardi supposititiam esse, non autem genuinum ipsius totum; quod utique plurima nec leves rationes insinuant. Primo, quia S. Bernardus pluribus diserte pronuntiat B. Virginis Conceptionem prorsus immaculatam fuisse. Sic Serm. 13. De Nativitate Domini: Non est in filiis hominum maior, vel parvus, qui non in peccatis conceptus fuerit, praeter Matrem Immaculati, peccatum non facientis, sed peccatum mundi tollentis: de qua cum de peccatis agitur, nullam prorsus volo habere quaestionem. Et Ser. 1. super Salve regina: Innocens fuisti ab originalibus, et actualibus, nemo ita praeter te. Et adducitur dicta Aug: auctoritas, cum de puris agitur, etc. Licet autem dubitetur, an isti sermones sint S. Bernardi, et etiam inter supposititios illius melliflui Doctoris falsos eos reposuerit Horstius, attamen eos genuinos accenset editio Lugdunensis operum S. Bernardi apud Ioannem Clein anno 1515, in qua refertur illam editionem fieri post collationem factam eiusmodi operum a Religiosis Claravallensibus cum Archetypis eiusdem Monasterii. Utut sit, certum est illos esse editos a viro doctissimo illius temporis, qui etiam S. Augustinum huius sententiae assertorem laudat. Idem P. Oieda in sua informatione cap. 14. ut refert Cavellus in Rosario, qui non leve etiam ducit argumentum hanc epistolam esse supposititiam, ex eo quod ipsemet S. Bernardus Epist. 281. ad Eugenium conqueratur de falsificatione suarum epistolarum: Periclitati sumus, inquit, in falsis fratribus, et multae litterae nostrae falsatae sub falsato sigillo nostro in manus multorum exierunt: et Epistola 298. ad eundem conqueritur de Nicolao, qui ipsius manum falsavit, et sigillum, quod antea mutare coactus est, propter falsificationes praecedentes: Quis possit dicere (inquit) ad quam multas personas sub nomine meo, me ignorante, quae voluit scripsit? quis mihi det, ut ipsa Curia vestra ad purum purgetur faece mendaciorum eius? quis mihi det, ut et ipsorum innocentia, qui mecum sunt, satis valeat excusari apud circumventos impudentissimis eius mendaciis? Iste quoque aliquoties in eadem falsitate scripsisse, et non semel, partim convictus, partim confessus est. Iste Nicolaus fuit Monachus, et Secretarius S. Bernardi ex Epistola 351. addita, novitque stylum eius ad vivum imitari, ut ostendit Baronius ad an. 1146. n. 22. ex Epistola 31. lib. 6. Epistolarum Petri Cluniacensis, quae est ipsius, et Bernardi more, ipsis Scripturae verbis fere tota conscripta. Supposito hoc fundamento, scilicet innumeras litteras falsa S. Bernardi nomine datas esse, non videtur improbabile, quod dicta Epistola ad Lugdunenses Canonicos una sit ex falsatis.

Secundo, quia Epistola dicit festum Conceptionis fuisse inauditum; sed Bernardus bene noverat illud haberi in Martyrologiis Adonis, Bedae, et Usuardi.

Tertio, celebrabatur tune in Ecclesia Narbonensi, aliisque primariis Franciae Ecclesiis, ut ostendit P. Oieda cap. 11; quare ergo Epistola reprehendit

Lugdunenses, non vero alios?

Quarto, in vita S. Bernardi per Guliel. Bernardum, et Gaufridum, nec verbum habetur de ista lite cum Lugdunensibus, cum tamen scribant longe minutiora, quae Bernardus tractavit cum aliis Ecclesiis, et Epistolas ad eas datas.

Quinto, nullibi habetur responsio Lugdunensium: et certum est, quod respondissent, si talem epistolam a S. Bernardo recepissent. Si dicas periisse responsum; quomodo nulla manet eius memoria? Et ubi S. Bernardi replica?

Sexto, floruerunt illo saeculo litteris, et sanctitate in Francia Algerius Cluniacensis Monachus, Hildebertus Archiepiscopus Turonensis, Petrus Cluniacensis, Hugo Victorinus (hi tres familiariter correspondentes S. Bernardo), Petrus Blesensis, et alii: quorum nullus vel apparenter festum Conceptionis impugnarit, vel reprehenderit. Et si vidissent Bernardum illud impugnantem, vel sequerentur, vel resisterent, vel saltem aliquam huius rei mentionem facerent: sed nihil horum contigit. Alias multas rationes, et coniecturas affert P. Oieda supra, quibus dicta Epistola ad Lugdunenses Canonicos de falsificatione maxime suspecta redditur. Ex quibus constat, dictam epistolam non minus, sed forte magis dubiam esse, quam praedictos sermones, quos Adversarii negant esse Bernardi, quia declarant Virginem ab originali peccato fuisse immunem.

Nec obstat nonnulla diversitas styli; quia forsan ipso loquente, alii ex ore eius, sed suo stylo, exceperunt, quod utique plerumque fiebat, ut ipsemet notat Epist. 18.: Aliqui fratres, inquit, ex his qui me eorum audire loquentem, suo stylo exceperunt, et penes se retinent. — Respondeo secundo, quod etsi haec epistola sit genuina S. Bernardi, in ea tamen non improbat, nec impugnat mysterium et festum Immaculatae Conceptionis, eo sensu quo utrumque celebre est nunc in Ecclesia. Dum enim contendit beatam Virginem in peccato conceptam, ibi vocem Conceptionis non accipit pro animatione foetus, seu unione animae cum corpore, sed pro conceptione activa ipsorum parentum. Refellens enim rationes celebrandae Conceptionis, quas proferebant Canonici Lugdunenses; maxime vero quod conceptus honorari debuerat, qui honorandum praecessit partum: quoniam si ille non praecessisset, nec iste esset, qui honoratur, ait:

Quid consequentiae habet: ut quoniam sanctum praecessit natalem, conceptus propterea reputetur, et iste sanctus? Numquid quoniam praecessit eum, fecit et sanctum? Quia si praecessit ut esset, non tamen ut sanctus esset. An illa ipsi sanctitas, quam secuturo transmitteret? An non potius quia praecessit absque sanctitate conceptus, oportuit nemirum sanctificari conceptam, ut sanctus sequeretur iam partus? An forte mutuatus sit sanctitatem a posteriori prior? Potuit sane illa, quae in utero iam concepta, facta est sanctificatio, ad ipsum, qui sequebatur, transire natalem, redire vero retrorsum ad conceptum, qui praecesserat, iam omnino non potuit. Unde ergo Conceptionis sanctitas? An dicitur sanctificatione praeventa, quatenus iam sancta conciperetur, ac per hoc sanctus fuerit et conceptus, qui in utero iam dicitur ut sanctus consequeretur et ortus? Sed non valuit ante sancta esse, quam esse. Siquidem non erat antequam conciperetur. An forte inter amplexus maritales sanctitas se ipsi Conceptioni miscuit; ut simul et sanctificata fuerit et concepta? Nec hoc quidem admittit ratio. Quomodo namque, aut > sanctitas absque Spiritu sanctificante, aut sancto Spiritui societas cum peccato fuit, aut certe peccatum quomodo non fugit, ubi libido non defuit? Nisi forte quis dicat de Spiritu S. eam, et non de viro conceptam fuisse. Sed hactenus inauditum.

Ita S. Bernardus. — Quibus aperte constat ipsum loqui dumtaxat de Conceptione activa et corporea, unde merito concludit (ut dictum est supra) solum Christum Dominum cum sanctitate fuisse conceptum, quia de Spiritu sancto conceptus est, et quia solus erat ante conceptum sanctus. — Respondeo tertio cum Horstio in annotationibus ad hanc epistolam, quod etsi S. Bernardus revera locutus fuerit de Conceptione passiva, cuius voluerit festum celebrari, nihilominus ideo id praestitit, quoniam id nondum authentico decreto ab Ecclesia Romana praescriptum fuerat; unde ait: Consulenda erat prius Apostolicae Sedis auctoritas. Et epistolam claudit his verbis: Quae autem dixi, absque praeiudicio senis dicta sunt sanioris sapientis, Romanae praesertim Ecclesiae auctoritati atque examini, totum hoc sicut et caetera, quae eiusmodi sunt, universa reserbo: ipsius si quid aliter sapio, paratus iudicio emendare. At iam securus tenet S. Bernardus, quod optaverat; non enim aliam conditionem ponit, ut censeat festum Conceptionis esse celebrandum, nisi decretum, et auctoritatem Ecclesiae Romanae: haec vero conditio iam a tempore Sixti IV. impleta est: igitur ab illo tempore Bernardus de festivitatis ac mysterii huius sanctitate securus est, et pro ipsa stat, atque subscribit; et subinde perperam ab Adversariis in sua opinionis tutelam profertur.

Reponunt alii Conceptionem B. Mariae Virginis celebrari, non quidem quod sancta fuerit, sed quod fuerit initium nostrae sanctificationis et redemptionis, ita ut celebritas illa sit potius gratiarum actio, quod Deus eo die nobis Virginem concesserit, ex qua Christus nasceretur, quam commemoratio specialis alicuius sanctitatis, qua fuerit donata, et illustrata Deiparae Virginis Conceptio. — Verum, inquit Vazquez, disp. 197. n. 63, ipso decreto Sixti IV haec responsio facile refellitur, quia Pontifex non tantum in ea decrevit, ut festum Conceptionis B. Virginis in Ecclesia celebraretur; sed etiam officium Leonardi de Nogarolis Clerici Veronensis, et Protonotarii Apostolici, pro eiusdem festi celebratione approbavit; in quo autem Conceptio Virginis Immaculata passim dicebatur. Praeterea idem Pontifex ibidem exhortatur fideles ad reddendas Deo gratias pro ipsius Immaculatae Virginis mira Conceptione: atqui miram Conceptionem eam non vocaret, nisi praeter morem consuetum in gratia et sanctitate Virgo concepta esset; nihil enim aliud mirum eius Conceptio haberet, cum more aliorum hominum, quod attinet ad naturam, fuerit concepta.

Reponunt caeteri cum Caietano in Opuscul. De Concept., cap. 2., celebrari festum Conceptionis, non quidem respective ad instans animationis et Conceptionis passivae, sed per respectum ad sanctificationem in utero, quae paulo post animationem secuta est. — Verum haec responsio pracluditur in bulla Sixti IV. quae incipit, Grave nimis, etc. in qua ait: Nonnulli diversorum ordinum Professores, ut praedicandum verbum Dei in diversis civitatibus, et locis, et partibus Lombardiae deputati, publice affirmare hactenus non erubuerunt, et quotidie praedicare non cessant, Romanam Ecclesiam solam spiritualem Conceptioni- > nem, seu sanctificationem Virginis Mariae celebrare. Et infra: Nos igitur huiusmodi temerariis ausibus, et perversis assertionibus obviare volentes, motu proprio, et de nostra mera deliberatione huiusmodi assertiones quorumlibet, qui affirmare praesumerent eamdem Romanam Ecclesiam de spirituali dumtaxat Conceptione, et sanctificatione eiusdem Virginis gloriosae festum celebrare, etc. utpote falsas, et erroneas, et a veritate alienas auctoritate Apostolica reprobamus, et damnamus. Hanc autem Constitutionem confirmavit Alexander VI in bulla quae incipit, Illius qua se, etc. in qua cum praemisisset praefatam bullam Sixti IV subdit: Tenore praesentium decernimus et declaramus praeinsertas litteras, ac omnia et singula in iis contenta, perpetuis, ac futuris temporibus, donec per sedem Apostolicam aliter decisum et ordinatum fuerit, inviolabiliter observari debere.

Igitur sub interminatione Apostolica quisque fidelium tenetur celebrare festum Conceptionis naturalis B. Virginis, ac subinde illam Conceptionem ut sanctam et Immaculatam venerari.

Concludendum ergo cum Petro Burro, qui floruit circa annum 1500, in Poemate de B. Virgine:

Quis modo conceptum dubitet celebrare Mariae? Quis renuat festis annua thura dare? Hanc Petri sedes, caput, et decus urbis, et orbis, Et colit, et mandat per pia templa coli. Nulla est religio, nulla aedes religiosa Illic ubi conceptus, nunc taceatur honos. Par mihi miraclo visum est haec festa dicari Christicolas inter climata quotquot habent. Ambigo nempe nihil, hoc summo Numine factum, Ut colat Argivus, quod colit Ausonius. Quodque colit Gallus, Dacus colit, atque Bohemus, Et Germanus, Hiber, Anglus, et Illyricus.

§ V. — Quinta probatio ducitur ab auctoritate SS. Patrum, qui constanti traditione hanc veritatem ad nos usque propagarunt. — Innumera sunt SS. Patrum ac Ecclesiae Doctorum quovis saeculo existentium oracula, quae Virginem vel absolute omnino immaculatam, vel ab omni peccato liberam, vel supra creaturas omnes puritate pollentem diserte pronuntiant. Quamquam enim pauci sint ante Augustini tempora (quod nondum de originali peccato gravis exarsisset controversia) qui eam originali labe non fuisse inquinatam distincte proferant; attamen id aperte satis significant, dum omnimodam eius aut sanctitatem, aut puritatem, aut ab omni peccato defaecationem et immunitatem affirmant. Ex iis autem tot, tantisque oraculis, quae etiam ad sex millia profert noster de Alva, et ex plurimis, quae colligit et recenset noster Cavellus in suo Rosario, selectiora dumtaxat hic attexere mens est. — Prodit imprimis S. Andreas Apostolus, qui, ut referunt Presbyteri Achaiae in eius vita, aiebat: Sicut primus Adam formatus fuit ex terra, antequam esset maledicta; ita secundus Adam formatus fuit ex terra virginea numquam maledicta. Hanc vitam S. Andreae habet Surius, et de veritate eius dubitandum non esse testatur Bellarminus, lib. De Scriptoribus Ecclesiasticis; unde

Breviario Romano etiam auctoritate Pontificia recognito et approbato, inserta fuit, postquam de ea ab viris doctis acriter disputatum esset, et omnium consensu est approbata. — S. Iacobus idem insinuavit in sua liturgia, in qua post consecrationem habetur: Memento praecipue sanctissima, immaculata, super omnes benedicta, gloriosae dominae nostrae Deiparae semper Virginis Mariae. Et Chorus respondet: Dignum est, ut te vere beatam dicamus, Deiparam, omnibus modis irreprehensam: at si fuisset originali peccato inquinata, diei non posset immaculata, nec omnibus modis irreprehensa: igitur S. Iacobus censuerit eam fuisse ab originali peccato immunem. Hinc est, quod Flavius Dexter praeses Barcinonensis Imperatori Theodosio a Consiliis, in libro Omnimodae Historiae, de qua late scribit Marcus Castella in praefatione ad Historiam S. Iacobi, quem librum dedicavit S. Hieronymo, refert a S. Iacobo praedictum celebrari in Hispania festum Immaculatae et Illibatae Conceptionis Dei Genitricis. His adde, quae diximus de celebratione festi Conceptionis in Ecclesiis Aegypti, ex ordinatione S. Marci, ut inde intelligas sententiam propugnantem Immaculatam Deiparae Virginis Conceptionem ab Apostolis ad nos usque fuisse derivatam. — Unde etiam huic veritati patrocinantur qui primo, secundo, et tertio saeculo scripserunt: nam S. Ignatius, Epist. ad S. Ioannem: In Maria humanae naturae, inquit, natura sanctitati Angelicae sociatur: qualiter autem natura sociaretur Angelica puritati ac sanctitati, si Maria originali culpa fuisset inquinata? Hinc Iustinus Martyr q. 136. ad Orthod., dixit Mariam esse animae purae, quae tota ad Deum spectat. Qua vero ratione tota ad Deum spectaret, si prius per originale peccatum, sub diaboli tyrannide fuisset mancipata? His adstipulantur alii plurimi, maxime vero S. Hippolytus Martyr, oratione De Consummatione mundi: Christus, inquit, advenit ex sancta et immaculata Virgine. Similiter Origenes, Homil. 1. ex variis de Virgine faciens sermonem, ait: Neque persuasu serpentis decepta, nec eius venenosis afflatibus infecta est: quomodo autem diaboli venenosis afflatibus non fuisset infecta, si revera peccatum originale contraxisset? Idem etiam praeclare docet auctor Sermonis De Nativitate Christi, apud sanctum Cyprianum, ubi agens de Virgine Deipara ait: Nihil in hac repetit ultro, nec praecedens delectatio aliquam petit poenarum usuram. Spiritu sancto obumbrante, incendium originale extinctum est, ideoque innoxiam affligi non decuit: nec sustinebat iustitia, ut illud vas electionis communibus laesaretur iniuriis, quoniam plurimum a caeteris differens, naturae communicabat, non culpae. Quibus verbis, inquit Vazquez disp. 117. num. 33, quamvis ideo solum videatur asserere Mariam sine dolore peperisse, quia sine delectatione carnali concepit, ex quo id quod contendimus minime probari posset; tamen si recte expendantur, ideo potius sentit Mariam sine dolore peperisse, quia nullam culpam originalem contraxit, quando dicit: Naturae communicabat, non culpae. Nec enim mulieres ideo in dolore pariunt filios, quia cum delectatione concipiunt; siquidem mulier, quae in somnis, vel arte daemonis aliunde semine humano delato, conciperet sine delectatione, in dolore nihilominus pareret: sed quia per originale peccatum maledictionis Evae participes fiunt. Ad Evam enim propter peccatum dictum est Genes. 3.: In dolore paries filios: quae quidem matraditio ad posteros simul cum peccato originali transiit.

Tertium et quartum saeculum eiusdem veritatis assertores plures subministrat. Imprimis vero S. Ambrosium, qui Serm. 22. in Psal. 118. explicans illud Erravi sicut ovis, ita scribit:

Tu ergo, et quaere ovem tuam, iam non per servulos, non per mercenarios, sed per temetipsum suscipe me in carne, quae in Adam lapsa est: suscipe me non ex Sara, sed ex Maria, ut incorrupta sit Virgo, sed Virgo per gratiam ab omni integra labe peccati.

Integram dicit ab omni labe peccati, et proinde a labe originalis culpae. Adde quod in officio Immaculatae Conceptionis approbato per Pium V. ex eodem inserantur haec verba: In qua nec nodus originalis, nec cortex actualis culpae fuit. Quae verba desumpta esse putantur ex Commentariis in Isaiam, vel ex Serm. De Nabuthae. Similiter S. Ephrem, cuius opera teste Hieron. De Script. Eccles., in Ecclesiis post sacram Scripturam legi solebant, Orat. de Dei Genitrice, tom. 5: Immaculata, intemerata, incorrupta, et ab omni peccati labe alienissima.

— S. Hieronymus in Psalm. 77. explicans illud: Et eduxit eos in nube diei, inquit: Aut certo nubem levem debemus sanctam Mariam accipere nullo semine humano praegravatam. Quare autem dicatur nubes diei, his verbis exponit: Nubes enim illa non fuit in tenebris, sed semper in luce. Quod si B. Virgo peccatum originale contraxisset, et iustitia et sanctitate caruisset, procul dubio in nocte priusquam in die fuisset.

— Eodem saeculo florebat S. Augustinus, qui libro De Natura, et gratia, cap. 36. cum Pelagius contenderet hominem posse vivere, non solum sine peccato, sed etiam iuste: et plurimorum exempla memorasset, qui in sacris Litteris iuste et sine peccato vixisse dicuntur: postquam verba illius Augustinus in eo cap. retulit, subiungit:

Excepta itaque sancta Virgine Maria, de qua, propter honorem Domini, nullam prorsus, cum de peccatis agitur, habere volo quaestionem: unde enim, vel potius, inde enim scimus, quod ei plus gratiae collatum fuerit ad vincendum omni ex parte peccatum, quae concipere et parere meruit eum, quem constat nullum habuisse peccatum? Haec igitur Virgine excepta, si omnes illos Sanctos et Sanctas, cum hic viverent, congregare possemus, et interrogare, etc.

Quibus verbis etsi fortasse de solis peccatis actualibus sermonem instituat S. Augustinus, nihilominus sufficienter significat se pariter originale peccatum à Virgine Deipara excludere. Ratio siquidem haec generalis, quare noluerit B. Virginem complecti sub illa universali propositione, nempe propter honorem Domini, et quia concipere et parere meruit eum, quem constat nullum habuisse peccatum, aeque concludit de exclusione peccati originalis ac actualis. Adde quod carentia actualis peccati in aetate adulta sit infallibile signum immunitatis ab originali in vitae primordio, secundum eiusdem sanctissimi Doctoris doctrinam: nam libro 5. Contra Iulianum, c. 15. ubi probans idem esse habere peccatum ac fecisse, concludit de Christo: profecto peccatum etiam maius fuisset, si parvulus habuisset.

— Sexto, et septimo saeculo prodeunt, imprimis Gregorius libro 1. cap. 1.: Sublimis Maria, ut ad conceptionem aeterni Verbi pertingeret, meritorum certamine, super omnes Angelorum choros, usque ad thronum Divinitatis processit. Ergo cum Angeli boni numquam fuerint polluti, idem a fortiori dicendum est de Maria, ut ad conceptionem Verbi digne disponeretur.

— Similiter Andreas Cretensis, Homil. 1. De Virg. Dormitione: quae cum esset immaculata, impolluta, etc. Et inferius: Seraphim ipse carneus naturam miraculo Dei generationis, primae naturae proxime accedens ad Deum. Et Homil. 2.: sola praeter naturam fuit electa, sola servivit Opifici universae naturae. Ergo aliter, quam alii in utero sanctificati, electa est.

— In idem S. Eligius, Homil. 2. De Purificatione: Numquam immunda iudicatur, quae Spiritu Sancto obumbrante totius munditiae auctorem genuisse comprobatur.

— Sophronius in Epist. de qua in 6. Synodo, tom. 3. p. 307. ait: Virginem ideo dici immaculatam, quia in nullo corrupta est. Et Orat. in Christi natalitia: Christus in manifestissimum omnipotentis Divinitatis sui iudicium, Virginem ex qua prodiit, integrum, incorruptamque conservavit.

— Ildephonsus Archiepiscopus contra eos, qui disputant de virginitate et parturitione Mariae (habetur propositum concernentia), sic enim ait: Quando Spiritu Sancto eam replete, non sine peccato originali fuit! Et infra: Nec contraxit in utero sanctificata originale peccatum. Et in eodem libro: Constat eam ab originali peccato fuisse immunem. Et ibidem: Non contraxit in utero sanctificata originale peccatum. Item: In totum extranea a maledicto primae damnationis.

— Octavo saeculo distincte hanc veritatem professus est S. Damascenus, Orat. 1. De Nativ. Mariae, post principium, ubi ait: Natura gratiam fieri antevertere minime ausa est, sed tantisper expectavit dum gratia fructum suum produxisset. Item: O beatos Ioachim lumbos, e quibus immaculatum semen effluxit! O pretiosam Anna cultram, in qua totius incorrupti formatus fuit sanctissimus fructus! Verba ultima videntur evidentia pro immaculata Conceptione, quia fructus non est formatus sanctissimus, si fuit formatus Deo inimicus, peccato infectus. Et ibidem: O sanctissima, quae principatus et potestates fefellisti, atramque ignea maligni tela extinxisti, quae in spiritus thalamo versata atque immaculata conservata in Dei sponsam! Et Orat. 1. De Assumpt.: Gratia abyssum invenit, quae duplicis virginitatis navem incolumem servaverat, imamque non minus quam corpus virgineum custodierat. Et ibi Orat. 2.: Ad hunc paradisum Mariam serpens aditum non habuit.

— Sanctus Germanus Constantinop., Serm. de Festis, et conc. B. Virg., ex Suppl. 13. in idem Psal. 86. Gloriose dicta sunt, etc. Existimo manifeste, et sine contradictione, eam quae est omnibus superior, divinarum et sublimium virtutum magnitudine et puritate omnibus excellentem, Mariam nulli culpae obligari.

— Saeculo nono et decimo vir doctissimus ac sanctissimus, qui propter insignem humilitatem Idiota voluit appellari, libro De Contemplatione Virginis, cap. 2.: Tota pulchra, Virgo gloriosissima, non in parte sed in toto, et macula peccati sive mortalis, sive venialis, sive originalis non est in te, nec unquam fuit. Et cap. 6.: Fuisti ab originali labe praeservata. Et cap. 3.: O praebenedicta, conbenedicta, et postbenedicta Virgo Maria! Haymo discipulus Alcuini, Epist. De Assumpt.: In ipsa hereditate Domini moritur Maria, quae non peccando, a possessione Domini non discessit. Fulbertus, libro 1. De Maria, cap. 7. Orat. in Salutationem Angeli: Immaculata semper extitisti ab exordio tuae creationis, quia paritura eras Creatorem omnis sanctitatis. Refertur à Canisio libro De Deipara, cap. 1. Coccino, et aliis.

— Undecimo saeculo floruit S. Anselmus, et in libro

De Conceptu Virginali, inter caetera haec habet: Primordia Conceptionis tuae, merito filiis sanctae Ecclesiae debent venerari, si a peccati iugo credantur esse discreta, quod cum aliter credere nulli fas sit, etc. Et cap. 18.: Decebat ut illius hominis conceptio de Matre purissima fieret, decens nimis erat, ut ea puritate, qua maior sub coelo nequit intelligi, Virgo illa niteretur, etc. Idem Anselmus Epistola ad Episcopos Angliae tria refert miracula, quibus sanctis apparitionibus, et revelationibus Conceptionis festum celebrari iubebatur. Cuius epistolae, ut authenticae, meminit Gerson Serm. De Conceptione, Bacconius Doctor Anglus, qui ante pene 100. annos floruit, in 4. dist. 2. quaest. 3. art. 1. et plures alii, quos citat Cavellus. Hinc S. Anselmus instituit festum Conceptionis celebrandum in Anglia, ut habetur in Concilio Cantuariensi, teste Bacconio Quolibeto 13. et pluribus aliis.

Petrus Damianus, Serm. De Assumpt. Virginis: Caro Virginis ex Adam sumpta, maculas illius non admisit. Et Serm. De Nativitate Virginis: Nihil vitii in eius corpore, aut mente vindicare sibi potuit locum, quae totius Trinitatis meruit esse sacrarium: ergo sicut numquam corpus fuit corruptum, ita et mens numquam fuit maculata. S. Bruno, in Psal. 101. in id: Dominus de coelo in terram aspexit, ait: Haec est incorrupta terra illa, cui benedixit Dominus, ab omni propterea contagione peccati libera, per quam vitae viam agnovimus: quae, quia digna fuit, Dominus de caelo in terram aspexit. Ponderanda sunt illa verba ab omni contagione peccati libera, quae tam de actuali, quam de originali intelliguntur, alioquin non posset dici Virgo terra incorrupta, quam Dominus de caelo respiceret. Et Serm. De Nativit. Virginis: Mors per Evam facta est, vita per Mariam reddita est: illa a diabolo victa est, haec diabolum ligavit, et vicit. Non vicit quoad mortem corporis: ergo animae. Ivo Carnotensis Episcopus, Serm. De Nativitate Domini, ex Coccio in Thesauro, tom. 1. lib. 3.: Unum quippe noevum, tam originalis, quam actualis culpae in ea deleverit: non tollendo, sed praeservando, quia eodem modo utramque culpam in ea delevit, et certum est actualem delevisse praeservando ab ea.

— Eodem, et sequenti saeculo pro Immaculata Conceptione aperte militarunt, non solum Canonici Lugdunenses, sed etiam Petrus Comestor, libro De Immaculata Conceptione: In omnibus requiem quaesivit Dei Mater, et invenit: in Conceptione quievit, et non minuit? Huius libri meminit Trithemius et Possevinus. Nicolaus Monachus et S. Albanus Anglus vir doctissimus, et in Scripturis versatissimus, S. Bernardo contemporaneus, libro 9. Epistolarum Petri Cellensis, Epist. 9. (habetur tom. 2. Bibl. PP.) respondens cuidam epistolae eiusdem Petri, quae est 23. lib. 6. qua eum acriter reprehendit, quod S. Bernardus debita exuerit veneratione, cum dixit: Virginis ipsius animam pertransivit gladius, non solum in Filii sui Passione; sed etiam nuper in Conceptionis suae commendatione: quod Petrus vocat lapidem offensionis, et petram scandali, sic ait:

Ad petram scandali de corde vestro tollendam, plusculum est immorandum, quia res exigit, ut palam faciam, quod celare proposueram. Sanctus ille Bernardus, quem mihi dicis debita exuere veneratione quondam (catalogo SS. adscriptus), nuper est in Ecclesia canonizatus, et ab humano iudicio exemptus. Exemptus, inquam, est, ne de gloria eius dubitemus, sed non ut minus de eius dictis disputemus. De gloria B. Mar> tyris Cypriani dudum non dubitavit: tamen in Spiritus Sancti donis eam errasse verissime comprobatur, errorem martyrio deletum scribit, et sic docuit Ecclesiam venerari Martyris gloriam, ut tamen non imitaretur errorem. Ego autem etsi non simili scientia, simili tamen conscientia sic veneror B. Confessorem Bernardum, ut laudem et amem eius sanctitatem, quin nec laudem nec amem eius praesumptionem in Matris Dei Conceptionem.

Hinc collige celebrationem festi Conceptionis tune temporis fuisse communem, saltem in Anglia, quia non multum antea Anselmus floruit, qui illud introduxit: alioquin Nicolaus non tam audacter reprehenderet Bernardum. Richardus à S. Victore 39. in Cantica: Maria supra homines est, in eo quod numquam peccatum commisit sicut homines: inter nos nullus inventus est qui faciat bonum, et non peccet. Et cap. 26.: Tota pulchra fuit, quam tota possedit gratia, quia nullum in ea locum habuit peccatum. Et infra: Obtenebrantur stellae, idest sancti, caligine humanae culpae: sed B. Virgo tota pulchra fuit, quam totam illustravit sol iustitiae, ut nec maculam haberet, nec tenebras culpae. Et de Emmanuele, lib. 2. cap. 31. ait: Quod in ea fuit corruptibilitas in his quae pertinent ad poenam, et incorruptibilitas nedum erant abyssi, ait: Non decuit ut cum Maria qualicumque foret obnoxia culpa. Citatur à Busti, Serm. 1. de Conceptione.

— Saeculo decimo tertio floruit illustrissimus ac sanctissimus Patriarcha Dominicus, florentissimi ac omni pietate et sapientia famosissimi Praedicatorum Ordinis fundator, qui in tractatu De Corpore Christi, quem scripsit contra haereticos Albigenses, ait: Sicut primus Adam fuit ex terra virgine, et numquam maledicta formatus, ita decuit in secundo Adam fieri, scilicet Christo, cuius terra, idest Mater Virgo, numquam fuit maledicta. Huius autem libri meminerunt plurimi Auctores, ut videre est apud Carellum in saeculo 13. sui Rosarii, et Alva in Sole veritatis, num. 307. qui pariter asserunt praedictum librum ab haereticis Albigensibus semel et iterum in ignem proiectum, illaesum et intactum resiliisse; quod etiam narrat Vincentius Bellovacensis, qui post suum sanctissimum Patriarcham Dominicum 35. annis obiit, lib. 29. cap. 96. sui Speculi Historialis. Idem habet sanctus Antoninus 3. part. tit. 19. cap. 2. §. 4. et plures alii vitae ac miraculorum sancti Dominici scriptores.

Reponunt Adversarii praefatum librum non fuisse editum à S. Dominico, sed à quodam Dominico de Pantaleonibus Florentino Ordinis Praedicatorum, qui ad annum 1262. dicitur scripsisse de Corpore Christi, et contra Immaculatam Conceptionem. — Verum, ut egregie reponit De Alva in suae trist. num. 2., hic auctor omnino fictitius videtur: Primo, quia nullus ipsius nomen à veteribus Scriptoribus ac Nomenclatoribus scribitur: sed eius dumtaxat meminerunt aliqui Recentiores scriptores ex Ordine Praedicatorum. Secundo, tempore Concilii Basileensis PP. Praedicatores scrutati sunt omnes Bibliothecas et Auctores, qui in purissimam Conceptionem B. Virginis militant, ut nempe subministrarent arma Turrecrematae, quibus Conceptionem illam immaculatam oppugnaret: at inter 28. Auctores ab eo pro sua opinione numeratos ex Ordine Praedicatorum, nullus reperitur Dominicus de Pantaleonibus: imo nec etiam aliquis eo nomine laudatur ab Anonymo, qui pro eadem sententia ex ipso Ordine numerat 52. auctores, nec à Petro de Vincentia, qui refert 69. nec à Bandello, qui 72. nec ab aliis antiquioribus eiusdem Ordinis scriptoribus, qui ne minimam quidem de isto Auctore mentionem faciunt. Tertio, falsum est, quod anno 1262. quo S. Thomas erat natus 31. annos, et S. Bonaventura 10. ita gravis exarserit controversia inter PP. Dominicanos, et Minores, ut ipsi Dominico de Pantaleonibus opus fuerit scribere librum de temerata Conceptione Virginis contra Minores, ut refert Michael Pocciantus Florentinus in suo Cathalogo scriptorum Florentinorum fol. 47. ubi ait: Dominicus Panthaleonus ex Ordine S. Dominici Pater, philosophiae cultor perpetuus, etc. composuit de Conceptione per modum dialogi contra Fratres Minores. Item alium tractatum de eadem materia, etc. Haec autem omnia apud Bibliothecam Cenolii s. Mariae Vozellae, et cuius erat alumnus, commorantur: interiit Florentiae 1376. die 28. Augusti. Quae omnia fictitia sunt: nam S. Antoninus Florentinus in eadem civitate, et conventu S. Mariae Novellae suum confecit catalogum omnium Auctorum, qui in beatae Virginis Conceptionem militabant, huius auctoris non meminit. Noster quidem Lucas Wadingus in Catalogo Script. Seraph. Relig. pag. 101. istum Dominicum Pantaleonem Florentinum adducit inter Minores, cum eisdem tractatibus de Conceptione B. Mariae: dialogo de eadem: de substantia Orbis; de forma consecrationis sanguinis Christi, etc. Aliud autem est scribere tractatum de Conceptione beatae Mariae Virginis, aliud vero in ipsam, et contra Minores invehere. Quare praefatus liber De Corpore Christi non alium, quam sanctissimum Patriarcham Dominicum auctorem agnoscit.

Eodem saeculo floruit noster Alexander Alensis, Angelici ac Seraphici Doctoris in Theologia Doctor et Magister, qui licet 3. part. quaest. 9. memb. 2. videatur asserere Conceptionem Deiparae Virginis fuisse peccato originali vitiatam; nihilominus non ipsius ea mens fuit: loquitur enim dumtaxat de Conceptione activa, et ex parte parentum, non vero de passiva, et ex parte Virginis, ut egregie probat De Alva in Sole veritatis num. 12. Inde quod suam mentem ac sententiam aperte significavit in libro, quem scripsit de vitâ B. Virginis sex libris distinctum, ubi circa finem tertii agit de Conceptione quam immaculatam, et ab originali peccato immunem docet: ut plurimi graves Auctores retulerunt, et ut videre est apud Cavellum, et De Alva mox laudatos; inter quos eminet Goschalcus Hollen Ordinis S. Augustini in sermone Conceptionis, ubi ex libro ab Alensi edito haec refert:

Nondum erant abyssi, idest, inquit, profunditates originalis peccati. Ego iam concepta eram, nam abyssus dicitur ab a, quod est sine, et byssus, quod est quoddam luminosum subtile, et mundum factum textorio opere, quorum contraria sunt in peccato originali, quod est tenebrosum per privationem lucis gratiae, et grossum per damnum perpetuum, atque turpe per carentiam dilectionis divinae. Nondum ergo erant abyssi, id est, peccati originalis profunditates, et ego iam concepta eram, scilicet praeveniente Dei gratia, etc.

Hinc Michael de Carchano Mediolanensis Doctor antiquus ac probatissimae vitae, in suo Quadragesimali de poenitentia, sermone de Conceptione p. 3. loquens de Alexandro de Ales, et de eius liberatione a gravissima infirmitate meritis Virginis Mariae, sic inquit:

Ipse vero non ingratus de tanto beneficio, reddit quod repromisit: > composuitque librum unum pulchrum, ubi continentur omnia facta istius mellifluae Conceptionis Virginis, qui dividitur in sex libros; et in fine tertii libri cap. penult. quaerit utrum Virgo benedicta sit in originali peccato concepta: et in capite quaestionis ponit totum illud miraculum factum à Virgine in se ipso, et ita determinat Virginem conceptam sine peccato originali: docet, et praedicat eius conceptionem celebrandam, veneraturque, et retractat quidquid in sententiis dixerat, etc.

Et subscribunt plures ex veteribus scriptoribus, maxime vero Daniel Agricola in sua Corona de Conceptione, Ioannes Vitalis Cardinalis in suo Defensorio, et Alanus Parisiensis, qui scripsit ante annum 150. idem de Alensi narrantes: igitur quidquid hic senserit in sua Summa, certum est eum pro Immaculata Virginis Conceptione militasse.

Floruit eodem tempore Seraph. Bonaventura, qui licet in 3. dist. 3. art. 1. qu. 2. timide asseruit B. Virginem in originali peccato fuisse conceptam: attamen re maturius librata ac deliberata, quam haberet sententiam aperte significavit Serm. 2. de Assumptione, ubi clarissime, et eruditissime Immaculatam Conceptionem adstruxit dicens:

Domina nostra fuit plena gratia praeveniente in suam sanctificationem: gratia scilicet praeveniente contra foeditatem originalis culpae, quam contraxisset corruptione naturae, nisi speciali gratia praeveniente, praeservataque fuisset. Nullus enim Filius Virginis fuit ab originali culpa immunis, et ipsa Mater eius Virgo. Credendum est enim, quod nomen sanctificationis genus, in eius Conceptionis primordio Spiritus Sanctus eam a peccato originali (non quod infuit, sed quod infuisset) redemit, atque singulari gratiae praeservavit.

Et Sermone 1. inter verba inquit: Domina nostra fuit purissima, omni carens penitus macula, tum in corpore quam in anima. Nec valet reponere cum adversariis, sermonem illum non esse S. Bonaventurae, vel quod praefata verba fuerint addita; nam constat ex antiquo libro typis mandato ante 150. annos hunc sermonem ex integro esse eiusdem Seraphici Doctoris; siquidem inter sermones ibi expressos totus legitur, et ad calcem eius libri legitur: Expliciunt sermones de communi Sanctorum generales, necnon de B. Virgine, de Angelis, et de triplici dedicatione S. Bonaventura Doctoris Seraphici, Cardinalis, Episcopi, ex Ordine Minorum, à mendis quam diligentissime emendati, atque correcti, impensis, et opere providi viri domini Iacobi Pfortzenii, civis Basiliensis anno salutis 1502.

— Nec obstat quod Angelus Rocca Augustinianus Apostolici Palatii sacrista apposuerit ad marginem illius sermonis, illum non esse S. Bonaventurae (si tamen illa additio eius sit, quod inficiatur De Alva n. 19.) quia, inquit ibidem Rocca: multis aliis in locis contrariam opinionem sanctus Bonaventura docuit. Quasi vero Seraph. Doctor non potuerit emendare in aetate provectiori, et re melius comperta, quod adhuc iunior scripserat in libris Sententiarum.

— Nec etiam refert, quod eamdem sententiam propugnare videatur in opusculis, maxime vero p. 3. et 1. De Ecclesiastica Hierarchia, cap. 7.: nam ibi constanter non defendit affirmativam sententiam, imo potius in negativam propendet. His adde quae diximus supra, nempe quod eo agente statutum fuerit in Capitulo generali celebrato Pisis, festum Immaculatae Conceptionis per universum Seraph. Ordinem esse celebrandum, sicut iam a plurimis celebrabatur, ut ipsemet testatur in 3. dist. 3. art. 1. quaest. 1.:

Sunt tamen aliqui, qui ex speciali devotione celebrant Conceptionem B. Virginis: nec omnino laudare, nec simpliciter audemus reprehendere… Non audemus omnino reprehendere, quia ut quidam dicunt, haec solemnitas celebratur non humana institutione, sed divina revelatione: quod si verum est, sine dubio bonum est solemnizare in eius Conceptione: sed quod hoc authenticum non est, non compellimur credere: quia quod contra fidem rectum non est, non compellimur negare, etc.

Quibus verbis patet eum etiam ibidem non ita constanter adhaerere oppositae sententiae, sed dumtaxat timide, cum adhuc iunior esset, in illam fuisse propensum.

Piae etiam sententiae adstipulatur Angelicus Doctor, qui licet 3. part. quaest. 27. art. 2. significare videatur B. Virginem fuisse prius secundum carnem conceptam, et ut sic contraxisse peccatum originale, et postmodum sanctificatam in utero, et mundatam ab ipso peccato originali; attamen, ut docte observat Pintus initio libri De Conceptione Virginis, Angelicus Doctor ibidem subministrat validissima argumenta, quibus nunc, si viveret, aperte intueretur, et concluderet Virginem Deiparam ab omni prorsus originali macula fuisse immunem: nam idcirco concludit illam fuisse sanctificatam in utero, quod Ecclesia celebret illius Nativitatem: Non autem, inquit, celebratur festum in Ecclesia, nisi pro aliquo sancto, ergo B. Virgo in ipsa sua Nativitate fuit sancta: fuit ergo in utero sanctificata: sed iampridem Ecclesia celebrat Conceptionem B. Virginis: igitur, secundum principia S. Thomae, necessario concludendum est illam Conceptionem esse omnino sanctam, et immaculatam. Deinde ibidem ait: Ratiabiliter credimus, quod illa quae genuit Unigenitum à Patre plenum gratiae et veritatis, prae omnibus aliis maiore gratiae beneficio acceptavit: sed, ut ibidem subdit, invenimus quibusdam aliis hoc privilegaliter esse concessum, ut utero sanctificarentur, sicut Ieremias, cui dictum est cap. 2. Antequam exires de ventre sanctificavi te: et sicut Ioannes Baptista, de quo dictum est Lucae 1. Spiritu Sancto replebitur adhuc ex utero matris suae: ex quibus concludit, quod beata Virgo sanctificata fuerit antequam ex utero nasceretur: at certe consequentia haec non videtur legitima: debuerat enim inferri, ex eo quod Maria maiora privilegia, quam omnibus aliis Sanctis concessa fuerint: ergo Maria non solum debuit sanctificari ante nativitatem, ut aliqui alii Sancti, sed etiam in Conceptione: illegitime enim concluderet quisquis diceret: Soli maior debetur lux, quam stellis: at stellae lucent ut quatuor: igitur Sol ut quatuor lucere debet; unde etiam Bromiardus Ordinis Praedicatorum, qui paulo post sanctum Thomam vixit, in Summa Praedicantium, agens de Corona Virginis, et duodecim stellis, seu donis singularibus vel privilegiis Mariae, sic inquit:

Secundam in Corona habuit stellam, seu honorem elevatum ad modum coronae regalis, in eo quod fuit coeteris eminentius et specialius sanctificata. De aliis enim bene legitur, quod fuerunt in utero sanctificati, sicut de Ieremia et Ioanne Baptista. Non tamen illico ita fuerunt sanctificati, quin possent venialiter peccare. Ipsa vero tam eminenter sanctificata fuit, quod nec mortaliter, nec venialiter peccavit, sicut patet per S. Thomam in 3. part. de Christo, quaest. 27. art. 6. In eadem etiam questione, art. 2. propter eius sanctificationis excellentiam, quantum ad temporis prioritatem, in eo quod > sanctificata fuit in sua animatione, idest, in coniunctione animae suae cum corpore in utero matris suae, et non ante, quae sanctificatio et mundatio fit per gratiam, cuius subiectum est anima: nihil enim est capax gratiae, nisi anima rationalis: sic ergo sanctificavit tabernaculum suum Altissimus, in Psal. 15. etc.

Ita Ioannes Bromiardus. Unde Petrus à Valleclausa in suis Diatr. 6. agens de hac quaest. 27. et art. 2. tertiae partis sic inquit:

Itaque textus ille fuit manu adulteratrice contactus, et apud Ioan. Bromiardum, qui floruit anno 1260. ut habet Chronicon Ordinis Praedicatorum, locus ille legitur, ut par est. Vide Bromiardum in Summa Praedicantium, verbo Varia, art. 2.: adducit enim Bromiardus S. Thomam eo loco dicentem B. Virginem fuisse sanctificatam non ante animationem, sed ipsa prima animatione, ex qua serpitur exclusio peccati originalis à Deipara: Fratres autem nec ibi hoc S. Thomas diceret, et sibi contradiceret 1. 2.: adulteratum textum fecerunt, etc.

— Quod autem genuina fuerit sententia Angelici Doctoris, colligi potest ex plurimis illius locis, maxime vero in 1. Sententiarum dist. 41. quaest. 3. ad 3. ubi inquirens utrum Deus possit res nobiliores et praestantiores facere, quam fecit, sibi obiiciens auctoritatem S. Anselmi, nempe quod B. Virgo ea puritate enituit, sic respondet:

Ad tertium dicendum, quod puritas intenditur per recessum a contrario, et idem potest aliquid creatum inveniri quo nihil purius esse possit in rebus creatis, si nulla contagione peccati inquinatum sit: et talis fuit puritas B. Virginis, quae a peccato originali et actuali immunis fuit: fuit autem sub Deo, in quantum erat in ea potentia ad peccandum.

Similiter super Epistolam ad Galatas cap. 3. lect. 6. proferens illud Ecclesiast. 7. Virum de mille unum reperi, scilicet Christum, qui esset sine omni peccato: mulierem autem ex omnibus non inveni, quae omnino a peccato immunis esset, ad minus originali vel veniali: excipitur purissima, et omni laude dignissima Virgo. Ita habent omnia antiqua exemplaria manuscripta, ut videre est Parisiis in Bibliothecis tum Sorbonae, tum S. Victoris, ut ego ipse propriis oculis legi: necnon in Editione Parisiensi facta anno 1511. at in editionibus posterioribus, puta Tenetiana anni 1593., Immaculatae Conceptionis osores exceptiones illas ex Angelico Doctore expunxerunt.

— Insuper Nurembergius in exceptionibus Concilii Tridentini pro omnimoda puritate Deiparae Virginis, refert quod Romae in Bibliotheca Cardinalis Storsae ann. 1625. visum fuit exemplar perantiquum S. Thomae in Epistolas Pauli, et in eo ad illud Rom. 5. in quo omnes peccaverunt, hoc commentarium: Una excepta B. Virgine, quae nullam contraxit maculam originalis peccati: additque mox fuisse ostensum Cardinali Treio, et per eum Urbano VIII. summo Pontifici. Idem ferendum iudicium de expositione eiusdem Angelici Doctoris in salutationem Anglicam, ubi habebat haec verba: Maria praecipua fuit quantum ad culpam, quia nec originale, nec mortale, nec veniale peccatum incurrit. Quae sententiae licet in modernis editionibus non reperiantur, adeo tamen authenticae sunt, ut nequidem Ioannes de Turrecremata Immaculatae Conceptionis ardentissimus impugnator eam negare ausus fuerit, ut referunt Catherinus, et Salmeron. Nihilominus non ita immaculatae Conceptionis osores furtivas manus iniecerunt in pia Angelici Doctoris verba, quin adhuc haec ibidem intacta reliquerint:

Excedit An> gelos quantum ad puritatem, quae utique vera non essent, si beatissima Virgo originali peccato maculata fuisset, et tradita.

— Alios innumeros ab hoc saeculo ad nos usque Immaculatae Conceptionis assertores et propugnatores non refero; siquidem haec pia sententia, inquit Vazquez 3. p. d. 117. cap. 2., a tempore Scoti non solum apud omnes Theologos Scholasticos, sed etiam apud omnes Christi fideles, ita percrebuit, et cum hominum saeculis increverit, ut nullus iam ab ea deduci, et dimoveri possit. Dixerat antea: Illo tempore non solum apud omnes Theologiae Professores, et Doctores (exceptis Dominicanis, qui in sua opinione semper perseverant), sed etiam omnes, qui Christi nomine fidem profitentur, in hanc sententiam uno animo et affectu ita conspirant, ut sine magno populi scandalo, ut recte notavit Corduba, iam nemo possit oppositam populo in concionibus opponere. Quae omnia verissime scripsit Vazquez, etiam longe antequam Paulus V. sub gravissimis poenis imposuisset silentium adversariis, ne in publicis conclusionibus, concionibus, lectionibus, ullisve actibus publicis oppositam sententiam docerent ac tuerentur. Excipienda sunt tamen ea verba, quibus Patres Dominicanos excludit à propugnatione Immaculatae Conceptionis, nam Turrecremata solum ex eo Angelico Ordine pro adversâ sententiâ numerat 28. Doctores. Invenimus qui post illum scripsit via 3. part. 2. illos ampliavit usque ad 52. Petrus de Vincentia alphabeto 6. numerat 69. Vincentius Bandellus cap. 23. recenset 72. Paulus Grysaldus in Catalogo 5. recenset 82. At noster De Alva ipsis omnibus oculatior in sua Trituratione computat 92. Quibus in suo Ventilabro totidem ex eodem Ordine opponit strenuissimos Immaculatae Conceptionis Deiparae propugnatores et assertores. His autem omnibus Immaculati Conceptionis B. Virginis patrociniis praeclaram coronidem imponet sacra Facultas Parisiensis, quae iam inde à 300. annis illius propalationi ac propugnationi strenuissime ac foelicissime incumbit, ut apparebit ex illius celebri decreto, et iuramenti formula.

Statutum sacrae Theologiae Facultatis studii Parisiensis super materiâ Conceptionis Immaculatae, gloriosissimaeque Virginis Mariae Matris Domini nostri, et Redemptoris Iesu Christi.

Cum multa Maiores nostri fortissimi, et strenuissimi Catholicae fidei milites, nascentes variis temporibus haereses, nullis unquam laboribus, nullis periculis deperditi sacris suis disputationibus oppresserint: in illos tamen errores, qui Immaculatae et gloriosissimae Dei Genitricis, perpetuaeque Virginis Mariae laudem et dignitatem violare nituntur, peculiari quodam sancto perfectoque odio vehementius insurgendum, acriusque sibi pugnandum semper iudicaverunt. Quandoquidem eam contumeliam ad Dominum nostrum Iesum Christum, et utrumque Parentem piissimum maxime pertinere arbitrabantur. Quod enim Ecclesiast. 3. capitulo de Patre scribitur, de Matre quoque verissimum, ac de utroque parente: Ne glorieris, inquit, in contumelia Patris tui, non enim est tibi gloria eius contusio: gloria enim hominis est honor Patris sui, et dedecus filii Pater sine honore. Cum itaque proximo saeculo quaestio de puritate Conceptionis coelestissima Dei, et Domini nostri Iesu Christi Genitricis Mariae solito frequentius agitari coepisset; Spiritu Sancto scilicet eius rei ve> veritatem aliquando propalari volente, diligentius utriusque partis libratis rationibus, primum pro tempore suum prudentissime suspenderunt iudicium: demum in eam partem inclinarunt, quae Virginis gloria et puritati adstipulari videbatur, ita eorum vanissimam temeritatem disputando confutarunt, qui citra efficacem probationem, Virginem in originali peccato fuisse conceptam obstinate contendebant, ut contrariam quaestionis partem, quae Virginem dum conciperetur, speciali Dei munere ab originali macula fuisse immunem affirmat, pietati, fidei, et rectae rationi, et Scripturis divinis valde quadrantem decernerent. Quae sententia paucos post annos ita sacro Basileensi plenario Concilio, et post longam eius quaestionis disputationem, gravissimamque deliberationem Spiritu Sancto inspirante, eam tandem doctrinam, quae beatissimam Dei Genitricem Mariam, cum conciperetur ab omni prorsus peccati originalis labe speciali, singularique Dei gratia fuisse liberam asserit, et docet, tamquam piam, ecclesiastico cultui, fidei Catholicae, rectae rationi, et Scripturae sacrae consonam, ab omnibus Catholicis approbandam, amplexendam, et tenendam definierit; contrariamque assertionem doceri deinceps, defendique sub interminatione divini iudicii vetuerit. Quod sanctum Synodi decretum cum omnium Ecclesiarum, tum etiam totius populi Christiani iudicio, consensu, et religione comprobatum, confirmatumque videamus, non possumus quorumdam vanam, superbam, temerariam, insanamque obstinationem non admirari, non indigne, molesteque ferre, qui hoc nostro adhuc tempore eiusmodi piam, et religiosam doctrinam universalis Synodi, et Ecclesiae, quae iuxta promissionem errare non potest, iudicio, auctoritateque probatam, aut expugnare, aut in dubitationem revocare non verentur, implacabile, impiissimumque bellum adversus piissimae Dei Genitricis eximiam dignitatem gerentes. Quorum furori ut alacrius, fortiusque occurramus, atque resistamus, pro nostra professione, ordine, et gradu, Maiorum nostrorum vestigia sequentes, universi tertio congregati, post multam, gravem, et maturam deliberationem, in eius piissimae doctrinae, quae benedictissimam Dei Matrem ab originali peccato Dei singulari dono fuisse praeservatam, attirmat, quamque iampridem veram credidimus, et credimus, defensionem ac propugnationem speciali sacramento coniuravimus, nosque devovimus. Statuentes, ut nemo deinceps sacro huic nostro collegio adscribatur, nisi sese huius religiosae doctrinae assertorem, strenuumque propugnatorem semper pro viribus futurum, simili iuramento profiteatur. Quod si quis ex nostris, quod absit, ad hostes Virginis transfuga, contrariae assertionis, quam falsam, impiam, et erroneam iudicamus, spretâ non nostrâ tantum, sed Synodi, et Ecclesiae, quae procul dubio summa est, auctoritate, patrocinium quacumque ratione suscipere ausus fuerit, hunc honoribus nostris omnibus privatum, atque exauctoratum à nobis, et consortio nostro velut ethnicum et publicanum, procul abiiciendum decernimus. Vos ergo appellamus, et convenimus, sanctissimam Dei Matrem, et omni laude dignissimam ab originali peccato Dei singulari dono fuisse praeservatam credite, praedicantesque vestra benedictione, opibusque praedicate. > iuvate, et per Iesu Christi misericordiae viscera, eiusque Matris intemeratae Virginis charitatem obtestamur, ita pro vestro officio, et divina auctoritate nostris, imo potius Divae Mariae hostibus fortiter resistite, vestris eos finibus abigite, et multatos expellite, ut religiosa populi Christiani in gloriosissimam Dei Genitricem, unam humani generis spem patronam, et matrem devotio, pietas, et charitas in dies magis ac magis foveatur, augeatur, accendatur. Rem procul dubio pientissimo eius Filio Domino nostro, et Redemptori Iesu Christo facturi gratissimam, atque iucundissimam, et huic quoque, cuius curam geritis, populo fructuosissimam. Datum Parisiis apud S. Mathurinum pro prima Congregatione tertio die mensis Martii anno Domini 1496. Secunda congregatione die 6. eiusdem mensis: et pro tertia Congregatione apud Augustinum in loco Capitulari die Iovis 9. eiusdem mensis Martii post Missam de Conceptione per iuramentum celebratam, publicatumque die 21. mensis Aug. 1494. apud S. Mathurinum in Congregatione per iuramentum super hoc specialiter facta, ac disputatione Sorbonica eiusdem mensis die 26. assistentibus Domino Rectore universitatis, Reverendissimo in Christo Patre Archiepiscopo Bituricensi, Episcopis tribus, cum pluribus Abbatibus, Consiliariis Regiis, et quampluribus Doctoribus tam in Decretis, quam Baccalaureis, cum maxima multitudine studentium. De mandato eiusdem Decani per me Henricum Bertrandi Presbyterum, in artibus Magistrum, Notarium publicum, et eiusdem Facultatis Bidellum lectum, et pronuntiatum. Iuraruntque tam in praecedentibus, quam in aliis Congregationibus eiusdem Facultatis centum, et duodecim Doctores eiusdem Facultatis stantes in dictâ determinatione, et statuto.

Formula Iuramenti. — Iurabitis quod tenebitis determinationem Facultatis de Conceptione Immaculata Virginis Mariae, videlicet quod in suâ Conceptione praeservata fuit ab originali culpa? R. Iuramus.

Cuius quidem statuti et iuramenti eadem sacra Facultas adeo fuit tenax et observatrix zelantissima, ut nullum unquam ex suis clientibus, et filiis ausit ab ea pia sententia tantillum declinare, quin illico ad eiurandum publice, quod in contrarium asserere praesumpserat, eum adegerit. Hinc pridem etiam ante praefatum decretum, anno videlicet 1387. celebrem edidit censuram adversus 14. propositiones Ioannis de Montesono: quae censura postmodum auctoritate Apostolica fuit confirmata. Unde an. 1388. facta fuit revocatio contrariae sententiae coram Rege et deputatis universitatis per D. Guillelmum Episcopum Ebricensem. Eodem anno die 21. Martii similis revocatio facta est ante Ecclesiam S. Germani Antissiodorensis per Fr. Ioannem Thomam Praed. Eodem anno die 16. Maii idem revocavit publice in coemeterio SS. Innocentium Fr. Adamus Suessionensis Praed. Anno sequenti die sancti Ioannis Baptistae sacro idem publice in Ecclesiâ nostri maioris conventus Parisiensis revocavit Fr. Claudefridus de S. Martino Praed. Eodem anno die 20. Augusti idem revocavit in Ecclesia sancti Bernardi Fr. Ioannes Adea Praed. Eodem anno die 10. Octobris idem etiam in nostra Ecclesiâ Parisiensi revocavit Fr. Petrus de Chanchevo Praed. Aliae sunt plurimae eiusmodi revocationes publicae, quarum acta > integra apud me habentur, quae perpetuam sacra Facultatis Parisiensis in Illibatam B. Virginis Conceptionem observantiam praeclare testantur: et ne longior sim, ab iis supersedeo.

— Cum autem post Conc. Trident. circa an. 1575. hoc sacrae Facultatis et Academiae Parisiensis decretum et iuramentum stimulante ac partem praeferente Maldonato nonnulli acriter impugnarent, post graves ultro, citroque lites et controversias, tandem sacrae Facultatis patrocinium suscepit non solum Senatus Parisiensis, sed etiam summus Pontifex, ad quem a sententia Episcopi Parisiensis in Decanum et Syndicum latâ fuerat appellatum: praeclara ad eum data epistola, necnon et doctissimo in publicum vulgato tractatu Theologico circa Immaculatam Virginis Matris a peccato originali praeservationem; ubi respondens rationibus et obiectionibus Maldonati, inter caetera haec habet:

Nec Facultas condidit articulum fidei de Conceptione, sed propositum à Concilio Basileensi, et Sirtinis credidit: quibus si auctoritatem tulit Concilium Tridentinum detrahit, et Sedes Romana Tridentinorum sententiam Basileensibus praefert, ipsi Facultas se conformet, et assentitur iam secundum Concilium Tridentinum; affirmationem conceptionis non esse articulum fidei catholicae, neque pro haeretico notandum, quisquis aliter opinabitur, etc.

Obiiciunt Adversarii varias SS. Patrum ac Ecclesiae Doctorum auctoritates, quibus nostram assertionem omnino convelli existimant. Quas omnes cum longum esset ac taediosum referre, hic dumtaxat eas proferemus et expendemus, quae maxime adversae sententiae patrocinari videntur. Primo quidem in suas partes advocant Origenem Homil. 8. in Leviticum, ubi explicans illa verba: Mulier quaecumque susceperit semen, sic ait:

Mulier si conceperit semen, et peperit filium: sed esse conceptionem mysticam, quae solam Mariam a reliquis mulieribus segregaret, cuius partus non ex conceptione seminis, sed ea praesentia Sancti Spiritus, et virtute Altissimi fuerit, etc. Et paulo intra: Sed et ipse qui nascitur, sive virilis, sive feminini sexus sit, pronuntiat de eo Scriptura, quia non sit mundus a sorde, nisi si unius diei sit vitae eius. Et infra: unde si placet audire quid etiam alii Sancti de ista nativitate senserint, audi David dicentem: In iniquitatibus, inquit, conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea, ostendens, quod quaecumque anima in carne nascitur, immunditiae et peccati sorde polluitur, et propterea dictum esse illud, quod iam superius memoravimus, quod nemo mundus a sorde, nec si unius diei sit vitae eius.

Deinde Homil. 12. quae est de magno Sacerdote, ait:

Omnis qui ingreditur hunc mundum, in quadam contaminatione effici dicitur. Propter quod et Scriptura dicit: Nemo mundus a sorde, nec si unius diei fuerit vitae eius. Hoc ipso ergo, quod in utero matris est positus, et quod mortalia corporis ab origine paterni seminis sumit, in patre, et in matre contaminatus dici potest. Aut nescis, quia cum 10. dierum factus fuerit puer masculus, offertur ad altare, ut purificetur ibi tamquam pollutus fuerit in ipsâ conceptione, vel paterni seminis, vel materni? Omnis ergo homo in patre, et matre pollutus est. Solus vero Iesus Dominus meus in hac generatione mundus ingressus est, in matre non est pollutus: ingressus est enim corpus incontaminatum, etc.

Denique Homil. 5. super librum Numerorum, ait: Quia enim solus Christus est sine peccato, qui peccatum non fecit, ideo in ipso solo mansit, et > permansit Spiritus. Si enim ipse est, de quo singulare aliquid et eximium dicitur, hoc quod supra diximus: Quia peccatum non fecit, constat reliquos omnes fuisse sub peccato: si omnes, necessario et Prophetas, etc.

— Verum respondeo, his et similibus sententiis nullatenus assertionem nostram impugnari. Non quidem per primam, quippe in ea Origenes agit de lege purificationis, cui subiiciebantur omnes feminae, quae ex suscepto virili semine conceperant, et a qua omnino immunis fuit Virgo Deipara; quippe concepit ex operatione Spiritus Sancti; unde Origenes loquitur dumtaxat de Conceptione activa, non vero passiva. Per secundam dico, Origenem solum intendere, quod Christus Dominus non fuerit contaminatus per maternam conceptionem; quia cum ipse fuerit virtute Spiritus Sancti conceptus ex Virgine, ille solus ex vi et modo suae generationis mundus fuit ab omni sorde et iniquitate, qua inficiuntur alii ratione primae generationis carnalis, seu conceptionis activae parentum, de qua dumtaxat Origenes loquitur, non vero de conceptione proprie dicta, seu de animatione, de qua hic est sermo. — Ad tertiam dico, Origenem ibi agere de peccato actuali; non vero de originali, non enim dicit: qui peccatum non habuit, ut volunt adversarii, sed qui peccatum non fecit: at nullus, arbitror, adversariorum est, qui beatam Virginem actualiter peccasse affirmet, quippe cum velint eam ab omni peccato actuali liberam Concilium Tridentinum pronuntiasse, non vero de originali esse intelligendum.

Obiiciunt 2. Varias auctoritates Sancti Ambrosii. Primo quidem Sermone 7. explicans illa verba: Et ne auferas de ore meo verbum veritatis usquequaque, ait:

Omnes intra retia erant, imo adhuc intra retia sumus; quia nemo sine peccato, nisi solus Iesus, quem non cognoscentem peccatum, peccatum pro nobis fecit Pater. Etenim tradidit eum laqueis, tradidit eum retibus, mittens eum non in peccato, in quo erant omnes homines, sed in similitudine carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne: peccatum erat caro secundum illud, quia haereditaria erat damnata maledictio. Peccatum erat illecebra, et ministra peccati: venit Dominus Iesus, et in carne peccato obnoxia militiam virtutis exercuit.

Deinde in Commentario super Lucam cap. 2. ait:

Non enim virilis coitus vulvae virginalis secreta reservavit, sed immaculatum semen inviolabili utero Spiritus Sanctus infudit: solusque per omnia ex omnibus de femina sanctus Dominus Iesus, qui terrenâ contagione corruptelae immaculati partus novitate non sensit, et coelesti Maiestate depulerit.

Item super Isaiam, ut allegatur à B. Augustino libro 1. contra Iulianum, et in primo de Nuptiis et Concupiscentiis:

Omnis, inquit, homo mendax, et nemo sine peccato, nisi unus solus Deus. Servatum est igitur, ut ex viro, et muliere, per illam corporum mixtionem nemo conceptus, expers sit delicti, qui autem expers est delicti, expers est et huiusmodi conceptionis.

— Respondeo, his et similibus S. Ambrosii sententiis nihil contra nostram assertionem posse deduci; siquidem aperte constat in primâ allatâ auctoritate sermonem dumtaxat fieri de peccatis actualibus, ad quae caro per originale peccatum vitiata solet pellicere; quam quidem peccati illecebram Christus non habuit, sicut nec Deipara Mater, quoniam uterque ab originali labe fuit immunis. Interim moneo hanc auctoritatem ab adversariis obie> etam caute esse excipiendam; quippe illam in multis solent interpolare, nonnulla adiicientes, alia vero detrahentes, ut sanctum Ambrosium etiam invitum in suam sententiam pertrahant.

— Ad secundam auctoritatem dico, vocabulum solus non significare exclusionem cuiusque; nam constat plurimos in utero matrum esse sanctificatos, et in partu terrenae contagia corruptelae non sensisse: sed solum indigitat Christum Dominum omnem illam corruptelam propriâ coelesti suâ Maiestate depulisse, quam caeteri eadem praerogativa donati, non nisi divino sibi affulgente presidio ac beneficio fuerunt assecuti. Item dico praefatis verbis Sanctum Ambrosium solum intendere, quod Christus Dominus ex natis de femina solus sit, qui immaculati partus novitate terrenae contagia corruptelae non senserit, quoniam ex Virgine omnino illibata ac purissima natus est. Moneo insuper adversarios etiam hanc auctoritatem vitiare; addunt enim: Sanctum in Conceptione fuit Dominus Iesus; vocabula autem illa in Conceptione, nec apud S. Ambrosium, nec apud S. Augustinum, qui eamdem auctoritatem profert lib. 1. Contra Iulianum, reperiuntur.

— Ad tertiam auctoritatem dico, ex eius verbis sufficienter apparere S. Ambrosium esse dumtaxat intelligendum de peccato actuali, non vero de originali; vel de Conceptione activa, non vero de passiva. Nec refert, quod illam auctoritatem proferat S. Augustinus lib. 1. Nuptiis, et concupiscentiis, c. 8. ut ex ea probet peccatum originale; nam primo certum est illam auctoritatem, ut à S. Augustino profertur, nunc non reperiri apud S. Ambrosium. Insuper illam etiam vitiare solent adversarii: primo namque addunt particulam solus loco particulae unus Deus. Secundo adiiciunt verbum conceptus. Tertio omittunt vocabulum videatur, ut dubitativam propositionem, absolutam et affirmativam eliciant.

Obiiciunt 3. Plurimas S. Augustini sententias, quibus significari videtur primo solum Christum fuisse immunem ab originali peccato. Sic lib. 2. De Baptismo parvulorum, cap. 21.:

Non est, inquit, in filiis hominum, nec fuit, nec erit, qui nullo unquam peccato fuerit obstrictus, aut eâ iustitiâ non sit, quâ à peccato pervenitur, excepto uno Mediatore, per quem finitis peccatorum inimicitiis reconciliamur Deo. Solus ergo ille etiam homo factus, manens Deus, peccatum nullum unquam habuit, nec sumpsit carnem peccati, quamvis de matre carne peccati. Quod enim inde suscepit, illud profecto suscipiendo mundavit.

Haec ille. Idem habet lib. 1. De Nuptiis, cap. 11. et lib. 2. De peccatorum meritis, et remissione. Deinde proferunt ex S. Doctore illas auctoritates, quibus significari B. Virginem fuisse mortuam propter Adam peccatum. Sic Concione 2. in Psal. 34.: Maria ex Adam mortua est propter peccatum illud: Adam mortuus est propter peccatum: et caro Domini ex Maria mortua propter delenda peccata. Denique varias congerunt eiusdem sententias, quibus S. Doctor significat omnes ex commixtione viri et feminae natos trahere originale peccatum, necnon de parentibus quibuscumque nascuntur tamdiu esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo, qui de eadem sexus utriusque commixtione nasci noluit, ut per eius gratiam de potestate eruti tenebrarum in regnum illud transferantur: sic loquitur lib. 2. De Nuptiis et Concupiscentiis.

— Respondeo ad primum, praefatam auctoritatem varie ab adversariis esse interpolatam: Sanctus enim Augustinus ibi opponit Christi sanctitatem hominum > corruptioni: cum enim dixisset: Et nos quidem nati essemus in carne peccati; ille autem in similitudine carnis peccati, nos non solum ex carne et sanguine, verum etiam ex voluntate viri, et voluntate carnis: ille autem tantum ex carne et sanguine, et non ex voluntate viri, neque ex voluntate carnis, sed ex Deo natus est: et ideo nos in mortem cum peccato, ille propter nos in mortem sine peccato. Subdit: Solus ergo ille etiam homo factus, manens Deus, peccatum nullum habuit unquam, nec sumpsit carnem peccati, quamvis de naturâ carnis peccati: quod enim inde suscepit, id profecto aut suscipiens mundavit, aut suscipiendo mundavit. Ideo Virginem Matrem non lege carnis peccati, idest, non concupiscentiae carnalis motu concipientem, sed pia fide sanctum germen se fieri promerentem, quam eligeret, crearet, de qua crearetur elegit, etc.

Ex quibus luculenter apparet praefatam Sancti Augustini auctoritatem non ex integro et sincere referri. Quatuor enim primas lineas ex propriâ mente confictas adiiciunt. Deinde, ubi S. Augustinus habet quamvis de naturâ carnis peccati, isti interpolatores scribunt quamvis de maternâ carne peccati. Adde quod S. Augustinus loquatur de Conceptione activa, non vero de passiva, seu de concupiscentia existente in voluntate viri, et ex voluptate carnis, quando homo generatur, a quo nullus praeter Christum fuit immunis. Quapropter subiicit S. Augustinus: Ideo Virginem Matrem non lege carnis peccati, etc., ut designaret Christum nec in se, nec in parente peccatum ullatenus supposuisse. Hic autem non est sermo de Conceptione activa, sed de passiva. Ad secundum dico S. Doctorem nihil aliud velle, quam quod Virgo Deipara mortua sit propter Adam peccatum commonefaciendo, ne homines seminali via propagatos ab originali peccato reddi immunes censeamus, qui non minus subiacerent morti, quoniam ab Adamo propagantur. Vel dicere S. Augustinum his verbis significare, quod B. Virgo ex modo suae generationis fuerit peccato obnoxia, et sic debuisse mori ex necessitate, quamquam per Dei beneficium et privilegium ab actuali contractione peccati fuerit immunis. Ad tertium genus auctoritatis dico primo huiusmodi auctoritates in omnibus vitiatas ab adversariis solere obiici, ut constat ex praefata, ubi plurima praetermittuntur, et distantia inter se connectuntur. Dico secundo S. Doctorem ibi dumtaxat sermonem instituere de Conceptione activa ex parte parentum, quae cum semper habeat admixtam libidinem, inde est quod etiam peccatum aliquod coniunctum habeat, quâ ratione Conceptio Virginis Deiparae non fuit à peccato immunis.

Obiiciunt 4. S. Leonem primum in Epistola ad Flavianum, ubi ait: aliter solvi captivitas humana non potuit, nisi causam nostram ille susciperet sine Maiestatis suae damno, ut verus homo fieret, et solus peccati contagium non haberet. Deinde Serm. 1. De Nativitate, ait: Nemo ab eiusmodi alacritatis participatione secernitur, una cunctis laetitiae communis est ratio, quia Dominus noster peccati, mortisque destructor, sicut nullum a vitio liberum reperit, ita liberandis omnibus venit. Et Serm. 1. De resurrectione: Quod in omnibus hominibus transfusum fuit damnationis, hoc in Christo sacramentum est pietatis. Sed, inquiunt adversarii, Christus suae redemptionis sacramenti beatam Virginem fecit participem: igitur etiam erat particeps transfusae damnationis. Respondeo ad primum, auctoritatem illam omnino fictitiam esse ac supposititiam, ut aperte constabit cuique praefatam epistolam legenti. Ad secundum dico, hanc auctoritatem non sic esse intelligendam, quasi revera existimasset S. Leo eos solum liberasse, quos reatu devictos reperit, dum in mundum advenit: invenit enim liberos omnes et solutos a nexibus peccati, qui iam gratia sanctificante illustrabantur: sed eius mens est, quod nullus revera fuerit liber a captivitate peccati, nisi vel ipsius gratiae beneficio praeventus tuerit, ne laberetur, ut contigit in B. Virgine: vel iam peccati nexibus implexus eadem interveniente gratia liberaretur. Ad tertium dico S. Leonem non loqui de damnatione culpae, sed poenae, ait enim: Infirmitas sane, atque mortalitas, quae non peccatum erunt, sed poena peccati, a Redemptore mundi recepta sunt ad supplicium, ut impenderetur ad pretium. Quare ergo in omnibus, etc.

Obiiciunt 5. Omnes illos SS. Patres, qui distincte ac praecise videntur asserere B. Virginem fuisse infectam originali culpa: in primis vero Rupertum lib. 1. In Cantica, ubi de B. Virgine ait: Et tu quidem certe dicere potueras, ecce enim in iniquitatibus concepta sum, et in peccatis concepit me mater mea; cum enim esses de massa, quae in Adam corrupta est, haereditaria peccati originalis labe non carebas. In eamdem sententiam referunt S. Anselmum lib. 2. Cur Deus homo, cap. 16. ubi ait: Licet ipsius Christi conceptio munda sit, et absque carnalis delectationis peccato. Virgo tamen ipsa unde assumptus, in iniquitatibus concepta est, et in peccatis concepit eum mater eius, et cum originali peccato nata est, quoniam et ipsa in Adam peccaverit, in quo omnes peccaverunt. Referunt etiam S. Antonium de Padua in Sermone quodam De B. Virgine, ubi ait: Beata Virgo fuit in utero matris a peccato per gratiam sanctificata, et sine peccato nata. Immo addunt S. Bernardinum Senensem Serm. de S. Ioanne Baptista, qui incipit: Sicut sol oriens mundo, ubi triplicem distinguens sanctificationem, ait: Tertia fuit sanctificatio maternalis, et ista removet culpam originalem, et confert gratiam, et removet pronitatem ad peccandum tam mortaliter, quam venialiter, et haec fuit in Virgine Matre, etc. — Respondeo ad Rupertum, eum dumtaxat velle, quod B. Virgo in eo instanti, quo Christum concepit, non fuerit inebriata vino luxuriae, quo inebriantur caeterae mulieres: Non fueras, inquit, experta vitium huius saeculi, vinum voluptatis carnalis, sine cuius ebrietate nulla unquam mulier praeter te, concipere potuit, aut potuerit, et tamen diiudicare nosti, quam melior, cit clementior, dulcior, atque fortior esset voluptas, sive amor Dei, in quo concepisti, sine dubio potata es illius torrente voluptatis. Deinde subiicit verba in obiectione laudata, post quae subdit: Sed ante faciem huius amoris peccatum nec illud, nec aliud stare potuit, ante faciem huius ignis stipula omnis interiit, ut totum sanctum fieret habitaculum, in quo Deus totis 9. mensibus habitaret. Quibus verbis significat Rupertus se dumtaxat loqui de Conceptione activa B. Virginis, qua videlicet Christum concepit sine ulla voluptate, quam experiuntur caeterae mulieres propter haereditariam labem, quamque etiam B. Virgo fuisset experta, nisi divinitus praeservata extitisset. Unde fuit hoc unicum privilegium Virginis Deiparae, quod solus eius Filius dicere non potuerit, Ecce in iniquitatibus conceptus sum, quia scilicet dumtaxat per supervenientem Spiritum S. et obumbrantem Altissimi virtutem Virgo eum concepit: quod utique haec Virgo Deipara dicere non potuit, quia eius mater illud voluptatis vinum potavit, cum eam in utero concepit: unde haec dicere poterat, Ecce in iniquitatibus parentum concepta sum. Quae cum ita sint, etiam in illa voluptatis iniquitate Christum concepisset, utpote cum esset de massa, quae in Adam corrupta est, nisi fuisset divinitus obumbrata, et ab ea voluptatis ebrietate praeservata. Ex quibus apparet Rupertum loqui dumtaxat de Conceptione activa parentum Virginis, non vero de passiva, seu illius animatione. Ad S. Anselmum dico, verba in obiectione posita non esse illius, sed dumtaxat Bosonis eius discipuli interrogantis qualiter de massa peccatrice, idest, de humano genere, quod totum erat infectum peccato, hominem sine peccato, quasi acinum de fermentato Deus assumpsit; nam licet ipsa eiusdem hominis conceptio sit munda, et absque delectationis carnalis peccato: Virgo tamen ipsa unde assumptus est, etc. Quis autem dixerit verba discipuli interrogantis esse resolutionem Magistri? Adde quod si omnia quae dicit Boson censenda essent genuina S. Anselmi sententia, plurimis absurdis laboraret, enimvero plura interrogat, ac quasi vera supponit, cum tamen sint absurdissima. — Ad S. Antonium de Padua, dico praefatum sermonem fictitium omnino esse, nec usquam inter eius opera fuisse repertum: tantum enim abest, ut ille sanctissimus vir senserit Deiparam Virginem aliquo peccato fuisse foedatam, quin imo contrarium aperte docet, ut videre est in sermone Parasceves, ubi dicit Christum fuisse indutum veste alba, idest, inquit, carne ab omni peccati labe munda, a Virgine immaculata assumpta, etc. Et Serm. 2. Dominica 5. post Pentecosten dicit Mariam fuisse thronum nubis, quia a peccato immunis. Alias habet eiusdem auctoritates De Alva in Militia Immaculatae Conceptionis contra malitiam peccati originalis. Hinc in Sole veritatis n. 28. observat praefata verba non esse S. Antonii Paduani, sed S. Antonini Florentini p. 1. summae, tit. 25. cap. 6. perperam ab adversariis S. Antonio Paduano afficta. — Ad S. Bernardinum dico, ipsius verba in obiectione laudata non favere adversariis, nam removere culpam originalem, non est dumtaxat eam auferre et abstergere, cum iam existebat, sed etiam praevenire ne inficiat. Enimvero removere aliquem a legibus, idem est, quod eum non adigere ad servandas leges. Quod autem alia non sit eius viri sanctissimi sententia, patet ex eodem sermone, nam in eius initio sic ait: Sacramentum gloriosae Virginis Matris Dei sublimissimum ad reverendum, devotissimum ad tractandum, dulcissimum ad contemplandum. Hodie, dilectissimi, proponitur nobis gloriosa equidem dies ista, quae iubar solaris luminis nobis offert, dum conceptam promuntiat Dei Matrem, etc. Si ergo dies Conceptionis Mariae fuit gloriosa, quae splendore suo pias mentes inflammavit, illuminavit, et roboravit, et sacramentum sublime, reverendum, devotissimum, dulcissimum: igitur non cum culpa, atque peccato fuit Conceptio illa. Item intra plus insinuat dicens: In quibus verbis sapientia Dri describit triplicem gratiosum B. Virginis statum: Primum, Conceptionis: secundum, Nativitatis: Tertium, Annuntiationis. Primum, scilicet eius Conceptionem dicit esse sicut Solem, etc. Si ergo Bernardinus commendat Conceptionem, sicut Nativitatem, et Annuntiationem, in quibus nulla fuit macula, aut culpa, et dicit Conceptionem fuisse sicut Solem, et gratiosam, hoc est, gratia, ac claritate sanctitatis illustrem; consequens est, quod tantum abest, ut ipsemet Immaculatae Conceptioni adversetur, quinimo ei patrocinatur, si aequa lance eius verba trutines ac perpendas. — Respondet tandem cum Doctore in 3. dist. 3. q. 1. n. 14. omnes quotquot obiici possunt Sanctorum auctoritates nihil aliud significare, quam quod beata Virgo vi seminali ab Adamo propagata habebat debitum contrahendi peccatum originale, et ex vi sua Conceptionis illud contraxisset, nisi speciali Dei privilegio eius anima, eodem instanti quo formata fuit, gratia sanctificante fuisset illustrata. Nam ut praeclare docet Pitigianus noster hic art. 2. B. Virgo tripliciter fuit obnoxia peccato: Primo, in lumbis Adae, et aliorum parentum: secundo, in utero ante animationem, tune enim iam existebat peccandum corpus, et sic inficienda erat peccato, nisi praeveniretur: tertio, in ipsomet instanti animationis, quia licet in illo eodem instanti reali temporis fuerit gratia donata, tamen prius natura eius anima concipi potest sine gratia, et in statu indifferenti ad gratiam, vel ad peccatum.

Instant adversarii: Prius naturaliter B. Virgo fuit filia Adae, quam sanctificata: sed in illo priori habuit debitum contrahendi peccatum originale: ergo de facto prius habuit originale peccatum, quam ab eo liberaretur. — Distinguit minorem Doctor ibidem num. 15: habuit illud debitum positive in illo priori instanti, negat; quod enim competit alicui positive prius natura, quam aliud, potest affirmari de ipso simpliciter pro instanti temporis in quo existit, et in quo illud instans naturae includitur: et sic dici posset, quod beata Virgo habuit peccatum originale, et gratiam sanctificantem in eodem instanti temporis, quod est absurdum: in illo priori instanti habuit illud debitum negative, quatenus non concipitur habuisse aliquid pro illo instanti naturae, ratione cuius non deberet contrahere peccatum originale, quia pro illo instanti nondum concipiebatur, ut habens gratiam sanctificantem, conceditur. Quae utique solutio legitima apparet etiam in sententia adversariorum, qui non negant Deum de potentia absoluta potuisse Virginem ab originali praeservare.

Urgent: B. Virgo in illo priori naturae, in quo praeintelligitur ad gratiam, non habet iustitiam, nec concipitur ut iusta: ergo necessario concipi debet ut iniusta, vel ut non iusta, et proinde ut habens originale peccatum. — Negat sequela(m) Doctor num. 17. Quin, inquit, abstractentium non est mendacium. 2. Physic. non enim intelligens non intelligit non hoc; ut, non intelligens hominem esse animal, non intelligit ipsum non animal, quia tunc vix posset esse abstractio sine mendacio, abstrahendo ab aliquo quod sibi essentialiter inest.

Obiiciunt 1. Si B. Virgo concepta fuisset sine peccato originali, opus non habuisset Christo Redemptore et Mediatore: sed hoc est absurdum: igitur, etc. — Negat maiorem Doctor n. 15. Ipsa nim. inquit, contraxisset originale peccatum ex ratione propagationis communis, nisi fuisset praeventa per gratiam Mediatoris: unde sicut alii indiguerant Christo, ut per eius meritum remitteretur eis peccatum iam contractum, ita illa magis indiguit Mediatore proveniente peccato, ne esset ab illa aliquando contrahendum, et reipsa contraxisset.

Instant: Nullus (inquit S. Zosimus Papa Epist. 155. apud Augustinum) nisi qui peccati servus est liber efficitur; nec redemptus dici potest, nisi qui vere per peccatum fuerit ante captivus: igitur si B. Virgo non contraxit originale peccatum, vere et proprie non egebat Christo Redemptore. Confirmatur a simili, quia licet Christus (ut multi Theologi docent) meruerit bonis Angelis gratiam, qua praeservarentur a lapsu, non tamen propterea potest dici eorum Redemptor: ergo a simili non erit censendus proprie Redemptor respectu Virginis, si ipsam revera a peccato non liberavit. — Distinguo antecedens: nullus potest dici redemptus, nisi qui fuerit per peccatum ante captivus, debito, concedo: reipsa tantum, nego. Etenim proprie quis aliquem dicitur redimere a captivitate et carcere, dum cum iam propter debita detrudendum in carcerem, pro eo satisfacit creditori, et eius debitum exsolvit: at beata Virgo, ut expresse docet Doctor, habebat debitum contrahendi captivitatem peccati originalis; et illud vi suae conceptionis ac propagationis ab Adamo via seminali contraxisset, nisi divinitus fuisset praeservata. Hinc est, quod illa praeservatio vere et proprie dici possit redemptio: secus autem est de Angelis, qui nullum in se habebant debitum incurrendi lapsus, nisi praevenirentur; unde illorum praeservatio non ita proprie vocari potest redemptio, ac praeservatio B. Virginis.

Obiiciunt 2. Beata Virgo subiecta fuit omnibus poenis propter originale peccatum praescriptis, puta aerumnis, ac moeroribus, imo etiam et morti: igitur peccatum istud contraxit. — Respondeo, equidem haec omnia Virginem Deiparam sustinuisse, non quidem in punctionem, et necessitatem, sed ad meritum, et ampliorem gratiam; expediebat enim, ut Filio assimilaretur, qui aerumnas et labores temporales, imo et mortem ipsam pati voluit, ut copiosa apud ipsum foret redemptio: potest enim, inquit Doctor n. 8, Mediator reconciliare aliquem, ut auferantur ab eo poenae sibi inutiles, et relinquatur in poenis sibi utilibus: originalis culpa fuisset inutilis Mariae; poenae temporales tamen fuerunt utiles, quia in eis meruit: igitur, etc.

Obiiciunt denique: Si B. Virgo peccatum originale non contraxisset, et mortua fuisset ante Ascensionem Christi, debuisset regnum caelorum intrare: at nullus hominum ante Christi Ascensionem potuit in caelum recipi; siquidem dumtaxat per triumphalem Christi in caelum introitum solum patuit illius aditus hominibus: igitur, etc. — Negat sequela(m) maioris Doctor: non enim carentia peccati originalis necessario infert introitum in regnum caelorum; nam SS. Patribus pridem ante Christum natum vita functis dimissum erat originale peccatum, nec tamen clara Dei visione donabantur; id quippe hominibus reservatum erat in illa Christi Ascensione, ut videlicet ascendens in caelum captivam duceret captivitatem, et daret dona hominibus: Ita enim determinavit Deus, inquit Doctor n. 19, *quod licet acceptaret Passionem Christi praevisam ad remittendum culpam originalem omni credenti et credituro illam Passionem; non tamen remittebat poenam illi peccato debitam, scilicet carentiam visionis divinae, propter Passionem praevisam, sed propter ipsam exhibitam: et ideo sicut illis Patribus non patuit ianua, quousque Passio Christi fuit exhibita, ita probabile est, quod nec B. Virgini reserata fuisset, si ante Christi Domini in caelum Ascensionem obiisset.