Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

AN UNIO HYPOSTATICA FACTA FUERIT IN UNITATE NATURAE, AUT PERSONAE, IDQUE PER VERAM, ET PROPRIE DICTAM COMPOSITIONEM, AN PER UTRIUSQUE COMMIXTIONEM.

Revocanda sunt ea quae diximus in praeludio huiusce Tractatus, duos olim fuisse circa hypostaticam unionem errores extreme oppositos: quorum primus fuit Nestorii Patriarchae Constantinopolitani, contendentis in Christo duas fuisse personas, sicut et naturas, creatam videlicet seu humanam, et increatam seu divinam; ac proinde Christum esse personam creatam, atque purum hominem, cui Verbum divinum unitum erat unione dumtaxat accidentali: primo quidem secundum inhabitationem et praesentiam: in quantum scilicet in ipso habitabat plenitudo Divinitatis corporaliter, tamquam in sacrario et templo: idque modo specialiori, quam in aliis iustis: secundo, secundum conformitatem voluntatum et affectuum, quatenus videlicet voluntas illius hominis erat semper conformis voluntati Verbi divini: tertio, secundum operationem; quia, inquiebat, humanitas Christi erat velut instrumentum, quo Verbum divinum utebatur in mirandis suis operationibus eliciendis: quarto, secundum participationem quamdam honorificae dignitatis, quatenus videlicet honor exhibitus Verbo redundabat in ipsum hominem sibi unitum, propter ipsius intimam unionem cum Filio Dei.

Secundus error capitalis fuit Eutychetis Monachi Constantinopolitani, qui asserebat unionem hypostaticam factam fuisse in unitate naturae: ita quod quamvis ante unionem duae distinctae omnino fuissent naturae, nimirum divina et humana, in unione tamen coierunt in unam naturam, idque vel per conversionem humanitatis in Divinitatem, ut de Eutychete rettulerunt S. Leo Papa Epistola 10. ad Flavianum, et Flavianus ad ipsum: Virgilius lib. 1. et 2. contra Eutychen, et Augustinus Haer. 90; vel per conversionem Divinitatis in humanitatem, ut ante ipsum Eutychen docuerat Apollinaris: imo etiam ante Apollinarem nonnulli haeretici, ut constat ex S. Irenaeo, qui in Expositione fidei sic illos errores carpit his verbis:

Vos qui ad Baptismum aspirare fingitis, qui ut tollatis duas naturas, quaestiones tales proponitis: qui mixturam, confusionem, et mutationem in Deitatem ex corpore, ut haec confundatis, comminiscimini: qui nunc in carnem Verbum versum asseritis, nunc carnem in Verbi essentiam, et hac tanta depravatione nihil vos superest ostenditis, &c.

Vel denique contendebat illam unionem fieri, non per transmutationem alicuius naturae in aliam; sed per compositionem ex duabus naturis unam resultasse, utraque natura in suo esse integra manente, solumque in unione mutatione facta, eo scilicet modo, quo ex anima et corpore una natura consurgit; cuius asserti erroris meminit Iustinus Imperator in Edicto fidei ad Ioannem 2. et Moster Castro, verbo Christus. Haer. 4. Igitur ut capitales illos errores praecludamus, tria veniunt hac in Quaestione resolvenda: Primum, utrum unio hypostatica facta fuerit in unitate naturae: secundum, an facta fuerit in unitate personae: Tertium, an illa unio dicenda sit proprie compositio, vel commixtio. Quae ut evidentius appareant,

NOTANDUM 1. Quod etsi naturae nomen primitus dictum fuerit a nascendo, et impositum ad significandam ipsam generationem nascentium, et inde translatum ad designandum principium generationis; inde tamen derivatum est nomen naturae ad significandum quodlibet principium intrinsecum motus, quocirca a Physicis post Aristotelem, Natura dicitur principium motus, et quietis eius in quo est, primo, et per se, et non per accidens. Hoc autem principium est materia, vel forma: unde aliquando forma dicitur natura, et aliquando materia; quoniam autem forma, et materia constituunt essentiam rei naturalis, translatum est nomen naturae ad significandam essentiam cuiuscumque rei existentis, suis adaequatis principiis intrinsecis completae ac constitutae: et de natura sic usurpata, quatenus videlicet significat essentiam undequaque completam, quaerimus, an in Mysterio Incarnationis per unionem duarum naturarum, divinae scilicet et humanae, facta fuerit unica natura.

NOTANDUM 2. Suppositum, seu personam esse ultimum complementum naturae substantialis, qua fit incommunicabilis alteri, definiturque: Substantia individualis incommunicabilis existentia, ut quod, et ut quo; idest, tamquam superius inferiori, quemadmodum communicantur naturae universales; et ut forma subiecto, quemadmodum formae substantiales et accidentales suis subiectis communicantur; ita quod natura personata non possit alteri naturae communicari ut superius inferiori, nec ut pars alteri parti, ut cum illa faciat unum per se. Conveniunt autem Philosophi Christiani, naturam et suppositum in creatis invicem distingui realiter, sive distinctione maiori et actuali, ut volunt Subtilis Doctoris discipuli; sive distinctione reali minori et dumtaxat virtuali, ut caeteri contendunt, de qua controversia actum est in Metaphysicis, nec praesentis est loci de ea disputare; sed solum resolvere, an unio hypostatica facta fuerit in unitate personae, hoc est, an per illam unionem natura divina et humana sic fuerint invicem unitae, ut in unica dumtaxat persona fuerint subsistentes; an vero quaelibet natura suam subsistentiam propriam et nativam habuerit.

NOTANDUM 3. Praeter varios modos assignatos in primo Notabili praecedentis Quaestionis, quibus contingit plura invicem adunari; tres, quantum ad praesens institutum spectat, praecipuos assignari, videlicet per compositionem, vel per commixtionem, vel per transubstantiationem: per compositionem, inquam, quando scilicet partes unitae invicem coeunt naturali ordine, et habent quatuor sequentes condiciones: primo, quod se habent tamquam actus, et potentia: secundo, ut perfectibile, et perfectivum: tertio, quod habent naturalem inclinationem ad invicem, ita quod unum naturaliter postulet informare, et aliud informari, ut eorum naturalis appetitus plane satietur, et sint in esse quieto: denique, ut id quod ex duobus extremis unitis resultat, sit quid nobilius utroque extremo seorsim sumpto. Unio per mixtionem fit quando fit aliquod tertium ex partibus deficientibus secundum substantiam et naturam, remanentibus tamen secundum suam virtutem, sicut mixtum fit ex elementis, quae virtualiter in eo perseverant. Denique per transubstantiationem, dum tota substantia desinit, et in aliam transit. His ita praemissis, determinandum est, qualis fuerit unio humanitatis cum Verbo.

Conclusio prima.

UNIO HYPOSTATICA NON EST FACTA IN UNITATE NATURAE, AC PROINDE CHRISTUS DOMINUS DUABUS NATURIS CONSTAT, DIVINA SCILICET, ET HUMANA. Haec est de fide definita in Concilio Ephesino primo, et praesertim Chalcedonensi Actione 5. et in V. Synodo Actione 1. Collatione 8. et in VI. Synodo Actione 11. necnon et in aliis sequentibus generalibus Conciliis. Constat etiam haec veritas ex Symbolis, quibus Christus verus Deus ac verus homo affirmatur: perspicue vero ex Symbolo Athanasii his verbis: Perfectus Deus, perfectus homo ex anima rationali et humana carne subsistens: qui licet Deus sit et homo, non duo tamen, sed unus est Christus: unus autem non conversione Divinitatis in carnem, sed assumptione humanitatis in Deum. Eamdem veritatem docuerunt sancti Patres quotquot in Eutychianum dogma pugnaverunt; praesertim S. Leo, Epist. 12. ad Flavianum; Vigilius summus Pontifex, Damascenus, lib. 3. De Fide, cap. 3.; Boëtius, libro De Duabus naturis, etc.

Probatur primo ex Scripturis assentientibus, Christum Dominum verum esse Deum, verumque hominem: illius enim Divinitas aperte traditur Matth. 3. ubi Pater aeternus ait: Hic est Filius meus dilectus: Ioan. 10. Ego, et Pater unum sumus: Matth. 16. Tu es Christus Filius Dei vivi. Huius pariter humanitas asseritur Ioan. 8. Quaeritis me interficere hominem, qui veritatem vobis locutus sum. Ioan. 9. Homo qui dicitur Christus. Psalm. 44. Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae. Ex quo S. Damascenus mox laudatus cap. 17. distinguit in Christo duas naturas, alteram unctam quae est humana, alteram ungente(m), scilicet divinam. Constat etiam ex Deuteron. 18. ubi Moyses Christum venturum promittit Israëlitico populo, dicitque: Dabit tibi Dominus Prophetam de gente tua, et de fratribus tuis.

— Confirmatur ex Scripturis, quae docent Christum esse aequentem Patri, et minorem Patre, propter formam Dei, et formam servi. Sic S. Paulus ad Philipp. 2.

Qui cum in forma Dei esset, id est, cum in divina natura subsisteret, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deum, sed semetipsum exinanivit: non quidem amittens naturam Dei: sed formam servi accipiens, id est, naturam humanam, per quam est in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo.

Constat similiter ex illis testimoniis, in quibus Christus nunc dicitur aequalis Patri, nunc minor Patre: haec enim propter diversas naturas dici necesse est, non enim secundum naturam humanam potest esse aequalis Patri, nec secundum divinam minor Patre: oportet ergo duas complectatur naturas.

— Probatur etiam illis textibus, quibus affirmatur Christum esse Mediatorem Dei et hominum, prima ad Timoth. 2. nam, inquit S. Leo, Epist. 11. Non esset Dei, hominisque mediator, nisi idem Deus, idemque homo in utroque, et unus esset, et verus.

— Constat similiter illis omnibus oraculis, quibus divina et humana attributa de Christo asseruntur, nempe virtus et infirmitas, immortalitas et morti deditio; unde concludendum est cum S. Leone cap. 3. Epistolae ad Flavianum:

Salva proprietate utriusque naturae, et in unam coeunte personam, suscepta est a maiestate humilitas, a virtute infirmitas, ab aeternitate mortalitas: et ad resolvendum conditionis nostrae debitum, natura invincibilis naturae est unita passibili, ut quod nostris remediis congruebat, unus, atque idem mediator Dei et hominum homo Iesus Christus et mori posset ex uno, et mori non posset ex altero.

Suffragatur etiam ratio; si enim unio per Incarnationis mysterium facta fuisset in unitate naturae, oporteret vel unam naturam conversam fuisse in aliam, vel ambas simul desiisse et interiisse, ut ex iis tertia altera consurgeret, sicut fieri solet in mixtione; vel denique ambas simul remansisse, quae tamen concurrerent ad aliquod tertium componendum, quemadmodum ex anima et corpore simul actu existentibus resultat unus homo: sed nullum istorum recte potest affirmari. Non quidem primum, si enim illa unio facta fuisset per conversionem, maxime vel naturae divinae in humanam, vel humanae in divinam. Primum dici nequit, tum quia natura divina transmutari non potest, aut corrumpi, cum sit omnino immutabilis et incorruptibilis; nec enim, inquit S. Leo, Epist. 11. Verbum aut in carnem, aut in animam aliqua sui parte conversum est, cum simplex et incommutabilis naturae Deitatis tota sit semper in sua essentia, nec damnum sui recipiens, nec augmentum. Tum quia quando aliqua plurimum distant, ita ut unum in virtute potentius sit altero, non potest illud in inferius commutari; constat enim, quod parum aquae dolio vini superinfusa non vinum in aquam convertit, sed ipsa in vinum transmutatur. Tum denique quia quod aeternum est, temporaneae mutationi non potest esse obnoxium.

— Non potuit etiam fieri illa mutatio per conversionem humanae naturae in divinam, tum quia inde sequeretur Christum non fuisse verum hominem, sed solummodo Deum, si natura humana in illo esse desiisset, impossibile enim est rem existere, aut manere actu absque sua essentia, et natura: Scriptura autem aperte testantur Christum fuisse verum hominem, ut mox dictum est, et vere illi humanas attribuunt operationes et passiones: dicitur enim ipsum esse natum, ieiunasse, manducasse, laborasse, passum, mortuum, sepultum, et palpandum ante, et post resurrectionem se praebuisse: quae omnia verum in ipso corpus, veramque humanitatem probant. Tum denique quia contradictionem implicat, aliquid mutari et converti in Deum, quia illa conversio, aut esset solum partialis, et quoad formam, remanente materia, et communi subiecto, sicut fieri assolet in mutationibus physicis, cum ex semine fit arbor, ex ligno ignis; vel esset conversio totius in totum, quoad materiem et formam simul, qua dicitur transubstantiatio: at uterque ille modus conversionis in Deum simpliciter repugnat; primus quidem, alioqui oporteret Deum constare materia et forma, actu et potentia; ac proinde iam non esset ens simplicissimum nec incorporeum: oporteret etiam Deum mutari re ipsa, et incipere substantialiter esse aliquid, quod antea non erat; quia nempe dum aliquid in aliud convertitur, debet fieri mutatio, non solum in termino a quo, sed etiam in termino ad quem; et sicut terminus a quo per illam mutationem vere desinit, ita terminus ad quem e contrario vere incipit: at impossibile est Deum vere incipere esse absolute, vel aliter se habere, quam antea, quia aeternus est et incommutabilis.

— Posterior etiam mutatio, nempe per transubstantiationem in Deum fieri nequit, quia transubstantiatio fieri non potest, nisi inter ea, quae subiiciuntur virtuti agentis transmutantis; quia quod habet esse utriusque plene sibi subiectum, potest unum in aliud convertere: divina autem natura virtuti nullius agentis subiecta est, et ideo neque ipsa in aliud, neque aliud in ipsam transmutari potest.

Deinde, sequeretur etiam exinde, quod Deus substantialiter inciperet existere aliter, quam erat; enimvero transubstantiatio est positiva actio et realis: ergo debet habere terminum realem ac positivum; implicat enim dari aliquam actionem absque termino, vel actionem qua nihil fiat, et productionem qua nihil producatur: atqui in tali conversione substantiali non produceretur humanitas, ut constat; quia per transubstantiationem illa desineret esse: ergo superest ut produceretur vel tota quod Deus aliter se haberet, quam habebat antea, quemadmodum per transubstantiationem Eucharisticam vel reproducitur corpus Christi, ut volunt aliqui Theologi, vel saltem adducitur et constituitur sub speciebus Eucharisticis modo Sacramentali, et praesentia diversa ab ea, quam habet in caelo: haec autem omnia Deum omnino incommutabilem dedecent: igitur unio humanitatis cum Divinitate fieri non potuit per conversionem unius naturae in aliam.

— Neque etiam fieri potuit per desitionem utriusque naturae: nam si humana natura in Christo non desierit, nec fuit omnino consumpta, multo minus ambae destructae fuerunt. Adde quod si vel utraque, vel aliqua earum naturarum in Christo desiisset, non fuisset verus Deus, nec verus homo, nec esset aequalis Patri secundum Divinitatem, nec minor Patre secundum humanitatem.

— Denique, illa unio non potuit fieri per commixtionem, nec per compositionem illam, qua ex duabus partibus manentibus integris fit aliquod tertium, a partibus componentibus distinctum. Non quidem per commixtionem, quia necesse est in commixtione aliquam naturam desinere substantialiter: elementa namque non remanent in mixto secundum propriam substantiam; hinc formaliter mixtum non potest dici aqua, vel ignis: humana autem et Divina natura perseveraverunt substantialiter in Christo, quia fuit verus Deus, et verus homo. Non etiam per compositionem proprie dictam: quia quando totum tertium fit per compositionem, necessario debet fieri ex partibus incompletis, et dicentibus ordinem ad invicem, ut uniantur: at natura Divina et humana non possunt habere talem rationem partis per respectum ad se invicem: omnis enim pars necessario est imperfecta, eo quod sit propter totum, et minor ac ignobilior toto: natura autem Divina cum sit simplicissima, et actus purus, et in se omnes perfectiones contineat, nullatenus potest habere rationem partis componibilis cum altera: igitur unio hypostatica non potuit fieri per compositionem. Verbum igitur in carnem, inquit S. Leo, Epist. 11. nec in Verbum caro mutata est: sed utrumque in uno manet, et unus in utroque: non diversitate discretus, nec permistione confusus: vel, ut loquitur S. Fulgentius, lib. De Incarnatione, et gratia Iesu Christi, cap. 3. Verbum cum caro fieret unitione mirabili suam naturam fecit, quam ex nobis cepit: in qua tamen unitione Deifica, et omnino mirabili Verbi Divinitas mutata non est in carnem, atque Verbi humanitas naturalem prorsus tenuit nostri generis veritatem.

Obiiciebant 1. Eutychiani: Unum fieri aliud est unum converti in aliud, ex modo loquendi Scripturae, ut constat ex illo Ioan. 2. Cum autem gustasset Architriclinus aquam vinum factam, id est in vinum conversam: sed ex Ioannis 1. Verbum caro factum est: ergo reali mutatione ac conversione sui ipsius in carnem.

Distinguo maiorem: fieri significat unum converti in aliud semper, nego: aliquando, concedo. Etenim quamvis particula illa factum aliquando significet mutationem substantialem unius rei in aliam: non tamen semper illam conversionem substantialem designat: sed interdum significat acquisitionem, vel assumptionem alicuius de novo, ut cum dicitur Genes. 20. Factus est in animam viventem: et ad Hebr. 1. Christus factus est Pontifex: unde S. Gregorius, lib. 4. Epist. 61. ait: Verbum carnem factum dicimus, non immutando quod erat, sed assumendo quod non erat: seu, ut loquitur S. Athanasius, non conversione Divinitatis in carnem, sed assumptione humanitatis in Deum. Quapropter etiam Evangelista postquam dixit, Verbum caro factum est, statim subdit: et vidimus gloriam eius, gloriam quasi Unigeniti a Patre. Quibus designat Divinitatem in Christo cum humanitate impermixtam perseverasse, nec aliud sane verbum illud, seu particula, factum, significat frequenter in Scriptura sacra; alias dicendum esset, quod Christus conversus fuerit in peccatum, et maledictum, quia ad Corinthios 5. legimus: Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit. Et ad Galatas 3. Christus nos redimit de maledicto legis, factus pro nobis maledictum. Unde S. Ambros., lib. De Incarnat., cap. 6.: Desinunt, inquit, dicere naturam Verbi in corporis naturam esse mutatam, ne puri interpretatione videatur natura Verbi in contagium mutata peccati.

Obiiciebant 2. S. Irenaeum, lib. 3., cap. 21., et Cyprianum, lib. De Vanitate idolorum, qui incarnationem appellant mixturam Dei et hominis: atqui mixtio est unio in natura; igitur incarnatio facta est in unitate naturae.

Respondeo, sanctos Patres non loqui de propria et vera mixtione; sed tantum de impropria, quo tamen nomine utuntur ad designandam intimam et singularem unionem hypostaticam naturae humanae cum divina; quamvis enim illa unio non sit essentialis, tamen ita est immediata et interna, ut maior inter Deum et creaturam cogitari non possit: quippe haec unio, ut infra dicemus, est omnium unionum perfectissima.

Obiiciebant 3. illud S. Athanasii in Symbolo: Sicut anima rationalis et caro unus est homo, ita Deus et homo unus est Christus: sed anima et caro constituunt unam integram hominis naturam: ergo similiter Deus et homo per unionem hypostaticam in unam naturam coaleseunt.

Respondeo, exemplum istud non in omnibus valere, nec ab eo petendam esse omnimodam similitudinem inter unionem animae cum corpore, et unionem naturae Divinae cum humana: alioquin haec non esset mirabiliter singularis, et singulariter mirabilis, ut loquitur S. Bernardus: unde exemplum istud tantum valet ad insinuandum, quod sicut corpus et anima, quamvis diversae sint naturae, in unam tamen naturam coeunt: sic licet natura divina longe praecellat humanam, tamen in unitate personae sociantur in Christo: seu, ut loquitur S. Augustinus, Epist. 3., quae est ad Volusianum: Sicut in unitate personae anima unitur corpori, ut homo sit, ita in unitate personae Deus unitur homini, ut Christus sit. Vel, ut addit S. Leo, Epist. 11.:

Ne inconveniens, aut impossibile videatur, ut scilicet Verbum, et caro, atque anima unus Iesus Christus, et unius Dei Hominis sit Filius, si caro, et anima, quae dissimilium naturarum sunt, unam faciunt etiam sine Verbi incarnatione personam, cum multo sit facilius, ut hanc unitatem sui, atque hominis Deitatis praestet potestas, quam ut cum in substantiis suis obtineat solius humanitatis infirmitas?

Obiiciebant 4. quasdam S. Cyrilli sententias, quas pro clypeo velut inexpugnabili usurpabant: quarum unam petebant ex priore Epistola eiusdem ad Successum, ubi modum incarnationis ita declarat, ut naturas duas inter se convenisse dicat indivisa unitione citra confusionem et conversionem, etc. Verbum post unitionem, inquit, non dividimus naturas a se mutuo, neque in duos secamus Filios, illum qui unus est et individuum, sed unum dicimus Filium, et quemadmodum locuti sunt Patres, unam naturam Verbi Dei incarnatam. Idem in 2. ad Successum Epistola cum Orientales dictum illud improbassent, magno id studio propugnat asserens, et hoc prima mente, et intellectu in naturali proprietate eo modo, quem verbis explicare, effarique non possumus, unitum Dei Verbum unam nobis ostendisse Filii naturam, sed incarnatam. Et in Commonitorio ad Eulogium: Nos, inquit, postquam illa copularimus (nempe Verbum et carnem) unum Christum, eundem Filium, unum Dominum confitemur; et unam postremo Dei naturam incarnatam. Et lib. 1. De recta fide ad Reginas: Non duas naturas, unam quae adoratur, et unam quae non adoratur: sed unam naturam Verbi Dei incarnatam, et adorabilem cum carne sua una adoratione confitemur. Porro quinta Synodus idem Cyrilli dictum admisit, dum Iustiniani professionem contra tria capitula recepit, in qua similis locutio usurpatur. Imo etiam plurimi ex SS. Patribus eodem modo quo S. Cyrillus unam Christi naturam incarnatam dixerunt; hinc Ephremius Patriarcha Antiochenus, apud Photium scribit: Haereticos obiicere solitos Gregorium Neocaesareae Episcopum, Athanasium, Iulium, Cyrillum, et Erechthium, unam naturam Dei Verbi incarnatam dixisse: quapropter prima Synodus Lateranensis, consultatione quinta, Canone 5, damnat anathemate: Si quis secundum SS. Patres non confitetur proprie, et secundum veritatem unam naturam Dei Verbi incarnatum, anathema sit.

— Respondeo 1. Cum S. Ephremio in libro, quem de ista Cyrilli sententia scripsit, nomen naturae a Cyrillo pro hypostasi usurpatum fuisse: nam frequens erat apud Patres usurpatio vocabuli ὑπόστασις pro οὐσία. Qua ratione idem Ephremius scribit Athanasium in Epist. ad Imperatorem Iulianum dicere unam esse confitendam Verbi naturam, et hypostasim incarnatam; cui concordat Anastasius Sinaita in ⟦greek: Ὁδηγῷ⟧ cap. 10. ubi scribit Cyrillum alibi seipsum explicantem docere, unam Christi naturam incarnatam sic accipi, ut sit una persona sanctae Trinitatis incarnata. Adstipulatur etiam Iustinus Imperator in professione fidei contra tria Capitula, ubi putat Cyrillum quoties unam Verbi naturam incarnatam dixit, naturae nomen pro hypostasi sumpsisse.

— Respondeo 2. Sanctum Cyrillum exponi in quinta Synodo generali, Canone octavo, his verbis: Si quis unam naturam incarnatum Verbi dicens, non sic accipiat, sicut Patres docuerunt, quia ex divina natura et humana unio est secundum subsistentiam facta, sed ex talibus vocibus naturam unam, sive substantiam Divinitatis, et carnis Christi introducere conetur, talis anathema sit. Porro sanctus Cyrillus eo loquendi modo usus est, ut moneret cavendum esse ab haeresi Nestorii, qui contendebat in Christo duas esse naturas completas, suas proprias subsistentias habentes, ac proinde in ipso duas esse personas.

— Respondeo 3. Verissimum esse, quod una tantum in Christo sit natura incarnata, scilicet Divinitas; quia humanitas non fuit incarnata, sed assumpta; et sic verum est, quod Cyrillus dixit, unam esse naturam incarnatam; quia divinitas non esset incarnata, nisi humanitati esset coniuncta.

Instabis: Qui negat divisionem, distinctionem, et pluralitatem naturarum in Christo non censet post unionem integras in eo naturas perseverare: sed Sanctus Cyrillus haec negat in Christo, nam Epist. 1. ad Successum ait: Ex duabus naturis coniunctionem esse factam in unitatem; post unitionem vero naturas easdem a se mutuo non dividit; sed unam esse naturam incarnatam. Et Commentario in Ioannem lib. 1.: Non est, inquit, duplex: unus est solus Christus, tametsi ex duabus intelligatur, de differentibus rebus in unitatem individuam contractus. Ergo S. Cyrillus censet in Christo non esse rerum, et consequenter naturarum pluralitatem et divisionem.

Nego minorem: negat enim dumtaxat pluralitatem personarum, non vero naturarum: duas enim in Christo naturas profitetur differentes ad invicem: non autem divisas et separatas, quia adunantur in unitate personae. Hinc in Commonitorio ad Eulogium scribit, se invidiam vocatum esse apud quosdam Catholicarum partium, quod assensus esset expositioni fidei, in qua naturas duas confitebantur, id enim videbatur Nestorio favere, quasi duas naturas in Christo admittendo, duplicem etiam personam admisisset; quippe numerus omnis unitatibus constat, quae a se multo diversae ac divisae videntur. Hinc factum est, ut refert Vigilius summus Pontifex, in calce libri secundi contra Eutychen, quod plerique orthodoxorum sensum utriusque naturae cum catholice exponunt, catholice retinent: ideo tamen nolunt dicere duas naturas, ne secundum Nestorium duas putentur fateri personas: a confessione utriusque naturae ore, sed non corde tantummodo recedentes, quod maximam praebuit ansam dissensionis inter Catholicos: nam, ut subdit, Qui nolunt duas ore fateri naturas, quas fidei expressione defendunt, Eutychianistae reputantur, cum iam sint qui duas unius Christi naturas publice profitentur, Nestoriani putantur esse cum non sint: et videns nos luctuosis quibusdam, et omni lamentatione dignis insultationibus haereticorum nomine se invicem accusare: nihilominus revera neuter haereticus: dualitatem naturarum, distinctionem significabant: qui vero negabant, personae unitatem profitebantur.

— Porro, quod ad Cyrillum spectat, qui post unionem amplius non esse duas in Christo scripsit; hoc illius dictum interpretatur sanctus Maximus, in Opusculis adversus Monothelitas, eorumque parentes Monophysitas, dicens nihil eum aliud velle, nisi illa, ex quibus compositio fit, tam in homine nostri simili, ex anima et corpore constante, quam in Incarnationis Christi Mysterio, quod ex Divinitate et humanitate conficitur, duo quidem esse ratione substantiae; quandoquidem diversa manet substantia: verum eadem illa in unitate et entitate per se cohaerentia duo constitui nullo modo fidei dogma permittere.

Obiiciebant 5. Unio Incarnationis est omnium unionum maxima, et consequenter maior unione animae hominis cum corpore: sed ex unione animae cum corpore fit una natura: igitur multo amplius per unionem divinitatis et humanitatis una exsurget natura.

Distinguit maiorem Rusticus Diaconus, in disp. contra Acephalos: unio Incarnationis est omnium maxima, id est, strictior, negat: id est, praestantior, concedit. Tanto enim, inquit, unitio Deitatis, et humanitatis, quae in Domino Christo facta est, et ipse effectus unitionis, illam, quae fit in homine superexcellit, quanto longius a se distant unita: multum namque, et quantum dici non potest superat, ut Deitatis et humanitatis solum una possit esse persona, quam ut ex anima, et carne non solum una persona sit, sed et ut una quoque natura: non est autem intimior ratione unitatis in quam duo distincta coalescunt: Quia, inquit, non necesse est a maiore unitione maius aliquid effici: alioquin quanto amplius aliqua uniuntur, tanto potentiore ratione uniuntur: sed eaque confunduntur, ultra ea, quae minime confunduntur, amplius uniuntur, ut humida, etc.: igitur negat unionem hypostaticam non esse omnium maximam ratione unitatis, quia strictius uniuntur, et coalescunt, quae sociantur per mixtionem, quam per compositionem.

Conclusio secunda. — Incarnatio facta est in unione Divinitatis cum humanitate secundum unitatem personae. Haec est de fide determinata in plurimis Conciliis: maxime vero in Ephesino contra Nestorium, in Chalcedonensi in definitione, et in VI. Synodo generali Actione 4.

Probaturque ex Scriptura sacra, illis videlicet omnibus textibus, quibus Christus verus Deus ac verus homo affirmatur; Deus enim non appellatur metaphorice, nec improprie, sicut Moyses dictus est Deus Pharaonis, sed stricte ac proprie: ergo substantialiter ac realiter; igitur vel secundum essentiam, vel personam: non secundum unitatem essentiae, ut dictum est in praecedenti Conclusione: ergo necesse est, ut sit talis secundum unitatem personae.

Confirmatur: Per Mysterium Incarnationis, Deus, et homo de se invicem praedicantur: istae enim propositiones, Deus est homo, et homo est Deus, verissimae sunt: non secundum essentiam, quia in Christo est duplex natura, divina et humana: ergo necesse est, quod illae vera sint secundum unitatem personae. Consequentia patet; nam duae naturae non possunt in concreto de se invicem praedicari, nisi ratione unitatis suppositi, in quo conveniunt; non enim verum est dicere, quod album sit dulce, nisi quia dulcedo et albedo eidem subiecto inexistunt. — Deinde, Christus ut homo aliqua de se profitetur, quae ipsi convenire nequeunt, nisi ratione Divinitatis, ut cum affirmat Ioan. 8. Amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum. Ioan. 6. Ego sum panis vivus, qui de caelo descendi, etc. At haec non possunt intelligi de humanitate formaliter sumpta; constat enim illum plusquam duobus annorum millibus posteriorem fuisse Abrahamo: superest igitur, ut intelligamus de humanitate secundum personam et hypostasim Verbi, quam habebat in Christo; quemadmodum revera pronomen Ego est personale, et denotat personam loquentis: Ego sum. — Denique, Christus dicitur descendisse de caelo, et ascendisse in caelum, Ephes. 4. Qui descendit, ipse est et qui ascendit: at Christus non descendit secundum corpus, ut delirabat Valentinus, neque secundum animam, ut delirabat Origenes: ergo descendit secundum unionem Divinitatis cum humanitate: similiter non ascendit secundum Divinitatem, sed secundum humanitatem, quia, ut ait S. Lucas, Actorum 10. Videntibus illis, elevatus est: ergo ascendere in caelum secundum naturam humanam, et descendere de caelo secundum divinam, eidem Christo convenit, subindeque ratione eiusdem personae, in qua duae illae naturae sociantur.

Confirmatur iterum: Illa unio naturae divinae cum humana necessario fieri debuit secundum unitatem personae, si illi omnes modi, quos excogitavit Nestorius, aperte sint insufficientes, et Sacrae Scripturae repugnantes: at ita est: igitur, etc. Probatur minor: unio divinae naturae cum humanitate in Christo ita est propria ipsi humanitati, ut eadem ratione caeteris hominibus non competat: ita pariter peculiaris est Verbo, ut personae Patris, et Spiritus sancti non congruat: sed modi unionis, quos excogitabat Nestorius, nec peculiares sunt humanitati assumptae, nec Verbo. Non quidem peculiares humanitati assumptae: Primo namque unio inhabitationis convenit omnibus iustis, quos Dei templum Scriptura appellat, iuxta illud 1. Corinth. 3. Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei inhabitat in vobis? Si quis autem templum Dei violaverit, disperdet illum Deus: templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Et 2. Corinth. 6. Vos estis templum Dei vivi, sicut dicit Deus: Quoniam inhabitabo in illis, et inambulabo inter eos. Similiter unio operationis etiam omnibus iustis congruit: nam 1. Corinth. 12. Idem Deus, qui operatur omnia in omnibus. Maxime vero per iustos, et viros sanctos, in quibus habitat, miranda, et stupenda opera patrat, iuxta illud Ioan. 11. Qui credit in me, opera, quae ego facio, et ipse faciet, et maiora horum faciet. Denique unio affectus, dignitatis, et excellentiae, etiam viris sanctissimis, necnon et virtute ac auctoritate eximiis, attribuitur; iuxta illud Psalm. 81. Ego dixi, Dii estis, et Filii Excelsi omnes. Nec valet reponere, Deum nobiliori modo existere in Christo per ampliorem gratiae largitionem, et uberiorem divinorum charismatum communicationem, quam in caeteris iustis: quia maior aut minor eiusdem beneficii communicatio non mutat speciem, nec efficit diversum modum existendi. — Non etiam modi illi unionis Dei cum humanitate peculiares sunt Verbo: quippe tribuuntur tribus adorandae Trinitatis personis: testatur enim Christus Ioan. 14. Si quis diligit me, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniamus, et mansionem apud eum faciemus. Adde quod si illa inhabitatio sufficeret ad rationem Incarnationis, Spiritus sanctus dicendus esset incarnatus: nam plenissime in homine Christo inhabitabat iuxta illud Lucae 4. Iesus plenus Spiritu sancto egressus est e Iordane. Hoc autem nullus fidelium dixerit: igitur, etc.

Dices 1. Humanitas Christi appellatur templum divinitatis; nam Christus Ioan. 2. Iudaeis dicebat, loquens de sua humanitate: Solvite templum hoc, etc.: sed non idem templum, et qui templum inhabitat: ergo non sunt idem suppositum Dei, et suppositum Christi hominis.

Respondeo, Humanitatem dici templum Dei, non quidem proprie, sed metaphorice, eo modo, quo corpus nostrum appellatur domus animae nostrae atque tabernaculum; iuxta illud 2. ad Corinth. 5. Si terrestris domus nostra huius habitationis dissolvatur, etc. Unde sicut non licet colligere ex eo quod anima est in corpore velut in tabernaculo, in eodem homine duas esse personas; ita etiam ex eo quod Christus suam humanitatem templum appellet, non licet inferre in illo duas esse personas. Vel dico, quod si proprie dicatur Templum, non ita appellari ratione Verbi, cui est hypostatice unita, sed ratione Divinitatis, quae in ipsa humanitate habitat, non solum per gratiam et efficientiam, ut volebat Nestorius, sed vere et realiter, ut explicat Apostolus ad Coloss. 2. ubi ait: In ipso habitat omnis plenitudo Divinitatis corporaliter, id est, vere, et substantialiter, ut explicat S. Augustinus, Epistola 55. ad Dardanum.

Dices 2. Ubi est aliud, et aliud, ibi sunt duae personae et duo supposita: sed S. Augustinus, in Enchiridio, cap. 36. dicit quod in Christo sit aliud, et aliud; ait enim: utramque naturam, divinam et humanam, in Christo esse unum Dei Filium, sed aliud propter hominem: igitur agnoscit in Christo duas personas. Similiter S. Leo, Epist. 10. de Christo ait: Aliud coruscat miraculis, aliud succumbit iniuriis: igitur, etc.

Nego maiorem: Quamvis enim ubi est alius, et alius adiectivum, sint diversa supposita, quia nomen adiectivum praecipue personam denotat: non tamen ubi est aliud, et aliud substantive: siquidem substantiva nomina primario ac praesertim connotant personam: igitur solum voluit Augustinus hoc loquendi modo duas in Christo agnoscere naturas: divinam, secundum quam aequalis est Patri, et humanam, ratione cuius est inferior Patre. Porro S. Augustinus eodem libro unionem duarum naturarum in eodem supposito Verbi divini agnoscit: ait enim cap. 35. In unitatem personae accessit Verbo anima rationalis, et caro. Et cap. 36. Ut quemadmodum una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis, et caro: ita Christus una persona Verbum, et homo. Quantum ad S. Leonem, constantissimum est eum unicam in Christo personam agnovisse; utpote qui praecipuus fuerit illius catholicae veritatis assertor et vindex.

Dices 3. In Deo idem est realiter essentia ac persona: sed Incarnatio non est facta in unitate naturae: ergo neque in unitate personae: nam idem reale non potest censeri unum, et non unum.

Distinguo maiorem: Idem sunt realiter natura et persona secundum identitatem veram et realem, concedo: secundum formalem, nego: nam, ut diximus in Tractatu de Trinit., relationes constitutivae divinarum personarum distinguuntur formaliter ab essentia: quae distinctio cum sufficiat ad instituendam diversitatem personarum in divinis, licet in eis sit essentiae identitas, sufficiet etiam ad instituendam unionem hypostaticam, seu in persona, primario et immediate, licet secundario ac consequenter unio fiat in natura.

Dices 4. Ubi sunt duae generationes passivae, ibi debent esse duae personae: sed in Christo duae sunt generationes passivae, nempe divina et aeterna, qua Verbum a Patre gignitur in splendoribus sanctorum; alia autem temporalis et humana, qua natus est ex Maria Virgine: ergo in illo sunt duae personae. Maior constat; omnis enim generatio terminatur vel ad suppositum, vel ad personam: ergo duplex generatio ad duplex suppositum terminari debet.

Nego maiorem, et illius probationis nego consequentiam; unum enim et idem suppositum ratione duplicis naturae potest terminare duplicem generationem: quia suppositum terminat quidem ut quod, natura vero terminat ut quo, et per modum termini formalis, ac specificativi: ergo cum idem suppositum Verbi duplex sit virtualiter, quia virtutem habet terminandi duas naturas, etiam potest esse terminus generationis duplicis.

Dices 5. Persona est rationalis naturae individua substantia, sed Verbum assumpsit naturam humanam in individuo, seu in atomo, ut asserit sanctus Damascenus, lib. 3. De Fide, cap. 11; ergo assumpsit eam propria persona subsistentem.

Respondeo, in definitione personae particulam individuam idem significare ac singulare, seu unum unitate numerica: non vero idem ac substantiam completam per se subsistentem incommunicabilem alteri tanquam suppositum. Priori modo Verbum assumpsit naturam humanam in individuo, id est singularem, non autem universalem; et unam tantum, non omnes ac singulas: at posteriori modo eam non assumpsit.

Dices 6. SS. Patres plerumque affirmant Verbum Divinum assumpsisse hominem: sic SS. Ambrosius, et Augustinus in hymno Te Deum, etc. aiunt: Tu ad liberandum suscepturus hominem, etc.: haec autem vox homo, suppositum connotat: igitur Verbum assumpsit suppositum hominis; ac proinde duo sunt supposita in Christo.

Respondeo, SS. Patres hoc loquendi modo concretum usurpavisse pro abstracto, et loco humanitatis, vel humanae naturae dixisse hominem; cum enim nondum exorta esset Nestoriana haeresis, liberius et securius loquebantur. Unde merito reponi posset Nestorianis, quod olim Pelagianis reponebat S. Augustinus, lib. 1. Contra Iulianum, qui S. Chrysostomi auctoritate nitebantur suum errorem defendere: In Ecclesia Catholica non sic aliter intelligi arbitrabatur: tali quaestione enim nullus pulsabatur: nobis nondum litigantibus, securius loquebatur.

Conclusio tertia. — Persona Christi vere potest dici composita; non tamen propria et vera dicta compositione. Haec Conclusio duabus partibus constat; quarum

Probatur prima pars: idque primum auctoritate quintae Synodi Ecumenicae, quae in Canone, seu anathematismo quarto, dicit anathema neganti unionem Verbi cum humana natura secundum compositionem, hoc est, secundum hypostasim. Idem definitur in sexta Synodo, actione quarta, in Epistola Agathonis Papae ad Imperatorem Heraclium, et Actione 11. in Epistola Sophronii approbata a toto Concilio, ubi Christus vocatur persona composita ex inconfuso constans temperamento. — Probatur item auctoritate sanctorum Patrum. Imprimis Dionysii libro De Divinis Nominibus, cap. 1. ubi scribit: Deum eum nostris rebus vere, et ex toto communicasse in una suarum hypostaseon, revocantem ad sese, attollentemque extremitatem humanam, ex qua inexplicabili modo simplex Iesus compositus est. Ubi nomen hypostasis non naturam, sed personam significat. Eodem modo plurimi loquuntur ex Patribus; nam S. Ephremius Antiochenus Patriarcha, apud Photium, ait: In unitione, qua est secundum hypostasim, merito compositionem pia fides profitetur: at compositam essentiam nemo dicere ausus, praeter Apollinarem. Porro Dominus ostendens hypostasim suam esse compositam, non autem naturam, etc. Cyrillus in lib. De Incarnatione dicit: Mediatorem Dei, hominumque compositum esse ex humanitate nostra secundum propriam rationem perfecta, et ex eo qui ex Deo Patre prodit, secundum naturam Filii, hoc est, ex unigenito. Damascenus, lib. 3. De Fide, cap. 3.: In Domino Iesu Christo, inquit, duas naturas agnoscimus, unam autem hypostasim ex utraque compositam. Idem frequens est loquendi modus apud caeteros sanctos Patres.

Probatur secunda pars, nempe quod illa compositio non sit propria et vera dicta: quia compositio vera et proprie dicta debet esse ex actu et potentia, sicut ex materia et forma, vel ex duobus potentialibus, qualia sunt ista, quae apud Philosophum dicuntur elementa, et integrantia naturam totalem, ut loquitur Doctor in 3. dist. 6. q. 3. n. 2. sed Christus non componitur ullo ex his modis, quippe natura divina non potest habere rationem neque actus neque potentiae, quia esse potentiale repugnat Deo, qui est ens actualissimum et necesse esse. Repugnat etiam ratio actus, quia hoc est proprium formae creatae; igitur etiam repugnat vere et proprie dicta compositio. Deinde, omnis compositio vere dicta fit ex partibus: sed natura divina in Christo non potest habere rationem partis, quia omnis pars est ens incompletum dicens ordinem ad alteram copartem, ut ab unione cum ipsa compleatur: hinc S. Augustinus, contra Maximinum Arianum, cap. 10. negat Deum esse partem Christi, his verbis: Porro autem Christus una persona est geminae substantiae, quia et Deus, et homo est, nec tamen Deus pars huius personae dici potest, alioquin Filius Dei Deus, antequam susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homine, divinitas eius accessit. Denique, omne compositum perfecte, secundum se, est praestantius quocumque ex componentibus seorsim sumptis: sed Christus non est quid perfectius natura divina, aut personalitate Verbi: ergo Christus non est quid compositum ex natura divina, et humana, seu potius ex humanitate et subsistentia Verbi.

— Igitur quando Christus dicitur compositus ex humanitate et subsistentia, debet sic exponi, inquit Doctor:

quod ita vere est ibi tam natura humana, quam divina, ac si componerent personam: sed non componunt, nec aliquod tertium fit ex eis; sed distincte, et confuse manent, ut S. Damascenus dicit lib. 3. cap. 3. his verbis: Si secundum haereticos unius naturae compositae Christus extitit, ex simplici natura versus est in compositum, et neque Deus vocatur, neque homo: quemadmodum ex anima, et corpore hominem dicimus, vel ex quatuor elementis corpus, et neutrum componentium est. Debet ergo exponi, et dici, personam compositam propter unionem duarum naturarum, in quibus subsistit; sed verius negari potest compositio: quia una non perfecit aliam, nec ex eis est aliqua natura tertia.

Ita Doctor. Quibus aperte indicat personam Christi dici quidem posse compositam; non tamen propria compositione, quae fit ex partibus quarum una habeat rationem actus alia vero rationem potentiae; sed tantum compositione imperfecta, qua nempe ex pluribus unum fit, idque unione substantiali, seu accidentali, ratione suppositi, per quod duae naturae unitae invicem subsistunt: quem utique compositionis modum sic explicat S. Athanasius, in libro De Uno Christo, si tamen illius sit auctor: ubi introducens haereticos obiicientes Christum non esse compositum, quoniam ex eo sequeretur partem Verbi esse corpus, eoque compleri hypostasim Filii Dei: hoc argumentum dissolvens, ait: Ita Deum et hominem unam esse hypostasim et unam personam, ut non sit expletivum corpus hypostaseos; id enim impium esset, quandoquidem Deus imminutionis capax non est, utpote uniformis, et non compositus, nec in partes dividitur, etc.

Omnia, quae adversus hanc Conclusionem solent obiici, facile diluuntur, affirmando Christum dici quidem compositum impropria compositione, quae tantum significat unionem duarum naturarum in una hypostasi; non vero propria, quae postulat fieri ex partibus incompletis, quarum una habeat rationem actus, altera rationem potentiae; una sit perfectibilis, altera perfectiva, ut diximus in tertio Notabili.