Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

UTRUM PRAETER SCIENTIAM BEATIFICAM CHRISTUS HABUE- RIT SCIENTIAM INFUSAM, QUA RES IPSAS IN PROPRIA EARUM NATURA COGNOSCERET.

Notandum 1. Triplicem distinctam creaturarum cognitionem et scientiam attribui Christo, nimirum Beatificam, Acquisitam, et Infu- sam. Beatifica est, qua res creatas cognoscit in essentia divina; Ac- quisita dicitur, quam proprio studio et experientia sua comparavit;

Infusa vero ea est, quam ipsi Deus indidit imprimendo eius intelle- ctui species repraesentativas rerum creatarum. Insuper, scientia divi- nitus indita alia est infusa per se, et alia per accidens. Dicitur infusa per accidens, quae quantum est ex se, de facto comparari posset per studium et exercitationem intellectus; nihilominus infunditur a Deo, ut is, qui illam obtinet, non solum promptius et facilius, sed perspicacius res cognoscat. Talis fuit scientia illa, quam Adamus et Salomon sibi divinitus inditam habuerunt de rebus naturalibus, quas temporis successu proprio studio potuissent sibi comparare; sed neces- sario debet a Deo infundi, qualis est scientia, seu cognitio evidens de rebus supernaturalibus. Quaritur autem impraesentiarum, an Christus habuerit scientiam infusam, non solum per se, sed etiam per accidens, qua nedum res supernaturales, sed etiam naturales in propria earum natura noverit.

Notandum 2. Discrimen statui inter scientiam beatam, et scientiam in proprio genere: non quidem penes obiecta cognita: nam eadem obiecta, quae cognoscuntur in Verbo, seu in essentia divina, etiam cognosci possunt in proprio genere: sed invicem distinguuntur penes media diversa; nam medium cognitionis scientificae beatificae est ipsa di- vina essentia, quatenus representativa rerum, quas eminenter et vir- tualiter continet, et habet vim infinitam eas repraesentandi: scientiae vero infusae medium sunt species intelligibiles divinitus inditae, quae res cognoscendas representant non secus ac si illae species essent pro- prio labore comparatae. Hine cognitio beatifica habet pro obiecto im- mediato quidem ipsam essentiam divinam, et pro secundario ipsas creaturas, quae videntur in essentia divina. Cognitio vero Acquisita, vel Infusa terminatur ad ipsas creaturas tamquam ad obiectum pri- marium, quod per se, et non in alio videtur, aut intuitive, aut ab- stractive, et idem hac ratione res dicuntur videri in genere proprio. Cum autem prius medium longe sit clarius et praestantius, etiam longe clariore ac praestantiori modo res videntur in essentia divina, quam in proprio genere.

Unde cognitio beatifica dicitur Matutina, infusa vero vel comparata Vespertina appellatur. Advertendum in- super, scientiae infusae obiecta esse vel divina, ut ea quae spectant Deum unum et trinum, necnon et Incarnationem Verbi; vel super- naturalia ut gratia, etc.; vel pure naturalia.

Notandum 3. Unam et eandem speciem intelligibilem non posse simul plura obiecta distincte repraesentare, ut ex processu docet Doctor in 2. dist. 3. q. 1. Quod utique variis rationibus probat: maxime vero quia una et eadem res non potest esse representatio naturalis rerum dissimilium: sed naturae et quidditates rerum, sunt inter se valde dis- similes: igitur una species non potest esse earum perfecte repraesentativa. Deinde, quidquid est ratio cognoscendi distincte plura, necessario debet habere unum obiectum, in quo perfecte illa plura continentur, et velut adunantur: quod utique patet exemplo essentiae divinae, quae est re- presentativa omnium creaturarum, idque distincte, et perfectissime, quia omnia perfectissime continet, et suo sinu claudit: sed una spe- cies non habet aliquod obiectum primum includens virtualiter omnes alias quidditates secundum totam suam cognoscibilitatem; nulla enim est creatura, quae virtualiter contineat alias creaturas secundum omnimodam earum cognoscibilitatem: igitur una species non potest esse repraesentativa omnium omnino aliarum quidditatum. Denique, colli- gitur infinitas divina essentiae ex infinitate eorum, quae per ipsam re- praesentantur: ergo pari ratione, si daretur aliqua species, quae haberet vim repraesentandi omnia prorsus obiecta, etiam infinitatem sibi vin- dicaret: hoc autem est falsum.

Conclusio prima. — PRAETER SCIENTIAM BEATAM, EST ETIAM ADMITTENDA IN INTELLECTU ANIMAe CHRISTI SCIENTIA QUA- LIBET INFUSA.

Probari potest Conclusio illis omnibus Scripturae textibus, quibus supra probatum est in Christo fuisse omnia dona Spiritus sancti, inter quae enim sunt dona sapientiae et scientiae. Item ex illis ad Coloss. 2. In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei: scientia autem infusa est nobilissima portio scientiae supernaturalis, qua maxime de- signatur ab Apostolo nomine scientia Dei; unde Ioan. 7. mirantibus Iudaeis, ac dicentibus: quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? respondit Iesus: Haec doctrina non est mea, sed eius qui misit me: quasi diceret: non illam mea industria comparavi, nec ab homine do- cente didici, sed a Patre meo mihi fuit indita.

Probatur etiam ab omnibus Theologis; maxime vero a nostro Alensi 3. p. q. 13. memb. 2. ubi distinguit sex modos scientiae in Christo:

Quorum primus est, inquit, quo Christus omnia novit, quia Deus, et haec scientia non est accidens, sed substantia, et Deus ipse.

Secundus modus est quo omnia novit ratione gratiae unionis, et hic modus dicit tantum excellentiam quamdam scientiae animae Christi illi necessario debitam, ratione gratiae unionis hypostaticae.

Tertius modus est quo agnovit omnia notitia comprehensorum et Beatorum, et de illo modo in quaestione praecedenti disputavimus.

Quartus modus est quo cognovit omnia secundum perfectionem naturae integrae, quomodo Adam cognovit omnia, et hic modus est scientia infusa.

Quintus modus est quo cognovit aliqua per experientiam in parte appetitiva, de quo modo loquitur Apostolus ad Hebraeos 5. Didicit ex illis, quae passus est, obedientiam.

Sextus tandem modus est quo cognovit aliqua per experientiam in parte sensitiva, et hic sextus modus differt a quinto, quod quintus modus dicat tantum experientiam dolorum et poenalitatum, quas Christus tulit; unde dicitur modus sciendi secundum naturam poenalem assumptam; sextus modus vero dicit praecise cognitionem intellectivam comparatam beneficio sensuum, quam Christum habuisse inferius probabimus.

Probatur insuper hac ratione: Sicut se habet gratia ad voluntatem, sic scientia ad intellectum: sed in Christo fuit plenitudo gratiae infusa: ergo et scientia plenitudo. Non esset autem plenitudo scientiae, nisi esset aliqua infusa: ergo in Christi anima fuit aliqua scientia infusa.

Praeterea, si non esset admittenda eiusmodi scientia infusa in Christo, maxime quia pugnat cum scientia beata, quam intellectus animae Christi habet in Verbo; vel saltem quia data scientia beata, frustra daretur scientia infusa: sed neutrum dici debet. Non quidem primum, quia ex S. Augustino, q. 26. ad Orosium, Cognitio creaturae in semetipsa est vespertina, in Deo est mane: sed ex eodem S. Augustino 4. super

Genesi ad litteram, In coelesti patria simul est mane, et vespere: ergo in Christo utpote beato, simul est mane, et vespere. Non etiam se- cundum, quia, data scientia beata, iterum datur infusa, non ad co- gnoscendum simpliciter, sed ad cognoscendum distinctis mediis: at vero data cognitione alicuius per unum medium, non est frustra co- gnoscitiva eiusdem per aliud medium; sicut patet de terra, cuius rotun- ditas semel probata per medium physicum, non propterea frustra pro- batur per medium mathematicum: ergo, data scientia beata, qua in- tellectus animae Christi videt res in Verbo, per Verbum, tamquam per unum medium, non datur frustra scientia infusa, qua res easdem co- gnoscat per species infusas, tamquam per aliud medium.

Obiicies 1. Non possunt simul subsistere scientia et opinio: igitur multo minus scientia beata et infusa. Antecedens patet ex Aristotele 1. Posteriorum, et abunde probatum est in tertia parte nostrae Logicae. Consequentia probatur: quia plus invicem distant ratio increata et creata, quam duae rationes creatae: sed scientia beata habetur per me- dium increatum; scientia vero infusa per medium creatum, nempe per species inditas; scientia vero et opinio habentur per rationes creatas: igitur, etc.

Nego consequentiam, et ad probationem dico, scientiam creatam et increatam magis quidem distare, quam scientiam et opi- nionem in ratione entis, non vero scientiae; nam utraque scientia facit assensum firmissimum, licet per distinctas rationes; et ideo non repugnat simul existere in eodem intellectu scientiam beatam et infusam: at vero opinio et scientia, licet conveniant in ratione entis creati, ma- xime tamen disconveniunt in ratione assensus; quippe opinio facit assensum dubium: scientia vero assensum omnino certum.

Dices 2: Praesente cognitione perfecta, excluditur omnis cognitio imperfecta: sed scientia infusa comparata ad scientiam beatificam est imperfecta: ergo haec per illam excluditur. Insuper, minus lumen ex- cluditur per maius: sed lumen scientiae infusae minus est, quam scien- tiae beatifica: ergo hoc illud excludit. Denique, una et eadem facultas non potest elicere simul duas actiones: ergo nec intellectus potest habere duas cognitiones, quarum una sit beatifica, alia infusa.

Respondeo ad primum, distinguendo maiorem: cognitio absolute im- perfecta excluditur per perfectam, concedo: quae solum est imperfecta comparate, nec ex se opponitur perfectioni, nego. Scientia autem in- fusa non est absolute imperfecta, sed tantum comparate; nec per se op- ponitur scientiae beatificae, ideoque per illam non excluditur. Ad se- cundum dico maiorem esse veram, si utrumque lumen maius et minus, sint eiusdem ordinis, qua ratione lumen Solis obscurat lumen stellarum; falsum autem quando ista lumina sunt diversi ordinis: at scientia beata et infusa sunt diversi ordinis et status; siquidem beata spectat ad ordinem gloriae, infusa vero ad ordinem gratiae: similiter beata per- tinet ad statum comprehensoris, infusa vero ad statum viatoris. Ad tertium denique distinguo maiorem: una et eadem facultas non potest habere duas operationes adaequatas, concedo: inadaequatas, nego. Cognitio autem beatifica, seu quae habetur per medium bea- tificum, scilicet per essentiam divinam, et illa qua habetur per me- dium infusum, scilicet per species divinitus inditas, non sunt adae- quatae, sed inadaequatae, quippe cum haberi possint circa idem obieetum per diversum lumen, et una subordinetur alteri, tamquam mi- nus perfecta praestantiori.

Conclusio secunda. — PROBABILE EST CHRISTUM DOMI- NUM PER SCIENTIAM INFUSAM COGNOVISSE MYSTERIA DIVINA, PUTA DEUM ESSE UNUM ET TRINUM; NON SOLUM QUANTUM AD QUESTIONEM AN SIT, SED ETIAM QUOAD QUESTIONEM QUID SIT.

Probatur: Christo concedenda est per scientiam infusam notitia eorum omnium obiectorum, quae nullam secum important repugnan- tiam aut indecentiam: at nihil obstat quominus per illam scientiam mysteria divina noverit Christus: igitur fatendum est illa novisse.

Maior patet ex pluribus dictis; quod nempe in tantum dignificanda est celebranda sit Christi humanitas ac perfectio, quantum fieri potest absque ulla repugnantia. Minor vero probatur: si quid obesset quo- minus anima Christi per scientiam infusam novisset ista divina my- steria, maxime quia, ut volunt moderni Theologi, non potest cognosci quidditative mysterium Trinitatis, v. g. nisi etiam cognoscatur intui- tive: sed haec ratio nulla est. Probatur: notitia quidditativa in ge- nere non debet esse necessario intuitiva, alioqui rerum essentias nusquam quidditative cognosceremus; siquidem vix unquam accidit, ut eas noverimus intuitive: ergo neque cognitio quidditativa obiecti divini necessario debet esse intuitiva. Antecedens constat. Consequen- tia probatur a Doctore Subtili in 2. dist. 3. qu. 9. et 10. il- ludque etiam cum ipso probavimus in Tractatu De Angelis, ubi agendo de cognitione Angelorum, docuimus Angelos adhuc viatores habuisse speciem impressam, per quam Deum unum et trinum revera quid- ditative, non tamen intuitive sed abstractive cognoverunt. Probatur insuper: si qua sit ratio, ob quam notitia Dei debeat necessario esse intuitiva, maxime, ut volunt Recentiores, quia existentia Dei est de intrinseca ratione eius, ac proinde, viso Deo quidditative, videri quoque debet quatenus est actualiter existens: at haec ratio nulla est. Primo, quia certum non est existentiam divinam esse gra- dum formaliter constitutivum essentiae divinae: siquidem plurimi Theo- logi docent illam esse dumtaxat modum intrinsecum primario circum- stantem et afficientem ipsam divinam essentiam. Deinde, etiamsi vere existentia divina sit de essentia Dei, inde non est consequens, quod, viso Deo quidditative et essentialiter existente, necessario videri debeat intuitive; siquidem ad cognitionem quidditativam singularium sufficit quod cognoscantur abstractive, maxime cum non sunt per se praesentia facultati cognoscenti, licet cognoscantur ut actualiter existentia: at vero Deus potest cognosci ab intellectu creato, non ut praesens facul- tati cognoscenti, et tamen ut existens actu, sicut quidditative cognitus est ab Angelis adhuc viatoribus per speciem impressam, quae divinam essentiam ipsis clare et distincte exhibebat: igitur licet existentia di- vina sit praedicatum essentiale Dei; inde non sequitur, quod si Deus cognoscatur quidditative, necessario debeat cognosci intuitive: et su- binde potuit intellectus Christi per scientiam infusam divina mysteria quidditative cognoscere.

Confirmatur ex doctrina Doctoris Subtilis in 1. qu. 3. ubi docet posse Beatum habere in memoria actum recordationis suae visionis beatifici, si videlicet illa non continuaretur: at per illum actum cogno- scere posset abstractive obiecta divina, quae per scientiam beatificam intuitive novit. Hinc ipsemet Doctor in 2. dist. 3. qu. 9. docet S. Pau- lum recordantem visionis Dei praeteritae, quam habuit in exstasi, potuisse divinam Trinitatem per illas species praeteritae visionis in memoria conservatas distincte cognoscere: igitur pari ratione per scientiam infusam, et species sibi divinitus inditas potuit intellectus Christi clare et distincte cognoscere mysterium Trinitatis, et alia mysteria divina.

Confirmatur insuper: intellectus animae Christi, precise spectatus secundum statum viatoris, ea debuit nosse, quae maxime conducebant ad illius animae perfectionem, et delicias, salva unione hypostatica, et debitis eius circumstantiis: sed illa cognitio divinorum mysteriorum maxime conducebat ad animae Christi perfectionem, et delicias, nec ullatenus pugnabat cum eius unione hypostatica, aut illius circum- stantiis: igitur etc. Minor constat quantum ad primam partem; si enim perfectio sit, et quaedam animi voluptas novisse veritatem aliquam naturalem, longe maior et amplior erit nosse summam veritatem, puta Deum, ac divina eius mysteria. Probatur autem quoad secundam partem: ideo enim scientiam infusam de divinis mysteriis denegant animae Christi recentiores Theologi, vel quia illam superfluam iu- dicant: vel quia censent illam esse incompossibilem cum visione beatifica: sed neutra ex illis rationibus est valida. Non quidem prima: siquidem, ut iam diximus, una et eadem res non cognoscitur frustra, quando diverso lumine, et per diversa media, ac diversas notitias ab eodem intellectu percipitur. Non etiam secunda, nulla enim apparet ratio huiusmodi incompossibilitatis. Cum enim Christus Dominus fuerit simul comprehensor et viator, inde fit, quod licet ut comprehensor debuerit habere notitiam mysterii Trinitatis ut prae- sentis; tamen ut viator potuit eius mysterii habere notitiam abstrac- tivam, et illud nosse, non sub ratione presentis et moventis ad sui cognitionem per suam presentiam; sed id potuit obtinere, vel per speciem luminis gloriae; nam cognoscendo perfecte et adaequate lumen gloriae, potuit illius habere speciem impressam, et cogno- scere omnes illius habitudines; cum autem lumen gloriae habeat in- trinsecam habitudinem ad Deum ut Trinum et Unum, quatenus in se, et per se visum, ideo potuit intellectus animae Christi videndo istud lumen gloriae, etiam videre istam habitudinem; et consequenter terminum eiusdem habitudinis, qui est Deus ut Trinus et Unus: vel potuit illud mysterium cognoscere per speciem impressam possibilem repraesentantem ipsum, non quidem ut absens aut ut praesens, sed tantum secundum se praecise, abstrahendo ab absentia aut praesentia eius: igitur nihil obstat tam ex parte visionis beatificae, quam ex parte illius circumstantiae, quominus Christus nosse potuerit divina mysteria per scientiam infusam.

Dices: Illa cognitio divinorum mysteriorum aut esset clara, aut obscura: at non potuit esse obscura; tum quia notitia obscura et ine- videns obiecti non potest subsistere cum illius cognitione beatifica, et ideo diximus fidem non habere locum in intellectu Christi: non etiam clara, quia clara cognitio abstractiva Dei aut haberetur per cognitionem alicuius creaturae, velut per speciem impressam Trinitatis, et divinorum mysteriorum; aut per inevidentiam in attestante, et re- velante, non quidem obscure, sed evidenter, in aliquo scilicet lumine: sed nullum horum trium potest asseri. Non quidem primum, quia nulla est creatura, quae habeat connexionem in ratione effectus cum divina Trinitate, et aliis divinis mysteriis, ita quod ex sui cognitione possit intellectum creatum deducere in cognitionem causae cuius est, et cum qua necessariam habet connexionem. Nec etiam secundum, quia non est possibilis aliqua species impressa, qua divinam Trini- tatem repraesentet, siquidem Deus ut Trinus semper et ubique est praesens realiter per praesentiam et potentiam, et subinde non requi- ritur species impressa ad eum repraesentandum; siquidem haec dum- taxat est vicaria obiecti ad ipsum repraesentandum, quando non est praesens; repraesentari enim est rem praesentem efficere. Non denique tertium, quia ex evidentia in attestante non habetur evidentia rei te- stificatae: igitur ex nullo capite illa cognitio potuit esse clara et evi- dens: nec proinde scientifica.

Respondeo hanc cognitionem fuisse quidem claram, ratione scilicet speciei impressae, cuius possibilitatem abunde satis et perspicue probavimus agendo de visione beatifica in priori volumine, necnon et in Tractatu De Angelis, solvimusque omnes instantias, quas adversus illam solito formant adversarii, quas hic referre et refricare taediosum esset et otiosum.

EX HIS COLLIGE per illam scientiam infusam Christum Dominum etiam cognovisse suam Incarnationem; haec namque cognitio maxime conducebat ad animae Christi perfectionem, nec ullatenus eius statum dedecebat. Adde quod per scientiam infusam potuit cognoscere extrema unita in Incarnatione, nempe Verbum, et humanitatem: potuit pariter cognoscere ipsam unionem actualem; quippe haec minus videntur cognitu difficilia, quam mysterium Trinitatis; siquidem sunt ordinis aliquo modo inferioris, si ordinem hypostaticum aliquo modo distin- guas ab ordine Divinitatis.

Conclusio tertia. — INTELLECTUS ANIMAe CHRISTI PER SCIEN- TIAM INFUSAM NOVIT OMNIA ENTIA QUE PER SE SUNT SUPERNATU- RALIA, UT SUNT VIRTUTES THEOLOGICAe, GRATIA, LUMEN GLORIAe, VISIO BEATIFICA, ETC. Haec est communis apud Theologos, et

Probatur: istorum omnium per scientiam infusam Christus cogni- tionem habuit, quorum haberi potest species per se infusa: at il- lorum entium supernaturalium haberi potest species infusa: igitur etc.

Maior constat: quippe Christus donari debuit cognitione eorum, quae maxime conferebant ad illius animae decus: rerum autem supernaturalium notitia maxime conferebat ad illustrandam Christi animam: igitur etc. Minor vero probatur; quia entia supernaturalia creata sunt finitae et limitatae entitatis, et consequenter finitam repraesenta- bilitatem habent, et subinde per speciem creatam possunt clare et distincte repraesentari.

Deinde, per cognitionem finitam clare percipitur eorum obiectorum quidditas; siquidem haec cognoscitur per visionem beatificam, quae est cognitio creata et finita; quidni ergo per speciem divinitus inditam pari ratione repraesentari posset, et attingi?

Denique, si illa obiecta non possent quidditative repraesentari, maxi- me (ut volunt quidam Recentiores etiam ex nostris) quia illa scientia ter- minatur ad Deum ut est in se: sed haec ratio nulla est: tum quia, ut mox diximus, Deus ipse ut Unus et Trinus, potest etiam per illam scien- tiam infusam quidditative repraesentari et cognosci: tum quia, etiamsi taliter non cognosceretur ille ordo, quem entia supernaturalia dicunt ad Deum, non impediret quominus haec possent cognosci; siquidem, ut taliter cognoscerentur, non esset necessarium, quod Deus etiam co- gnosceretur quidditative, ordo enim dependentiae creaturarum a Deo cognoscitur quidditative, absque eo, quod Deus taliter cognoscatur.

Dices 1: Gratia sanctificans, et lumen gloriae sunt entia superna- turalia: at illa non possunt cognosci per scientiam infusam; gratia quidem, quia illa est participatio quaedam divinae essentiae, iuxta illud 2. Petri 1. Maxima, et pretiosa nobis promissa donavit, ut per haec efficiamur divinae consortes naturae: igitur non potest cognosci quidditative gratia sanctificans, nisi pariter cognoscatur divina essen- tia, cuius est participatio: sed haec cognosci non potest per scientiam infusam: ergo nec illa. Idem constat de lumine gloriae, cum enim lumen gloriae excedat quodlibet aliud lumen creatum, et sit ordinis superioris ad illud, quippe cum spectet ad ordinem beatificum, qui est supremus inter entia creata, non potest per aliud lumen sibi infe- rius, qualis est scientia infusa, cognosci: igitur omnia entia super- naturalia non poterunt quidditative per scientiam infusam ab intel- lectu Christi cognosci.

Nego minorem, et ad primum dico, quod cum gratia non sit participatio substantialis et entitativa divinae es- sentiae, quia haec est indivisibilis, sed tantum per quamdam imita- tionem, ideoque non est necesse quod, ut gratia cognoscatur quiddi- tative, etiam divina essentia cognosci debeat quidditative, et quoad quaestionem, quid sit: sed sufficit, quod cognoscatur quoad quaestio- nem, an sit. Deinde, creaturae omnes secundum entitatem naturalem sunt quaedam participationes divinae entitatis: at hae possunt cognosci absque eo, quod Deus quidditative cognoscatur: ergo ut res partici- pans quidditative sit nota, non est necesse, quod pari ratione partici- pabile cognoscatur. Ad secundum dico, quod licet lumen gloriae excedat quodlibet lumen creatum: nihilominus potest per inferius lumen cognosci: siquidem per ipsum lumen Deus cognoscitur intui- tive, qui tamen longe altioris est ordinis, quam istud lumen: ergo per lumen inferius potest videri res superioris ordinis.

Instabis. Si Christus per scientiam infusam potuisset cognoscere lumen gloriae, pari ratione etiam cognovisset visionem beatificam eli- citam tam a se, quam ab aliis Beatis, sed falsum est, quod Christi anima potuerit per scientiam infusam cognoscere visionem beatificam: ergo etc. Maior constat a paritate rationis: Minor vero probatur: qui cognoscit visionem, qua obiectum videtur intuitive, etiam intuitive illud obiectum cognoscit: sed per scientiam infusam Christus non potuit intuitive cognoscere Deum: ergo nec visionem, qua videtur Deus.

Nego minorem, necnon et minorem illius probationis: falsum enim est, quod qui videt medium, quo percipitur obiectum, etiam illud obiectum percipiat: nam medium illud, quo percipitur obiectum, non est ratio cognoscendi illud obiectum cuilibet intellectui: sed tantum illi, in quo est formaliter secundum entitatem propriam; quare, que- madmodum Raphael, v. g. videns speciem aliquam repraesentativam essentiae divinae existentem in intellectu Gabrielis, non propterea videt essentiam divinam, quia eiusmodi species non est ratio repraesentativa essentiae divinae in intellectu Raphaelis, quippe in eo non est nisi obiective, et non formaliter; ita intellectus animae Christi videns vi- siones beatificas in aliis intellectibus existentes, et natura sua ad Deum terminatas, non sequitur tamen Deum vidisse, saltem intuitive, sed ad summum abstractive; quia visio beatifica non terminatur imme- diate ad Deum clare visum, nisi prout est in intellectu formaliter vi- dente per ipsam: intellectus autem animae Christi non videt formaliter per visiones aliorum: ergo quantumeunque cognoscat illas per spe- cies, non sequitur tamen cognoscere Deum per ipsam, saltem intuitive.

Conclusio quarta. — ANIMA CHRISTI PER SCIENTIAM INFU- SAM COGNOVIT COGITATIONES CORDIUM, NECNON ET FUTURA, ETIAM CONTINGENTIA. Haec Conclusio communior est pariter apud Theologos: maxime vero quantum ad primam partem, quae

Probatur auctoritatibus Scripturae sacrae, quibus constat Christum Dominum novisse interiores hominum affectus, et cordium cogitatio- nes. Sic Matth. 9. Cum vidisset Iesus cogitationes eorum, dixit: ut quid cogitatis mala in cordibus vestris? Et c. 12. Iesus autem sciens cogi- tationes eorum, etc. nihilque frequentius apud sacros Evangelistas, quam quod adorandus ille Salvator noverit omnia humani cordis ar- cana. Hinc S. Ioannes c. 2. ubi dixit, quod cum Christus esset Iero- solymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine eius videntes signa, quae faciebat, statim subdit: Ipse autem Iesus non credebat semetipsum eis, eo quod ipse nosset omnes, et quia opus ei non erat, ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat, quid esset in homine.

Favet etiam ratio; siquidem illa arcanorum cordis notitia maxime decebat Christi Domini ministerium. Primo namque erat Iudex non solum hominis exterioris, sed maxime interioris: at iudex requissimus nosse debet ea omnia, de quibus est dicturus sententiam. Similiter erat Doctor et magister hominibus destinatus: subinde nosse debuit tum ea quae spectant ad actus interiores in ordine ad vitam aeternam, sicut et ea quae spectant ad actus exteriores, ut provideret de mediis et remediis ad illum finem conducentibus. Denique, supremum habebat dominium in omnes hominis actiones; influere enim debebat in animas hominum tamquam caput in membra: dominus autem nosse debet ea omnia et singula quae subsunt eius dominio: igitur Christus quatenus Iudex, Doctor, et Dominus debuit nosse cordium cogitationes.

Secunda pars etiam constat: Siquidem Christus Dominus plura novit futura, ut constat ex omnibus illius vaticiniis. Sic Matth. 26. in nocte passionis dixit Petro: Antequam gallus cantet, ter me negabis. Et Lucae 19. Videns civitatem flevit super illam dicens: *quia si cogno- risses et tu, et quidem in hac die tua, quae ad pacem tibi, nunc autem abscondita sunt ab oculis tuis: quia venient dies in te, et circumdabunt te inimici tui vallo, et circumdabunt te, et coangustabunt te undique, et ad terram prosternent te, et filios tuos, qui in te sunt, et non relinquent in te lapidem super lapidem, eo quod non cognoveris tempus vi- sitationis tuae. Ad haec, est eadem ratio, ac nunc insinuata, quia vide- licet est futurus Iudex omnium. Adde quod ista pertinebant ad perfectionem prudentiae eius; nam vir prudens non debet tantum praesentia intueri, sed et praeteritorum reminisci, et futura praevidere, et quanto eminet prudentia, tanto perfectius, et eo plura praeterita et futura debet cognoscere.

Tertia pars etiam apparet, nempe, quod cum Christus cognoverit futura contingentia, ut contingentia sunt, seu quatenus pendent a libera hominum voluntate, non solum quae revera erant extitura, sed etiam, quae conditionate essent ventura, si talis conditio poneretur. Patet, inquam, de futuris contingentibus revera extituris in aliqua temporis differentia; nam Matth. cap. 26. Petro pronuntiavit: Antequam gallus cantet, ter me negabis: illa autem trina negatio erat futurum contingens omnino libere pendens a libertate Petri; quod tamen evenit: ergo eiusmodi futura contingentia novit Christus.

Quod autem etiam noverit futura conditionate contingentia, similiter patet ex illo celebri rationicio, quo habitatorum Bethsaidae, et Corozaim cor imprimens, et obduratum animum increpans, ait Lucae 10. Vae tibi, Corozaim, vae tibi, Bethsaida: quia si in Tyro, et Sydone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in vobis, olim in cilicio, et cinere sedentes poeniterent. Quibus verbis conditionate futuram Tyrorum ac Sydoniorum poenitentiam exprimit: igitur illam noverat.

Confirmatur: nam anima Christi per scientiam infusam cognoscit ea, quae maxime spectant ad suum statum, et mi- nisterium: sed aliqua ex futuris conditionate libere contingentibus possunt spectare ad statum, et ministerium Christi Domini; praedicta Tyriorum et Sidoniorum conversio spectabat ad confirma- tionem praedicationis sui Evangelii, et ad convincendam singularem duritiem et obstinationem eorum, quibus annuntiabat Evangelium: igitur valde conveniens fuit, quod anima Christi Domini haberet co- gnitionem horum futurorum conditionatorum.

Obiicies 1. Cognitio cogitationum et affectuum cordis est soli Deo propria, ipsique ut divinitatis indicium tribuitur: Sic 1. Reg. cap. 16. Homo videt, quae patent. Deus autem intuetur cor. Et Ieremiae 17 Pravum est cor hominis, et inscrutabile, et quis cognoscet illud? Ego Dominus scrutans corda. Unde SS. Patres Christi Domini Divinitatem maxime probarunt ex eo, quod secretissimas omnium cogitationes cognoverit et revelaverit. Sic S. Ambrosius, lib. 5. in Lucam ad illa verba Evangelii, Et autem vidit cogitationes eorum. Sic pariter S. Hie- ronymus exponens cap. 9. S. Matth. Idem dicendum de futuris: eorum enim cognitio, et revelatio solum Deum spectat, iuxta illud Isaiae 41. Nuntiate ea, quae ventura sunt in futurum, et sciemus quia Dii estis vos: unde Tertullianus in Apologetico cap. 20. praeclare ait: Idoneum opinor testimonium divinitatis, veritas divinationis: at scientia infusa non convenit Christo ut Deo, sed ut homini: ergo nec cogita- tiones cordium, nec futura contingentia cognovit per illam scientiam infusam; sed vel per scientiam increatam quatenus Deus, et Verbum, vel ad summum per scientiam beatam, qua videbat quasdam creaturas relucentes, et sibi representatas in essentia divina: igitur per scien- tiam infusam ista non cognovit.

Respondeo distinguendo maiorem: est soli Deo propria, quatenus ei soli naturaliter convenit habere co- gnitionem liberarum cogitationum, et rerum futurarum, concedo: qua- tenus ex singulari ipsius beneficio non posset etiam alteri intellectui creato communicari, prout exigit illius dignitas et conditio, ad quam per ipsum sublimatur, nego. Fateor itaque, quod illa quidem cognitio sit soli Deo propria per modum cognitionis naturaliter debitae, nihi- lominus ex privilegio potuit Christo conferri propter dignitatem et ministerium ad quod destinabatur, maxime vero ratione unionis hy- postaticae, propter quam longe praestantiori modo ista cognitio ei tribue- batur, quam cuilibet fuerit unquam concessa aut concedenda. Unde SS. Patres ex illa cognitione merito inferebant ipsius Christi Domini Divinitatem, quia nullus unquam homo purus tanta perspicacia, tan- taque certitudine penetravit et reseravit humani cordis abscondita, futurosque rerum eventus, ac ipsemet Christus Dominus; non tamen negarunt SS. Patres aliquam earum cogitationum, aut rerum futurarum cognitionem minus perfectam posse tribui alicui purae creaturae, hoc enim testatur S. Ambrosius lib. 2. in Lucam ex testimonio S. Pauli

1. ad Cor. 14. quo demonstrat aliquos homines ex speciali virtute sibi a Deo communicata cognoscere secretas cogitationes cordium. Quod etiam firmatur multis Sanctorum exemplis, qui ipsa cognitione et re- velatione donati sunt.

Obiicies 2. Christus cognoscit cogitationes cordium et futura con- tingentia per scientiam beatificam: ergo superfluum est admittere etiam in eo scientiam infusam per quam ista detegat.

Nego consequentiam: iuvat enim rem pluribus mediis et modis nosse, quando illa cognitionis multiplicitas non officit praestantiori cognitioni: at scientia infusa non officit scientiae beatificae, nec statui hypostatico Christi, imo maxime conducit ad illustrandam ipsius animam: igitur licet Christus secreta cordium et futura contingentia noverit per scientiam beatificam, non otiose nec inutiliter etiam ipsa novit per scientiam infusam.

Instabis: Christo non est attribuenda perfectio, nisi illa intellectui creato censeri possit debita secundum ordinem naturae vel gratiae: sed cognitio secretorum cordis, ac futurorum contingentium, non est de- bita intellectui creato secundum alterutrum ordinem: ergo non est asserenda in anima Christi.

Respondeo primo, negari posse maio- rem, cum enim Christus ratione unionis hypostaticae sublimatus fuerit ad ordinem longe praestantiorem, quam sit ordo naturae, et gratiae, ideoque etiam praecellentiori dignitate ac notitia fuit donandus. Re- spondeo secundo distinguendo minorem: cognitio secretorum cordis et futurorum non est debita communi ordini gratiae, concedo: extraor- dinario ac praecellentissimo gratiae ordini ac statui, nego: sicut enim Christus ratione plenitudinis gratiae, quam obtinet, longe est Deo ac- ceptabilior, quam caeteri quique iusti, inde mirum videri non debet, si etiam longe praestantiori Dei beneficio cumuletur, et perspicaciori rerum notitia donetur.

Obiicies 3. Futura contingentia non possunt cognosci ab intellectu Christi, nisi vel in sua causa; vel in testimonio Dei dicentis et reve- lantis ea, sicut revelavit Prophetis; vel in decreto divinae voluntatis determinantis eorum futuritionem, quo pacto Beati, et ipse Deus fu- tura contingentia cognoscunt; vel denique in seipsis immediate, nempe si cognitio animae Christi terminaretur immediate ad ipsa futura secundum se, et non mediante aliquo obiecto prius cognito: sed neutro ex his quatuor modis potuit illa futura contingentia nosse. Non quidem in sua causa, quia causa productiva illorum effectuum contingentium est omnino indifferens ex se ad illos producendos vel non producendos: ex principio autem indifferenti non potest aliquid certo et determinate cognosci: tum quia futura contingentia, ut sunt in causis, non habent veritatem determinatam, sicut nec entitatem, quia causae contingentes non sunt magis determinatae ad illos effectus, quam ad oppositos: igitur non possunt esse magis rationes cognoscendi effectum aliquem, quam illius oppositum. Non etiam secundum, quia quod cognoscitur per testimonium Dei dicentis aut revelantis, tantum cognoscitur per medium extrinsecum: cognitio autem per medium extrinsecum non est scientifica: siquidem cognitio scientifica infertur per medium intrinsecum, et evidenter notum cognoscenti. Hinc omnis cognitio, quae habetur per revelationem, vel ad fidem, vel ad prophetiam pertinet, non autem ad scientiam. Non etiam tertium, quia obiecta debent aliter cognosci per scientiam infusam, quam per beatam: sed per beatam cognoscuntur in decreto Dei, vel saltem in divina essentia, quatenus habet vim infinitam quaelibet obiecta repraesentandi. Non denique quartum, quia futura contingentia non sunt repraesentabilia in seipsis per aliquam speciem creatam, quod enim non habet esse determinatum, non est repraesentabile per propriam aliquam speciem; siquidem repraesentatio speciei, cum sit naturalis, non potest certo determinare illud, quod est indifferens ad essendum vel non essendum. Futurum contingens, v. g. trina negatio Petri, non habebat determinatum esse, sed erat omnino indifferens ad essendum, vel non essendum: igitur per aliquam speciem non poterat certo repraesentari.

Nego minorem: nam revera futura contingentia cognita sunt in seipsis per speciem repraesentativam illorum, ut docere videtur Doctor in 3. dist. 14. quaest. 3. n. 4. ubi de Christo loquens ait: Potest dici, quod haec anima noverit habitualiter, et abstractive aliqua singularia per proprias species infusas, et aliqua non noverit habitualiter. Quibus concedit Christi intellectui habuisse cognitionem quorumdam singularium contingentium: ibi namque non loquitur de singularibus necessariis, sed contingentibus, siquidem subdit: Potest tamen cognoscere illa habitualiter, si illa fiant in existentia reali: ergo non loquitur de singularibus possibilibus aut existentibus necessariis, sed etiam de contingentibus: quod utique confirmatur, quia per scientiam infusam, anima Christi cognoscit per proprias species ea omnia, quae per proprias species sunt in seipsis repraesentabilia, sed futura contingentia sunt repraesentabilia per suas proprias species: igitur, etc. Maior constat. Minor probatur: quodlibet ens sub ratione, qua ens est, est intelligibile: sed futuritio, et contingentia sunt revera aliquid, et consequenter ens, ac subinde sunt intelligibilia. Deinde, ens ut futurum et ut praeteritum est intelligibile, ergo etiam ut futurum contingens. Antecedens per se patet. Consequentia probatur; sicut enim futuritio est relatio temporis futuri ad praesens, et sicut praeteritio est relatio temporis praeteriti ad praesens, ita contingentia est relatio effectus ad causam, prout in actu primo indifferentem; igitur tam futuritio, quam contingentia sunt entia cognoscibilia. Nec refert, quod illa non habeant esse determinatum, quatenus considerantur secundum se, et ut spectantur in sua causa, quae prout consideratur in actu primo, indifferens est ad effectum contigenter ponendum vel non ponendum: sufficit enim, quod illa habeant aliquod esse determinatum in decreto Dei, non pro tempore, quo dicitur futurum contingenter, sed pro tempore, quo Deus libere decrevit, ut illud futurum contingens existat: ex hac enim determinatione supposita divinae voluntatis, futurum illud dicitur habere aliquod determinatum esse: quod ut sic per speciem creatam supernaturaliter a Deo infusam repraesentari potest, et certe cognitioni subesse, et consequenter per aliquam scientiam supernaturalem possunt cognosci.

Dices. Doctor Subtilis ibidem n. 6. absolute negat, quod futurum contingens possit cognosci: Si dicatur, inquit, quod potuit hanc habere per species infusas, hoc falsum est: igitur nostra sententia ipsi adversatur.

Nego consequentiam; ibi enim non loquitur de cognitione abstractiva, de qua agimus, sed de intuitiva, quam affirmat non posse haberi per speciem: Tum quia, inquit, species infusa repraesentat obiectum ut abstrahit ab actu et existentia, quia eodem modo repraesentat obiectum, sive existat sive non existat, et per consequens non est ratio cognoscendi ut existens: tum quia veritates cognoscibiles cognitive intuitive de existentibus, ut existentia sunt, scilicet veritates contingentes, non possunt cognosci per species quascumque innatas: quia ex cognitione terminorum, non potest cognosci veritas complexorum contingentium de illis terminis, etc. Ex quibus sic ratiocinari licet: censet Doctor, quod species infusae eodem modo repraesentant obiectum, sive existat, sive non existat, ex eius mente: ergo ex illa habemus, quod etiam si futurum contingens non existat, potest per species per se infusas cognosci; non solum ipsa substantia futuri, sed etiam futuritio et contingentia ipsius, et consequenter non solum specificative, sed etiam reduplicative.

ADVERTE TAMEN, Doctorem Subtilem in 2. dist. 3. qu. 11. merito contra S. Thomam docere, quod Angelus non possit cognoscere futurum contingens per species universales, imo nec per species simpliciter et solitarie, quia species deserviunt dumtaxat ad simplicem extremorum apprehensionem, non vero ad iudicium ferendum. Quapropter ad hoc, ut intellectus animae Christi ferre potuerit iudicium de hac propositione qua Petrum alloquens dixit: Ter me negabis, praeter species repraesentantes Petrum, et negationem, necessarium fuit aliquod medium coniungens haec extrema; illud autem fuit revelatio quaedam, et manifestatio per lumen aliquod.

Quaeres prima: an illa scientia infusa Christi fuerit actualis, vel habitualis?

Respondeo, communem esse Theologorum sententiam illam esse habitualem, ac iugiter in eius intellectu perseverantem per modum qualitatis concurrentis cum eodem intellectu ad cognitionem actualem. Cuius ratio est: illa scientia est habitualis, per quam sciens est tantum in actu primo, et utitur tali scientia pro libito ad actum eliciendum: sed anima Christi per scientiam infusam quandoque tantum erat in actu primo, et ea pro libito utebatur: igitur erat habitualis. Huiusmodi admittitur ab omnibus. Probatur minor: in hoc praeter caeteras differentias discrepat scientia infusa a scientia beata, quod haec semper sit actu; non enim intellectus beati potest suspendere, vel interrumpere suum actum visionis beatificae, sicut nec voluntas suspendere actum amoris: potest vero intellectus Christi suspendere, et cessare ab actu cognitionis per scientiam infusam; cum enim status animae Christi, et modus eius intelligendi extra visionem beatificam sit ut operetur modo humano, id est voluntario et libero, oportuit, ut intellectus animae Christi per scientiam infusam interdum esset in actu secundo, interdum vero dumtaxat in actu primo; nam cum haec scientia per se infusa sit solummodo ordinata ad perficiendum intellectum Christi, quatenus erat viator, oportuit, quod eius usum liberum haberet, sicut et nos habemus usum scientiarum, quas nostro labore comparamus; nec enim habuit intellectus Christi principium aliquod, quo necessitaretur ad semper exercendum actum alicuius scientiae.

Dices. Praestantius est semper esse in actu secundo, quam in actu primo: ergo cum scientia infusa Christi fuerit in statu perfectissimo, debuit semper esse in actu secundo. Probatur antecedens: primus actus ordinatur ad secundum tamquam minus perfectus ad perfectiorem; siquidem facultas completur et perficitur per actum secundum.

Distinguo antecedens. Id perfectius est secundum omnem statum, nego; secundum statum comprehensoris, concedo: perfectio enim debet esse proportionata statui, cuius est: status autem viatoris non exigit semper esse in actu secundo, sicut status comprehensoris, quia viator pro libito debet uti suis facultatibus et habitibus; unde non modica in eo perfectio, quod sit liberrimus in suis actionibus eliciendis, et consequenter quod pro libito utatur suis habitibus.

Quaeres secundo: an unico vel pluribus repetitis actibus anima Christi cognoverit omnia obiecta per scientiam infusam?

Respondeo, actus fuisse multiplices secundum diversitatem obiectorum: tum quia ubi sunt multae species intelligibiles repraesentantes obiecta specie distincta, intellectus non potest unico actu mediantibus illis speciebus diversis illa obiecta specie distincta percipere; actus enim non solum a potentia, sed etiam ab obiecto pendet: at diversorum specie obiectorum erant diversae species; siquidem per speciem alicuius obiecti non potest repraesentari aliud obiectum specie distinctum, nec enim per speciem albedinis repraesentari potest nigredo: ergo non per unicum, sed per plures actus anima Christi debuit illa obiecta cognoscere.

Deinde, actus huius scientiae debet esse minus perfectus etiam secundum intensionem, quam sit actus visionis beatificae; quippe cum sit ordinis inferioris: atqui actus visionis beatificae id habet proprium, ut unicus sit commensuratus et adaequatus omnibus subiectis, quae videntur a Beato: igitur actus scientiae infusae non debuit esse unicus.

Denique, unitas aut multiplicitas actus petitur, vel ab unitate obiecti, vel medii, in quibus obiecta alia continentur et relucent. Hinc actus beatificus est unicus: quia omnia obiecta, quae percipiuntur a Beatis, adunantur et relucent in essentia divina illa repraesentante: sed nullum est medium, in quo omnia obiecta percipienda per scientiam infusam adunentur et reluceant; si enim aliquod esset tale medium, maxime aliqua species intelligibilis, quae tantae esset perfeetionis et virtutis, ut omnia prorsus obiecta simul repraesentaret, et intellectum Christi promptum et expeditum redderet ad illa cognoscenda: sed ita non est, species enim sunt similitudines obiectorum; unde cum obiecta sint specie distincta, imo et genere, unica species non potest simul omnia obiecta illa referre, et earum similitudinem exprimere: hinc, ut probatum est agendo de notitia Angelorum, non dantur species universales et genericae, quae referant obiecta inferiorum specie distinctorum: ergo multo minus dari potest unica species, quae tot, ac tam varia, etiam genere diversa, obiecta distincte et clare repraesentet.

Quaeres tertio: utrum illa scientia fuerit discursiva?

Respondeo affirmative, quippe secundum doctrinam Doctoris, ad praecisam rationem formalem discursus tantum requiritur, ut duae sint propositiones, quarum una inferatur per aliam: nec enim necesse est, ut ignotum inferatur ex notiori, ut alias probavimus: atqui anima Christi utendo hac scientia potuit habere duas cognitiones actuales, quarum prior esset causa posterioris; nam cum species concurrentes ad illam scientiam subiicerentur eius libertati, et repraesentarent res ad eius nutum, potuit efficere, ut species naturae alicuius primo repraesentaret ipsam naturam, quatenus eam naturam actu cognosceret; deinde ut species proprietatis illius naturae ipsam naturam repraesentaret actu cognoscendam, et sic ex cognita essentia potuit colligere existentiam actualem proprietatis. Insuper, anima Christi erat rationalis, et subinde ratiocinativa, sicut et nostra: ergo revera uti potuit habitu scientifico sibi infuso ad ratiocinandum et discurrendum, sicut et nos iisdem uti possumus. Consequentia patet: anima enim potest uti pro libito cognitione sibi inexistente, maxime quando illa ordinatur ad perficiendam et complendam illius activitatem: at scientia infusa datur anima Christi ad complendam activam eius potentialitatem: igitur ea uti potuit modo sibi connaturali: sed connaturalis modus intelligendi animae rationalis est per discursum: igitur anima Christi per scientiam infusam potuit ratiocinari.

Quaeres quarto: utrum scientia infusa animae Christi fuerit praestantior et perfectior scientia Angelorum?

Videtur affirmare Doctor d. 14. q. 3. ubi supponens intellectum angelicum distingui specie ab intellectu humano, et intellectum Angeli esse praestantioris activitatis quam sit humanus; concedit equidem intellectum Christi non potuisse praestantiorem cognitionem elicere, quam posset angelicus cum aequali scientia infusa, quia cum intellectus angelicus sit maioris activitatis, quam humanus, etiam cum aequali lumine poterit perfectius res percipere, nisi aliunde Deus suppleat minorem activitatem intellectus humani per abundantius lumen, et per plures species infusas: cum autem Christus sit caput Angelorum, et per unionem hypostaticam habuerit modum essendi longe praestantiorem, quam Angeli, etiam debuit habere longe praestantiorem modum operandi; subindeque conveniens fuit, ut Deus suppleret minorem activitatem illius intellectus per species abundantiores et magis perfectas.