Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Hic non esse sermonem de iustificatione et sanctificatione a statu contrario, qua quis transit a statu peccati ad statum adoptionis filiorum Dei; cum enim Christus Dominus nusquam peccaverit, ita nec sanctificari potuit huiusmodi sanctificatione, quae fiat per transitum a statu peccati ad statum gratiae: sed dumtaxat hic loquimur de iustificatione et sanctificatione a statu privativo, qua quis transire potest a statu purorum naturalium ad statum gratiae; qua utique sanctificatione absque dubio Christus sanctificatus est: licet enim de facto nusquam sine gratia extiterit, tamen certum est, quod eius naturalia, prioritate saltem naturae, praesupponi debuerint ad gratiam sanctificantem. Sed difficultas est per quid formaliter Christus dicatur sanctificatus, et iustus. — Sciendum insuper, quod ad iustificationem tria desiderantur: Primum, quod per illam iustificationem et sanctificationem homo reddatur Deo gratus, et fiat obiectum dilectionis divinae, et ea ratione ordinetur ad vitam aeternam et beatitudinem supernaturalem. Secundum, quod per illam fiat sanctus et impollutus, non habens ullam peccati maculam. Tertium denique, quod dicatur iustus, hoc est, ius tenens ad vitam aeternam, et iuste se habeat in ordine ad Deum, seipsum, et proximum. Certum est autem, quod haec tria fuerint in Christo Domino. Primo namque fuit a Deo dilectus; nam Pater aeternus Matth. 3. testatur: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. Item fuit omni sanctitate praeditus, ut testatur Angelus Virginem alloquens Lucae 1. Quod enim nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. Quapropter praenunciatur a Daniele ut Sanctus Sanctorum. Tertio denique fuit iustus, hoc namque titulo promittitur a Prophetis, et eius adventus postulatur a sanctissimis viris. Sic Isaiae 45. Nubes pluant Iustum, etc. Sed controvertitur apud Theologos per quid haec tria Christo conveniant, an videlicet per aliquod donum creatum gratuitum ipsius animae infusum; an vero per ipsam gratiam unionis; ita quod sicut Christus erat subsistens formaliter per subsistentiam Verbi, sic etiam sanctificatus fuerit formaliter per ipsius Verbi sanctitatem.

NOTANDUM 2. Sanctitatem a S. Dionysio, libro De Divinis nominibus, cap. 12. sic definiri: Sanctitas est ab omni scelere libera, perfectaque, ac omni ex parte incontaminata puritas. Quae utique definitio convenit triplici sanctitati, quam in divinis distinguunt Theologi. Est enim in Deo sanctitas essentialis, quae est propria ipsi divinae essentiae, quatenus haec distinguitur formaliter a suis attributis: quae etiam dicitur radicalis, quia essentia divina, cui competit, est radix attributorum, et eorum omnium, quae illis conveniunt. Secunda potest appellari sanctitas moralis, seu formalis, quae nihil aliud est, quam ipsamet divinae voluntatis rectitudo in Deo tam in amando, quam in operando libere ad extra. Nam conformatio affectus cum lege aeterna est vera sanctitas; hinc est, quod omnia Dei opera dicuntur sancta et iusta. Dicitur autem sanctitas moralis, quia convenit actibus voluntatis divinae, qui respectu obiectorum ad extra sunt plane liberi. Tertia tandem potest appellari transcendentalis, qua quidquid ex propria sua ratione est divinum formaliter, etiam sanctum est; nam quidquid divinum est maxime est purum, omnimode incontaminatum, et immune ab omni scelere et inquinamento. Appellatur autem transcendentalis, sicut enim res, seu entitas, est aliquid transcendens, conveniens omnibus, quae sunt in Deo, nihil enim in Deo est, quod non sit realiter aliquid divinum, et subinde quod non sit aliqua divina entitas, vel essentialis, vel attributalis, vel personalis: ita sanctitas illa, quae eiusmodi entitati divinae imbibitur, dicitur transcendentalis. Hinc est, quod cum personalitates divinae secundum se sint aliquid, et entitates reales, quatenus condistinguuntur ab essentia divina, et attributis, hanc transcendentalem sanctitatem sibi vindicant, et ideo haec alio nomine recte potest appellari personalis, ad distinctionem sanctitatis essentialis et moralis.

NOTANDUM 3. In Verbo Incarnato haec tria posse distingui: Primum est Divinitas, seu divina essentia. Secundum est propria subsistentia, seu ipsa Verbi personalitas, ut condistincta formaliter ab ipsa essentia divina. Tertium est unio personalis ipsius Verbi cum humanitate. — Hinc controversia est apud Theologos per quid horum Christi Domini humanitas revera sanctificetur sanctitate substantiali. Quidam enim Thomistae cum Vazquez, disp. 41. volunt illam sanctitatem esse repetendam praecise ab ipsa Divinitate. Nonnulli cum Suarez, d. 18. sect. 1. contendunt illam oriri ab ipso modo unionis, quem ipse Suarez putat esse aliquid substantiale. Plurimi e nostris docent illam sanctitatem personalem fieri formaliter per ipsammet personalitatem Verbi unitam humanitati. Nos vero extremas inter has sententias medio tutissimi ibimus, docentes sanctitatem substantialem Christi, neque ex sola unione, neque ex Divinitate, aut personalitate Verbi seorsim, sed coniunctim esse mutuandam. At quoniam nonnulli Theologi cum Paludano in 3. d. 3. q. 2. non aliam sanctitatem in Christo agnoscunt, quam quae a gratia habituali petitur; et idcirco volunt gratiam illam sanctificantem, qua nos formaliter iustificamur, fuisse absolute necessariam animae Christi, ut esset sancta et grata Deo; prius resolvendum est, an anima Christi Domini, seclusa omni alia gratia, tam actuali, quam habituali, fuerit vi unionis hypostaticae singulariter sancta, grata, et accepta Deo, sanctitate, et gratitudine substantiali, seu personali.

Conclusio prima. — Anima Christi Domini, seclusa omni gratia, tam actuali, quam habituali, revera erat sancta, Deo grata, et accepta in ordine ad beatitudinem per sanctitatem personalem, ac substantialem. Haec est communior et tutior.

Probatur 1. Auctoritate Concilii Francofordiensis in epistola ad Episcopos Hispaniae, ubi sic ait: Christus natura unctus, non per gratiam, quia in illo fuit plene Divinitas. Et S. Cyrillus 1. 4. in Ioan. cap. 29. dicit, Christum unctum esse, non sicut alios Sanctos, et Reges; sed quia Verbum caro factum est. Similiter S. Nazianzenus Oratione 4. De Theologia: Christus igitur, inquit, propter humanitatem, ea enim humanitas unita est, non actu, et operatione, ut in aliis, qui Christi nuncupantur, sed totius Unctoris praesentia. S. Athanasius, oratione contra Arianos, ubi introducit Verbum ita loquens: Ego sum Chrisma, sicut unctio, Christus autem, sive unctus, est homo, qui a me assumptus est. S. Dionysius Alexandrinus, in Epistola contra Paulum Samosatenum, ubi dicit Christum Ioanni antecellere, Quia in Ioanne erat quidem opus, labor iustitiae: in Iesu vero natura; ita quod, ut explicatur Turian. Scholio 1. et 2. Christus esset Sanctus, Iustus, et Unctus, non labore et exercitatione virtutis ex gratia, sed ipsa Deitate, qua non poterat non esse bonus.

Probatur insuper ratione: Unumquodque ens substantiale intellectuale ex vi huius est sanctum et gratum Deo, ex vi cuius praecise sumptum habet ius ad vitam aeternam: sed Christus est ens substantiale intellectuale, et habet ius ad vitam aeternam ex vi unionis hypostaticae praecise sumptae: ergo ex vi talis unionis praecise Christus est sanctus, et gratus Deo: sed haec sanctitas est substantialis ac personalis: igitur eam Christus sibi vindicat. Maior constat a simili: non enim alia ratione quis dicitur sanctus per gratiam habitualem, ut diximus in 2. Notabili, quam quia est Deo gratus, et ius habet ad vitam aeternam. Probatur minor: Christus ex vi istius habet ius ad vitam aeternam, et est Deo gratus, ex quo habet, quod sit Filius Dei naturalis: sed id habet ex unione hypostatica: igitur ex illa habet, quod sit Deo gratus, et sibi ius vindicet ad vitam aeternam. Maior est S. Pauli Ad Galat. 4. dicentis: Quod si Filii, et haeredes: haeredes quidem Dei; ubi fundat ius ad possessionem Dei in ratione filiationis. Minor etiam constat ex dictis, ubi probavimus Christum esse Filium Dei naturalem. — Deinde, illud est substantialiter et intrinsece sanctum, quod intrinsece et substantialiter constituitur ac completur per aliquid divinum: sed Christus, ut subsistens subsistentia Verbi, constituitur, fit, et completur per illius suppositum, quod divinum est: ergo ut sic est substantialiter et intrinsece sanctus. Minor est de fide, et fusius in praecedentibus a nobis est probatum. Maior etiam vera apparet; omne enim divinum sanctum est; quippe divina sanctitas non solum in ipsam divinam essentiam, sed etiam in id omne, quod in Deo est, delibatur et effluit: ergo cum omne constitutivum suam rationem formalem conferat constituto, consequens est, quod suppositum Verbi sit substantialiter sanctum, et illam sanctitatem tribuat suo constituto.

Dices: Si Christus sit substantialiter, et intrinsece sanctus, praecise ex vi unionis hypostaticae, etiam eadem ratione erit impeccabilis: sed haec sequela militat in doctrinam Doctoris Subtilis, docentis Christi impeccabilitatem non esse repetendam praecise ex vi unionis hypostaticae, sed vel ex gratia sanctificante, vel ex ratione beatitudinis qua fruebatur: igitur etc. — Respondeo, negari posse sequelam maioris: siquidem sola sanctitas formalis, saltem inamissibilis, qualis erat sanctitas Christi, pugnat formaliter cum impeccabilitate; non autem sanctitas substantialis et personalis. Et ratio disparitatis est, quod sanctitas personalis primo et per se respicit entitatem et rei substantiam, ad quam impeccabilitas primo et per se non spectat, quia posse peccare, voluntatis est, non autem naturae. Quod autem entitas personalis respiciat primo entitatem rei, quam sustentat, ex eo colligitur, quod illa sanctitas sit sanctitas Verbi, ut sustentantis et suppositantis, ac proinde ei confertur quod dicitur sustentari ac suppositari; hoc autem proprie convenit entitati, et naturae assumptae: sanctitas vero formalis respicit primo potentiam, nempe voluntatem, ad quam spectat immediate et proxime posse vel non posse peccare; gratia enim, seu charitas, quae est forma, qua sanctificamur, recipitur primo et immediate in voluntate. Itaque ratione huiusmodi sanctitatis personalis, nec Christus erat simpliciter impeccabilis, nec eius actiones praecise erant meritoriae; quia illa sanctitas potest aeque afficere subiectum incapax peccabilitatis aut impeccabilitatis, et actionum meritoriarum; nam si Verbum assumpsisset lignum, aut quamlibet aliam naturam rationis et libertatis expertem, illi tribuisset istam sanctitatem substantialem, ac suppositi; neque tamen illa natura assumpta esset peccabilis aut impeccablebilis, nec ratione illius sanctitatis esset elicitiva actionum meritoriarum: in natura autem intellectuali, qualis est ea, quae a Verbo revera assumpta est, sanctitas personalis tribuit impeccabilitatem, necnon et vim merendi; non quidem de condigno et formaliter, sed de congruo et causaliter; quia nempe sanctitas substantialis per illam unionem impressam erat causa et velut origo omnium gratiarum, quibus Christus formaliter erat sanctus et proxime impeccabilis.

Dices 2: Non est potior ratio, cur Christi suppositum humanitati conferat substantialem ac divinam sanctitatem, quam aeternitatem, immensitatem, et caetera divina attributa: at ista non confert; non enim natura assumpta dicitur aeterna, infinita, et immensa: igitur nec sanctitatem divinam, et substantialem conferre debet. — Distinguo maiorem: non est potior ratio ex parte Verbi, concedo: ex parte naturae assumptae, nego. Non repugnat, inquam, ex parte Verbi, quia ipsam naturam sustentando, ipsi confert id omne, quod requiritur ad eius complementum et ornatum, ad quod ipsa non habet ex se incompatibilitatem et repugnantiam, qualem revera habet ad infinitatem, immensitatem, aeternitatem; quia illa attributa ita sunt peculiaria divinae naturae, ut nullatenus alicui naturae creatae convenire possint; siquidem creata natura cum sit ex se finita et limitata tum in entitate tum in duratione, habet ex se repugnantiam, ut sit infinita, immensa, et aeterna: similem autem repugnantiam non habet, ut dicatur sancta; sicut enim ex se nihil habet repugnans, ut subsistat subsistentia divina, ita pariter nihil habet, quo repugnet ipsi attribui sanctitatem substantialem divinam, quae ipsi supposito divino imbibitur.

Instabis: Humanitas Christi non habet maiorem repugnantiam ad potentiam, et scientiam divinam, quam ad divinam sanctitatem: sicut enim sanctitatis est capax, ita capax est scientiae et potentiae: sed non potest reddi omnipotens, aut sciens proprie per omnipotentiam et scientiam Verbi: ergo nec potest dici sancta a sanctitate Verbi. — Nego maiorem, quia esse sanctum nihil aliud hic intelligitur, quam esse unitum alicui, ratione cuius coniunctionis resultat in unito dignitas, saltem moralis et congruentiae, ob quam dignum censeatur quod diligatur a Deo, sit expers peccati, et ius habeat ad beatitudinem aeternam; quae omnia non praesupponunt aliquam formam intrinsece existentem: at esse omnipotentem et scientem non solum significat aliquid esse coniunctum physice cum aliquo habente scientiam aut omnipotentiam; sed insuper, ut scientia et omnipotentia intrinsece inexistat, sive per identificationem, sive per inhaerentiam: igitur inter utrumque non est paritas.

Obiicies 3. Doctor Subtilis dist. 10. n. 5. expresse dicit: Ista negatio extraneitatis in Christo non est nisi propter gratiam habitualem Christi, quia propter illam solam habet ius in haereditate aeterna; non autem propter solam unionem personalem: ergo non censet Doctor, Christum habere aliquam sanctitatem petendam ab unione personali. — Respondeo 1. Doctorem solum hoc protulisse contra suammet responsionem, et ipsam replicam non solvisse, quia volebat eam alias examinare et solvere; unde ait: responsionem quaere: quapropter sicut conclusio istius replicae non est ex propria Doctoris sententia, ita nec maior unde illa propositio deducitur; absurdum enim esset, quod quoties aliquis contra suam doctrinam obiectionem aliquam proponeret, cuius solutionem differret, toties illa obiectio censeri deberet esse ad eius mentem; siquidem fieri posset, quod in solutionibus, quas promittit, solveret istas propositiones, et eas negaret. Respondeo 2. Quod quamvis gratis admittatur Doctorem approbavisse illam doctrinam, inde tamen non sequitur eum velle, quod Christus ex vi unionis hypostaticae praecise non habeat ius ad vitam aeternam, nec ita sit gratus Deo, ut Deus ipsi negare posset vitam aeternam; sed quod tale ius haberet ratione gratiae habitualis, qua supposita acceptatione divina sibi ius illud vindicaret; non quidem ratione sui, sed ratione illius divinae acceptationis; quae utique foret etiam necessaria, ut sanctitas personalis ius illud ex integro obtineret, ut fusius dicemus in tractatu de Gratia.

Obiicies 4. Si unio hypostatica ratione naturae et personalitatis divinae haberet vim sanctificandi, sequeretur, quod ubicumque adesset talis unio, subiectum sanctificaret, et Deo gratum efficeret, necnon et acceptum ad beatitudinem aeternam: sed hoc est falsum: igitur etc. Maior patet: quod enim ex vi alicuius ponitur, semper necessario admittitur ex positione illius, a quo profluit: igitur si unio personalis Verbi haberet vim sanctificandi necessario, illam sanctitatem conferret omni subiecto cui uniretur. Minor vero probatur; quia simpliciter et absolute loquendo. Verbum poterat assumere naturam aliquam irrationalem: haec autem est omnino incapax sanctitatis et gratitudinis supernaturalis, nam haec soli naturae rationali convenire possunt: igitur etc. — Respondere possem primo distinguendo maiorem: si subiectum illud esset capax sanctitatis, concedo: secus, nego. Quemadmodum enim licet ipsa personalitas divina, quatenus afficit naturam intellectualem, eam personam efficiat; non posset tamen personam efficere naturam irrationalem, si illam assumeret; quia illa natura non est capax talis personalitatis: ita nec illam naturam irrationalem sanctam redderet, propter similem defectum capacitatis. Quod utique confirmatur: tum quia gratia habitualis, qua ex ratione sua alias homines, quas afficit, efficit filios Dei adoptivos; non tamen Christum filium Dei adoptivum constituit; ita similiter gratia unionis potest efficere naturam rationalem assumptam gratam et sanctam, quamvis talem non efficeret naturam irrationalem, si illam assumeret: tum quia unio hypostatica ex natura sua confert aliquam exigentiam ad gratiam habitualem, et beatitudinem: sed non conferret illa natura lapidis, aut equi, si istam assumeret: igitur unio hypostatica potest tribuere effectum formalem uni subiecto capaci illius effectus, quamquam eumdem non tribueret omni alteri subiecto talem capacitatem non habenti. Verum quia mox diximus illam personalem sanctitatem non censeri distinctam ab ipsa Verbi personalitate et subsistentia, ideo Respondeo 2. distinguendo maiorem: redderet naturam assumptam eo modo sanctam, quo capax est sanctitatis, concedo: aliter, nego. Cum autem irrationalis natura non sit capax sanctitatis, quae confert ius ad beatitudinem, ideo, si Verbum eam assumeret, non ei conferret istam sanctitatem; sed tantum substantialem, qua non est alia a subsistentia Verbi.

Conclusio secunda. — SANCTITAS SUBSTANTIALIS CHRISTI DOMINI NON PETITUR IMMEDIATE EX IPSA UNIONE NATURAE HUMANAE CUM VERBO.

Probatur primo: Unio illa non est formaliter et secundum se aliquid substantiale et divinum, sed tantum respectus extrinsecus adveniens, ut probatum est in prima Disputatione: sed relatio secundum se formaliter non potest conferre sanctitatem substantialem: igitur Christi humanitas dici non potest substantialiter sanctificata per ipsam unionem.

Deinde: Modus ille substantialis, in quo Suarez vult consistere formaliter unionem hypostaticam, est aliquid creatum, utpote inexistens ipsi humanitati: sed nihil creatum potest conferre sanctitatem substantialem: tum quia non est sanctitas per essentiam, utpote cum sit aliquid finitum; neque etiam per participationem, quia neque est participatio essentiae divinae, cui maxime convenit praedicatum sanctitatis per essentiam, nec habet necessariam connexionem cum ipsa essentia divina per modum praedicati, aut essentialis, aut attributalis, aut personalis: igitur ab isto substantiali modo non potest repeti illa substantialis sanctitas.

Denique: Ideo illa unio diceretur conferre illam substantialem sanctitatem humanitati Christi, quia nisi uniret bonum increatum, quod est substantialiter et essentialiter sanctum: at ex hac ratione non posset dici, quod illa unio conferat ipsam sanctitatem praecise et immediate: sicut a simili unio gratia habitualis cum anima non confert ipsa per se praecise animae sanctitatem, quae non per illam unionem, sed per gratiam sanctificantem sibi adhaerentem, dicitur revera ac formaliter sanctificari: igitur nec unio humanitatis Christi cum persona Verbi, quae substantialiter facta est, potest esse ratio formalis praecisa, et immediata, unde petenda sit illa substantialis sanctitas.

Obiicies 1. Instas varias auctoritates SS. Patrum, ex quibus colligi Christum, ut hominem, formaliter ex vi ipsius gratiae unionis fuisse absolute et simpliciter sanctum et Deo gratum. Sic SS. Patres explicantes illud Psal. 44. Unxit te Deus tuus oleo laetitiae: et illud Isaiae 61. ac Luc. 4. Spiritus Domini super me, propter quod unxit me, etc. dicunt hanc unctionem, qua Christus homo fuit unctus, et a qua Christus est appellatus, esse ipsam Divinitatem, seu Verbum, per cuius praesentiam humanitas sanctificatur. Ita Nazianzenus in priori Conclusione laudatus, unde ibidem subdit, Christum esse Divinitate delibutum, haec enim humanitatis unctio est. Et S. Cyrillus lib. 3. Thesauri, cap. 3. Ipse, inquit, seipsum unxit, Divinitas enim humanitatis unctio est. Et S. Augustinus lib. 15. De Trinit. cap. 26. tunc ait unctam fuisse incisibili Deo humanam naturam, quando divina est iuncta persona: quapropter in Enchiridio cap. 10. unionem humanitatis ad Verbum summam gratiam appellat: igitur censent SS. Patres Christi sanctitatem esse maxime petendam ab ipsa unione humanitatis cum Verbo. — Distinguo consequens: censent SS. Patres illam sanctitatem esse repetendam ex parte unionis formaliter sumptae, seu quatenus praecise unio est, nego: materialiter sumptae, seu quatenus connotat ipsam personam Verbi, et illa mediante divinam essentiam ipsi humanitati coniunctam, concedo: haec enim Verbi personalitas per se immediate illam sanctificationem confert humanitati per immediatam sui cum illa coniunctionem.

Obiicies 2. Unio hypostatica, qua unio est formaliter, et ut est quid creatum in humanitate, est aliquid excellentius et perfectius gratia habituali: sed gratia habitualis per se immediate sanctificat formaliter subiectum, cui inest: igitur illa unio sanctificat humanitatem, non tantum ut conditio, seu via ad sanctitatem, sed etiam per seipsam immediate, et ut est forma vim sanctificandi obtinens, illam sanctitatem confert. — Distinguo maiorem: est aliquid perfectius secundum se, et praecise, quatenus unio est, nego: siquidem illa unio sic spectata est dumtaxat respectus extrinsecus, qui minorem habet perfectionem, quam ipsa gratia, qua secundum suam entitatem praestantior est, et nobilior omni respectu extrinseco: est quid perfectius ratione personalitatis Verbi, quae dicitur uniri humanitati, concedo: unde illius dignitas non ex sua ratione formali, sed dumtaxat ex parte extremorum est petenda.

Conclusio tertia. — SANCTITAS PERSONALIS, AUT SUBSTANTIALIS NON EST PETENDA PRAECISE A DIVINITATE, NEC A PERSONALITATE VERBI SEORSIM, SED CONIUNCTIM. Haec Conclusio tres habet partes, quae in unicam collineant.

Prima autem constat, quia Christi humanitas non potest praecise sanctificari substantialiter immediate per id quod sibi non censetur immediate coniunctum: sed Divinitas unitur dumtaxat humanitati mediante personalitate; siquidem unio naturae divinae cum humana est dumtaxat hypostatica, et personalis: igitur illa sanctificatio non fit, nisi mediante ipsa personalitate.

Secunda pars etiam constat: Personalitas enim Verbi, ut formaliter a natura divina distincta, non est sanctitas, nec essentialis, nec formalis: ergo ut sic non potest sanctificare Christi humanitatem. Consequentia est aperta. Antecedens probatur: si personalitas Verbi, ut formaliter ab essentia divina distincta, esset sanctitas, vel hoc ei competeret ex peculiari suo conceptu; vel ratione divinae entitatis cum ipsa identificatae: sed neutrum dici potest. Non quidem primum, non enim ulla apparet ratio, cur personalitas Verbi sit potius sanctitas formaliter, quam personalitas Patris, aut Spiritus sancti, vel quodlibet aliud divinum attributum. Nec etiam secundum, cum enim ipsa divina entitas non solum personalitati Verbi, sed etiam aliis personalitatibus, necnon et omnibus divinis attributis identificetur; consequens est, quod si ratione illius identificationis, Verbi personalitas esset formaliter sanctitas, etiam personalitates Patris, et Spiritus sancti, et quodlibet attributum divinum essent formaliter sanctitas; at sic humanitas Christi esset sancta, non solum a personalitate sibi immediate unita, et a natura divina, sed etiam ab intellectu, a divinitate, ab omnipotentia, et aliis attributis et perfectionibus Dei, quod est absurdum. — Confirmatur ex eo, quod relationes divinas personas constituentes, in suo conceptu formali non dicant ullam perfectionem: quia alias (ut docuimus in tractatu de Trinitate) darentur in Deo tres perfectiones relative realiter ab invicem distincta; ex quo ulterius consequens esset, perfectiones divinas inter se comparatas inaequales esse, et cuilibet ex divinis personis aliquam perfectionem deesse, cum una persona non habeat personalitatem alterius: sed si personalitas Verbi ex se formaliter esset sanctitas, sequeretur, quod ipsa haberet peculiarem perfectionem a perfectione Patris distinctam: sequeretur insuper, quod in divinis personis tres essent sanctitates, sicut sunt tres personalitates; quod utique nullus Scotistarum, aut Thomistarum admittet: igitur nec admittere debet personalitatem Verbi esse formaliter sanctitatem.

Probatur denique tertia pars, nempe quod illa sanctitas substantialis petenda sit ab ipsa Divinitate humanitati media personalitate coniuncta. Hoc namque indicant SS. Patres supra laudati, dum aperte docent humanitatem Christi sanctificari per ipsam divinitatem. Sic praecipue aperte loquitur S. Nazianzenus Orat. 2. in Pascha, ubi postquam adduxit figuram agni Paschalis, ita de Christo scribit: Perfectus autem non modo propter humanitatem Divinitate delibutam, idemque effectam, quod id, a quo peruncta est, atque ut multacter loquitur, Divinitatis sociam, vel secundum aliam versionem, simul Deum. Ita ut denotetur hominem fuisse sanctificatum in Christo, non tantum quia fuit Divinitati sociatus, sed maxime, quia fuit simul Deus et homo. Igitur illa sanctificatio maxime a Divinitate, ut hypostatice humanitati coniuncta, petenda est.

Suffragatur etiam ratio; quia ab ipso petenda est Christi substantialis sanctitas, quod ex se formaliter et essentialiter est sanctum et sanctificativum: sed Divinitas, sub conceptu naturae divinae unitae humanitati, est essentialiter et formaliter sancta et sanctificativa: igitur ab ea praecise est petenda Christi substantialis sanctitas. Maior constat. Minor pariter: natura enim divina secundum se est essentialiter sancta, habet etiam sibi formaliter convenientem sanctitatem formalem, quae est attributum ipsi conveniens: igitur cum illa ex se, et in se habeat omnem sanctitatem, vel essentialiter, vel formaliter, consequens est, quod per sui unionem cum humanitate eam sanctificet: ac proinde ab illa est petenda illius humanitatis sanctificatio substantialis. Nec refert, quod Deitas non sit immediate coniuncta humanitati, sed dumtaxat media personalitate: hoc enim non obsistit quominus illa sanctitas personalis unionis sit sanctificativa per se ipsius humanitatis, cui tandem media personalitate coniungitur. Sicut enim albificatio parietis maxime petitur ab albedine sibi coniuncta, licet albedo ipsi non insit, nisi mediante inhaerentia: ita natura divina habet vim principaliorem sanctificandi humanitatem, quamvis requiratur unio ipsius cum personalitate, qua immediate humanitati coniungitur tamquam conditio, sine qua non: sicut requiritur inhaerentia albedinis parieti, ut paries fiat albus. His adde, quod personalitas Verbi non distinguatur realiter, sed tantum formaliter ab essentia divina: unde illa mediatio unionis non obest, quin Divinitas immediate immediatione reali sanctificet humanitatem; quamvis id non praestet immediatione formali.

Dices. Gratia habitualis sanctificat formaliter animam, quia illam quasi deificat, et ad divinae naturae consortium promoveat: sed personalitas Verbi, ut formaliter a natura divina distincta, perfectiori modo humanam naturam deificat, quam gratia habitualis; cum illa deificet substantialiter, haec vero accidentaliter: igitur illa sanctitas substantialis maxime petenda est a personalitate Verbi. — Distinguo maiorem: gratia habitualis sanctificat formaliter animam per quamdam divinae naturae participationem: Siquidem, inquit S. Petrus, magna, et pretiosa nobis Deus dona donarit, per quae efficimur consortes divinae naturae, concedo: sanctificat per communicationem aut imitationem cuiuslibet perfectionis divinae, nego. Similiter distinguo minorem: personalitas Verbi, ut formaliter a natura divina distincta, perfectiori modo deificat, quam gratia habitualis, per imitationem divinae naturae, ut natura est, nego: per applicationem alicuius divini, nempe personalitatis Verbi, concedo. Et nego consequentiam.

Dices 2: Per id praecise sanctificatur Christi humanitas, cui immediatius unitur: sed immediatius unitur subsistentiae Verbi, quam naturae divinae: siquidem huic dumtaxat media personalitate coniungitur: ergo Christi humanitas magis principaliter et immediatius sanctificatur per personalitatem Verbi, quam per naturam. — Distinguo maiorem: si illud cui immediatius unitur sit formaliter sanctitas, aut habeat sanctitatem formaliter, concedo: secus, nego. Unde cum personalitas Verbi ex se formaliter non sit sancta, nec habeat sanctitatem divinam sibi formaliter, sed dumtaxat realiter convenientem, inde est, quod ipsa praecise non habeat vim sanctificandi seorsim a Divinitate, sed tantum coniunctim.

Dices 3: Illud immediate sanctificat humanitatem Christi, quod ipsa sui communicatione sic eam elevat ad esse divinum, ut sit ei positive prima radix fundans in ea ius aliquod beatitudinis supernaturalis obtinenda (sic enim gratia habitualis, quia in nobis, et in Angelis est positive prima radix vitae aeternae obtinenda, nomen vero gloriae illam supponit, nos, et Angelos sanctificat): atqui personalitas Verbi, ut condistincta virtualiter a divina essentia, ita est immediate unita humanitati, ut vi ipsius immediatae unionis sit ei positive prima radix fundans in ea ius aliquod obtinendae beatitudinis supernaturalis: haec enim, ut intra docebitur, fuit ei debita positive ex vi unionis istius: et si per impossibile, personalitas Verbi divini esset distincta realiter ab essentia divina, et nihilominus facta fuisset unio humanitatis ad Verbum divinum, quo altius non potest sublimari, haberet aliquod ius ad vitam aeternam: igitur personalitas Verbi, ut condistincta ab essentia divina, est quasi forma sanctificans immediate et formaliter humanitatem Christi Domini. — Distinguo maiorem: si illud quod naturam elevat ad esse divinum sit ex se, aut essentialiter, aut formaliter sanctum, et conferat ius aliquod proximum ad beatitudinem supernaturalem, concedo: si sit dumtaxat sanctum sanctitate transcendentali, et tantum conferat ius remotum et inchoatum ad illam beatitudinem, nego. Et similiter distincta minore, nego consequentiam. Siquidem suppositum Verbi non habet ex se sanctitatem formalem, sed dumtaxat transcendentalem; neque ex se praecise confert ius ad beatitudinem, sed tantum cum divina natura, quae ipso mediante, unita humanitati, ei tribuit ius completum ad beatitudinem obtinendam.

Instabis. Quidquid ex se divinum est, formaliter sanctum est, et sanctificativum: sed personalitas Verbi ex se, et ut condistincta a Divinitate, est aliquid divinum: igitur etiam ex se formaliter est sancta, et sanctificativa. — Distinguo maiorem: est formaliter sanctum, et sanctificativum, ea sanctitate quam sibi vindicat, concedo: omni alia sanctitati, nego. Minorem etiam distinguo: suppositum Verbi est sanctum sanctitate formali, nego: sanctitate transcendentali, concedo. Igitur potest equidem ex se praecise conferre humanitati sanctitatem transcendentalem, sed haec non est sufficiens, ut habeat ius ad beatitudinem.

Urgebis: Illud est praecise et formaliter sanctum sanctitate formali, quod secundum se adorari potest absoluta adoratione latriae;quia tune adoratur tantum propter suam excellentiam peculiarem, et sanctitatem propriam: at personalitas Verbi divini, ut condistincta formaliter a divina essentia, adorabilis est absoluta adoratione latriae, ut docet Ecclesia, dum in Praefatione Missae de S. Trinitate sic canit: In confessione vere, sempiternaeque Deitatis, et in personis proprietas, et in essentia unitas, et in Maiestate adoratur aequalis: quibus verbis significat adorationem latriae deberi personalitatibus divinis, ut condistinctis ab essentia, sicut debetur deitati, ut condistinctae a personalitatibus. — Distinguo maiorem: quod ut sic adoratur adoratione latriae propter se praecise, et in abstracto, nego: propter se, et propter divinam naturam sibi realiter identificatam, et ut accipitur in concreto, hoc est quatenus connotat non solum personalitatem, sed etiam naturam divinam cum ipsa personalitate constituentem perso- nam divinam, concedo. Et sic distincta minore, nego consequentiam. Nec enim Ecclesia praetatis verbis significat personalitates divinas in abstracto sumptas esse praecise sic adorabiles, sed tantum docet, quod in Deo summe adorando sit unica essentia in tribus Personis subsistens, quae ideo in Maiestate pares sunt, et aequales. Et si contendas Ecclesiam intelligendam esse de personalitatibus, ut in abstracto acceptis, neganda erit maior: non enim necessum est, ut id quod est secundum se adorabile adoratione latriae absolutae, sit formaliter sanctum, et vim habeat conferendi ius ad beatitudinem ex se praecise, et seorsim a quolibet alio, sed ad id sufficit, quod habeat sanctitatem transcendentalen, quae in eo omni, quod divinum est, delibatur.