Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Notandum 1. Ex Doctore in 3. distinct. 1. qu. 4. num. 2. naturam cogitari posse duobus modis a persona creata assumi: scilicet vel effective, vel terminative, seu formaliter. Effective quidem, uniendo videlicet ipsam naturam cum natura creata, cuiusmodi tota Trinitas univit naturam humanam cum Verbo, et illam unionem conservat; terminative autem, nimirum illam unionem et naturae communicationem terminando, quemadmodum Verbum Divinum terminat et sustentat humanam naturam sibi unitam. Certum est autem nullam naturam creatam posse alterutrum praestare propria virtute; tum quia christinitas seu personalitas creata limitatur ac determinatur per propriam naturam; tum quia unio hypostatica unius naturae cum altera, est opus miraculosum; nulla autem creatura propria virtute patrare potest miracula. ideoque nec alienam naturam assumere et terminare. An autem alterutrum, aut utrumque divina et extraordinaria Dei virtute fieri possit, non conveniunt Auctores. Etenim Ochamus in 3. dist. 1. qu. 1. ad 13. et 11. docet personam creatam posse divinitus alienam naturam, non quidem assumere effective, sed terminative: cui subscribant plurimi ex nostris: illi maxime, qui docent personalitatem creatam esse formaliter aliquid positivum. Thomistae vero quamplurimam negativam partem amplectuntur. Doctor vero Subtilis utramque sententiam probabilem existimat, quapropter utriusque solvit fundamenta. Quid autem verius existimemus, ut innotescat apertius

Notandum 2. Seu revocandum ex iis, quae docuimus in Metaphysica, quod persona creata est naturae rationalis incommunicabilis existentia ea qua, et id quod. Qua definitio, ut evidentius pateat, sciendum est, quod duplex est communicabilitas, quantum ad praesens attinet: prima est, qua aliquid communicatur alteri, ut forma, vel ut pars: qualiter anima communicatur corpori, humanitas Petro, et brachium toti integrali. et haec dicitur communicabilitas ut quo, quia quod sic communicatur, est quo aliquid est tale, v. g. corpus animatum, Petrus homo. Secundum est, qua aliquid alteri communicatur per identitatem, puta natura communis suis interioribus: et haec dicitur communicabilitas ut quod, quia quod sic communicatur, est idem realiter cum altero, cui communicatur: sic homo communicatur Petro et Paulo, et essentia divina tribus personis. Negatio primae communicabilitatis tam actualis, quam aptitudinalis, est id quo constituitur persona in ratione personae: hinc anima separata non est persona, quia licet actualiter non communicetur, habet tamen aptitudinem, ut iterum uniatur, et communicetur suo corpori: similiter humanitas Christi non potest dici persona, licet sit actualiter et aptitudinaliter incommunicabilis et incommunicata ut quod, quippe non potest praedicari de multis: tamen est communicabilis et communicata ut quo, tamquam forma totalis supposito et personae Verbi.

Notandum 3. Quod ex istis duabus negationibus posterior oritur ex individuatione naturae specifice, quia ideo persona non est communicabilis ut quod pluribus individuis actualiter et aptitudinaliter, quod per haecceitatem et differentiam individualem determinata et contracta sit ad esse individui: unde etiamsi haec sit personata aliena personalitate, ut contingit in humanitate Christi, tamen secum habet hanc negationem. Altera vero negatio communicabilitatis, nempe ut quo, oritur non ex aliqua entitate positiva individui, vel personae, sed ex defectu actionis agentis extrinseci non unientis ipsam naturam cum aliena persona: ex eo enim quod aliquod agens extrinsecum non causaverit unionem inter naturam individuam cum aliqua personalitate extranea, natura individua remanet sine unione cum personalitate extranea, unde manet in se personata propria personalitate.

Quibus praemissis, duo sunt in praesentiarum determinanda: Primum quidem, an per divinam potentiam persona creata possit effective assumere, et sustentare naturam alienam: secundum vero, an saltem terminative id praestare queat.

Conclusio prima. — PERSONA CREATA NON POTEST EX SE EFFECTIVE ASSUMERE NATURAM ALIENAM, NEC EAM SIBI HYPOSTATICE UNIRE. Ita Doctor loco laudato, eamque sic probat: Natura creata absolute assumi potest effective ad unionem hypostaticam, respectu cuius habet potentiam obedientialem: sed nulla natura habet potentiam obedientialem ad aliquam creaturam: alias illa potentia non diceretur obedientialis, sed naturalis, prout naturalis potentia opponitur obedientiali: ergo nulla persona creata potest effective assumere naturam alienam. Maior patet: cum enim illa assumptio naturae longe excedat, ut dictum est in primo Notabili, et propterea mysterium Incarnationis dicitur miraculorum omnium maximum, et opus dexter Excelsi, evidens est, quod connaturaliter fieri non possit, sed ad id exigat virtutem omnes naturae conatus excedentem. Minor etiam constat, quippe potentia obedientialis in creatura respicit sumam efficientiam a prima causa, cui tanquam omnium efficientiae principio subordinatur et subiicitur. — Deinde, nulla creatura particularis potest evertere, destruere, aut impedire id, quod ex se pertinet ad ordinem universalem termini primae causae immediate subditi: at subsistentia propria alicuius naturae, et illius fluxus, seu emanatio pertinet ad dictum ordinem: ergo nulla creatura potest illum invertere, consequenter impedire, ne illa subsistentia fluat ab ipsa natura individuali, et subinde non poterit illam ad se effective sumere. Denique, suppositum creatum, secundum sententiam probabiliorem, dicit formaliter negationem: sed negatio non potest habere virtutem effectivam, partialem aut totalem, respectu illius positivi: igitur, etc.

Dices 1: Tam persona creata potest unire naturam aliquam alieno supposito, quam potest eamdem unire cum proprio illius supposito: atqui postremum nedum fieri potest, sed et quotidie fit. dum enim pater aliquis producit filium, sicut videtur attingere unionem corporis cum anima, ita etiam videtur unire naturam sui filii cum illius supposito, quia producit illam naturam subsistentem, et suppositatam: ergo posset etiam vel ipse, vel saltem Angelus illam naturam effective unire cum alieno supposito. — Respondeo primo, negando minorem: falsum enim est proprie loquendo, quod qui producit naturam singularem, uniat illam cum proprio supposito: sicut nec proprie illam unit cum suis proprietatibus, quae potius dicuntur ex natura producta fuere, quam ipsi uniri. Respondeo secundo, negando maiorem: tum quia dato quod producens naturam uniat illam cum proprio supposito, tunc non inverteret, imo sequitur ordinem universalem rerum; ad hoc autem, ut illam uniret cum alieno supposito, inverterdus esset rerum praescriptus ordo, quod utique causa secunda praestare nequit: tum quia sicut non potest pater unire corpus filii sui cum anima alia ab ea quae est filio propria, ita dicendum de natura respectu proprii suppositi.

Dices 2: Agens superioris ordinis quod continet perfectionem interioris potest illius virtutem, et effectum supplere: sed persona angelica, v. g. est superioris ordinis respective ad humanam, omnemque hominum perfectionem virtualiter continet: igitur potest humanam personam supplere, eiusque vices praestare, et consequenter potest naturam humanam sibi hypostatice unire. — Negat minorem Doctor num. 1: sicut enim Angelus non continet potentiam visivam, ita ut possit supplere defectum eius, quamvis habeat potentias longe superiores facultati visivae, ita licet in ratione personae formaliter sit praestantior, quam persona humana, non sequitur necessario, quod possit supplere defectum, et praestare vices personae humanae. Adde quod negari possit, quod persona Angelica in ratione personae sit praestantior personalitate humana.

Conclusio secunda. — PROBABILE EST PER EXTRAORDINARIAM DEI POTENTIAM, QUOD PERSONALITAS CREATA POSSIT TERMINARE ALIENAM NATURAM, ET IPSI HYPOSTATICE UNIRI.

Probatur primo ex S. Hieronymo in caput 1. Aggaei: ubi postquam persequitur quorundam opinionem dicentium Malachiam, Aggaeum, et S. Ioann. Bapt. fuisse Angelos in assumptis corporibus, subdit ipse:

Non mirum si haec de Angelis credi: cum propter peccata Dei Filius ipse carnem assumpserit. Idem antea docuerat Tertull. lib. 3. Contra Marcionem cap. 7. Hinc evidenter colligitur assertum in Conclusione esse saltem possibile, etsi forte revera unquam hoc fieri contigerit.

Probatur secundo: Id omne tribui debet divinae potentiae extraordinariae, quod manifestam contradictionem, aut repugnantiam non importet: sed nulla apparet repugnantia, quod personalitas creata ultra propriam naturam, etiam alienam terminet: ergo, etc. Maior constat; infine vero patebit ex solutione omnium rationum, quas pro negativa sententia proferunt Adversarii.

Obiicies primo: Suppositum terminans naturam alienam debet esse omnino independens: sed suppositum creatum quodcumque non est independens: igitur alienam naturam non potest terminare. Minor patet: quidquid enim est creatura, eo ipso est dependens. Maior vero probatur: tum quia haec ipsa ratione probavimus Verbum divinum ideo terminare naturam humanam, quia sit independens in ratione personae: tum quia cum natura sustentetur per suppositum, idque dumtaxat per animam, caeterum per se, ut iam suppositum sit omnino primum, et independens. — Respondet Doctor, non esse ita verum, quod suppositum debeat esse omnino independens, ad hoc ut terminet: licet enim ea sit ratio cur Verbum terminet naturam humanam, tamen fieri posset, quod alia ratione suppositum creatum terminaret dependentiam alterius naturae, si assumeretur a Deo ad id praestandum, sicut quod substantia creata terminat adaequate dependentiam accidentis in ratione subiecti, et tamen non est simpliciter independens: imo ipsa personalitas propria terminat dependentiam naturae propriae: cum tamen illa non sit simpliciter independens.

Obiiciunt 2: Duae naturae creatae non sunt unibiles in eodem supposito, nisi una se habet per modum actus, altera vero per modum potentiae: at in unione hypostatica, de qua nunc loquimur, non daretur talis unio naturarum, quoniam naturae debent remanere impermixtae: naturae autem quae uniuntur ut actus et potentia, non permanent impermixtae, sed ex illis fit tertia entitas, et compositum: igitur non possunt invicem in unico supposito creato convenire. — Respondet Doctor, negando maiorem: nam si propter assignatam rationem duae naturae haberent incompossibilitatem in supposito creato, eamdem haberent in supposito increato: et consequenter essent incompossibiles, quia naturae illae subsistentes per suppositum increatum, ut est revera in Incarnatione, non habent rationem actus et potentiae: ergo si hoc non obstante natura creata terminari possit per personalitatem Verbi, etiam poterit terminari per personalitates creatas: si enim duae naturae, puta divina et humana, subsistere possint per suppositum Verbi, absque eo quod una sit actus, alia vero potentia, quidni idipsum fieret, si duae naturae creatae in eadem personalitate creata subsisterent?

Obiicitur 3: Si duae naturae possent per suppositum, aut personalitatem creatam terminari, Incarnatio Verbi foret mysterium singulare, et sine exemplo, nec per consequens mirabile: at consequens est absurdum: ergo, etc. — Nego maiorem: quamquam enim fortasse non aeque mirabile esset ac nunc est, non minus tamen omni admiratione dignum esset: quid enim mirabilius fingi potest, quam quod, ut ait Apostolus, ille qui est splendor gloriae, et figura substantiae Patris aeterni, ei per omnia coaequalis, semetipsum tamen exinaniverit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus?

Obiicies 4. Si posset subsistentia creata terminare dependentiam naturae humanae, et eam reddere formaliter subsistentem, haberet ex natura sua virtutem id faciendi: sed hoc est falsum: quia inde sequeretur, quod posset naturaliter tantum effectum praestare; quod enim praestare potest ex natura sua intrinsece, id praestat naturaliter: sequeretur etiam quod connaturaliter id praestare exigeret, et concursum omnem ad id faciendum haberet requisitum. — Nego maiorem: si enim esset verum, sequeretur pariter, quod Verbum divinum peteret connaturaliter terminare dependentiam, et unionem hypostaticam naturae humanae, quod est absurdum. Sequeretur etiam quod anima naturaliter postularet recipere habitus supernaturales, et earum inhaesionem terminare, quia ex natura sua intrinseca absque aliquo superaddito potest illos habitus recipere. Ideo quod licet omnis potentia naturalis possit reduci ad actum naturaliter, non tamen id verum est de potentia obedientiali, qualis esset illa, quam haberet suppositum creatum ad terminandam unionem alterius naturae.

Obiicies 5. Subsistentia terminans plures naturas debet esse infinita: sed nulla subsistentia et personalitas creata est infinita: ergo non potest plures naturas terminare. Minor patet: tum quia omne creatum finitum est: tum etiam quia subsistentia creata limitatur ab illa natura cuius est complementum et terminus. Maior vero probatur: subsistentia terminans plures naturas supplet vices subsistentiarum, quae sunt propriae illis naturis: sed non potest illarum vices supplere, nisi contineat eas eminenter, et consequenter nisi sit infinita. Ideo quod, qua ratione posset terminare unam naturam, posset etiam terminare infinitas, si darentur: ergo, etc. — Negat maiorem lector, quippe personalitas Verbi formaliter loquendo non est infinita, sed tantum realiter, et tamen sustentat ac terminat alienam naturam. Et ad probationem respondeo, quod sit manifesta petitio principii, dum dicitur, quod una subsistentia creata non contineat virtualiter perfectionem alterius, quantum requiritur ad complendam naturam, ac reddendam ipsam aptam, ut tam facile suas operationes exerceat, quam si afficeretur propria subsistentia. In confirmationem dico, revera quidem subsistentiam creatam posse terminare infinitas naturas, si darentur, nec tamen propterea censeretur infinita, quia illimitatio extrinseca, et sincategorematica, qualis esset illa quae peteretur ex terminatione naturarum, non importat infinitatem, sed solum illimitatio intrinseca, et categorematica: hinc albedo, quae posset terminare infinitas similitudines, si darentur, non propterea censeretur intrinsece infinita.

Obiicies 6. Una natura creata non potest simul terminari a pluribus personis: ergo neque una persona creata potest simul plures naturas assumere. — Nego paritatem, et ratio disparitatis est aperta: ideo enim una natura creata non potest simul terminari a pluribus personis, quia, ut diximus, quaelibet earum est causa finalis personandi, seu terminandi naturam: at vero una persona creata respectu diversarum naturarum non causat eandem terminationem, sed diversam, quia utique non repugnat: sicut non repugnat, quod una causa efficiens producat diversos effectus, vel quod unum punctum, quod ex sua natura ordinatur ad terminandam unicam lineam, possit terminare, et de facto terminet omnes illas, quae a circumferentia ducuntur ad ipsum.

Obiicies 7. Subsistentia est modus naturae: sed implicat modum unius rei modificare aliam: implicat enim me sedere per sessionem alterius, et unum accidens inhaerere per alterius accidentis inhaerentiam: ergo implicat naturam creatam per subsistentiam alicuius terminari. — Respondeo primo negando minorem: nam subsistentia divina formaliter spectata est modus Essentiae divinae, quemadmodum, ut volunt aliqui, subsistentia creata est modus naturae singularis creatae; et tamen potest terminare subsistentiam naturae creatae, et eam efficere subsistentem: ergo aliquis modus potest tribuere suum effectum formalem alteri, quam rei cuius est modus. Respondeo secundo, maiorem esse veram de modificatione intrinseca, quae fit per inhaesionem; non vero de extrinseca, quae fit per terminationem, qualis est modificatio, quae fit per subsistentiam. Adde quod maior forte sit vera de modis positivis, non vero de negativis, qualis est ratio formalis subsistentiae.

Obiicies 8. Ratio formalis terminandi dependentiam et communicationem naturae debet esse quid reale et positivum: atqui secundum nostram sententiam, persona creata non constituitur per aliquid reale et positivum, sed dumtaxat per duplicem negationem communicationis, et communicabilitatis: igitur non potest alienam naturam terminare. Maior constat: tum quia relatio humanitatis assumptae a Verbo terminatur ad aliquid reale et positivum, nempe ad eius subsistentiam: tum quin terminus relationis realis et positivae debet esse quid reale et positivum. — Respondeo, quod in eo casu, relatio naturae assumptae terminaretur ad aliquid positivum, scilicet ad illius personae creatae naturam singularem, non quidem nudam sumptam, sed cum adiuncta sibi duplici negatione communicabilitatis, per quam videtur esse sufficiens ad sustentendam alienam naturam, eamque reddendam incommunicabilem in sensu composito: sicque illa relatio unionis realis non terminaretur ad negationem, quae est personalitas, tamquam ad terminum qui, sed tanquam ad terminum quo. Non est autem inconveniens, quod relatio realis habeat pro termino formali quo, aliquam negationem: quia relatio solum requirit extrema positiva: non vero requirit, quod rationes formales extremorum sint positiva; relationes diversitatis, quae pertinent ad primum genus relativorum, fundantur in carentia identitatis, quae carentia et negatio est ratio formalis qua terminandi illas relationes.