Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

UTRUM SI ADAMUS NON PECCASSET, FILIUS DEI NON MINUS ESSET INCARNANDUS.

Hic non est sermo de possibili, quippe certum est, quod etsi nullum extitisset hominis peccatum, quaevis ex divinis personis humanam carnem potuisset induere; etenim Incarnatio nullam habet cum peccato necessariam et essentialem connexionem. Neque etiam movetur quaestio de altero decreto, quod Deus formasset circa futuram incarnationem ex hypothesi, quod homo non esset peccaturus; nam utrum in eo casu habuisset Deus decretum assumendi carnem, non propter remedium peccati, sed propter alia motiva, nil certo definiri potest; siquidem Scriptura sacra, per quam innotescunt quae ex sola Dei voluntate pendent, nil circa hoc statuit. Solum ergo difficultas est, utrum vi decreti, quod habuit Deus ab aeterno, Verbum esset incarnandum, quamquam Adamus non peccasset; qua difficultas ut faciliori negotio solvatur,

NOTANDUM 2. Quod etsi Verbum divinum de facto incarnatum fuerit ob redemptionem et reparationem generis humani, haec tamen unica non fuit illius incarnationis causa principalis, nec praestantius motivum: siquidem alias tanti mysterii causas sacra Scriptura aperit, nempe manifestationem divinarum perfectionum, quae maxime (ut diximus in primo Articulo) in huius mysterii revelatione et manifestatione clucent. Similiter complementum et perfectio totius universi; item humanae naturae sublimatio, et beatificatio completa, inde derivantur. Alios etiam fines eiusmodi adventus Christi Scriptura sacra commemorat, puta ut esset Doctor veritatis, sicut ipsemet testatur Ioan. 18. Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Ut nobis esset virtutum exemplar: sic Ioan. 13. ait: Exemplum dedi vobis, ut quemadmodum ego feci, ita et vos faciatis. Unde S. Aug. serm. 52. De Diversis: Homo sequendus non erit, qui videri poterat: Deus sequendus erat, qui videri non poterat. Ut ergo exhiberetur homini, qui videretur ab homine, et quem homo sequeretur, Deus factus est homo. Patentur ergo utriusque scholae Theologi, peccati solutionem et expiationem, non fuisse unicum duntaxat motivum incarnationis faciendae. An autem fuerit praecipuum, ita ut eo cessante non fieret incarnatio ob alios fines, affirmat cum suis discipulis S. Thomas 3. p. q. 1. art. 3: negat vero Subtilis Doctor in 3. dist. 7. q. 3. cum Alensi 3. p. q. 2. memb. 13. B. Alberto Magno dist. 20. n. 4. et plurimis aliis etiam ex Thomistis.

NOTANDUM 3. Quod etsi unicus ac simplicissimus sit actus divinae voluntatis secundum se, et realiter spectatus, virtute tamen intelligitur multiplex, iuxta nostrum intelligendi modum; ita quod in eo distinguatur ordo prioris et posterioris, sive ille sit solum ordo rationis, sive potius quasi naturalis ac suppositionis unius ad aliud; quatenus scilicet actus ille, qui in entitate sua infinitus est, correspondet plurimis actibus, quos successive eliceremus in aliqua re decernenda et producenda; quamquam ordo ille prioritatis et posterioritatis, qui reperitur in actibus divinis, potius retundi debeat in obiecta secundaria, circa quae versantur intellectus et voluntas divina, quam in ipsammet entitatem actus, qui secundum se revera simplicissimus et individibilis est. In his autem tam actibus, quam obiectis assignari solent a Theologis quaedam signa, seu instantia, ratione quorum unus actus dicitur prior aut posterior altero. Quos actus secundum illa diversa instantia, quantum ad propositum nempe decretum Incarnationis Christi, sic distinguit Doctor in 3. dist. 39. q. unica n. 6. ubi ait:

Quod incarnatio Christi non fuit occasionaliter praevisa; sed sicut finis immediate videbatur a Deo ab aeterno, ita Christus in natura humana, cum sit propinquior fini, caeteris prius praedestinabatur, loquendo de his qui praedestinantur. Tune iste fuit ordo in praevisione divina: Primo enim Deus intellexit se sub ratione summi boni: in secundo signo intellexit omnes alias creaturas: in tertio praedestinavit hos ad gloriam, et gratiam, et circa alios habuit actum negativum non praedestinando: in quarto praevidit illos casuros in Adamo: in quinto praordinavit, sive praevidit de remedio quomodo redimerentur per > passionem Filii; ita quod Christus in carne, sicut et omnes Electi, prius videbatur et destinabatur ad gratiam et gloriam quam praevideretur passio Christi: sicut medicus prius vult sanitatem hominis, quam ordinet de medicina ad sanandum.

Hic Doctor, quibus quinque distinguit signa, seu instantia rationis, in quibus actus divinae voluntatis, quasi esset quintuplex, terminatur ad diversa subiecta, qua Deus decreverit circa Christum, eiusque adventum.

NOTANDUM 1. Quod quemadmodum Deus prius decernit res faciendas, quam illas producat, quippe decretum eius est ab aeterno, rerum autem effectio dumtaxat est in tempore: hinc duplex ordo prioris et posterioris distingui solet in operatione divina, alius videlicet secundum intentionem, alius vero secundum executionem: ita quod aliqua dicantur priora secundum intentionem Dei decernentis et statuentis productionem rerum: alia vero posteriora secundum executionem et operationem Dei res producentis, quemadmodum medicus v. g. secundum intentionem prius habet sanitatem restituendam, quam medicinam parandam: secundum vero executionem prius parat pharmacum, quam sanitatem restituat. Certum est autem Christum Dominum non fuisse destinatum a Deo producendum ante caeteras creaturas: quippe dumtaxat formatus fuit, et productus in medio tempore. Sed movetur difficultas, utrum a Deo prius destinatus fuerit secundum ordinem intentionis, quam caeterae creaturae, ac subinde ipse non minus esset formandus quamvis homines peccarent, vel non peccarent, quia destinatus erat producendus independenter a praevisione futuri peccati hominis.

His ita praemissis, duo maxime veniunt hac in Quaestione determinanda: Primum quidem, an Christus de facto veniret praecipue ad redimendos homines, et eluenda ipsorum peccata. Secundum autem, an vi praesentis decreti non minus esset venturus quamquam nulla forent hominum peccata.

Conclusio prima. — VERBUM DE FACTO CARNEM INDUIT MAXIME PROPTER SALVANDOS HOMINES, ET EXPIANDA IPSORUM PECCATA.

Haec est communis, et

Probatur primo ex Scriptura sacra, quae aperte significat, Dei Filium praecipuam habuisse causam sui in mundum adventus redemptionem hominis a servitute peccati. Sic Matth. 18. et Lucae 19. ipsemet adorandus Salvator testatur: Venit Filius hominis quaerere, et salvum facere quod perierat. Et Ioannis 3. Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Et Lucae 3. Non egent, qui sani sunt, medico, sed qui male habent: non veni vocare iustos, sed peccatores ad poenitentiam. Idem testatur S. Apostolus primae ad Timoth. 1. Christus Iesus venit in mundum peccatores salvos facere. Quod utique motivum adventus Christi declaratur in Symbolo Nicaeno his verbis: Qui propter nos homines, et propter nostram salutem descendit de coelis.

Suffragantur etiam SS. Patres, imprimis S. Athanasius, libro De Humanitate Verbi, ubi ait: Ut cognoscas nostram culpam illi dedisse occasionem ut descenderet, nostramque praevaricationem Verbi Dei humanitatem elicuisse, ut ad nos contenderet, inter homines appareret; illius enim incarnationis nos causam dedimus ad nostram salutem: ita humanus extitit, ut in humano corpore, et esse vellet, et apparere. Basilius homil. De Humana Christi generatione, c. 27. Disce mysterium: propterea Deus in carne est, quia oportebat maledictam hanc carnem sanctificari. Hinc definitum est in Concilio Toletano VI. Solum Filium fatemur ad redemptionem humani generis propter culparum debita, quae per inobedientiam Adae originaliter, et nostro libero arbitrio contraxeramus, resolvenda, a secreto Patris arcano prodisse. Quibus omnibus testimoniis aperte constat Christum Dominum ideo maxime in mundum venisse, ut peccatores salvos faceret: quapropter egregie S. Augustinus serm. 9. De Verbis Domini: Nulla causa fuit veniendi Christo Domino, nisi peccatores salvos facere: tolle morbos, tolle vulnera, nulla est medicinae causa.

Non diffiteor tamen non unicum istud, sed plura alia incarnationis de facto peractae motiva Verbum habuisse, puta manifestationem omnipotentiae, sapientiae, et bonitatis divinae: exigentiam capitis proxime univoci, et proportionati cum Ecclesia; nam, ut inquit s. Chrysostomus sermone 1. De Pentecoste: Deo chara est Ecclesia, propter Ecclesiam enim extensum est coelum, diffusum est mare, extensus aer, fundata terra, etc. Et paulo post: Propter Ecclesiam pelagus scindebatur, findebatur petra, fluebat manna de caelo... propter Ecclesiam Prophetae, propter Ecclesiam Apostoli, imo propter Ecclesiam Unigenitus Dei factus est homo. Quibus aperte docet S. Chrysostomus, unum ex praecipuis motivis incarnationis peractae, fuisse ut Ecclesia dignum sibi caput, nempe Dei Filium, obtineret in carne visibilem.

Conclusio secunda. — Ex VI PRAESENTIS DECRETI VERBUM DIVINUM CARNEM HUMANAM ASSUMPSISSET, ETIAMSI ADAMUS NON PECCASSET. Haec Conclusio quadruplici fundamento nititur ac firmatur.

PRIMA PROBATIO. — Petita ex eo, quod Christus sit prius decretus, quam creatura. — Christus volitus ac destinatus est a Deo ante praescientiam peccati hominum: ergo licet homo non peccasset, nihilominus Verbum divinum vi praesentis decreti carnem induisset. Consequentia patet: cum enim prius non pendeat a posteriori, si adventus Christi volitus est, et decretus a Deo ante praescientiam peccati hominum, evidens est quod independenter a tali peccato eius adventus sit decretus; atque a Deo executioni fuisset mandatus, licet homo non peccasset. Probatur antecedens: Christi productio decreta prius est, quam productio creaturarum: sed decretum productionis creaturarum prius fuit decreto permittendi peccatum: ergo Christus volitus est ac decretus ante permissionem, subindeque ante praescientiam peccati hominum. Unde constat: non enim potuit prius Deus habere decretum permittendi peccata hominum, illaque praescire ut futura, quam habere voluntatem ipsos producendi; siquidem operatio sequitur esse, et consequenter actio peccaminosa praevisa supponit existentiam praevisam hominis peccaturi. Maior vero probatur plurimis Scripturae textibus, quibus Christus dicitur prima omnium creaturarum. Sic Ecclesiastici 24. Ego ex ore Altissimi prodii, primogenita ante omnem creaturam; ubi nullam prorsus creaturam excludit; quem textum Concilium Sardicense in Epistola ad omnes Episcopos, circa finem exponit de Christo: ita quod illa verba, ego ex ore altissimi prodii, significent illius generationem aeternam quatenus est Dei Filius: caetera vero designent illius generationem temporalem decretam ante quamlibet creaturam. Quod utique confirmari potest ex S. Paulo ad Coloss. 1. ubi ait: Qui est imago Dei invisibilis primogenitus omnis creaturae: quoniam in ipso condita sunt universa in coelis, et in terra, visibilia, et invisibilia: ipse est caput corporis Ecclesiae, qui est principium, primogenitus ex mortuis, ut sit in omnibus ipse primatum tenens: sed Christus non est primogenitus omnis creaturae secundum ordinem executionis temporalis; quippe dumtaxat formatus est et natus in medio annorum: ergo est primogenitus in intentione et destinatione divina: ac proinde illius incarnatio futura praecedit decretum productionis rerum, et consequenter praecedit decretum permissionis peccati. — Confirmatur primo ex Prov. 8. Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidpiam faceret a principio, ab aeterno ordinata sum, et ex antiquis antequam terra fieret, nondum erant abyssi, et ego iam concepta eram. Quae singula haius oraculi verba nostram sententiam mirum in modum confirmant. Siquidem illa verba de Sapientia incarnata, nempe Christo Domino, exponunt sancti Patres, maxime S. Clemens Romanus lib. 1. Constitutionum Apostolicarum, cap. 20. Basilius lib. 10. contra Eunomium. Athanasius serm. 3 contra Arianos, et Nazianzenus oratione 1. Theologica, Cyrillus lib. 3 Thesauri, cap. 1. August. lib. 1. De Trinit. cap. 12. Epiphanius Haeresi 69. n. 21. ubi ait hanc explicationem esse sanctorum Patrum. Nonnulli, inquit, orthodoxorum Patrum locum illum Salomonis de incarnatione Christi interpretati sunt, Dominus possedit me, et fundavit. estque hic demum sensus pietati consentaneus. Favet etiam versio Septuag. qui sic hunc locum efferunt: Dominus creavit me initio viarum suarum, quae certe de Sapientia increata secundum illius generationem aeternam non possunt intelligi: siquidem secundum illam sui productionem non est factus, nec creatus, sed genitus, inquit S. Athanasius in Symbolo. Favet etiam S. Aug. qui loco mox citato ait: Secundum quemdam sermonem dictum est: Dominus creavit me initio viarum suarum. Igitur ex illo oraculo constat Verbum incarnatum fuisse initio viarum Domini, idest operum Dei ad extra: sed non fuit initium in temporali rerum executione, cum post plurima iam creata fuerit incarnatum: ergo fuit initium in divina intentione, et proinde illius existentia futura prius fuit decreta, quam decerneretur productio aliarum creaturarum.

Reponunt adversarii ex S. Hieronymo epistola 136. quod melius vertatur ex Hebraeo, Dominus possedit, quam Dominus creavit. Insuper plurimi e sanctis Patribus locum istum explicant de divina Sapientia increata: quibus favent sequentia haec illius oraculi verba: Cum pararet cuncta componens, et delectabar per singulos dies, ludens coram eo omni tempore: quae sane intelligi non possunt nisi de re existente realiter: at Christus non extitit a principio mundi: igitur praefatum oraculum non de Sapientia incarnata, sed dumtaxat de increata debet intelligi. — Verum respondeo, hanc adversariorum responsionem non solvere vim praefati argumenti: primo namque quamvis melius vertatur Dominus possedit, quam Dominus creavit, nihilominus ista verba de Sapientia divina ut incarnata necessario debent intelligi; quippe dicitur, quod ille, qui possedit illam divinam Sapientiam, sit eius Dominus: at Verbum divinum, ut Filius Dei, dominum non agnoscit; sed tantum ut filius hominis; siquidem, ut ait S. Athanasius in Symbolo: aequalis est Patri secundum Divinitatem, minor Patre secundum humanitatem. Nec obstat etiam, quod nonnulli Patres protata verba explicent de Sapientia ut increata: etenim Theologi communiter docent posse interdum dari plures sensus literales unius, et eiusdem sacrae Scripturae textus, maxime eorum, quae de Christo Domino efferuntur: cum enim Christus habeat duas naturas in eadem Verbi persona subsistentes, divinam scilicet, et humanam, inde fit quod idem Scripturae textus, utramque interdum naturam designet; unde quamvis aliqua praefati oraculi verba interpretentur de Christo, ut sustentante natura divina, nihil obstat quominus caetera veniant explicanda de ipso, ut sustentante natura humana.

Confirmatur ex eo, quod illa divina Sapientia ibidem ait: deliciae meae esse cum filiis hominum; quod si verum est de hominibus lapsis, longe magis verum videtur de hominibus reparandis.

Reponunt 2. Christum dici quidem initium viarum Dei, non tamen operum creationis, sed reparationis. Insuper si dicatur initium viarum Dei in ordine creationis, non tamen ita dicitur, secundum prioritatem intentionis, quasi prius Deus intenderit Christum producere, quam alias creaturas, sed tantum secundum prioritatem dignitatis et excellentiae. Sic Iob 10. Behemoth dicitur principium viarum Dei. — Verum utraque haec expositio non solvit praefatam rationem. Non quidem prima, qua omnino absurda est, et absque fundamento, necnon aperte contraria his sequentibus illius oraculi verbis: antequam terra fieret, ante omnes colles ego parturiebar. Secunda pariter expositio non officit, quia Christus non tantum dicitur initium viarum Dei, quod quidem prioritatem dignitatis designare posset; sed etiam dicitur possessus, ac creatus a Deo, hoc est decretus in initio antequam externae creaturae decernerentur.

Confirmatur secundo: Exemplar, secundum quod aliquid fit, prius intenditur ab operante, quam illud, quod ad eius imitationem produci debet: sed Christus Dominus fuit exemplar ad cuius imitationem Deus Adamum produxit: ergo prius intendi ac decerni debuit Christi formatio, quam Adami. Maior constat, omnis enim causa aliqua prioritate suum praecedit effectum; exemplar autem habet rationem causae. Minor vero probatur ex Tertulliano, libro De Resurrectione carnis, ubi ponderans illa verba Genesis 1. Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostrum, dicit: Limus ille tunc imaginem induens Christi futuri in carne, non tantum Dei opus erat, sed et pignus. Et S. Athanasius, sermone de sanctissima Deipara, ait: Potius loquendum est, quod Deus fecerit hominem secundum imaginem Dei: secundum imaginem enim, et similitudinem istiusmodi Incarnationis, et acceptae humanitatis hominem Deus fecit.

Confirmatur denique: Ille primo intenditur in ordine creationis, propter quem omnia creata sunt et condita: sed omnia creata sunt et condita propter Christum: igitur, etc. Maior patet; finis enim prius intenditur ab operante, quam ea quae sunt ad et propter finem;

Minor vero probatur; tum ex supra laudato capite ad Colossenses, ubi dicitur, quod in ipso Christo, idest propter ipsum, condita sunt universa: tum ex primae ad Cor. 3. ubi Apostolus declarat ordinem finium ad quos ordinantur creaturae: ut scilicet creaturae corporeae sint propter electos, electi propter Christum, Christus autem immediate propter Deum: ait enim: Omnia vestra sunt, vos autem Christi, Christus autem Dei: sed haec illatio non esset legitima, nisi Christus prius fuisset intentus, et a Deo decretus, quam ceterae creaturae; sicut enim hominum creatio prius fuit intenta a Deo, quam formatio mundi propter ipsum hominem conditi, tamquam propter finem primarium, sic etiam prius intendi debuit Christi productio, quam decernerentur homines propter ipsum creandi: quod utique confirmat Apostolus ad Hebr. 2. ubi ait: Decuerat enim eum, propter quem omnia, et per quem omnia, qui multos Filios in gloriam adduxerat, etc.

Prefatam rationem firmant sancti Patres, maxime S. Cyrillus lib. 5. Thesauri, cap. 3. ubi disputans contra Arianos, ait: Si, ut dicunt haeretici, ut nos produceret Deus, Filium produxit, erit ipse propter nos factus, non nos propter ipsum: cur ergo nobis non aget gratias, qui propter nos est? Erit etiam ipse sic gloria nostra, ut femina viri, non enim vir creatus est propter feminam, sed femina propter virum. Favet etiam Rupertus explicans mox laudata verba ad Hebr. ubi sic ait: Religiose dicendum, reverenterque est audiendum, quia propter istum Filium hominis, scilicet Christum, gloria et honore coronandum, Deus omnia creavit.

SECUNDA PROBATIO. — Petita ex eo, quod Christus sit Electorum ac Praedestinatorum Primogenitus, Exemplar, et Principium morale. — Qui est omnium Praedestinatorum et Electorum primum exemplar, et principium morale, ille prius intenditur et decernitur a Deo futurus, quam praevideatur et decernatur permissio peccati: sed talis est Christus: igitur, etc. Maior constat, maxime in sententia Thomistarum, affirmantium Praedestinationem fieri ante praevisa merita vel demerita secundum intentionem, quamvis secundum executionem pendeat a meritis. Minor vero probatur: primo quidem, quod Christus fuit primogenitus, et causa exemplaris omnium praedestinatorum: id enim aperte docet sanctus Apostolus ad Romanos 8. his verbis: Quos praescivit, et praedestinavit conformes fieri imagini Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Et primo ad Ephesios: Benedixit nos in omni benedictione spirituali in caelestibus in Christo, sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Et paulo post: Praedestinavit nos per Iesum Christum in ipsum: ubi particula per significat etiam Christum fuisse causam meritoriam et efficientem moralem nostrae praedestinationis: particula vero in denotat ipsum esse eiusdem praedestinationis causam finalem.

Confirmantur haec auctoritate sanctorum Patrum: nam Irenaeus lib. 3. Contra haereses, cap. 11. ita aiebat: Futuram circa Filium Dei humani generis dispositionem in semetipsum fabricator omnium Verbum praeformaverat, praedestinante Deo primum animalem hominem, videlicet, ut a spirituali salvaretur, cum praexisteret salvans; oportebat, etiam carnale salvari, ut non vacuum sit salvans. Nota Legem in semetipsum praeformaverat, et legem cum praexisteret salvans, et denique primum praedestinavit hominem animalem, ut a spirituali salvaretur, etc. Quae omnia manifeste declarant in praedestinatione divina in gloria ipsius Dei, Christum, ut caput morale, seu secundum dignitatem Salvatoris fuisse praedestinatum ante praedestinationem hominis; imo hunc propterea fuisse praedestinatum, ut non fuisset vacua salus, et officium Salvatoris Christi iam antecedenter praefinitum. Idem docet sanctus Cyrillus lib. 5. Thesauri, cap. 8. ubi ait: Praefundatur ante omnes Christus, et in ipso nos omnes superaedificamur, idque ante initium mundi in praescientia Dei; ut cum ordine divino benedictio maledictionem antecesserit, et damnationem in mortem citra pollutionem, servitutem divinae adoptionis libertas, et possit natura humana, superatis malis, quae interim acciderunt, in pristinum (per gratiam Christi qui fundavit eum in bonis) dignitatem recurrere talem, quam fieri quidem Deus ex charitate per Filium suum futuram constituit: ergo si benedictio maledictionem antecessit, et gratia Christi fundavit naturam humanam in bonis, sequitur, quod natura humana, qua in primo Parente fuit fundata in bonis, et habuit benedictionem, et vitam per iustitiam originalem, ante maledictionem et mortem per carentiam illius, seu per peccatum originale, fuerit praedestinata per Christum, seu (ut Cyrillus loquitur) superaedificata in Christo, in praescientia Dei, seu intentione Dei, et consequenter, quod Christus fuerit ante peccatum originale praedestinatus, ut moralis causa. Unde concludit Cyrillus: Quantum igitur ad proscientiam, et consilium, et propositum Patris, et omnino Deitatis, Christus ante saecula fundatus est, et tempore congruo natus ex Virgine; in quo reparati sumus, qui ante initium mundi salutis nostrae fundamentum ipsum habebamus.

Reponunt adversarii ex his dumtaxat colligi Christum fuisse primo praedestinatum, non vero, quod fuerit praedestinatus ante peccatum originale: nam, inquiunt, praedestinatio spectat ad ordinem gratiae, peccati vero permissio ad ordinem naturae; cum autem ordo naturae praecedat ordinem gratiae, consequens est, quod decretum permissionis peccati praecedat praedestinationem Christi. — Verum contra, Christus absolute dicitur praedestinatorum primus, et caput, ac hominum praedestinationis causa exemplaris, et efficiens moralis: igitur praedestinatus fuit ante praedestinationem Adami: sed Adamus, ex mente Thomistarum, praedestinatus est independenter a praevisione meritorum, et consequenter ante praevisum peccatum: igitur etiam Christus praedestinatus fuit ante praevisionem peccati. Ad rationem autem dico, quod quamquam natura praecedat gratiam ordine executionis, tamen ab illa praeceditur ordine intentionis: quod enim perfectius est, prius intenditur quam imperfectius, quia ordinatur ad id quod praestantius est: sed natura minus est perfecta quam gratia, ad quam ordinatur: ergo licet ordine executionis natura praecedat gratiam, tamen ordine intentionis gratia prius intenditur a Deo quam natura; non enim repugnat subiectum esse propter formam, et tamen intentione agentis formam esse priorem subiecto; sic enim videmus formam substantialem esse priorem materiae in intentione agentis materialis; et tamen in executione materia praesupponitur ad formam. Licet ergo permissio peccati spectet ad ordinem naturae, inde non est consequens, quod prius fuerit intenta, quam destinatio ad gratiam et gloriam. Adde, quod mors praedestinati pertinet ad naturam, est enim natura defectus: et tamen praescientia mortis illius non antecedit electionem eiusdem ad gratiam et gloriam, maxime in sententia Thomistarum, qui volunt praedestinationem fieri ante praeevisa merita. Similiter peccatum crucifigentium Christum fuit revera grande peccatum, ac proinde secundum adversarios spectare debuit ad ordinem naturae: ergo si prius fuerit intentus ordo naturae, quam ordo gratiae et gloriae, sequitur quod Deus prius vidit peccatum crucifigentium Christum, quam ipsummet Christum, quod est absurdum: quia cum Christus sit subiectum, circa quod versari debebat illa actio peccaminosa, non potuit haec praecognosci antequam praecognosceretur eiusmodi subiectum.

TERTIA PROBATIO. — Petita ex ratione. — Ordinate volens ea quae ex natura sua se habent tamquam finis et media, prius debet velle finem, et ex mediis illa quae sunt fini propinquiora, et tandem illa media quae remotiora sunt: sed ad manifestationem bonitatis divinae, qua est finis intentus a Deo in productionem rerum, propinquius spectat incarnatio Verbi, et Christi glorificatio ac praedestinatio, quam praedestinatio omnium hominum, eorumque beatificatio ac iustificatio; quippe incarnatio Verbi, et Christus ipse Deo propinquior est, quam omnes creaturae: ergo cum Deus semper ordinatissime velit, prius intendit manifestationem bonitatis suae, et immediate post voluit incarnationem Verbi, demum ordinem gratiae, ac tandem naturae, ad quem spectat permissio peccati; ac proinde decretum incarnationis prius fuit decreto productionis rerum, et decreto permissionis peccati. Minor constat: cum enim Christus sit homo-Deus, intimius ac propinquius ad Deum spectat, quam quaelibet creatura, magisque ad illius gloriam confert.

Reponunt autem Adversarii, maiorem esse veram in his mediis, quae sunt fini propinquiora ordine causalitatis; falsam vero de iis mediis, quae sunt propinquiora tantum ordine perfectionis. Dupliciter enim, inquiunt, potest intelligi, quod unum medium sit altero proximius fini: Primo quidem ratione causalitatis, quia scilicet immediate conducit ad consecutionem, alia vero media non immediate, sed mediante ipso. Sic v.g. in glorificatione hominis, quae est finis intentus a Deo praedestinante, quamvis ordine executionis vocatio prius ad illam conducit, quam iustificatio; tamen ordine intentionis iustificatio prius intenditur a Deo, quam vocatio, quia iustificatio immediatius conducit ad glorificationem, quam vocatio. Secundo, unum medium dicitur proximius fini, quam aliud, ratione maioris perfectionis et affinitatis cum fine: qua ratione id quod magis participat de esse divino, et de bonitate Dei, dicitur ipsi propinquius, quam illud quod minus participat. Licet autem Christus sit perfectior universo ordine gratiae, et hac ratione Deo propinquior, tamen non est propinquior fini a Deo intento ordine causalitatis, quia Deus potuit decernere simul omnia quae conducunt ad ipsius gloriam, sive illa sint ordinis naturae, sive gratiae, sive unionis hypostaticae; potuit etiam minus perfectum medium ad perfectius ordinare, vel perfectius ordinare ad minus perfectum, cum hoc a sola Dei voluntate pendeat. Potuit igitur primo decernere permissionem peccati, et hominum redemptionem, deinde vero Incarnationem Verbi, tamquam medium posterius conterens ad hominum glorificationem. — Contra primo, quamquam revera Deus forte absque aliqua inordinatione eligere possit, et ordinare medium minus perfectum ad consequendum finem; et postmodum id quod magis perfectum est; tamen decentius et congruentius apparet, ut medium illud immediate ordinet et intendat, quod ratione suae perfectionis maiorem habet affinitatem cum ipso fine consequendo, id enim magis decet summam illius sapientiam, et suavem rerum administrationem. Secundo concedunt adversarii, quod ordinate volens prius vult finem, quam ea quae sunt ad finem: sed Christus finis est immediatus omnium creaturarum, tam ordinis naturae, quam ordinis gratiae: igitur prius intenditur a Deo, quam caeterae creaturae, cuiuscumque sint ordinis. Minor constat ex dictis, ubi probatum est ex Apostolo 1. Ad Cor. 3. quod quemadmodum omnia propter praedestinatos creata sunt, ita omnia creata, et etiam ipsi praedestinati sunt propter Christum, ut est homo, tamquam propter finem, sicut et illa omnia, et ipsemet Christus sunt propter Deum, tamquam propter ultimum finem: igitur cum Deus ordinate volens, prius velit finem, quam media, necesse est, quod sicut prius intendit suae gloriae manifestationem, quam incarnationem Verbi, quia sua gloria est finis ultimus omnium suorum operum, ita prius intendat Christum, quam ea omnia quae ad ipsum ordinantur. — Tertio, velle ordinate, nil aliud sonat, quam velle obiecta amabilia, prout inter se amabilia sunt: sed obiectum, quod ex se perfectius et nobilius est, etiam est amabilius: ergo ordinate volens finem, prius vult media perfectiora, quam minus perfecta: sed incarnatio Verbi praestantiori modo confert ad manifestationem gloriae Dei, quae ut finis intenditur in omnibus eius operibus, quam conferat hominum redemptio et peccati permissio: igitur prius debet Deus decernere incarnationem, quam peccati permissionem. Denique, peccati Adami permissio ex natura sua debet esse carentia gratiae actualis in Adamo, sed carentia gratiae praesupponit illius concessionem: ergo prius Adamus praevisus fuit habens gratiam, quam carens gratia: sed omnis gratia Adamo collata, sive in statu innocentiae, sive in statu reparationis, fuit dumtaxat ei concessa intuitu meritorum Christi venturi, nullius enim effectus praedestinationis Adami fuit independens a meritis Christi; cum enim Christus sit caput omnium hominum praedestinatorum, idque mediantibus actionibus, quibus nobis promeruit beatitudinem, consequens est, quod praedestinatio Adami, et subinde omnis illius effectus sit dependens a meritis Christi: sed gratia, quam habuit Adamus, etiam in statu innocentiae, fuit effectus praedestinationis ipsius: quia cum omnis gradus gloriae hominis praedestinati sit effectus praedestinationis ipsius, illa gratia pertinet ad effectus praedestinationis Adami, cui correspondet aliquis gradus gloriae, in qua modo ipse Adamus existit: sed gratia, quam habuit in statu innocentiae, correspondet aliquis gradus gloriae, qua nunc fruitur Adamus; quamvis enim gratia illa per peccatum subsequens fuerit deperdita, et meritum eius mortificatum, tamen per poenitentiam fuit ei restituta, et meritum vivificatum ad eum gradum gloriae recipiendum, ad quem habuerat ius in statu innocentiae.

Responunt adversarii, falsum esse, quod gratiae illi, quam habuit Adamus in statu innocentiae, formaliter ut tali, correspondeat aliquis gradus gloriae, quem obtineat Adamus; siquidem, aiunt, illa gratia per peccatum totaliter fuit extincta; nec opera meritoria per ipsam facta retinuerunt aliquod ius ad gloriam tamquam ad praemium, sed remanserunt omnino mortua, et incapacia reviviscentiae per poenitentiam: in quo differunt a nostris meritis, quae cum per peccatum lethale solum mortificentur, reviviscunt per poenitentiam ad eosdem gradus gloriae, ad quos speciale ius habebant. Cuius discriminis ratio est, quod destructa in nobis remanet nihilominus adhuc unum ex principiis moralibus, et vitalibus actionum illarum, quibus antequam laberemur in peccatum, aliquid apud Deum meruimus, nempe ipse Christus, qui est causa moralis omnis nostri meriti: at vero respectu Adami adhuc innocentis, Christus nondum influebat in eius meritum, sed ad id dumtaxat conferebat gratia ipsi collata, quae erat principium radicale, et vitale talis meriti: igitur destructo tali principio, omne meritum, quod ab eo processerat, totaliter vitam amisit; atque adeo non fuit dumtaxat mortificatum, sed etiam omnino mortuum. — Contra primo, absque fundamento, et non sine erroris periculo asserunt gratiam Adamo non fuisse collatam ex meritis Christi. Siquidem Apostolus ad Ephes. 1. diserte pronunciat: Benedixit nos omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo: sed gratia Adamo innocenti collata fuit summa benedictio, non solum pro ipso, sed etiam pro nobis posteris, ad quos debebat illam transfundere: igitur ea fuit collata intuitu meritorum Christi. — Deinde, reponunt pro solutione id, quod venit in controversiam: disceptamus enim, an Christus prius decretus fuerit, quam Adamus, aut quielibet alia creatura: igitur illa responsio non videtur idonea. — Insuper, Mysterium Incarnationis fuit Adamo revelatum in statu innocentiae, ut docet S. Thomas 2. q. 2. art. 1. et S. Augustinus lib. 1. De Nuptiis et concupiscentia, cap. 2. ubi affirmat matrimonium in statu innocentiae fuisse signum, atque Sacramentum coniunctionis, ac unionis spiritualis Christi cum Ecclesia; quod utique probat ex illo Apostoli ad Ephes. 5. ubi cum retulisset illa verba, qui Adamus dixerat post formatam suam uxorem: Propter hoc relinquet homo patrem, et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, statim subdit: Sacramentum hoc magnum est: ego autem dico in Christo, et in Ecclesia. Quibus Apostolus significat Adamum illa verba protulisse, non solum ut denotaret intimam unionem coniugum, sed etiam unionem Christi cum Ecclesia: igitur Adamus innocens praevidit Christum venturum. — Denique, falso proferunt Adversarii merita Adami per peccatum subsequens omnino fuisse mortua, siquidem idcirco nostra merita omnino non moriuntur quamdiu fideles sumus, quia per fidem semper unimur Christo capiti, et mediatori nostrae salutis: at Adamus non amisit fidem, alioquin extincta omnino tunc temporis fuisset Ecclesia: ergo eandem cum Christo capite habere potuit unionem, etiam dum peccavit, quam modo habent peccatores, qui fidem non perdiderunt.

QUARTA PROBATIO. — Petita ex absurdis, quae ex adversa sententia oriuntur. — Si Christus ob peccatum dumtaxat venisset, sequeretur ipsum esse bonum occasionatum, quod scilicet non habuisset existentiam, nisi commissum esset peccatum: at absurdum est tantum bonum, qualis est Christus, esse dumtaxat occasionaliter intentum a

Deo, cum sit per sese summe volibile et amabile, non minus ac ipsa redemptio a peccato, imo multo magis, quandoquidem secundum se sit bonum praestantius: ergo, etc.

REPONENT Adversarii 1. Non esse inconveniens, quod Christus solum decretus fuerit ex occasione peccati; quia, inquiunt, longe maius beneficium collatum est hominibus, ex eo quod incarnaretur Deus ob remedium solius peccati, quam si incarnaretur propter alia motiva in ordine ad iustificationem et glorificationem, quam habuissent homines si in statu innocentiae perseverassent, quia eo maius est beneficium aliquod, caeteris paribus, quo minus digniori confertur: at incarnatio facta ob solum remedium peccati esset beneficium factum peccatori et indigno: si autem fieret propter ea motiva, beneficium istud non conferretur indigno: ergo nihil officit quominus Incarnatio Verbi sit bonum occasionatum. — Verum, dico, hanc responsionem nec esse ad intentum difficultatis, nec veram doctrinam continere. Non quidem est ad intentum praesentis difficultatis, quia non quaeritur utrum Verbi incarnatio esset maius beneficium, vel minus, si fieret ob solam redemptionem a peccato: sed utrum ex se sit maius bonum, quam redemptio, ita ut bonum istud non existeret nisi redemptio esset facienda. Non continet etiam veram doctrinam, quia sine dubio maius beneficium esset, quod fieret incarnatio propter iustificationem et glorificationem hominum, ac etiam propter naturae humanae dignitatem, quam si fieret ob solam redemptionem: praestantius enim est manus dare homini ne in captivitatem veniat, et suam libertatem tueatur ac servet, quam si e vinculis eruatur.

REPONUNT 2. Occasionatum sumi dupliciter: Primo, prout idem est, ac praeter intentionem agentis, et a casu; in quo sensu fatentur incarnationem non esse bonum occasionatum, maxime respectu Dei, cum omnia divinae eius gubernationi subdantur: Secundo, dicitur bonum occasionatum, quia pendet ex aliqua occasione, licet aliunde sit intentum a Deo, et in hoc sensu concedunt incarnationem esse bonum occasionatum. — Verum, ex hac responsione sequitur, quod vel incarnatio secundum se esset minus bonum, quam remissio peccati, vel quod Deus ordinaret maius bonum, scilicet Christum, ad minus bonum, scilicet ad remedium peccati: sed utrumque est absurdum. Christus enim utpote Deus-homo, longe praestantius est bonum, quam omnium hominum salus: siquidem maiorem Deus gloriam recipit per solum Christum, quam reciperet per omnium hominum salutem. Similiter inordinate Deus procederet si maius bonum ordinaret ad minus: quippe entia minus perfecta, secundum iustam ordinationem divinae Providentiae, ordinantur ad praestantiora: sic elementa inserviunt viventibus, vegetantia brutis, bruta vero hominibus.

REPONENT ITERUM, quod inordinate quidem procederetur si maius bonum ordinaretur ad minus tanquam ad finem qui, vel cuius gratia aliquid fit: non vero si ordinaretur tanquam ad finem cui: nam Angeli in Scriptura dicuntur producti, et missi in ministerium hominum: et salus rustici dicitur finis cui providentiae regiae; quia bonum rustici resultat ex optima regis administratione. - Contra, si incarnatio dumtaxat decerneretur ob solam remissionem peccati, consequens esset, quod illa non foret, nisi existeret peccatum, et consequenter, quod haberet dumtaxat existentiam occasione remittendi peccati, et sic secundum se et absolute ordinaretur ad peccatum: sed quod secundum se et absolute ordinatur ad aliud, ita quod habeat dumtaxat existentiam propter illam ordinationem, non ordinatur solum ad finem cui, sed etiam ad finem cuius gratia. Ergo si esset inordinata dispositio, quod maius bonum referatur ad minus, tanquam ad finem qui, consequens esset, quod minus recte ordinaretur incarnatio ad solam remissionem peccati. Minor constat: id enim dicitur ordinari ad aliud tanquam ad finem qui, saltem immediatum, quando dumtaxat producitur ob aliud, nec ullam haberet existentiam, si ita ad aliud non ordinaretur: sic enim creaturae dicuntur ordinari ad gloriam Dei, tamquam ad finem qui, quia dumtaxat propter Dei gloriam creatae sunt. Confirmabuntur hae responsiones, ex sequentibus absurdibus.

Secundum absurdum, quod ex adversa sententia oritur, est quod si Christus tantum decretus esset propter nostram redemptionem, sequeretur, quod Adami peccatum ei fuisset utile, quia non haberet suam existentiam, nec gratiam, et gloriam, nisi Adamus peccasset: imo gaudere posset de peccato Adami; aliquis enim merito gaudere potest de eo, sine quo non reciperet suum esse, nec suas perfectiones haberet: sed haec consequentia omnino absurda est. Probatur maior a simili auctoritate S. Anselmi lib. 1. Cur Deus homo, c. 18. ubi improbat opinionem asserentium, homines ideirco dumtaxat esse factos, et praedestinatos, ut vacuas Angelorum sedes replerent; si enim ita esset, sequeretur quod deberent sibi gratulari homines de Angelorum perditione, et ruina. Ait autem:

Si nullatenus fieri sunt homines, nisi pro restauratione perditorum Angelorum, pulchrum est, quia nisi illi Angeli ab illa beatitudine cecidissent, homines ad illam non ascenderent: si quis ergo dixerit, quia tantum gaudebunt electi homines de Angelorum perditione, quantum gaudebunt de sua assumptione, quoniam absque dubio hoc non esset nisi illud fuisset, quomodo poterunt a hac perversa gratulatione defendi?

At idem dicendum esset de Christo, si dumtaxat decretus esset venturus pro reparandis hominibus perditis.

REPONENT Adversarii, falsum esse, quod Christus gauderet de hominum ruina, sed dumtaxat gauderet de bonitate, et misericordia Dei, quae tantum bonum ex tanto malo tamquam ex occasione produxit: neque enim, inquiunt, nos dedimus occasionem essendi Christo per se, et ex intentione nostra, sed solum per accidens, et ex intentione Dei, qui ex peccato Adami tanquam ex occasione incarnationem Verbi divini decernere voluit. Ad auctoritatem S. Anselmi negant esse paritatem; quia, inquiunt, propterea homines deberent gaudere de ruina Angelorum, si ad eorum sedes implendas ordinarentur, quia, supposito lapsu Angelico, praedestinarentur homines absque novo beneficio, ut supponit Anselmus in eorum sententia quos impugnat: illi enim dicebant Deum elegisse ad gloriam certum numerum Angelorum ea conditione, ut si deficerent aliqui, tot assumerentur ex hominibus, et ideo vi illius pacti, sine novo beneficio praedestinarentur; et propterea deberent gaudere de lapsu, ex quo sine novo beneficio sequeretur eorum praedestinatio: at incarnatio Christi non procedebat ex lapsu hominum, absque particulari beneficio; unde non deberet Christus gaudere de peccato Adae. - Verum hae responsiones non satisfaciunt.

Non quidem prima, quamvis enim Christus gaudere deberet de misericordia Dei, ex qua principaliter, et propter se procederet eius productio, tamen videbatur omnino sequi, quod deberet etiam gaudere de eo, sine quo Deus misericordia non esset motus ad decernendum ipsius Christi adventum, quemadmodum non esset motus ad praedestinandos tot homines, nisi ut velent illi quos impugnat Anselmus, tot Angeli essent lapsi. Nec etiam satisfacit disparitas, quam proferunt, inter earum propositum ab Anselmo, et nostrum, quia perinde prorsus est, quod praedestinatio hominum fiat ex lapsu sine novo beneficio, vel quod ita non fiat, ad hoc ut homines haberent ansam gaudii de Angelorum lapsu: nec enim motivum gaudii esset defectus novi decreti, seu quod non destinarentur novo decreto ad gloriam: sed motivum illius gaudii esset conservatio suae praedestinationis, quae fieret ex supposito Angelorum lapsu: non autem fieret, si Angeli non fuissent lapsi. Unde eorum gaudium tantum oriretur ex sua praedestinatione, qua infallibiliter sequeretur ex Angelorum ruina. Idem autem dicendum esset de Christo Domino, si dumtaxat ob liberandos homines a peccato decretus eius esset adventus.

Tertium absurdum, quod ex opposita sententia oritur, est quod si Christus dumtaxat esset decretus propter homines redimendos, sequeretur primo, quod ille nobis gratias deberet rependere, non nos illi. Secundo, quod essemus multo praestantiores, quam Christus. Tertio, quod necessarium fuisset peccatum, ut Christus existeret. Sed hae tres consequentiae absurdae sunt, et sanctorum Patrum doctrinae repugnantes. Prima quidem, quia illam S. Athanasius lib. 3. Contra Arianos, infert, et impugnat his verbis:

Si Deus, inquit, volens creaturam naturam producere, Filium in eos usus procrearit pro vestra opinione, ut per eum nos aedificaret: animadvertite, quam audax sit impietas in vestris verbis. Primum, quia apparebit Filium propter nos, et non nos propter Filium conditos esse: non enim nos eius causa creati fuissemus, sed ille nostri, atque ut ipse nobis, non nos illi gratiam debeamus. Et statim infert: Si illud conceditur, plane sequitur, ut Pater Filium sibi noluerit, non enim volens eum creare creavit, sed, cum nos vellet salvare, nostri gratia eum instituit.

— Secundam consequentiam impugnat S. Cyrillus lib. 2. Thesauri, cap. 3. ubi ait: Si propter nos factus est Filius, et non propter Filium nos; erimus nos multo ipso praestantiores. Quod et confirmatur ex S. Basilio, lib. 4. Contra Eunomium, ubi ait: Quod propter aliud, et non propter se factum est, vel est pars illius, propter quod factum est, vel ei minus est. — Tertia tandem consequentia impugnatur auctoritate S. Aug. qui lib. 11. De Civit. Dei, c. 23. negat necessarium fuisse peccatum, ut Sancti nascerentur, et fieret hominum generatio. Ait autem: Quisquis dixit non fuisse Adam et Evam venturos, nisi peccassent, quid dixit, nisi propter Sanctorum numerositatem necessarium hominis fuisse peccatum? si enim non peccando soli remanerent, quia sicut putant, nisi peccassent, generare non possent, profecto ut non solum duo homines iusti possent esse, sed multi, necessarium peccatum fuit, quod credere absurdum est. Igitur multo magis absurdum, quod peccatum fuerit necessarium, ut Christus hominum caput, et Sanctus Sanctorum in hunc mundum veniret. Quam utique illationem infert Rupertus his verbis: *Secundum Augustinum, inquit, absurdum esset dicere propter peccatum generationes hominum non fuisse futuras. Si ergo propter homines, ut nascerentur, peccatum fuisset necessarium, quid de Capite et Rege omnium Electorum, Angelorum et hominum sentiendum, nisi quod, et ipse maxime omnium necessarium non habuerit peccatum, ut homo fieret ex hominibus, delicias suae charitatis cum illis habiturus?

SOLVUNTUR OBIECTIONES. — OBIICIUNT 1. ADVERSARII: Decretum Incarnationis, cum sit supra naturam debitum, nonnisi per revelationem innotescere potest: sed quotiescumque Scriptura sacra, Concilia, vel SS. Patres, ex quibus colligenda est divina voluntas, de huiusmodi decreto loquuntur, non aliam eius causam vel motivum assignant, quam liberationem a peccato, seu redemptionem hominis a servitute peccati: ergo ex vi decreti, quod Deus habuit de facto, Verbum carnem non assumpsisset, Adamo non peccante. Maiorem ut veram supponunt: Minorem vero probant: Primo, illis omnibus sacrae Scripturae locis, quibus in praecedenti Conclusione probavimus Christum revera maxime venisse propter homines redimendos a peccato. Secundo, ex Conciliis, praecipue Nicaeno, et ex eius Symbolo fidei, ubi dicitur: Qui propter nos homines, et propter nostrum salutem descendit de coelis. Tertio, denique id confirmant plurimis SS. Patrum auctoritatibus, quarum praecipue sunt sancti Irenaei lib. 3. cap. 14. dicentis: Si non haberet caro ⟦originale peccatum?⟧, nequaquam Verbum Dei caro factum esset, et si non haberet sanguis iustorum ⟦impius effundendum?⟧, nequaquam sanguinem habuisset Dominus. S. Cyrilli Alexandrini dialogo 1. De Trinitate, ubi ait: Si non peccassemus, neque factus esset nobis similis Filius Dei, neque sustinuisset: et si non mortuus esset, non esset assumptus, ut adoraretur a nobis, et a Sanctis, id est Angelis. S. Ambrosii lib. De Incarnationis Dominicae sacramento, cap. ⟦4?⟧: Quae erat causa Incarnationis, nisi ut caro, quae peccaverat, redimeretur? Augustini, serm. De Verbis Domini: Si homo non periisset, Filius hominis non venisset. Sancti Leonis serm. 3. In Pentecosten: Si homo, inquit, ad imaginem et similitudinem Dei factus in suam honorem naturae mansisset, nec diabolica fraude deceptus a lege sibi posita per concupiscentiam deviasset, caeli mundique creatura non fieret: neque ut sempiternus temporalitatem subiret: aut aequalis Deo Patri, et Filius Dei similitudinem carnis peccati assumeret. Gregorii Magni in 1. Reg. cap. 1.: Si Adam non peccasset, Redemptorem nostrum carnem suscipere nostram non oporteret: nam missus est vocare iustos, sed peccatores ad poenitentiam: si ergo pro peccatoribus venit, si peccata deessent, eum venire non oporteret. — Respondeo cum Doctore concessa maiore, distinguendo minorem: Non aliud assignatur motivum Incarnationis, ut de facto contigit, et revera peracta est, concedo: ut esset perficienda ex hypothesi, quod nullum esset peccatum: nego. Nam constat tum ex Scriptura sacra, cum ex SS. Patribus pro nostra sententia laudatis, quod etsi non peccasset Adamus, nihilominus Christus esset venturus. Unde, si illa Scriptura, et SS. Patrum oracula pro nostra sententia laudata, liceat adversariis interpretari, quidni etiam ab eis obiectas sententias simili modo benigna interpretatione liceat explicare, ne SS. Patres, et scriptura oracula invicem pugnantia appareant? Adde quod ipsi SS. Patres nostrae explicationis fundamentum subiaciant: quippe cum negant Christum venturum si peccatum non esset, vel significant, quod non esset venturus in similitudinem carnis peccati, ut constat ex S. Leone: vel quod non foret morti obnoxius, et aliis miseriis, quibus subiacuit, ut pro peccatoribus satisfaceret; vel quod non veniret ut Redemptor, Salvator, et Medicus: quo sensu S. August. serm. 90. De verbis Apostoli, explicans haec verba 1. ad Timoth. 1: Christus Iesus venit in mundum peccatores salvos facere, ait: Nulla causa fuit redimendi Christo Domino, nisi peccatores salvos facere. Tolle morbos, tolle vulnera, et nulla causa est medicinae: si de caelo manus medicus, mirantes per totum orbem terrae iacerent aegroti: ipse aegrotus genus humanum est.

Urgent: SS. Patres simpliciter et absque ullo addito diserte pronuntiant quod Christus non veniret, si peccatum non adesset: sed haec locutio esset falsa, si veniret Christus non interveniente peccato in carne impassibili, nam de eo, qui venturus est in carne impassibili, verum est dicere, quod sit venturus: igitur falsum est asserere, quod non sit venturus: igitur quando sancti Patres absolute pronuntiant Christum non esse venturum, si peccatum non adesset, censent, quod nullatenus foret incarnatio, si Adamus non peccasset.

Nego minorem, et ad eius probationem, nego consequentiam. Nam SS. Patres non dicunt simpliciter, quod nullo modo esset venturus, sed quod non veniret, in eo statu passibili et mortali, in quo apparuit; unde loquuntur de Incarnatione, prout facta est, quapropter aliqui utuntur hoc modo interrogatorio, ut Nazianzenus, et Ambrosius: Quae causa Incarnationis, nisi peccatores salvos facere? qua loquendi formula significant precipuam causam Incarnationis peracte fuisse peccatorum salutem; non tamen negant alias esse causas Incarnationis faciendas si nullum esset peccatum. Nec propterea eorum loquendi modus falsitatem praefert; nam aliquis dici potest non venturus, quamvis sit venturus; non quidem eo modo, quo expectabatur, sed alio: sic enim Ioan. 7. Christus Dominus dixit cognatis suis: Ascendite ad diem festum hunc, ego autem non ascendam ad diem festum istum: et tamen Evangelista subdit: Et autem ascenderunt fratres eius, tunc et ipse ascendit ad diem festum non manifeste, sed quasi in occulto: unde Christus D. absolute dicens, quod non esset ascensurus, intelligendus est, non publice, sed occulte.

Instant: Christus non potuit venire vi illius decreti de facto existentis, nisi in carne passibili: ergo si Adamus non peccasset, vel nullatenus venisset, vel oportuisset ipsum venire in carne passibili. Consequentia patet, non est enim alius modus possibilis Incarnationis nisi in carne passibili, vel impassibili. Igitur si Christus non venisset in carne impassibili, oportuisset ipsum venire in carne passibili. Probatur antecedens: cum primo Deus decrevit Incarnationem efficaciter, vel Verbum incarnari in carne impassibili, vel in carne passibili, vel solum decreverit eum venturum in communi, et quoad substantiam humanitatis: sed primum dici nequit, quia si Deus primo voluisset efficaciter, quod Verbum assumeret carnem impassibilem, de facto illam assumpsisset, dum fuit incarnatum, alioqui vel decretum illud non fuisset efficax, et sic Adamo non peccante non fuisset sortitum suum effectum, nec consequenter hac in hypothesi Verbum fuisset incarnatum: vel fuisset mutatum in subsequenti signo rationis, supposita permissione et praevisione peccati, per aliud decretum, quo Deus Incarnationem prius destinatam in carne impassibili, postea voluisset eam fieri in carne passibili, ut esset in remedium peccati: hoc autem dici nequit, quia id repugnat immutabilitati Dei, et perfectioni divinae Providentiae, quae non est incerta et volubilis, sicut nostra, ob limitationem intellectus nostri et voluntatis. Secundum etiam dici non potest, quia duobus modis fingi potest Deum voluisse primo Incarnationem, seu unionem hypostaticam in communi, abstrahendo a carne passibili, aut impassibili: Primo quidem ita ut solum in communi, et quasi in confuso decreverit assumere aliquod individuum naturae humanae, non determinando, an hoc, vel illud assumeret: Secundo, ita ut voluerit hanc humanitatem in individuo sibi hypostatice unire, non determinando tamen, an illam assumeret in carne passibili, aut impassibili: sed neuter dicendi modus est verus. Non quidem primus, quia actus efficax voluntatis divinae terminatur ad rem in particulari, cum omnibus accidentibus, circumstantiis, et modis, cum quibus debet existere: alioqui actus ille divinae voluntatis non fuisset efficax, quia non fuisset terminatus ad rem sub eo statu, sub quo non est possibilis in actu: ergo Deus non voluit efficaciter Incarnationem Verbi solum in communi, et quoad substantiam, abstrahendo a carne passibili, aut impassibili. Adde, quod velle aliquid in communi, et postea in particulari cum omnibus accidentibus, circumstantiis, et modis, dicit imperfectionem intellectus nostri et voluntatis: ergo non potuit habere locum in Deo.

Respondeo, Deum primo decrevisse Incarnationem dumtaxat quoad substantiam, abstrahendo a statu passibilitatis, vel impassibilitatis; quippe habuit rationes, ob quas prius determinaret substantiam Incarnationis, quam circumstantias; nimirum, ut posset Christus Angelis, et primo parenti mereri gratiam, et alia dona, qua ipsis collata sunt independenter a peccato: neque enim merita Christi praevisa potuissent movere Deum ad conferendam illam gratiam, nisi fuisset decreta substantia Incarnationis ante praavisum peccatum. Itaque Deus videns possibile, quod Christus posset mereri illa dona Angelis et hominibus, seu quod intuitu ipsius meriti darentur illis ista beneficia, modo decerneretur ipsius adventus ante praevisionem peccati, decrevit faciendam incarnationem absolute, nondum decernendo de modo, nec de statu impassibili, vel passibili, sumpta impassibilitate pro obnoxietate et subiectione ad mortem et miserias. Duplex enim distingui potest passibilitas: una quidem oriunda ex quatuor qualitatibus et elementis contrariis, quibus corpora constant, et haec est intrinseca naturae, eamque Adamus in statu innocentiae habebat, sed ligatam per iustitiam originalem, et ligni vitae tractum, quo arcebantur ab eius corpore omnes naturales defectus. Alia vero est passibilitas inflicta propter peccatum, quae est ipsamet actualis subiectio ad mortem et miserias. Priorem passibilitatem habuisset Christus, etiamsi nullum fuisset peccatum, quia veniret compositus ex quatuor qualitatibus, et elementis contrariis; sicque vi primi decreti, pariter esset passibilis; at virtute alterius decreti veniret impassibilis secundo modo, quia non erat congruum, ut deficiente causa redemptionis peccatorum, Christus de facto morti et miseriarum subiaceret, sed praeventus fuisset a Deo constituente illius humanitatem in statu omnino glorioso, et impassibili. Unde ad argumentum in forma: nego antecedens, et ad eius probationem, dico, Deum primo suo decreto decrevisse substantiam Incarnationis; et Christum esse venturum in carne passibili, sumpta passibilitate primo modo, quatenus est quid intrinsecum naturae humanae, concedo: decrevit ut veniret passibilis, passibilitate sumpta secundo modo, nego: quia ex hypothesi, quod nullum fuisset peccatum, Deus altero decreto statuisset, quod ille Christi adventus fieret in carne impassibili, seu non obnoxia morti et aerumnis; sicut de facto decrevit ut veniret passibilis, decreto sequente illud, quo substantiam Incarnationis decreverat ante peccati praevisionem.

Instant item: Istius duplicis decreti nullum fundamentum potest afferri, et omnes Scripturae, et SS. Patrum sententiae de futuritione Incarnationis solum significant unicum esse decretum, tam quoad substantiam, quam quoad circumstantias ipsius Incarnationis: igitur praetacta solutio nulla.

Nego antecedens: ex hypothesi enim, quod Verbum sit incarnandum ante praevisionem peccati, ut probavimus, necessum est, quod aliud decretum subsequatur, quo nempe determinetur ipsum esse venturum in statu impassibili, ex hypothesi quod non sit peccatum: quia decens erat, ut morti et aerumnis non subiaceret, si nullum peccatum existeret. Propterea opus esset, ut decretum de facto existens de substantia incarnationis aliud sequeretur decretum de modo passibilitatis; quia autem illa suppositio de non committendo peccato non fuit vera, propterea ad decretum de substantia Incarnationis necessum fuit, ut sequeretur aliud, quo statueretur Christi adventus in carne passibili. Unde recte distinguuntur in Deo duo decreta: unum de Incarnatione quoad substantiam, alterum de eadem secundum suas circumstantias: prius antecedit omnem peccati praevisionem: posterius vero illam sequitur; ita nimirum ut Deus primo voluerit mittere Filium suum in terram, tamquam ducem, caput et legislatorem generis humani; secundo praeviderit peccatum originale, et alia, quae ab ipso emanarunt: tertio decreverit eum mittere in carne passibili, ut qui Dux, caput, et legislator tantum esset, si nullum peccatum extitisset, ille idem esset noster redemptor patiendo mortem pro nocentibus. Confirmantur haec exemplo illius, qui efficaciter vellet finem aliquem, non determinando de mediis. V.g. si quis Massilia vellet ire Romam, cum non posset illuc pergere, nisi per mare, vel per terram; ille, vi istius intentionis, ex hypothesi, quod esset impedimentum eundi per mare, propter pericula, deberet resolvere profectionem per terram; non quidem vi prioris decreti praecise, sed mediante alio subsequente decreto, quo decerneret ire per terram, quia non potest Romam proficisci per mare: ergo a simili, cum Deus decreverit substantiam Incarnationis independenter a circumstantiis, quia, ut probatum est, incarnatus esset Dei Filius, etiamsi nullum foret peccatum; idem opus fuit novo decreto, quo ex praevisione peccati decerneretur Christi adventus in carne passibili.

Subsistent: Si opus sit novo decreto, ut decernatur Christi adventus in carne passibili, consequens est, quod non veniret Christus ex vi praesentis decreti, quo praedestinata est eius Incarnatio quoad substantiam: et consequenter, si Adamus non peccasset, Christus non esset venturus vi praesentis decreti, ut attirmabat Conclusio.

Nego subsumptum: quamvis enim Christus non veniret ut passibilis ex vi praesentis decreti, quo destinata est eius passibilitas, quia deficiente peccato, tale decretum non esset: tamen veniret ex vi praesentis decreti, quo praedestinata est eius incarnatio quoad substantiam; non quidem praecise, et absque alio decreto, sed mediante decreto de eius adventu futuro in carne impassibili. Sicut enim v.g. ille, qui pergeret Romam, diceretur illuc ire per terram, vi prioris decreti, quatenus ad prius decretum necessario sequebatur aliud de eundo per terram, ex hypothesi, quod esset impedimentum eundi per mare, et vice versa: sic cum Deus de facto decreverit substantiam Incarnationis independenter a circumstantiis, et illud decretum non magis determinaverit ad statuendam Incarnationem futuram in carne passibili, ex hypothesi quod foret peccatum, quam determinaverit ut foret in carne impassibili, si nullum foret peccatum, revera dici potest, quod vi illius decreti de substantia Incarnationis decerneretur circumstantia impassibilitatis, ex hypothesi, quod nullum foret peccatum: et sic Christus esset venturus in carne impassibili virtute illius prioris decreti, quia postremum decretum necessario subsecutum fuisset ad decretum de substantia Incarnationis.

Obiicit 2. Omnia merita Christi Domini sunt merita Redemptoris, et consequenter supponunt captivitatem per peccatum contractam, a qua nos redimat: sed in casu, quod primus homo non peccaret, non foret talis captivitas: siquidem natura integra permansisset in eo statu, in quo fuerat condita: igitur in eo casu Christus non fuisset venturus.

Distinguo maiorem: sunt merita Redemptoris, vel praeservativi, vel sublevativi, concedo; sublevativi tantum, nego. Duplex est enim officium Redemptoris: aliud quo preservat ne quis captivitatem incurrat: aliud quo ab ipsa captivitate redimit et sublevat. Primum exercuisset Christus, si venisset in carne impassibili: postremum autem exercuit, dum de facto venit in carne passibili.

Obiicit 3. Incarnatio est quaedam persona divina humiliatio, atque exinanitio, iuxta illud Apostoli ad Philipp. 2. Exinanivit semetipsum formam servi accipiens: quae exinanitio non tantum contingit per mortem et passionem, sed maxime eo ipso, quo naturam humanam Dei Filius assumpsit: nam homo ex conditione suae naturae servus est comparate ad Deum, quia Deus est eius Dominus, utpote Dominus universae creaturae: sed Dei Filius non habuit aliam causam se sic humiliandi, quam quia Adamus indebite supra suam conditionem extolli voluit: ergo si Adamus taliter non peccasset, Dei Filius non habuisset ullam occasionem sese sic humiliandi per Incarnationem.

Nego minorem: nam praeter expiationem peccati, aliae plurimae subsunt rationes Incarnationis faciendae: nempe ut Christus esset Ecclesiae caput, hominum Legislator, et ut divinam suam potentiam, bonitatem, et sapientiam commendaret, necnon ut cum hominibus conversaretur; nam ut illa divina sapientia ait, Proverb. 8. Deliciae meae esse cum filiis hominum.