Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Vel potius ex dictis revocandum, Christum fuisse simul viatorem et comprehensorem. Viatorem, inquam, secundum portionem inferiorem, quatenus videlicet ipsius anima informabat corpus passibile et mortale, tribuendo illi gradum viventem, vegetativum, et sensitivum, et ut erat principium passionum, seu affectuum animalium appetitus sensitivi; erat vero comprehensor secundum mentem, seu partem superiorem, penes quam eius anima habebat esse, et operari independenter a corpore, et eliciebat proprias operationes intellectus et voluntatis, quibus clare Deum videbat, et eius divinitate fruebatur. Unde, ut optime observat Doctor d. 18. n. [?], dispar erat status Christi beati a statu aliorum Beatorum, quippe caeteri Beati coniunguntur Deo perfectissime secundum utrumque affectum iustitiae, et commodi penes portionem superiorem, et inde nullum relinquitur incommodum circa portionem inferiorem; Christus vero erat quidem ita coniunctus Deo beatifice per affectum iustitiae, quo ipsi adhaerebat per visionem et amorem, non vero per affectum commodi et voluptatis, quin adhuc subiaceret plurimis incommodis et poenalitatibus secundum portionem inferiorem, et subinde perfectissime et complete Deo non adhaerebat beatifice.

NOTANDUM 2. Quamquam eadem sit anima, quae portionem interiorem et superiorem instituit, tamen alii sunt eius actus secundum partem superiorem, alii vero secundum interiorem, ut per se constat. Conveniunt invicem Theologi Christum haud dubie meruisse per actus portionis inferioris, quippe secundum illam erat perfecte viator; at invicem disceptant de actibus portionis superioris: maxime vero per actus charitatis tam erga Deum, quam erga proximum. S. Thomas 3. p. quaest. 19. art. 3. ad 1. et cum eo omnes eius discipuli docent quidem Christum meruisse per charitatem erga Deum; verum quoniam actus ille charitatis videtur necessarius, Christus enim utpote clare et intuitive videns divinam essentiam necessario diligebat Deum, cum Deus clare visus ad sui amorem voluntatem rapit, et quasi necessitet, ut docet S. Thomas 2. 2. q. [?] art. 1. his verbis: Voluntas videntis Dei essentiam ex necessitate amat sub ordine ad Deum: ut hanc difficultatem solvant eius discipuli aliqui cum Soto lib. 1. De Natura, cap. 1. Suarez dist. 39. sect. 2. distinguunt in Christo duas dilectiones erga Deum: unam regulatam scientia beata, aliam vero regulatam scientia supernaturali et infusa; et asserunt primam esse necessariam, alteram autem liberam et meritoriam. Alii duos alios actus charitatis in Christo distinguunt, et utrumque regulatum scientia beata, unum, quo Christus dilexit bona Deo intrinseca nempe illius divinam essentiam, perfectiones, personas, etc., alterum quo bona ipsi extrinseca voluit, nimirum gloriam, laudem, honorem, et obedientiam, quae illi a creaturis exhibentur; unde asserunt ipsum non meruisse per primum actum charitatis, sed per secundum. Ita docet Lorca d. 72. cap. 2. Nonnulli asserunt dilectionem Christi fuisse terminatam ad bonitatem divinam, et ut est ratio diligendi et volendi bona illi intrinseca liberam non fuisse, nec proinde meritoriam: ut autem terminabatur ad bonitatem divinam, quatenus illa est ratio diligendi creaturas, et volendi Deo bona extrinseca, non erat, inquiunt, necessaria, sed libera, et per consequens meritoria. Ita Capreolus in 3. d. 19. Caeteri vero argumenti difficultate oppressi declinant ad partes Subtilis Doctoris affirmantis Christum Dominum meruisse non modo per actiones portionis interioris, verum etiam per actiones superioris portionis, praesertim per actus charitatis erga proximum, quem conspiciebat in Verbo, necnon et per actum charitatis beatificae circa Deum clare visum.

NOTANDUM 3. Christum duplicis generis actus exercuisse, quorum aliqui praecepti erant, ut passio, et mors, quae ipsi praescriptae et ordinatae fuerant; unde mortem appellat calicem, quem dedit Pater. Alii vero non erant a Deo praecepti et praescripti, nec eos eliciebat Christus ex motivo obedientiae, sed ex motivo aliarum virtutum: puta, vel misericordiae dum curabat infirmos, vel eleemosyna dum esurientes pascebat, vel mortificationis dum vigilabat et ieiunabat, vel devotionis dum pernoctabat in oratione Dei, vel religionis dum ascendebat in templum adoraturus et oraturus. Conveniunt omnes Theologi ipsum meruisse per actus, qui non erant praescripti, sed cum esset impeccabilis, nec videretur liber circa actus praescriptos, quia libertas in obedientia praecepti consistit in potentia acquisita ad obediendum, vel non obediendum; hinc aliqui Theologi probabilius existimant ipsum non meruisse per actus praeceptos, quippe cum non appareat, qua ratione sufficientem habuerit libertatem, ut meritorie illos actus exerceret. Alii vero affirmantes illum etiam per illos actus meruisse, varias in partes scinduntur: nam aliqui ut concilient libertatem Christi cum eius impeccabilitate, docent Christo impositum non esse praescriptum strictum obligans ad culpam moriendi et patiendi, sed solum insinuatam fuisse voluntatem Dei, quae decreverat homines non posse redimi, nisi per eius mortem. Ita Lorca d. 73. Illi concedunt quidem, posito illo praecepto moriendi, Christum non potuisse non mori; haec tamen, inquiunt, necessitas non fuit antecedens, sed consequens libertatem Christi, quia libere postulaverat a Patre hoc praeceptum sibi imponi, et libere illud acceptavit: necessitas autem consequens non officit libertati. Ita Cabrera. Nonnulli cum Lugo asserunt quidem Christum habuisse praeceptum moriendi, quod non potuit non acceptare; nihilominus libere mortuum fuisse, quia praeceptum illud non obligabat ad moriendum pro illo instanti, quo ponebatur. Unde poterat Christus, antequam instaret tempus illud implendi, petere et impetrare a Patre illius dispensationem, vel commutationem, et consequenter ipsum libere fuisse mortuum. Plurimi recentiores cum Lessio, Vazquezio, Valentia, dicunt, Christum non obstante sua impeccabilitate libere praeceptum de morte subeunda implevisse, quia licet non fuerit liber circa substantiam mortis: ita quod non potuerit non mori; tamen liber fuit circa motivum, quia mori potuit ex motivo fortitudinis, vel patientiae, vel misericordiae. Sunt etiam, quibus subscribit Gonetus, qui attirmant Christum ideo libere fuisse mortuum, quia licet non potuerit velle non mori in sensu composito hoc est, coniungere negationem mortis cum praecepto obligante ad mortem, bene tamen id potuit in sensu diviso, volendo negationem mortis quatenus illa praescindit a praecepto. Verum quam inutiles sint isti modi ad conciliandam Christi libertatem cum eius impeccabilitate, infra demonstrabimus.

Tria sunt igitur in hac Quaestione determinanda: Primum, quod Christus meruerit per actus portionis inferioris, necnon et aliarum virtutum distinctarum a charitate. Secundum, quod etiam meruerit per actus charitatis non solum viatoris, correspondentes scientiae Dei infusae, sed etiam per actus charitatis beatificae, tam erga proximos relucentes et ut visos in Verbo, quam erga Deum, seu per ipsam fruitionem Dei. Tertium, quod revera meruerit per actus praeceptos, quia ad id sufficientem libertatem habebat.

Conclusio prima. — Christus meruit per actus portionis inferioris, et aliarum virtutum a charitate distinctarum.

Ita Doctor d. 18. n. 5.

Prima pars constat: per eos enim actus meruit Christus, quos libere eliciebat ut viator: atqui Christus libere eliciebat actus portionis interioris, quippe illos exercebat ad nutum et imperium voluntatis praevio intellectus dictamine: igitur, etc. Hanc veritatem sic explicat Doctor n. 5.

Christus, inquit, secundum aliquid fuit viator, et passibilis secundum partem sensitivam, et portionem interiorem volun> tatis: inde multa habuit obiecta praesentia sensibus, et portioni interiori, circa quae potuit libere velle contra affectionem commodi, quae semper est conveniens illi, cuius est; idem ieiunando, vigilando, orando et multis aliis talibus potuit mereri, vel exercendo talia exterius, vel volendo interius talia propter Deum.

Quibus quidem verbis satis probatur Conclusio. Ulterius tamen inquirit, quomodo id potuerit fieri, praesertim a voluntate? et respondet, quod etsi portio superior fuerit Deo perfecte coniuncta secundum actum beatificum, fuit tamen eadem voluntas passibilis secundum portionem inferiorem, et ut sic fuit viatrix, atque consequenter mereri potuit.

Obiicit Doctor: Quod est in termino simpliciter, non potest mereri: sed portio inferior voluntatis Christi fuit simpliciter in termino: ergo mereri non potuit. Maior est certa. Minor probatur: illud est simpliciter in termino, quod non potest habere actum inordinatum circa aliquid tendens ad finem: sed voluntas Christi inferior non potuit habere actum inordinatum circa aliquid tendens ad finem: ergo fuit simpliciter in termino. — Respondeo ex Doctore, concessa maiore, negando minorem; et ad probationem dicendo, quod equidem non potuit habere eiusmodi voluntas actum inordinatum circa aliquid ad finem, nec tamen propterea fuit simpliciter in termino, quia ex eo quod portio inferior coniungeretur Deo soluminmodo ratione coniunctionis portionis superioris, non sequitur portionem inferiorem coniunctam fuisse cum Deo secundum affectionem commodi, quod tamen requiritur ad hoc, ut dicatur esse simpliciter in termino, et quia ex defectu talis coniunctionis multa Christo Domino acciderunt contra affectionem commodi, ideo illa acceptando propter Deum mereri potuit.

Secunda pars etiam constat, nempe quod mereri potuit per actus aliarum virtutum distinctarum a charitate: siquidem meruit per virtutem obedientiae, quia factus est obediens usque ad mortem, mortem autem crucis, propter quod Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen, etc. ut ait Apostolus ad Philip. 2: sed obedientia est distincta a charitate: igitur, etc.

Conclusio secunda. — Christus revera meruit per actus charitatis, non solum erga proximum, sed etiam erga Deum, idque etiam per actum charitatis beatificae.

Haec tribus partibus constat: quarum

Prima communis est utrique scholae, Subtili et Angelicae, quamque expresse tradit Subtilis Doctor num. 8. ubi ait: Portio inferior meruit eliciendo operationem circa creata, ut diligendo matrem, et alios bonos in Deum, et malos propter Deum; et probatur: actus charitatis erga proximum, sive correspondeat scientiae acquisitae sive infusae, spectat ad portionem inferiorem: at secundum actus portionis inferioris mereri potuit, ut supra dictum est: igitur et per actus charitatis erga proximum. — Deinde, Christus absolute mereri potuit, et revera meruit, ut probatum est: ergo etiam mereri potuit per actum charitatis. Antecedens constat ex priori Quaestione. Consequentia est evidens, quia Christo concedendum est meritum secundum omnimodam perfectionem possibilem: sed meritum actus charitatis est specifice perfectius merito aliarum virtutum: igitur tenendum est Christum per actum charitatis meruisse. — Denique, si quid obstaret quominus meruisset Christus per actum a charitate elicitum, maxime quia hic actus in Christo non fuisset liber, quippe omnes aliae conditiones ad meritum requisitae isti actui charitatis non desunt: sed nec ipsi deest libertas necessaria, quippe cum liberrime Christus sese determinaret ad id omne exequendum et praestandum, quod maxime cedebat in Dei gloriam et in proximi utilitatem: igitur Christus Dominus revera mereri potuit per actus charitatis immediate tendentes in proximum, et mediate in Deum.

Secunda pars etiam est evidens, nempe quod Christus meruerit per actus charitatis etiam in Deum immediate terminatos: siquidem Christus ut viator Deum cognoscere potuit, et revera cognovit per scientiam infusam, et consequenter potuit ipsum amare amore correspondente isti scientiae: sed amor isti scientiae correspondens revera erat meritorius: igitur potuit Christus mereri per actum charitatis immediate. Maior constat ex dictis agendo de scientia Dei. Sequela etiam illius patet: voluntas enim tunc potest amore in id omne, quod sibi ab intellectu representatur amabile: ergo cum Deus per scientiam infusam representatus fuerit animae Christi, ut obiectum summe bonum et amabile, haud dubium est, quod anima Christi in ipsum tendere potuit actu amoris correspondentis isti scientiae infusae. Minor etiam apparet vera: siquidem actus ille meritorius est, qui habet omnes conditiones ad meritum desiderandas: at actus amoris Dei elicitus ab anima Christi, quatenus illa per scientiam infusam cognoscit Deum summe amabilem, habet omnes conditiones ad meritum: est siquidem actus viatoris, liber, honestus, et Deo gratus: igitur est revera meritorius.

Tertia denique pars probatur a Doctore n. 9. nempe, quod Christus etiam meruerit per amorem beatificum:

Quia, inquit, omnis actus acceptatus a Deo, tamquam actus bonus et laudabilis, pro quo Deus velit aliquid retribuere illi, cuius actum acceptat, vel alteri, pro quo fit, est meritorius: huiusmodi est omnis actus Christi secundum naturam humanam, etiam actus beatificus, quo secundum portionem superiorem fruitur Deo, quia persona illa non secundum omnem conditionem sui fuit simpliciter in termino; ideo potuit Deus omnem actum creatum illius personae acceptare tamquam dignum aliquo bono pro eo retribuendo illi personae, si indiguisset, vel alteri, scilicet nobis, pro quibus meruit. Et hoc tenendo, oportet dicere, quod si actus beatificus secundum portionem superiorem Christi fuit meritorius, quod non includit contradictionem, actum beatificum Michaelis, vel alterius Beati, posse acceptari tamquam aliquid dignum retributione, quod retributum daretur propter meritum, puta Michaeli daretur aliquid propter actum meritorium custodiae, quam exercet circa me: contradictio, dico, non esset; tamen de facto Deus non sic acceptat actum illum, quia persona illa est totaliter extra statum merendi secundum totum subiectum; non sic Christus; sed secundum aliquid fuit in statu viatoris, et propter hoc omnis actus eius creatus acceptus erat, et meritorius illis, pro quibus offerebatur Deo.

Dices: Secundum illam portionem Christus non potuit mereri, secundum quam erat extra statum viae: at erat extra statum viae penes portionem superiorem, et per actus beatificos: igitur sic mereri non potuit. — Respondet Doctor, quod sicut meritum non consistit tantum in ipso actu elicito, sed aliquo modo in conditionibus personae elicientis, sic acceptio divina non solum respicit actum, sed conditiones accidentales personae merentis; unde licet portio superior, et actus ille fruitionis fuerit extra statum viae, nihilominus ratione totius Christi elicientis actum meritorium, fuit aliqua congruitas acceptandi actum fruitionis illius tamquam meritorium, qualis congruitas non est in aliis Beatis, qui sunt omnino extra statum viae; licet tamen absolute loquendo nulla videatur repugnantia, quin actus beatitudinis alterius Beati acceptari etiam possit tamquam meritorium, et dignus aliqua retributione, quomodo v. gr. potest Deus acceptare actum custodiae, quam Angelus custos exercet circa me tamquam meritorium, et dignum retributionis.

Dices 2: Actus meritorius debet esse liber; sed actus amoris beatifici non est liber: igitur, etc. — Negat minorem Doctor in 1. dist. 1. qu. 1. cuius contrarium probat: quia diversa approximatio alicuius passi ad agens, vel potentiae ad obiectum, non facit necessitatem, aut non necessitatem, sed dumtaxat reddit actum intensiorem, vel minus intensum: at diligere Deum in via, et in patria differunt solummodo penes diversam approximationem unius eiusdem potentiae ad idem obiectum: ergo ista approximatio non causabit necessitatem, si prius nulla fuerit necessitas, sed tantum intensiorem, aut minus intensum actum; proindeque dilectio Dei in patria in eo tantum distinguitur a dilectione Dei in via, quod illa est intensior ista, non autem magis aut minus necessaria. Concludendum igitur cum Doctore n. 10. quod amor beatificus Christi fuerit liber et meritorius in quantum tendit in ipsum Deum immediate, et in quantum terminatur ad creaturas relucentes et intuitive cognitas in Verbo. Unde concludit ibidem, quod Christus simpliciter potuit mereri; primo per actus potentiae sensitivae imperatos a voluntate: secundo per actum amoris beatifici, ut tendit in ipsum Deum: tertio per eumdem actum, ut tendit in creaturas propter Deum.

Dices 3: Actus ille non est liber, cuius dari nequit actus oppositus: sed actui beatifico amoris Dei non potest dari actus oppositus, nempe actus odii circa Deum intuitive cognitum: ergo actus amoris Dei intuitive cogniti non est liber. Maior videtur vera, siquidem ut actus sit liber potentia debet esse indifferens, ut possit actum contrarium et oppositum exercere circa idem obiectum. Minor vero probatur: in Deo intuitive cognito nulla apparet ratio mali: ergo nec ullum esse potest motivum odii. — Distinguo maiorem: ut voluntas sit libera libertate contrarietatis, debet posse elicere actum oppositum isti, quem elicit, concedo: ut sit libera libertate contradictionis, nego: nam ad hanc libertatem non est necesse, quod voluntas possit elicere actum contrarium, sed satis est, quod possit suspendere actum suum circa obiectum propositum. Voluntas autem Christi secundum se physice spectata suspendere potest actum suum circa obiectum beatificum, licet ratione manutentiae et obiecti extrinsece allicientis et determinantius ad sui amorem non possit moraliter istum amoris actum suspendere. Unde distincta minore, neganda est consequentiam.

Conclusio tertia. — Christus meruit per actus quibus observavit praecepta sibi imposita, maxime quia pro illo instanti quo servabat praeceptum simpliciter quantum ad potentiam physicam poterat illud non observare, licet id moraliter non posset.

Probatur primo: Quia meruit per obedientiam: sed obedientia supponit praeceptum: igitur, etc. Minor patet. Maior probatur ex Apostolo ad Romanos 5. Sicut per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, ita per unius obedientiam iusti constituentur multi. Et Philipp. 2. Factus obediens usque ad mortem, etc.

Probatur secundo: Si Christus non meruisset per observantiam praeceptorum, maxime quia in illis non fuisset liber: sed habebat sufficientem libertatem ad meritum: igitur, etc. Maior patet: siquidem conveniunt omnes, observantiam praecepti habere alias conditiones ad meritum requisitas, quippe cum sit actus moraliter bonus, Deo gratus, in eum ordinatus, et a Christo ut viatore elicitus. Minor vero, in qua est difficultas, probatur: ratio praecepti secundum se precise spectata non aufert libertatem actum exercendi: igitur Christus libere potuit praeceptum implere. Consequentia patet. Antecedens probatur: libertas dumtaxat tollitur per necessitatem ipsi actui impositam, seu eo ipso tantum, quo actus exercetur necessario, quia libertas voluntatis opponitur proprie necessitati, quippe voluntas non solum libera est a coactione, sed etiam a necessitate: atqui ratio praecepti, ut sic, non efficit ut actus exerceatur necessario a voluntate: igitur nec a tali actu aufert rationem liberi. Minor constat, quia nos ipsi libere observamus praecepta, et consequenter ratio praecepti non efficit quominus actus praeceptus libere exerceatur.

Nec est quod dicas disparem esse conditionem Christi a nostra, quod ideirco libere dicamur observare praecepta, quia possumus ea ommittere peccando. Christus autem cum esset impeccabilis non potuit praecepta sibi praescripta non observare. Haec, inquam, responsio non solvit vim argumenti, nam confirmati in gratia non possunt peccare, et nihilominus libere observant praecepta, et per illam observantiam merentur, ut constat tum de beatissima Virgine, tum de Apostolis, qui dum erant viatores post acceptam Spiritus Sancti plenitudinem non poterant peccare, tamen revera merebantur: ergo licet anima Christi sit impeccabilis, non desiit tamen cum esset adhuc in statu mortali mereri per liberam observantiam praeceptorum.

Deinde haec duo, non posse libere admittere omissionem praecepti, et non posse committere uliquid contra praeceptum, valde distinguuntur ab hac tertia propositione. Habere necessario actum voluntatis exequendi praeceptum: neque ex duabus prioribus propositionibus tertia potest inferri. Duo quippe priora compatiuntur secum libertatem; tertium vero non ita: atqui voluntas animae Christi ratione suae impeccabilitatis habuit tantum duo priora, ratione vero praecepti sibi impositi non habuit tertium: ergo libere, et non necessario potuit implere id quod praeceptum erat. Maior constat: quia posse velle malum non spectat ad libertatem: duae autem illae priores propositiones tantum denotant summam rectitudinem voluntatis in operante, quae apprime concordat cum libertate in operando: tertia vero propositio tollit omnino libertatem, siquidem non potest intelligi libertas cum actu necessario volendi. Minor vero quoad priorem partem satis constat ex se. Probatur vero quoad posteriorem: praeceptum impositum voluntati Christi eo modo se habuit ex parte sui ad illam voluntatem, quomodo praecepta Dei sese habent ad nostras voluntates, quia non potest explicari quid praeceptum Christo praescriptum peculiare habuerit, quatenus praeceptum erat, quod praescripta nobis praecepta non habeant: sed praecepta nobis praescripta ita se habent ad nostras voluntates, ut illae nihilominus habent actum liberum, ac non necessarium volendi executionem illius quod praeceptum est, nec ex vi praecepti accipiunt aliquid quo determinentur ad necessario exercendum actum praecepti: igitur et Christi voluntas etiam posito praecepto habuit actum liberum, nec virtute illius determinabatur ad illud necessario observandum.

Confirmatur. Si quid necessario determinasset Christum ad observanda praecepta sibi divinitus praescripta, maxime visio, et amor beatificus: sed illa non sic eum determinabant quin physice loquendo posset illa praecepta non observare si voluisset: ergo eis nonstantibus liber erat in observantia praeceptorum. Minor probatur: visio beatifica non determinat ad actum nisi mediante amore: amor autem non determinat nisi quatenus ipse existit: sed actus amoris non ita debet necessario esse quin voluntas eum possit non elicere, alias actus ille amoris non esset liber, nec consequenter actus amoris beatifici in Christo fuisset meritorius, cuius contrarium supra probatum est: ergo si ille actus amoris beatifici non sit ita necessarius quin voluntas possit ab eo cessare, saltem physice, nec etiam ita necessario determinabit voluntatem ad observanda praecepta, quin illa physice ab illa observatione possit averti. Adde quod non possit assignari ulla ratio, ob quam voluntas, quae est potentia essentialiter libera, ita determinari possit ab aliquo obiecto quomodocumque intentionaliter proposito ad amorem producendum, quin physice possit actum illum amoris non elicere, licet ita determinetur, et alliciatur ab obiecto, ut ab eius amore cessare non possit: ergo physice non determinatur necessario ad illum amorem: igitur physice potest ab eo cessare, et consequenter per eum non necessitatur voluntas ad servanda praecepta.

Dices. Libertas physica non sufficit ut alicui praeceptum debite praescribatur, nec ut ille censeatur laude et praemio dignus cum illud implet: ergo si Christus tantum habuit libertatem physicam respectu praecepti implendi, non potuit mereri per observantiam illius. Probatur antecedens, quia quando aliquis est moraliter determinatus ad actum, licet physice posset ipsum non habere, superflue praeciperetur ipsi talis actus, nec in eliciendo illum actum sibi compararet quidpiam laudis; nam inepte quis prohiberet alicui ne interficeret integrum exercitum hominum sibi adversantium, nec multum foret ipsi laudabile tali praecepto obtemperare, quia licet ad id habeat potentiam physicam, non tamen habet potentiam moralem: ergo si observantia praecepti non sit etiam in potestate morali observantis, nil laudis et meriti exinde poterit consciscere. Patet consequentia. Probatur antecedens: nam licet esset bonum non interficere omnes homines, licet etiam sit in potentia physica unius hominis illos interficere, tamen is non dicitur libere non interficere illos omnes, nec ipsi vertitur in laudem, quod eos non interficiat, quia id moraliter est ipsi impossibile: ergo si sit moraliter impossibile, ut Christus Deum amando amore beatifico non observet eius praecepta, illa observatio non potest ipsi esse meritoria. — Nego antecedens. Potest enim aliquid praecipi ad quod quis moraliter determinatur, quia quamvis praeceptum non deserviat ad determinandam, nec etiam ad ponendam substantiam actus, tamen posset imponi ut actus laudabilis, qui alias imponeretur, haberet etiam bonitatem, et meritum obedientiae; sic v. g. praecipi potest, ut qui ex devotione ieiunat diebus Veneris, etiam iis diebus ieiunet ex praecepto, quia quamvis praeceptum istud non determinet hominem cui imponitur ad substantiam ieiunii, quod iam aliunde implere erat paratus, attamen ipsum determinat ut illud observet ex motivo et virtute obedientiae. Ad probationem antecedentis, nego paritatem illam de interfectione, quia illa interfectio non est in potentia etiam physica voluntatis; dependet enim a viribus corporis, quae ex se non sufficient ad interfectionem exercitus, quamvis voluntas ad illam interfectionem sese determinaret; unde illa non interfectio non vertitur in laudem ipsius voluntatis, non quod ad id voluntas non habeat potentiam moralem, sed quia non sola voluntas concurrere debet ad illam interfectionem, siquidem ad id etiam debent conferre aliae facultates, quae ad id praestandum voluntati non subordinantur: igitur illud exemplum non quadrat. Quamvis igitur Christus per amorem beatificum sit determinatus moraliter ad implendum id omne quod sibi praecipitur a Deo; non minus tamen haec utiliter ei praecipiuntur, quia si non praeciperentur, amor beatificus ad id non determinaret; ideo enim determinat, quia omissio illorum actuum esset peccaminosa: peccatum autem est incompatibile cum amore Dei super omnia: sed illa omissio non esset peccaminosa nisi actus praeciperentur: ergo quamvis Christus a Deo sit determinatus moraliter, nihilominus recte et utiliter illi actus fuerunt a Deo praecepti.

Instabis. Si Christus dumtaxat habuit libertatem physicam ad non observanda praecepta, sequitur quod non maiorem habuerit libertatem ad non observantiam praeceptorum, quam ad cessandum ab amore beatifico, et consequenter quod non plus meruerit subeundo mortem sibi praescriptam, quam meruerit amando Deum amore beatifico: at non videtur esse valde laudabile, nec meritorium, quod Christus videns Deum clare et intuitive ipsum diligat, quamvis physice posset non diligere: ergo si ad observationem praeceptorum Christus non habuit aliam libertatem, quam physicam ad observanda praecepta, non videtur in illa observatione multum meruisse. — Respondeo, rationem maioris laudis et meriti fuisse in morte Christi, et in observatione aliorum praeceptorum, quam in amore beatifico, quia licet determinatus fuerit ad ipsam acceptandam moraliter ex suppositione amoris beatifici, et praecepti, tamen revera mors erat illi valde difficilis et acerba, nec eam de facto subire potuit nisi cum maximo dolore et summa tristitia: unde propter difficultatem maximam quam annexam habebat mors subeunda, valde fuit ipsi laudabile, et magnum praemium meritus est illam subeundo.

Dices 2: Christus non potuit non elicere actus a Patre praeceptos, neque non acceptare mortem: ergo in illis non erat liber libertate eleetionis. Probatur antecedens, quia non poterat peccare: peccasset autem non acceptando id, quod Pater aeternus praeceperat. — Respondeo negando antecedens, quamvis enim Christus peccare non posset, ideoque nec transgredi mandatum Patris; sic tamen ipsi mandato obtemperabat, ut illo eodem tempore, quo actus praeceptos facebat, posset ipsos non facere, si humana eius voluntas secundum se, et secundum modum operandi, quem in illo statu habebat, consideretur. Et quemadmodum Angeli beati liberi libertate electionis mandata divina exequuntur, neque tamen possunt ea transgredi, et peccare, ita Christus libere libertate electionis mandata Patris sui servabat, etiamsi peccare non posset.

Instabis. Supposito praecepto Christus non erat indifferens ad eligendos actus praeceptos; et ad acceptandam mortem. — Respondeo: Non erat indifferens supposito praecepto, indifferentia ex parte actus, concedo: indifferentia ex parte potentiae, nego. Sic, supposita determinatione ultimi iudicii rationis, non est indifferens voluntas ad eligendum hoc, vel illud medium, indifferentia ex parte actus, quia necessarie actus voluntatis sequitur iudicium ultimum rationis; est tamen indifferens ex parte potentiae, quia voluntas secundum se est indifferens ad hoc, vel illud medium: sic supposita praeemotione gratiae elicacis, non est voluntas indifferens ad agendum vel non agendum, indifferentia ex parte actus, sed est indifferens ex parte potentiae.

Instabis. Supposito praecepto non potest non servare illud. — Respondeo: Non potest non servare illud in sensu composito, concedo: in sensu diviso, nego: hoc est, duo haec componi simul non possunt, praeceptum v. gr. de morte subeunda, et nolle mori, in Christo; simpliciter tamen si et mors, et Christi voluntas secundum se spectentur, eodem praecepto stante retinebat liberam facultatem non moriendi, et poterat non mori: nam praeceptum Patris nihil operabatur in Christi voluntate, quod eius libertatem impediret, sed eam aeque liberam quoad actus electionis relinquebat, atque si non fuisset datum.

Corollarium. — Ex dictis sequitur non esse probandos illos omnes in tertio Notabili modos conciliandi impeccabilitatem Christi cum eius libertate in servandis sibi praescriptis mandatis, nec verisimiles apparere praefatas sententias. Non quidem prima, quae contendit nullum praeceptum stricte et proprie dictum fuisse impositum Christo ut homini, sed dumtaxat insinuatam fuisse ipsi divinam voluntatem quae non induit obligationem rem exequendi, ita quod eius omissio sit peccatum. Non, inquam, probatur, quia revera ex Scriptura sacra constat Christo a Patre fuisse impositum praeceptum moriendi, nam Ioan. 10. Hoc mandatum accepi a Patre meo, scilicet ponendi animam meam: et sicut mandatum dedit mihi Pater sic facio, et 15. Sicut et ego Patris mei praecepta servavi: qua omnia aperte significant Christo imposita fuisse praecepta proprie dicta, siquidem Scripturae sacrae verba debent accipi secundum propriam eorum significationem, quando nulla inde sequitur repugnantia nec indecentia: nulla autem apparet ex eo quod Christo fuerit impositum praeceptum proprie dictum, quia, ut constat ex dictis, non minus fuit liber in observandis illis praeceptis, quam si essent praecepta in latiori significatione usurpata. Deinde, certum est Christum Dominum ut hominem fuisse subditum praeceptis legis naturae; nam legis naturae nomine nihil aliud intelligitur quam dictamen rationis naturalis, quam Deus Conditor una cum natura inseruit mentibus hominum, quae ordinantur ad aliquid faciendum, vel non faciendum, quare quicumque est verus homo, ille naturali lege tenetur: ergo Christus tenebatur ad servanda illa praecepta: igitur vel meruit per observantiam illorum praeceptorum, et sic etiam mereri potuit per observata praecepta positiva: vel non meruit, quod videtur absurdum, quippe cum observantia praeceptorum iuris naturalis in Christo habet id omne quod requiritur ad rationem meriti. Denique, proprium obiectum obedientiae est praeceptum: at Christus revera meruit per obedientiam, ut constat ex illo ad Rom. 5. Sicut per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, ita per unius obedientiam iusti constituentur multi, quibus verbis S. Apostolus comparat obedientiam Christi cum inobedientia Adami, ut significet, quod quemadmodum Adamus fuit inobediens praecepto Dei proprie dicto, ita obedientia Christi innotuit in subiectione sua ad praeceptum stricte et proprie dictum.

Secunda etiam sententia asserens Christum ideirco libere observasse praecepta sibi praescripta, quia licet praesupposito praecepto de morte subeunda non potuit non mori, eo quod haec moriendi necessitas non fuerit antecedens, sed consequens libertatem Christi, quippe praeceptum illud impositum fuerit dependenter ab eius acceptatione. Hic, inquam, modus non probatur primo, quia nullum habet fundamentum in Scriptura, quae tantum abest ut significet praeceptum istud non fuisse impositum Christo Domino nisi dependenter a libera eius acceptatione, quin potius docet praecessisse praeceptum, et subsecutam fuisse acceptationem Christi, ut legimus Psal. 39. ubi Propheta in persona Christi dicit: In capite libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem tuam: Deus meus volui, et legem tuam in medio cordis mei. Nec isti sententiae favent illi textus Isaiae 53. Obatus est quia ipse voluit. Et Ioan. 10. Nemo tollit animam meam a me, sed ego pono eam a me ipso: significant enim tantum quod Christus non invitus, sed lubens ac volens mortem passus fuerit. Deinde, obedientia Christi debuit esse perfectissima: at ea perfectior est obedientia quo praeceptum minus dependet a subditi voluntate: ergo obedientia Christi magis pendere debuit a voluntate Dei ordinantis et praecipientis mortem, quam a voluntate Christi illud praeceptum sibi imponi exoptantis. Denique, haec sententia non habet locum in praeceptis legis naturae quibus independenter a libera eius acceptatione Christus tenebatur: sed tam concilianda est Christi libertas cum summa eius impeccabilitate circa observantiam praeceptorum iuris naturae, quam circa observantiam aliorum praeceptorum legis positivae: igitur hic modus conciliandi minus est conveniens.

Non probatur etiam tertius modus affirmans Christum libere impleisse mandatum moriendi, eo quod antequam instaret tempus illud praeceptum implendi poterat Christus petere, et impetrare a Patre eius dispensationem: non probatur, inquam, tum quia non videtur facile dispensari potuisse cum Christo circa praecepta legis naturae, quibus tenebatur: ergo neque potuit de iis petere a Patre dispensationem. Tum quia posset Deus in aliquo instanti praecipere ut aliquid faceret: sed in eo instanti non posset tolli praeceptum, quia alias sequeretur quod praeceptum esset et non esset in eodem instanti: ergo necesse est quod observantia praecepti alio modo concilietur cum impeccabilitate quam per hoc quod possit petere dispensationem. Tum quia quamvis Christus non habuerit praeceptum de non petenda efficaciter dispensatione praecepti moriendi pro salute generis humani, habebat tamen de illa non petenda consilium, quippe cum mors illa cedere debebat in Dei gloriam et hominum salutem: sed Christus non habebat potentiam ad transgredienda praecepta, sed etiam illi repugnabat non amplecti Dei consilia, quia ipsi repugnabat non solum peccatum ratione suae sanctitatis, sed etiam qualibet moralis imperfectio, quae contrahitur per omissionem consilii: igitur hic conciliandi modus non videtur etiam idoneus.

Quarta sententia etiam improbatur primo, quia Scriptura sacra insinuat mortem Christi fuisse praeceptam non solum quantum ad substantiam, sed etiam quantum ad circumstantias temporis et motivi. Temporis, inquam, ut colligitur ex Luca 12. ubi Christus ait: Baptismo autem habeo baptizari, et quomodo coarctor usque dum perficiatur! quibus verbis Christus Dominus significat tempus suae mortis fuisse determinatum a Patre, et se angi ex mora, et dilatione istius temporis: et capite 22. Filius hominis, secundum id quod definitum est, vadit: et Ioannis 17. Sciens Iesus quia venit hora eius ut transeat ex hoc mundo ad Patrem. Similiter significat alias circumstantias sibi praeceptas fuisse, maxime circumstantiam loci, Lucae 13. Non capit prophetam perire extra Hierusalem: circumstantiam modi supplicii, Ioannis 3. Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, etc. Similiter praeceptum fuit illi modum obedientiae, ut patet ex illo ad Philippenses 2. Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem. Praeceptum etiam fuit motivum charitatis: hinc Ioannis 14. Ut cognoscat mundus quia diligam Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio.

Secundo, ex illa sententia sequeretur Christum non meruisse nostram redemptionem per satisfactionem mortis, et ex eo precise quod mortuus est, sed solum ex eo quod tali affectu, vel motivo mortem sustinuerit: sed hoc repugnat Scripturae; dicitur enim Isaias 53. Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longevum: quibus verbis premium redemptionis hominum tribuitur non circumstantiis, sed morti ipsi: igitur, etc. Secundo patet, nam ea ratione actus est meritorius qua est liber: ergo si tantum sic liber penes motivum, et circumstantias, non autem quantum ad substantiam, consequens est quod mors Christi secundum se non sit libera. — Denique, cum Christus beatifica sua visione aeternam Dei voluntatem in eiusdem unitate cognoverit, vidit non tantum in ipsa quoad genus, et substantiam mortis, sed etiam vidit motiva secundum quae lex aeterna postulabat ut illam mortem pateretur, et omnes circumstantias mortis istius: nam quod scribit S. Augustinus, lib. 13. c. 15. De Angelis beatis, illud ipsum habere potest in hominibus, maxime vero in Christo comprehensore: Videat, inquit, faciens tam semper, et desinet si valebit.

Temporum quid velit aeterna voluntas tua; legunt, eligunt, et diligunt, semper legunt, et numquam praeterit quod legunt: eligendo enim, et diligendo legunt ipsam immutabilitatem consilii tui. igitur Christus, ut comprehensor, non solum novit substantiam suae mortis, sed etiam circumstantias aeterna Dei lege definitas et ordinatas: lex autem aeterna nihil aliud est, ut docet S. Augustinus, lib. 1. De Libero Arbitrio, c. 6. nisi summa ratio in Deo existens, cui semper est obtemperandum. Igitur si Christus non fuit liber quantum ad substantiam mortis, quia illa erat praecepta, etiam non fuisset liber quantum ad circumstantias, et motiva, quae a Deo erant definita.

Denique ultima sententia est improbanda, nempe quod Christus potuerit recusare mortem in sensu diviso, licet ipsam recusare non potuerit in sensu composito, et ut praeepta erat. Improbatur, inquam, tum quia non movetur praesens controversia de morte ut mors est, sed de morte ut praecepta est: igitur si Christus non fuit liber circa mortem ut praeceptam, dici non potest libere et meritorie mortuus: tum quia Christum posse recusare mortem in sensu diviso, est ipsum potuisse velle non mori, cum tamen sciret mortem esse subeundam: at Christus non potuit habere istud velle subsistente illius impeccabilitate. Probatur. Posse nolle mortem praeceptam in sensu diviso est velle illam seiungere a praecepto: sed Christus non potuit habere volitionem seiungendi suam mortem a praecepto Dei, alias habuisset volitionem oppositam volitioni divinae: igitur Christus non potuit nolle mortem praeceptam in sensu diviso.

Nec valet reponere cum Goneto, divisibilitatem, seu volitionem separationis mortis a praecepto non esse positivam, sed praecisivam, quia divisio positiva negationis mortis a praecepto petit ablationem praecepti, praecisiva autem non ita. — Haec, inquam, responsio potius effugium est, quam legitima difficultatis explanatio: enimvero Christus positive meruit cum implevit praecepta: ergo positive habuit libertatem ea implendi: at libertas positiva implendi praecepta supponit, aut importat potentiam positivam ea implendi, vel non implendi; ad libertatem enim indifferentiae requiritur potentia ad agendum, vel non agendum: igitur si Christus potuit habere nolitionem mortis praeceptae, oportuit quod eam habuerit, non solum praecisive, sed etiam positive; ita quod illius voluntas positive potuerit nolle coniungere mortem cum praecepto: hoc est velle eam positive a praecepto dividere: igitur, etc.