Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Notandum 1. Ex Isamberto ad q. 22. art. 3. quadruplicem distingui posse servitutem in sacris Litteris: Primam naturalem, et generalem, omnibus creaturis communem in ordine ad Deum, iuxta quam quaelibet creatura est ita sub dominio Dei, ut ei deserviat ad nutum, de qua Sapientia 16. Fili, factori creaturae deserviens. Quod autem haec servitus vera sit, patet, quia tunc adest propria ratio servitutis, quando aliquis ita est subditus alteri, ut non tantum teneatur ei obedire tamquam superiori, sed etiam totum quod est et habet existit sub illius dominio, teneturque se et omnia sua in bonum eius dirigere: sic enim servus proprie dictus, totum quod est et quod habet censetur esse sui domini, ut docet Aristoteles in Politicis: at vero totum istud reperitur in qualibet creatura in ordine ad Deum, prout creatura est; nam et in esse, et in conservari dependet a Deo; potestque Deus utendo iure suo absoluto illam destruere. Item ordinatur in Deum tamquam in finem ultimum, et si sit rationalis creatura, tenetur se et omnes suas actiones in illum dirigere, et si quem alium finem sibi constituat, peccat: igitur quaelibet creatura, qua creatura est, dicitur serva in ordine ad Deum. Secunda servitus est legalis et despotica, quae lege, et non primae istius naturae institutione est introducta, secundum quam aliqui ita sunt sub dominio alterius, ut sint illius quoad omnes suas actiones et operationes temporales, easque in eius bonum teneantur impendere: in qua specie constituuntur non tantum servi emptitii, sed etiam conductitii pro eo tempore, quo seipso, et sua opera locant aliis. Tertia servitus est peccaminosa, qua creatura rationalis peccato vel diabolo subiicitur, de qua 1. Ioannis 10. Qui facit peccatum, servus est peccati. Quarta et ultima servitus dici potest poenalis, quae consistit in illo affectu, quo creatura rationalis obedit Deo metu poenae subeunda, quomodo Apostolus ad Rom. 2. ait: Non accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Quaeritur autem utrum Christus D. aliquo ex his modis servus possit aestimari et appellari.

Notandum 2. Inter primam servitutem, et reliquas, id esse discriminis, quod prima non repugnat ingenuitati, sed illam compatitur secum, et simul ineat ipsum ius ad haereditatem: siquidem Adam ante peccatum, et eius posteri, si perseverassent in statu innocentiae, fuissent servi Dei hoc genere servitutis, ut satis per se intelligitur; et tamen vi iustitiae originalis, vel potius gratiae sanctificantis habuissent ius ad vitam aeternam, communicassentque in bonis ipsius Dei, cum gratia sanctificans, quam importat iustitia originalis, sit singularis quaedam naturae divinae participatio, ratione cuius Filii Dei nominamur et sumus, ait S. Ioan. Item iusti sunt servi hoc genere servitutis: nam et beata Virgo ancillam Dei se nominat in suo Cantico, et passim omnes Sancti; nec tamen sunt minus ingenui, et liberi; imo, ut canit Ecclesia in officio beatae Agathae, Summa ingenuitas ista est, in qua servitus Christi comprobatur. Hinc S. Hieronymus in illud Psal. 115. O Domine, quia ego servus tuus, ait: Grandis dignitatis, et meriti est esse servum Dei. Et S. Ambrosius lib. 1. De Iacob, et vita beata, cap. 3. talem servitutem vocat libertatem gloriosam. Et S. Augustinus ad citatum versiculum Psalmi 115. ait, creaturam debere suo Creatori famulatum, quem cum exhibet, libera est; hanc accipiens a Domino gratiam, ut ei non necessitate, sed voluntate deserviat. Observandum insuper ad rationem formalem servitutis non desiderari negationem communicationis in bonis domini, ut minus recte docet Vazquez loco citato capite 9. quia cum servitus patiatur secum ingenuitatem, compatitur similiter ius ad haereditatem, atque consequenter communicationem in bonis: sola itaque communicatio in bonis cum aequalitate, et omnimoda plane independentia, tollere potest rationem servitutis, non autem quaelibet communicatio in bonis domini.

Notandum 3. Tribus modis dici posse, Christum esse subiectum Patri, videlicet, vel ratione inaequalitatis naturae humanae respectu divinae: vel ratione voluntatis divinae, qua est superior voluntate creata Christi; vel ratione obedientiae praestitae mandato et praecepto paterno. De prima et secunda subiectione non est controversia; dicitur enim 1. Ioann. 14. Pater maior me est: unde subiectio Christi statim manifestatur. Solum igitur movetur quaestio de tertia ratione subiectionis, an videlicet Christus fuerit subiectus Patri ratione cuiusdam praecepti, ad quod teneretur ratione virtutis obedientiae.

Conclusio prima. — CHRISTUS FUIT SUBIECTUS PATRI RATIONE PRAECEPTI, CUI TENEBATUR OBEDIRE.

Probatur: nam ipsemet Ioan. 10. et 14. dicit: Mandatum accepi a Patre meo. Et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio: et licet nomen mandati aliquando in sacris Scripturis sumatur latius, quatenus ea, quae nobis commendantur, nec praecipiuntur, appellantur mandata; tamen communiter nomine mandatorum intelliguntur praecepta, et prohibitiones. Hinc eodem capite 11. profitetur Christus se accepisse praecepta a Patre: Ego, inquit, praecepta Patris mei servo, quibus in locis Christus facit parem conditionem praeceptorum sibi a Patre impositorum. Deinde, ad Philipp. 2. dicitur Christus factus obediens usque ad mortem. Nec est, quod dicatur excellentiorem esse obedientiam, quando quis obedit superiori absque intimatione praecepti, quam cum intimatione praecepti: hoc enim simpliciter falsum est; licet enim aliunde actus ille sit excellentior, et arguat voluntatem etiam alio titulo excellentiorem; nihilominus, si spectetur vis obedientiae, certe desideratur intimatio praecepti, quae sola respicit obedientiam tamquam suum proprium correlatum. Verum de his amplior erit sermo Disp. sequenti, ubi agetur de meritis Christi.

Obiicies primo: Precepta dantur alicui solummodo propter duo, videlicet propter directionem faciendam in ipsa voluntate operantis: vel propter inflictionem poenae, quatenus lex poenam decernit, propter transgressionem: at neutro modo datum fuit praeceptum Christo. Non quidem primo modo, quia erat impeccabilis, et voluntas eius aliunde satis sufficienter dirigebatur. Non etiam posteriori modo, quia metus poenae arguit servitutem poenalem, quae nulla erat in Christo, ut mox dicemus. Praeterea, ubi transgressio legis nulla potest esse, ibi etiam nulla potest adiungi legi poena infligenda, quia deest ipsi Legislatori ratio motiva ad poenam constituendam, qui est continere subditos in observatione legis, quam possunt infringere: ergo non potuit illi infligi poena: ergo nullum datur praeceptum. Confirmatur exemplo voti, quod Christus non potuit emittere, ut docent communiter Theologi, quia votum emittitur ab homine, ut, quia eius voluntas non est firmata in bono, vovendo illam firmet immobiliter ad id quod expedit facere, et id facit, ut timore inhonorandi Deum, et violandi promissum, abstineat ab eius contrario. Cum itaque detur etiam praeceptum alicui ad eum dirigendum, quia eius voluntas non est firmata in bono, sed potest ab eo deficere, et voluntas Christi non fuerit huius conditionis, quandoquidem non potuit votum emittere, sic nec potuit praeceptum aliquod illi imponi. — Respondeo negando maiorem: datur enim praeceptum propter actum, qui lege praecipitur; unde in eiusmodi praecepto, nec directio, nec poena primario consideratur, sed tantum secundario. Directio quidem, ubi voluntas firmata non est: poena vero, ubi adest potestas praeceptum, et legem iniungendi: et quia neutrum istud fuit in Christo; ideo non est etiam datum illi praeceptum sub illis rationibus; sed addita ratione excellentiae et dignitatis actus, quem poterat eligere per obedientiam, absque indigentia directionis, et metu poenae. Ad confirmationem respondeo, Christum non potuisse votum emittere sub rationibus illis allatis in obiectione, potuisse tamen aliis rationibus, quatenus nimirum est aliquis actus latriae seu religionis; potuit enim Christus, ut homo, velle ex voto orare Patrem, ieiunare, sacrificium, et similia, haec enim nullam includunt imperfectionem vel indecentiam.

Obiicies secundo: Ubi est praeceptum, ibi est necessitas exequendi rem praeceptam, quia praeceptum inducit obligationem: at Christus, Ioan. 10. negat se habuisse necessitatem moriendi: ergo etc. — Respondeo, Christum Dominum asserere quidem se non habuisse necessitatem moriendi, quia mandatum de morte obeunda pro nobis acceptatum fuit ab eo libere, iuxta illud Psal. 38. Tunc dixi; Ecce venio.

Obiicies tertio: Mors Christi plerumque dicitur tantum permissa, non autem praecepta. — Respondeo, dici permissam ratione crucifigentium; dici tamen praeceptam ratione crucifixi, et mortui.

Quaeres primo: quibus legibus Christus subiectus fuerit? — Respondo primo fuisse subiectum legibus iuris naturae, tam ordinis naturalis, quam supernaturalis, quae tamen dignitati personae eius non derogabant. Ratio est, quia Christus assumpsit naturam humanam cum conditionibus, quae illam sequuntur (excepto peccato, et ignorantia): atqui praecepta iuris naturae sequuntur naturam humanam, item continent rectum ordinem, quem rationalis creatura debet servare, et contra quem Christus non potuit operari. Dixi ordinis etiam supernaturalis, eum enim anima esset ordinata ad finem supernaturalem, respectu cuius dantur media quaedam necessaria, quae ex sua natura sequuntur talem ordinationem, cuiusmodi est dilectio Dei supernaturalis, inde fit, ut huic et aliis similibus praeceptis fuerit Christus subiectus. Dixi praeterea, quae tamen dignitati personae eius non derogabunt: nam dignitas persona Christi postulabat, ut ab aliquibus legibus etiam iuris naturae eximeretur: v. gr. iure naturae debemus parentibus obedientiam: at Christus eam Matri suae beatissimae Virgini, cum esset illa superior, non tenebatur praestare: ideoque, quod Luca 2. dicitur, et erat subditus illis, non ex obligatione praecepti naturalis, sed ex libera eius voluntate, et ad nostram instructionem intelligendum est; ut significat B. Bernardus sect. 29. in Cantica. — Respondeo secundo, Christum D. non fuisse subiectum legibus humanis, ut colligitur ex cap. 27. Matthaei, ubi Christus significavit se solvere tributum, non ex obligatione, sed voluntarie: ne scilicet alii scandalizarentur. Ratio autem responsionis est, quia superior non potest obligari legibus inferioris: at Christus est superior omnibus legibus et legislatoribus humanis: ergo non fuit subiectus legibus humanis. — Respondeo tertio, Christum non fuisse subiectum legibus positivis, tam Novi, quam veteris Testamenti. Probatur de legibus Novi Testamenti, quia Princeps est solutus a suis legibus, et praecipue quando lex respicit subditos, quatenus sunt in aliquo statu dissentaneo a statu Legislatoris, ut patet quando Princeps fert legem de solvendis tributis: atqui Christus est auctor Novi Testamenti, et lex Novi Testamenti respicit homines, quatenus sunt aliquo modo peccatores: ergo Christus non fuit subiectus legi Novi Testamenti. — Probatur insuper de legibus Veteris Testamenti, quia lex vetus tantum data fuit pro Adami posteris descendentibus secundum rationem communem: at Christus hoc modo non descendit ab Adamo. Unde colligo, quod quando ad Galatas dicitur Christus factus sub lege, debet illud intelligi de voluntaria Christi subiectione in exemplum humilitatis. Illud autem Matth. 5. Non veni solvere legem, sed adimplere, recte intelligitur de adimpletione figurae per exhibitionem veritatis: lex enim vetus erat umbra futurorum in Novo Testamento.

Conclusio secunda. — CHRISTUS, UT HOMO, VERE ET PROPRIE DICI POTEST SERVUS DEI SERVITUTE NATURALI, NON VERO SERVITUTE LEGALI.

Probatur prima pars ex Scriptura sacra, in qua Christus Dominus saepissime appellatur servus Dei. Sic Isaiae 12. Servus meus, suscipiam eum, electus meus, complacuit sibi in eo anima mea. Et cap. 53. In scientia sua iustificabit ipse servus meus multos. Et Zachariae 5. Adducam servum meum Orientem. Eadem veritas in Novo Testamento traditur: nam Matthaei 12. Evangelista locum ex Isaia adductum interpretatur de Christo. Nec refert, quod Evangelista non retulerit verba servus meus, sed puer meus, nam saepissime nomen pueri pro servis accipitur. Sic 1. Reg. 9. Dice puero, ut antecedat nos, et 21. Si mundi sunt pueri (id est servi) maxime a mulieribus. Et Psalmo 68. Ne abscondas faciem tuam a puero tuo. Quod etiam constat ex Novo Testamento, ubi pueri nomen pro servo interdum scribitur. Sic maxime, Actor. 4. Petrus dixit: Convenerunt enim vere in civitate ista adversus sanctum puerum tuum Iesum, quo loci pueri nomen non significat hominem iuniorem, et nondum adulta aetate maturum, sed proprie pro servo accipitur. Imo ipsemet Christus Matthaei 11. hanc sibi appellationem tribuendam esse satis aperte significavit, cum dixit: Confiteor tibi Pater Domine caeli, et terrae, ubi Patrem appellat Dominum corum, quae in caelis et in terris facta existunt, ut significet etiam se, ut hominem, Patrem, ut Dominum agnoscere; et consequenter, se inter eius servos annumerari, ut colligit S. Athanasius lib. 3. Contra Arianos. — Valet reponere cum Vazquezio Scripturae verba metaphorice esse accipienda: tum quia Scripturarum oracula in propria sua significatione sunt accipienda, quoties nullum inde sequitur absurdum: at nil Christo, nilque Christianae veritati detrahitur, ex eo quod Christus, qua homo, appelletur servus Dei: igitur talis revera censendus est: tum quia SS. Patres mox laudandi praefatas Scripturae auctoritates in propria significatione usurparunt: igitur ita debent accipi. — Nec pariter obstat, quod Adrianus summus Pontifex in sua epistola ad Concilium Francof. dicat, nullum unquam Evangelistarum, neminem Apostolorum servum illum vocasse: hoc enim ideo dixit, vel quia raro, et non ita expressis verbis in Novo, ac in Veteri Testamento sic vocatur, vel accipit servum in alia significatione, scilicet, vel pro puro homine, vel pro homine subdito peccatis, de qua re infra.

Probatur secundo ex SS. Patribus: imprimis vero S. Chrysostomus, Hom. 7. in epist. ad Philipp. exponens haec verba, Formam servi accipiens, ait: Sicut in forma Dei perfectus est Deus, ita in forma servi perfectus est servus. Similiter S. Ambrosius lib. 7. Epistularum, epistola 15. quaedam arguit, qui negaverat Christum pro nobis servitutem accepisse, ubi exponens illud Psalmi 109. Adiura me, Domine Deus meus, ait: Servitus enim naturae est, dominatus dignitatis est. S. Hieronymus, in epist. ad Tit., cap. 1. Ne mirum quemvis sonantes homines, Dei servos nobiliter vocari, cum per Isaiam Prophetam Pater loquitur de Filio: Magnum tibi est vocari servum meum. Isidorus, lib. 1. De Summo Bono, cap. 16. Christus, et in forma servi servus, et in forma Dei non servus: in forma quippe servi, Domini servus: et in forma Dei hominum Dominus. August., epist. 171. Secundum formam Dei de seipso dixit: Ego et Pater unum sumus: secundum formam servi: quoniam Pater maior me est. A. Athanasius, serm. 3., Contra Arianos, ubi voces facti, conditi, servi, et filii, retulit, sic habet: Omnes istiusmodi voces, ratione humanitatis, bene, et proprie competunt. Nazianzenus, oratione 3., De Theologia: Tu mihi contra voces illas ingratitudinis tutius reddidisti, haec videlicet, Deus meus, et Deus vester; maior, creavit, fecit, sanctificavit, servum etiam si ita libet, et obedientem adiunge.

Probatur etiam ratione: Ille enim vere censetur servus, qui est sub potestate domini, et omnes suas actiones, suosque labores in eius obsequium tenetur impendere, necnon et in omnibus ei parere et obsequi: at haec omnia Christo, ut homini, conveniunt respectu Dei. Primo namque Deus omnium hominum, et proinde Christi ut hominis, ita est Dominus, ut pro libito, proque iure sui dominii possit omnes homines, adeoque Christum ut hominem, et omnes creaturas annihilare: ut ipsemet Deus testatur Deuteronomii 32. Ego occidam, et ego vivere faciam: et Sapientiae 16. Tu es Domine, qui vitae et mortis habes potestatem. Similiter Christus, ut homo, quidquid habet, Deo praepotenti, tamquam totius boni distributori et largitori debet. Pari ratione, omne suum obsequium in eius cultum et honorem tenetur impendere; nam omnia serviunt ei; quapropter Christus D., ut docet Apostolus ad

Philip. 2. Et factus est obediens usque ad mortem, mortem autem Crucis.

Dices primo: Ratio creaturae dependentis a Deo non est fundamentum adaequatum servitutis verae et propriae; sed insuper requiritur, ut qui servus est, non communicet ullo modo in bonis domini sui: at Christus ut homo, communicat in bonis Dei; siquidem, ut sit homo completus, debet habere subsistentiam; subsistentia autem Christi divina est: ergo ut homo, communicat in bonis Domini sui. — Nego maiorem; quamquam enim haec communicatio in bonis domini forte sit quid consequens ad servitutem legalem, quia qui servus est servitute legali, ita est sub alterius dominio, ut cum eo neque in bonis, neque in honore, neque in dignitate communicet, non tamen illa negatio servitutis requiritur ad servitutem naturalem, ut diximus in secundo Notabili. Siquidem haec non excludit ius ad communicandum in bonis et honoribus, ut patet non solum in filio, qui licet servus naturalis patris, tamen habet ius ad communicandum cum illo in bonis et honoribus, sed etiam in sanctissimis viris; homines enim iusti communicant per gratiam in bonis Dei, quia per gratiam sunt consortes divinae naturae, ut docet S. Petrus epist. 2. cap. 1. et habent ius ad visionem et fruitionem, vere ac proprie nominantur servi Dei, ut pluribus testatur S. Paulus, qui in suis epistolis maxime gloriatur hac appellatione pluries repetita, Paulus Apostolus servus Iesu Christi. Hinc Matth. 25. omni Iusto ad aeternam gloriam evocato dicitur: Euge, serve bone et fidelis, etc.

Instabis iterum: iustos quidem vocari servos Dei, sed improprie: siquidem Christus illis dixit Ioann. 15. Iam non dicam vos servos, sed amicos: igitur illa responsio nulla. — Nego consequentiam: Christus enim solum a iustis ablegat appellationem, et sortem servitutis servilis, quia iusti non operantur instar servorum ex timore servili, sed instar filiorum ex amore: ideirco potius amici, quam servi nominantur. Quod autem haec servitus naturalis non excludat conditionem filii adoptivi, nec amici, constat, quia illa etiam compatitur cum conditione maternitatis: etenim beatissima Virgo, quae abundantissime in honoribus Dei communicavit, quaeque divina maternitatis titulo et gloria illustrata est, tamen immediate post conceptionem Verbi divini, ac sibi concessam dignitatem maternitatis, seipsam Dei servam et ancillam nominavit, dicendo Luciae 1. Ecce ancilla Domini: unde in suo Cantico ibidem canebat: Respexit humilitatem ancillae suae, etc.

Quaeres: Non eandem esse paritatem communicationis Sanctorum ac Deiparae Virginis in bonis Dei ac Christi: igitur quantumvis illa communicatio non obsit quominus beata Virgo et Sancti dicantur servi Dei, cum longe nobilius et divinius Christus in Dei bonis communicet, nullatenus eius servus reputari poterit. — Contra, quantumvis Christus longe perfectius, quam quilibet alius Sanctus communicaverit cum Deo in bonis, non tamen communicavit ad aequalitatem: siquidem Christus non sibi vindicat omnia divina attributa; nam nec est omnipotens, nec infinitus, nec immensus: licet enim attributa Dei de Christo praedicentur per communicationem idiomatum, tamen vera humanitas eius non potest dici omnipotens, immensa, aeterna, etc.; igitur non communicat in omnibus Dei bonis ad aequalitatem. Unde non obstante hae communicatione in bonis. Christus revera diei poterit Dei servus, quia licet sit aequalis Patri secundum divinitatem, tamen est minor Patre secundum humanitatem.

Probantur caetera Conclusionis partes. Primo quidem ex Concilio Francofordiensi, quod in epistola ad Episcopos Hispaniae sic Felicem, et Elipandum interpellat: Intelligite, inquit, in hac professione vestra, duplices diabolicae fraudis latuisse dolos..... dum, et Dominum nostrum Iesum Christum, quem Deum colimus et adoramus, servum producutis, et adopticum, considerate quale est hoc scandalum inter paganas gentes, ut dicatur Deum Christianorum servum esse, vel adopticum. Nos per illum a servitute liberati, non ille nobiscum servus. Idem colligitur ex Adriani summi Pontificis epistola ad Episcopos Hispaniae, in qua pariter Felicem, et Elipandum alloquens, ait: Tanta vos dementia detulit; adopticum eum.... filium quasi purum hominem calamitati humana subiectum, et quod pudet dicere, servum: cum impii, et ingrati tantis beneficis, liberatorem nostrum non pertimescatis venenosa fauce susurrare. Cur non veremini, queruli obtrectatores Dei odibiles, illum servum nuncupare, qui eos de servitute diaboli liberarit? Et paulo post: Dominum igitur Angelorum, omnisque creaturae, cuius sub pedibus cuncta subiecta sunt, eos dicitis servum, et adopticum. Quibus duobus testimoniis aperte satis constat a Christo ablegari servitutem, non quidem naturalem in ordine ad Deum, cui assumpta natura subiicitur; sed vel legalem, vel poenalem, vel peccaminosam; quod clarius Concilium in eadem epistola significat, dum ait: Etsi cum Propheta servum nominasset, non tamen ex conditione servitutis, sed ex humilitatis obedientia, quia factus est Patri obediens usque ad mortem, Papa Leone dicente: Assumpta est de Matre Domini natura, non culpa, sumpta in forma servi sine conditione servili. Quibus verbis Concilium significat se removere a Christo servitutem non naturalem consistentem in humilitatis obedientia, quae est propria creaturae, sed servitutem legalem et peccaminosam.

Reponit Vazquez. Pontificem, et Concilium removere a Christo omnem omnino servitutem, siquidem significant Christum esse simpliciter dicendum Filium, non vero servum. — Contra, tam Pontifex, quam Concilium a Christo servitutem illam eliminant, pro qua impugnanda SS. Patrum auctoritates proferunt: at omnes SS. Patrum auctoritates, quas proferunt, solum a Christo removent triplicem postremam servitutem. Nam sanctus Chrysostomus Homil. 13. in epistola ad Heb., quem etiam pro sua sententia firmanda allegat Vazquez, solum excludit conditionem servilem a Christo per ordinem ad homines; ait enim: Sicut servus factus est, sic etiam Pontifex, et minister: sed servus factus non mansit servus, sic et minister factus non mansit minister: non enim ministri est sedere, sed stare. Quibus verbis ostendit S. Chrysostomus Christum iam ad dexteram Patris sedentem in coelis non amplius gerere ministerium servi, nec ministri, per ordinem ad homines. Unde excludit solam a Christo subiectionem illam, quam adhuc mortalis monstrabat per ordinem ad homines. — Similiter S. Leo, Sermone 1. De Nativitate post medium, a Concilio mox laudatus, sic ait: Assumpta est de Matre hominis Domini natura, non culpae: creata est forma servi, sine conditione servitutis, quia novus homo sic contemperatus est veteri, ut civitatem susciperet generis, et ritum excluderet vetustatis. — Denique S. Damascenus, qui apertius pro Vazquezii sententia militare videtur, non aliam a Christo ablegat servitutem, quam quae per peccatum est introducta: ait enim: nisi caro Deo Verbo copulata fuisset, serva procul dubio, et ignara extitisset: verum quia personaliter Deus Verbum eam sibi univit, id habuit, ut nec servus esset, neque in ignorantia versaretur. Quibus verbis significat illam tantum a Christo removeri servitutem, cui sicut et ignorantiae fuisset subiecta ipsius humanitas, si a Verbo non fuisset assumpta. Certum est autem, quod non fuisset subiecta ignorantiae, nisi propter peccatum: igitur S. Damascenus solum removet a Christo servitutem, quae per peccatum inducta fuisset: igitur non est, cur tantopere sibi blandiatur Vazquez suam sententiam apertis et evidentibus Conciliorum et SS. Patrum oraculis esse firmatam.

Arguit Vazquez. Concilium Francofordiense, postquam a Christo removit servitutes praetaxatas, subiicit: Quid dicitis de Deo Patre, qui cum in baptismate, et transfiguratione Filium nominarit, non Servum? Deinde, si Christus posset dici servus servitute naturali, frustra tantopere laborasset Adrianus summus Pontifex, ut omnes Scripturae textus aliquam Christo servitutem tribuentes, in sensum allegoricum detorqueret, facili namque negotio dixisset, illos esse intelligendos de servitute naturali Christi in ordine ad Deum, si illam in Christo agnovisset.

Respondeo primo negando consequentiam: nam praeter servitutem naturalem, qua homo dependet a Deo, etiam habere potest aliam servitutem respectu Dei ex peccato contractam, siquidem eo ipso, quo homo peccator est, novo titulo Deo, ut Iudici, et vindici subiicitur. Deusque novum ius obtinet in peccatorem, ut ipsum non solum puniat, sed etiam exterminet et annihilet.

Respondeo secundo, Concilium loqui de servitute, quae fundaretur in supposito et persona, qualem servitutem admittebant Felix et Elipandus, qui Nestorii errorem innovantes, duplicem in Christo personam affirmabant, ut significant Patres eiusdem Concilii, Felicem et Elipandum in eadem epistola sic alloquentes: Numne olim eadem haeresis vestra in Nestorio refutata etiam et damnata est? Unde S. Damascenus, lib. 3. De Fide, cap. 21. Si autem, ait, qui solum eum dicunt, unum Christum iuxta Nestorium in duos dividunt.

Respondeo ad secundum, consultius quidem, ac rectius fuisset testimonia in proprio, quam in metaphorico sensu accipere: nihilominus prudenti consilio Pontifex ad metaphoram deduxit, ne servitutis nomen (tantopere Hispanis odiosum propter diram ac diuturnam eorum servitutem, qua a Mauris vexabantur) Christo tribueret, et sic Hispanica Ecclesia Patribus gravis et infensus appareret.