Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Quod peccata, quantum ad praesens attinet, spectari possunt in quadruplici differentia: Primum est peccatum originale, prout in primo parente Adamo consideratur, quatenus nempe ipso peccante omnes peccavimus tamquam in capite totius humanitatis. Secundo considerari potest originale peccatum, prout est in quolibet nostrum, quatenus nempe eo instanti, quo sumus homines, et Adam posteri, illico ipsius reatu et peccato inficimur. Tertium est peccatum actuale mortale, quo quis amittit gratiam sanctificantem: quod utique peccatum potuit esse in statu innocentiae: siquidem Adamus innocens peccavit actualiter, et peccatum istud, quod respectu nostri fuit originale, respectu Adami fuit actuale. Quartum denique est peccatum veniale, quo non deperditur quidem gratia sanctificantis habitus, sed illius splendor minuitur, et remittitur charitatis fervor.

Notandum 2. Certum esse, quod Christus Dominus in hunc mundum venerit ad delenda omnia peccata tam originalia, quam actualia, seu ad exhibendum remedium sufficiens ad omnium peccatorum expiationem. Quod utique constat apertis Scripturae textibus; nam Isaie 53. Posuit in eo iniquitates omnium nostrum. 1. Ioan. 1. Sanguis Iesu Christi Filii eius emundat nos ab omni peccato: et cap. 2. Ipse est propitiatio pro peccatis nostris: non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi. Et 1. Misit Filium suum propitiationem pro peccatis nostris. Quibus concordat S. Paulus 1. ad Timoth. 1. Venit Iesus peccatores salvos facere. Et ad Titum. 2. Qui dedit redemptionem, creto Patris arcano prodiisse. Hinc S. Ambrosius in Psalm. 35. Bonum, inquit, aurum sanguis Christi, dives ad pretium, profuens ad lavandum omne peccatum. Suffragatur etiam ratio. Cum enim finis Incarnationis sit perducere homines ad vitam aeternam, ad quam nihil coinquinatum admittitur, consequens est quod non solum originalia, sed etiam actualia peccata debuerint expiari per Christum. Unde solum superest solvenda difficultas, quodnam ex his peccatis, vel originali, vel actuali, fuerit praecipuum motivum Incarnationis, ita ut illius expiatio fuerit causa cur Christus venerit, quae si defuisset, non venisset.

Notandum 3. Omnes Doctores convenire, quod si dumtaxat peccata venialia extitissent, non opus fuisset Christum venire ut Redemptorem: tum quia Christus venit, ut nos reconciliaret Deo, veniale autem non dirimit amicitiam et unionem cum Deo: tum quia purus homo illustratus gratia sanctificante potuisset Deo debitam satisfactionem impendere pro peccato veniali; hinc ad illius expiationem non fuisset necessarius Christi adventus. Quantum autem ad caetera peccata, non ita conveniunt auctores: triplex enim praecipua est circa hanc resolutionem illorum sententia: Prima est Valentia q. 1. puncto 5. et aliquorum recentiorum asserentium, quod existente solo originali peccato, vel e contra solis existentibus actualibus, Christus D. venisset ex vi praesentis decreti. Secunda est Nazarii, aliorumque affirmantium, quod solo originali peccato existente, vel solis actualibus existentibus, Incarnatio, vi praesentis decreti, non fuisset futura. Tertia vero, quae iam communior est in utraque schola, Angelica, et Subtili, docet Christum venturum ex vi praesentis decreti, solo existente originali peccato: non vero solis existentibus actualibus. Igitur duo maxime hic sunt determinanda: Primum quidem, quod Christus venerit principaliter ad delendum peccatum originale, quam actuale. Secundum, quod ita venerit ad delendum originale peccatum, ut si dumtaxat actualia fuissent, non venisset in carne passibili, nec ut Redemptor.

Conclusio prima. — CHRISTUS D. MAGIS PRAECIPUE VENIT AD DELENDUM ORIGINALE, QUAM ACTUALE.

Probatur: Christus principaliter venit ad delendum illud peccatum, quod est origo, et radix caeterorum; quodque est aliis maius et perniciosius: at peccatum originale est radix caeterorum, et aliis longe gravius est ac perniciosius: ergo, etc. Maior constat; quanto enim peccatum est gravius, eo magis adversatur humanae saluti, propter quam operandam Deus factus est homo. Minor vero probatur: peccatum, quod ex se totam inficit naturam humanam, absolute maius est eo, quod de se solum inficit singularem personam: sed peccatum originale totam naturam humanam inficit; actuale vero duntaxat personam quae illud committit: igitur istud hoc gravius est. Minor est certa: Maior vero probatur: aliquid dici potest maius alio, vel intensive: sic eo maior est albedo, quo intensior est, et plures habet gradus; vel extensive; sic albedo, quae est in maiori superficie dicitur esse altera maior: peccatum autem originale licet non sit maius intensive peccato actuali, quia minus voluntarium est; tamen extensive maius est, quia per illud totum humanum genus inficitur. Ergo cum principaliter venerit Christus ad delendum illud peccatum, quod magis hominum saluti adversatur, consequens est quod principaliter venerit ad delendum peccatum originale.

Dices: Peccatum actuale gravius est simpliciter peccato originali tam intensive, quam extensive: ergo si Christus principaliter venerit propter aliquod speciale, maxime debuit venire ad delendum peccatum actuale. Consequentia constat. Probatur antecedens: omnes enim concedunt peccatum eo esse gravius intensive, quo magis voluntarium est; peccatum autem actuale magis voluntarium est, quam originale, quia hoc duntaxat est voluntarium interpretative; illud vero est voluntarium formaliter. Extensive etiam videtur non esse minus grave, quia ad tot extenditur, ad quot originale peccatum: ergo, etc.

Respondeo, peccatum quidem originale esse minus grave intensive, quin minus est voluntarium, quam actuale: sed, ut mox diximus, originale gravius est extensive: tum quia peccatum actuale non inficit instantes, ante usum rationis, quos tamen inquinat originale, et reos efficit: tum quia per accidens est, quod peccatum actuale se extendat ad omnes adultos, quia cum dependeat ex singulari cuiuslibet hominis voluntate, per se non postulat inficere totam naturam: at peccatum originale per se ex natura sua est universale, totam naturam inficiens; igitur principaliter Christus venit ad illud expiandum.

Conclusio secunda. — VENISSET CHRISTUS D. VI PRAESENTIS DECRETI, SOLO EXISTENTE ORIGINALI PECCATO: SECUS AUTEM SI SOLA EXISTISSENT ACTUALIA PECCATA. Haec est communior quoad utramque partem.

Probatur prima pars: Primo ex communi modo loquendi SS. Patrum, qui conformiter ad mentem S. Pauli, Christum appellant secundum Adamum, qui venit restaurare ea omnia, quae primus per suam perduellionem perdiderat. Unde S. Gregorius lib. 1. in Reg., c. 1. si Adam non peccaret, redemptorem nostrum carnem nostram suscipere non oporteret. Hinc Ecclesia in benedictione cerei Paschalis canit: O certe necessarium Adae peccatum, quod Christi morte deletum est! O felix culpa, quae talem ac tantum meruit habere redemptorem! Quocirca Christus dicitur Ioannis 1. Agnus Dei qui tollit peccatum mundi. Quod exponens glossa ordinaria desumpta ex Beda, ait: Peccatum mundi dicitur originale peccatum, quod est commune totius mundi. Nec obstat, quod Vulgata habeat peccata mundi: nam praeterquam quod Graecae, et Complutensis habeant peccatum in singulari, et ita legant SS. Patres Ireneus lib. 3. Contra haereses, cap. 11. et August. lib. 22. Contra Faustum, cap. 3. peccatum originaliter dici potest plura peccata, quia virtualiter continet omnia peccata, cum nullum sit, quod ab ipso tamquam a virulento fonte non ducat originem; quapropter David Psal. 50. vocat peccatum originale, in quo conceptus fuerat, peccata et iniquitates, ait enim: Ecce in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea.

Probatur etiam ratione: Christus maxime carnem humanam induit, ut totam collapsam humanam naturam repararet: at si nullum aliud fuisset peccatum praeter originale, tota natura perierat, etiamsi caetera peccata actualia abessent: ergo non minus oportuisset solo existente originali peccatum, eum incarnari. Deinde, Christus ideo propter nos homines, et propter nostram salutem descendit de Coelis, ut nempe nobis clausum Coelum aperiret ac reseraret: at per peccatum originale ita singulis hominibus clausum erat Coelum, ut nullus, quantumvis iustus, posset in illud recipi, nisi prius Deo fuisset exhibita condigna satisfactio, dumtaxat per merita et Passionem Christi impendenda: ergo etsi solum fuisset originale peccatum, non minus oportuisset Christum venire, ut nobis Coelum reseraret, et Deo Patri debitam satisfactionem exolveret. Denique, Christus erat venturus, ut dissolveret opera diaboli, et homines ab eius captivitate solveret: at per originale peccatum maxime homines daemonis imperio subduntur, eiusque captivi censentur. Ergo, etc.

Dices: Totale motivum Incarnationis fuit, ut solveretur id, quod hominem revocabat a Deo; ideo namque Dei Filius homo factus est, ut homines fierent filii Dei, eiusque perpetui haeredes constituerentur: at non solum peccatum originale, sed omnia actualia homines revocabant a Deo: igitur non venit primario et principaliter propter peccatum originale.

Distinguo maiorem: totale motivum Incarnationis fuit id, quod removebat homines a Deo praecipue et principaliter, ac tamquam caput, ad quod caetera removentia reducuntur, concedo: quod removet minus praecipue, et tantum secundario, nego. Et simili modo distinguo minorem, nego consequentiam. Certum est autem, quod cum originale peccatum sit fons, et radix caeterorum, longe magis homines arceat a Deo, quam quodlibet actuale; unde magis praecipue Christus venit ad illud delendum, quam caetera: quamquam etiam venerit consequenter ad illa auferenda. Sicque peccatum originale fuit quidem praecipuum motivum illius Christi adventus: peccata vero actualia fuerunt tantum impulsiva. Id fiet clarum hoc exemplo: Verbi gratia aliquis decrevit amicum invisere, ut cum illo quaedam negotia pertractet: ubi autem iter est aggressurus audit amici sui coniugem graviter aegrotare. Quo audito promptiori animo ad amicum pergit, tum ut negotia absolvat, tum ut aegram sanet: eius autem causa motiva, cur pergat ad amicum, et sine qua non pergeret, sunt negotia pertractanda: impulsiva autem est curatio aegrotantis amici coniugis, sine qua amicum quidem conveniret, sed non pari animi promptitudine.

Secunda pars sequitur ex praecedenti: si enim peccatum originale sit primarium motivum Incarnationis, sequitur quod eo non existente Christus non esset venturus ex vi praesentis decreti: cessante enim primario, et principali alicuius operationis, necessum est ut etiam cesset illa operatio.

Dices: Christus venisset, etiamsi unus dumtaxat homo peccasset: ergo multo magis venisset ob delenda plurium hominum peccata, etiamsi nullum originale peccatum extitisset. Consequentia patet. Antecedens vero probatur, tum ex illo S. Pauli ad Galatas 2. ubi ait de Christo: Dilexit me, et tradidit semetipsum pro me, quibus significat Christum pro singulis peccatoribus mortuum, ac proinde veniret pro quolibet peccatore moriturus, quamvis alii non peccarent: tum ex 2 cap. ad Hebraos, ubi quilibet peccator dicitur crucifigere Christum in semetipso: idest quisque peccator praebet sufficientem occasionem, ut Christus iterum crucifigatur: tum denique ex S. Chrysost. Hom. 3 in Act. Apost. ubi explicans illa verba, dederunt sortes, ait: Cuius enim perditio tanta habet iacturam, uti nulla ratio possit aestimare: etenim si unius anima salus tanti est, ut ob hanc Filius Dei fieret homo, tantaque pateretur, etc. — Respondeo negando antecedens, et ad omnes illius probationes, dico his solum manifestari summum Christi D. erga homines salvandos amorem, ratione cuius ita erat affectus, ut quamquam unus esset homo peccator, tamen si Deus ita decrevisset, libentissime pro eo salvando humanam carnem indueret, et mortem pateretur. Sed inde non sequitur, quod vi praesentis decreti esset venturus in mundum, si unicus dumtaxat homo ex Adae posteris peccasset.