Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Naturam aliquam assumptibilem denominari posse dupliciter: Primo quidem denominatione extrinseca petenda ab omnipotentia Dei: cui ex parte creaturarum solum respondet potentia obedientialis, seu non repugnantia. Secundo modo denominari potest assumptibilis denominatione extrinseca fundata in quadam congruentia a proprietate ipsius naturae, qua ex se, et secundum facultates et operationes naturales magis capax est obeundi munia deservientia ad finem Incarnationis: qua ratione, humana natura maxime videtur assumptibilis; non quidem secundum capacitatem naturalem, (hoc enim modo nulla natura assumptibilis putatur, sed secundum congruentiam ad unionem, quae ex duplici capite consurgit: nimirum ex dignitate intellectualis, seu rationalis naturae, qua sit capax ipsius Dei, et per operationem ipsum attingat: deinde ex necessitate, et indigentia redemptionis; quae duo in sola natura humana ita concurrant, ut eam maxime assumptibilem efficiant: de quo quidem assumptionis modo hic non est tam futurus sermo quam de posteriori.

Notanda 2. Omnes Theologos convenire, naturam humanam potiori iure a Verbo divino assumptibilem esse, ac assumi debuisse, quam Angelicam, propter egregias rationes, quas ex sanctis Patribus deprompsimus, et declaravimus in 1. Articulo praesentis Disputationis. An autem Angelica natura absolute possit ad unionem hypostaticam a divina persona assumi, non ita concordant omnes. Nam Albertus Magnus in 3. dist. 2. id negare videtur, ex eo quod cesset in Angelis idem esse naturam et personam: et consequenter eam naturam non posse assumi simul cum persona, ideo existimat Angelicam naturam non esse assumptibilem. Cuius tamen contrarium merito tuentur caeteri Theologi.

Notanda 3. Partium substantialium alias esse integrales, alias essentiales: hasque esse vel metaphysicas, vel physicas. De essentialibus et metaphysicis hic non est sermo, quia cum illae in re non habeant entitatem distinctam, nec inter se, nec a toto, non aliter possunt assumi, quam in tota natura. Partes autem physicae, puta corpus, et anima in viventibus, spectari possunt vel coniunctae in toto, vel ut realiter separatae. Insuper partes integrantes alias heterogeneas, alias homogeneas, seu vel diversas, vel eiusdem rationis. Item spectari possunt quatenus ut existunt in toto, vel ut actu sunt ab eo separatae, et divisae. De illis hoc utroque modo spectatis quaerimus, an sint assumptibiles.

Conclusio prima. — NATURA ANGELICA POTEST ASSUMI HYPOSTATICE A PERSONA DIVINA. Ita omnes ferme Theologi.

Probaturque primo ex verbis Pauli ad Hebraeos 2. Non enim angelos apprehendit, sed semen Abraham: cum enim intentum Apostoli sit commendare erga homines Dei charitatem, quod naturam humanam, non vero Angelicam assumpserit, debet necessario supponere possibilem fuisse naturae Angelicae assumptionem; alioquin nullum omnino esset illius argumentum, siquidem facile responderi posset, mirum non esse, quod Deus, relicta natura Angelica, humanam assumpserit, quandoquidem ipsa natura Angelica non erat assumptibilis.

Probatur secundo: Naturam Angelicam assumi non repugnat neque ex parte Dei, neque ex parte Angeli: ergo illa simpliciter est assumptibilis. Patet antecedens, primo quidem ex parte Dei, quia cum suppositum divinum sit absolute, et per se independens, terminare potest dependentiam cuiuscumque naturae, et supplere vices cuiuslibet suppositi. Non etiam repugnat ex parte Angeli: quippe cum sit eadem ratio de natura Angelica, ac humana, nam non alia ratione natura humana est capax assumptionis, nisi quia distinguitur realiter a sua personalitate, et consequenter potest illa vel destructa, vel non ente, terminari per subsistentiam Verbi, in qua propria personalitas eminenter continetur: at idem dicendum de natura Angelica, quae realiter a sua personalitate distinguitur: ergo qua ratione natura humana est assumptibilis, etiam Angelica assumi potest.

Obiicit Albertus: In Angelis non distinguitur realiter personalitas a natura: sed sublata illa reali distinctione, natura non est assumptibilis: igitur natura Angelica non potest a Deo assumi hypostatice. Probat maiorem ex Aristotele 7. Metaphysicarum, cap. 6. In his, quae sunt per se, idem est quod quid est, et id cuius est, hoc est, ut ipse explicat, in substantiis separatis, idem est natura, et persona. — Nego maiorem, et in illius sententiam dico, Aristotelem dumtaxat velle, vel quod definitio et definitum idem sint in substantiis, secus vero in accidentibus: nam in definitione accidentium cum illa fiat per ordinem ad aliquid extrinsecum, scilicet ad subiectum, non est idem quod quid est, et id cuius est, quin subiectum et accidens non sint idem. Ideo si eius verba usurpentur de natura et supposito, dico ea significare, quod natura et suppositum sint eiusdem praedicamenti; ad differentiam accidentium acceptorum in concreto, hoc est cum subiecto sustentante, quia spectant ad diversa praedicamenta; siquidem subiectum spectat ad praedicamentum substantiae, accidens vero pro sui diversitate diversum praedicamentum instituit.

Obiicies 2. Angelus est incorruptibilis: sed si Verbum assumeret naturam Angelicam, non esset incorruptibilis, nam illius personalitas periret, et corrumperetur: igitur non potest assumi. — Respondeo primo, quod si Angelus assumeretur in primo instanti suae productionis, in quo propria personalitas resultare deberet, illa non corrumperetur, sed non pullularet. Secundo dico, quod Angelus est quidem incorruptibilis per ordinem ad agens creatum, non vero per ordinem ad Deum: unde Deus servando naturam Angelicam facili negotio posset eius personalitatem extinguere, et supplere per suam propriam, quod utique non offenderet Angelicae dignitati et naturae, imo illam infinite perficeret et compleret.

Conclusio secunda. — NATURA QUACUMQUE IRRATIONALIS, TAM ANIMATA, QUAM INANIMATA, ASSUMI POTEST A DEO AD UNIONEM HYPOSTATICAM.

Probatur 1. ex Tertulliano lib. De Carne Christi, cap. 4. ubi disputans contra Marcionem, qui negabat Christum habuisse veram carnem, quin hoc erat bene indignum nasci ex muliere, ait:

si de lupa aut sue, aut leaena, et de cuius corporis indutus regem ferarum praedicare voluisset, tum opinor censura illi praescriberet indignum ita Dei Filio: stultum etiam id probaret: sit sane stultum, si de nostro sensu Deum iudicemus: sed tamen circumscripte, quod stulte mundi elegit Deus, ut confundat sapientes.

Idem docet S. Gregorius Nyssenus Oratione Catechetica, cap. 27. ubi retundendo eos, qui putant turpe et indecorum esse, quod Deus carnem, et terrestre corpus assumpserit, ait:

Non fuisset tolerabilior turpitudo suscipiendo figuram coelestis corporis, quam terrestris, cum omnis creatura aequo distat ab illo, qui est Altissimus, et omni ei aequaliter subiecta sit: per terram est remotior a suprema eius dignitate: nec coelo ei propinquius: nec Deus proprie respicit sursum, aut deorsum, sed omnia et apud se subiecta sunt, qui praeest omnibus: quare si terrestris naturae aestimantur indignae, ut cum Deo coniungantur, nec ulla unquam habeantur dignae: quod si omnino omnia indigna, Deum autem decet benefacere indignis, nihil inde indignum credimus, dum confitentur, ubi erat mortuum, ibi medicam potestatem ostendisse.

Addunt aliqui sententiam S. Augustini lib. De Vera religione, cap. 16. ubi docet Verbum divinum potuisse in aliquo corpore aethereo visibiliter hominibus apparere: sed illa doctrina non est ad praesens institutum: non enim loquitur de apparitione, quae fieret per unionem hypostaticam, sed solum de ea, quae esset possibilis eo modo, quo Angeli apparuerunt in Veteri Testamento.

Probatur secundo ratione: Omnis substantia creata completa habet illud omne quod requiritur, ut sit assumptibilis a Deo: ergo ita fieri potest. Probatur antecedens: nam ut talis sit, solum requirit, quod sit apta existere in supposito realiter a se distincto, cuius vices suppossent per aliud suppositum: sed talis est omnis natura irrationalis, quia non est magis determinata ad proprium suppositum, quam natura intellectualis. Suppositum enim irrationale non sustentat perfectius naturam quam afficit, quam suppositum rationale. Ideo quod in natura irrationali nulla appareat ratio, quae repugnantiam, aut contradictionem inducat, ut ita assumatur.

Respondeo, repugnantiam assumptionis talis peti ex eius indecentia; indecens enim, et indecorum Deo videtur, naturam irrationalem in concreto de ipso praedicari, ipsumque belluam, equum, suem, aut bovem denominari. — Verum respondeo, quod si qua sit indecentia, illa tantum erit negativa, et comparativa, idest, minus decens, quam quoi naturam rationalem assumat; non autem positiva, et absoluta, cuiuscumque indecens esse deberet, ut divinitus fieri non posset. Adde quod si solam rationis naturalis ductum sequamur, non minus apparet indecens maiestati divinae Filium Dei nostram carnem assumere, et in ea nasci, laborare, cruciari, et mori, quam si quamlibet alteram naturam corpoream assumeret. Unde dicendum est cum Tertulliano lib. citato De Carne Christi, cap. 5.

Quodcumque Deo est indignum, mihi expedit, salvus sum, si non confundar de Domino meo: Qui me, inquit, confusus fuerit, confundam et ego eum. Aliam non invenio materiam confusionis, quae me per contemptum ruboris probet bene impudentem, et feliciter stultum: natus est Dei Filius, non pudet quia pudendum est: et mortuus est Dei Filius, prorsus credibile est quia ineptum est, etc.

Igitur a pari etsi humano sensu iudicetur indecens, quod Deus naturam belluinam assumeret, non tamen id foret absolute, quia non deessent Deo rationes gravissimae propter quas isti naturae sic uniretur. — Confirmantur haec omnia ex eo, quod Verbum divinum in triduo mortis erat unitum corpori Christi: sed tale corpus post mortem erat natura irrationalis, et insensibilis: ergo natura irrationalis et insensibilis est capax unionis hypostaticae.

Respondetur forte, disparitatem esse, quod corpus Christi in triduo mortis aliquo modo fuerit rationale, scilicet per participationem, quia habebat ordinem ad animam rationalem, cui poterat iterum uniri: sicque erat in potentia pars rationalis naturae, et ex hoc erat capax unionis hypostaticae: secus vero est de natura irrationali, quia cum neque actu, nec potentia sit pars rationalis naturae, ideo est incapax assumptionis. — Contra, ordo corporis ad animam rationalem non constituit illud in esse rationali, sed illud relinquit in esse irrationali: igitur cum per illum ordinem corpus dumtaxat dicatur rationale extrinsece, non plus constituitur formaliter, et actu rationale, quam lapis, aut brutum. Deinde falsum est corpus Christi mortuum debere ordinem ad animam rationalem; quia cum reunio animae cum corpore supernaturalis sit, non potest exigi a corpore ab anima separato.

Obiicies 3. Implicat contradictionem idem esse simul personam, et non esse: sed si natura irrationalis assumeretur, esset simul persona, et non esset. Esset quidem, quia haberet personalitatem Verbi; non esset autem, quia persona est rationalis naturae individua substantia: ergo cum haec natura sit irrationalis, non potest esse, nec dici persona. — Nego minorem: illa enim natura non censeretur persona: nam, ut docet Doctor, unio hypostatica non est nata esse personatio, nisi id quod assumitur, capax sit personari: natura autem irrationalis non est capax rationis personae, seu dumtaxat rationis suppositi: ergo Verbum divinum illam naturam irrationalem assumptam non constitueret personam, sed dumtaxat suppositum.

Obiicies 2. Natura quae non potest elevari ad videndum Deum, et ipsum amandum, non est capax unionis hypostaticae, quia operari sequitur esse, et ipsum esse est propter operari: sed nulla natura irrationalis potest elevari ad videndum, et amandum Deum, ut constat: igitur nec ad unionem hypostaticam. — Nego maiorem: cuius contrarium apparet in corpore Christi, quod unitum fuit divinitati in triduo mortis, licet tam per se, quam per animam a se separatam tum temporis esset incapax amoris et cognitionis Dei. Ad probationem dico, illud axioma operari sequitur esse, verum quidem esse de esse essentiae, vel potentia, quia talis est actio, quale est principium formale, vel radicale illius: essentia autem est principium radicale, et potentia est principium formale actionis: at non est verum de esse termini ultimi substantiae, quale est suppositum: alias omnes operationes Christi essent supernaturales et divinae, sicut et illius suppositum; quod nemo dixerit.

Instabis: Cui non potest communicari minus, non potest communicari maius: sed visio beatifica est quid minus unione hypostatica: ergo cum haec communicari non possit naturae irrationali, etiam nec unio hypostatica communicari potest. — Respondeo, maiorem esse veram quando maius et minus sunt eiusdem ordinis, non vero quando sunt diversi ordinis; sic communicari potest homini scientia, non autem voluptas; et animae communicari potest ratio, non albedo: et homo potest producere hominem, non vero lupum.

Obiicies 3. Ea tantum creatura potest assumi hypostatice, quae est capax sanctitatis, quia unio hypostatica est sanctificans: sed natura irrationalis est omnis sanctitatis incapax: ergo et incapax assumptionis. — Respondeo, maiorem esse veram generaliter de sanctitate personali, quae consistit in intima, eaque singulari unione, praesentia, vel habitudine ad aliquam personam divinam; non vero de sanctitate accidentali, quae fit per gratiam habitualem, qualis sanctitas solum communicatur naturae rationali, quatenus rationalis est; sic corpus Christi in triduo mortis habuit sanctitatem personalem, non autem accidentalem, quia anima in qua residebat habitualis et accidentalis sanctitas, ab eo erat separata. In forma distinguo maiorem: quae est capax sanctitatis vel personalis, vel accidentalis, vel utriusque, concedo: quae solum est capax sanctitatis habitualis et accidentalis, nego.

Conclusio tertia. — PARTES REALES TAM ESSENTIALES PHYSICAe, QUAM INTEGRANTES, ASSUMI POSSENT SEORSIM, SIVE EXISTANT IN TOTO, SIVE EXTRA TOTUM, ET PER DIVINAM SUBSISTENTIAM SUBSISTERE.

Probatur: Quod habet subsistentiam propriam, potest per divinam subsistentiam terminari, et subsistere: sed illae partes propriam habent subsistentiam, saltem partialem, ut probatum est in Metaphysicis: igitur sive illae partes in toto, sive extra totum existant, possunt seorsim per divinam subsistentiam terminari, et subsistere.

Confirmatur: In triduo mortis corpus et anima Christi seorsim subsistebant subsistentia Verbi: ergo pari ratione aliae partes possent etiam seorsim assumi: quippe maior non apparet difficultas, ut Verbum divinum partem unam assumat, non assumpta alia, quam ut utramque terminet, etiam dum ab invicem separantur.

Dices: Quod etsi verum appareat partes seiunctas posse terminari, et subsistere subsistentia divina, id tamen videri falsum de partibus coniunctis, tum quia partes transire videntur in entitatem totius, et consequenter subsistentiae partiales pariter transire in subsistentiam totius, tum quia forma saltem ea quae educitur de potentia materiae non videtur habere propriam subsistentiam, sed tantum subsistere subsistentia materiae, ideoque non potest subsistere subsistentia divina; quodquidem enim non est capax subsistendi per se, seu subsistentiae propriae, non est etiam capax subsistentiae alienae: igitur Conclusio non est absolute vera de omnibus partibus physicis. — Nego consequentiam, et ad antecedens dico, partes actu remanere partes in toto, licet sint actu totum constituentes. Dico insuper illas habere suas partiales proprias subsistentias, ut maxime constat de materia, quae cum sit subiectum transformationis, et eductionis formarum, requirit hunc modum per se existendi: id etiam negari non potest de forma non educibili e sinu materiae: qualis est anima rationalis; sicut enim illa existere potest extra corpus, ita et independenter ab ea subsistere, et terminari. Idem denique constat de formis educibilibus: siquidem illa subsistunt saltem per subsistentiam materiae: at Deus illum modum subsistendi supplere potest conservando videlicet illas formas independenter a materia, maxime cum distinctam existentiam habeant, ut probavimus in Physicis: igitur, etc.

Dices 2: Illud non potest assumi hypostatice, quod non potest esse persona vel suppositum: sed partes neutrum esse possunt: ergo, etc. — Distinguo maiorem: nihil potest assumi hypostatice, quod nequit esse persona vel suppositum, assumptione, quae fiat per rationem personandi et suppositandi, concedo: quae fiat per rationem terminandi et sustentandi, nego: partes quidem illae nec personae essent, nec suppositatae, sed dumtaxat terminatae ac sustentificatae.

Dices 3: Divina personalitas non potest supplere vices subsistentiae partialis: ergo partes illae non sunt assumptibiles. Patet antecedens; Deus enim non potest supplere vices partis, cum de ratione partis sit esse quid incompletum, et imperfectum; Deus autem censeri non potest ens incompletum, imperfectum. — Nego antecedens, et eius probationem distinguo: divina personalitas non potest vices gerere subsistentiae partialis, quantum ad rationem partis, concedo: quantum ad rationem subsistentiae, omni dempta imperfectione, et ratione partis, nego: sicut enim Deus uniri potuit animae rationali a corpore separatae, ut de facto Verbum divinum fuit unitum in triduo mortis, ita etiam terminare potest quamlibet partem.