Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

AN ET QUANDO CHRISTUS MERUERIT.

NOTANDUM 1. Mediatoris ac Redemptoris Christi primariam functionem esse, non solum reconciliationem ac pacem stabilire Deum inter et homines, sed etiam eis gratiam ac vitam aeternam promereri, proque illorum offensis irato Patri merendo satisfacere. Sciendum autem est vocativa, meritum, satisfactio, redemptio, et mediatio, diversas esse appellationes, quae, prout varie spectantur, uni, et eidem actioni Christi conveniunt; oblatio enim voluntaria Christi ad mortem simul fuit meritoria, satisfactoria, redemptoria, et mediatoria. Meritoria quidem, quatenus fuit actio libera facta in gratia, et in statu viae in obsequium, et gloriam Dei: satisfactoria, prout oblata Deo in compensationem iniuriae irrogatae per peccata nostra: redemptoria, quatenus per illam Christus nos eripuit a captivitate daemonis, et peccati: tandem mediatoria, quoniam, inquit Apostolus 2. ad Cor. 5. Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi, non reputans illi delicta ipsorum. Nihilominus ista omnia aliquatenus inter se videntur discrepare, nam meritum ius aliquod ad mercedem pretiumque significat, quae in satisfactione proprie, ac per se non debent esse. Insuper, meritum ad plura obiecta se extendit, quam satisfactio, quia satisfactio Christi tantum respicit nostra peccata, meritum vero respicit Angelos, et ipsummet Christum; siquidem plura sibi meruit. Similiter satisfactio in hoc distinguitur a redemptione, quod illa principalius respiciat personam offensam, et minus principaliter personam pro qua fit satis; haec vero principalius spectet ad personam, quae liberatur, et quasi secundario, vel personam per cuius obsequium liberatur, vel ea ex quibus fit illi liberatio. Mediatio denique distinguitur ab iis omnibus, quatenus aequaliter respicit duo extrema, seu duas personas, quas invicem conciliat.

NOTANDUM 2. Duplex generatim a Theologis meritum assignari: alterum de condigno, alterum de congruo. Meritum de condigno dicitur, cui ex condignitate, seu ex iustitia debetur merces vel praemium: meritum vero de congruo appellatur illud, cui ex iustitia quidem non debetur compensatio; tamen ex quadam congruentia et honestate redditur. Porro ad meritum de condigno sex desiderantur conditiones; Prima, ut opus sit moraliter bonum, ex obiecto videlicet, et omnibus circumstantiis; nam, inquit S. Augustinus lib. De Gratia, et libero arbitrio, cap. 6. Mala opera non coronat Dominus: siquidem sicut mala opera non merentur laudem, sed vituperium, sic nec merentur praemium, sed poenam. — Secunda conditio est, quod actio meritoria sit voluntaria et libera, quia naturalibus nec meremur nec demeremur. Unde Apostolus 1. ad Cor. 9. Si volens hoc ago, mercedem habeo: si autem invitus, dispensatio mihi credita est: quae est ergo merces mea? Et S. Augustinus lib. 2. cap. 1. De Libero arbitrio: Illud bonum, quo commendatur ipsa iustitia in damnandis peccatis, recteque factis honorandis, quomodo esset, si homo careret libero voluntatis arbitrio? — Tertia, meritum debet esse actus hominis viatoris, nam Beati et damnati, quia sunt in termino, mereri vel demereri non possunt. Unde Apostolus ad Galat. 6. Dum tempus habemus, operemur bonum. Cuius rationem profert Subtilis Doctor in 2. dist. 6. quaest. 2. quia scilicet meritum procedit ex affectu iustitiae, idque dupliciter: scilicet vel amando Deum amore amicitiae in se, vel moderando appetitum propter ipsum: at quando solum viatores sumus, sese offert occasio moderandi affectiones proprii commodi; quia dumtaxat in hoc statu possumus inordinate velle proprium commodum; unde consequens est, quod ad rationem meriti oporteat merentem existere in statu viae. — Quarto, quod actus meritorius procedat ab homine existente in statu gratia, et amicitia cum Deo; si enim subiectum non sit Deo gratum, omnia eius opera non possunt ipsi esse grata. Unde Apostolus 1. ad Cor. 13. Si distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas, et si tradidero corpus meum, ita ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest. — Quinto, actus meritorius referri debet in Deum, tamquam in suum proprium finem et obiectum. Sicut enim, inquit Doctor in 1. dist. 1. qu. 6. amor concupiscentiae proprie est radix totius demeriti, ita amor amicitiae divinae est radix totius meriti: amor autem amicitiae est actus elicitus conformiter regulae superiori, quae est dictamen supernaturale rationis, seu quaedam cognitio deducta, aut revelata de necessariis ad salutem, secundum quam quoties operamur, toties ferimur amore amicitiae in Deum; et consequenter affectu iustitiae, in quo amore et affectu non potest occurrere deordinatio, obiectum enim illius est summum rectum, et summe rectificans actiones; et subinde ad rationem actus meritorii, necessum est, quod in Deum referatur affectu iustitiae, seu amore amicitiae. — Sexto denique, necessum est, quod adsit pactum, et promissio ex parte Dei; et ex parte operantis, seu merentis, ordinatio operis ad consequendum praemium; quia sine tali promissione et ordinatione, Deus nemini obligari potest ad reddendum praemium. Quam utique conditionem designat Concilium Trident. sess. 6. cap. 16. cum ait: bene operantibus usque in finem, et in Deo operantibus proponenda est vita aeterna, et tamquam gratia filiis Dei per Iesum Christum misericorditer promissa; et tamquam merces ex ipsius Dei promissione bonis ipsorum operibus et meritis fideliter reddenda.

NOTANDUM 3. Quatuor distingui posse tempora, vel instantia, de quibus mereri potest controversia, an in eo Christus meruerit: nempe vel instans conceptionis, et formationis: vel tempus interveniens ab ipsius conceptione usque ad extremum instans mortis: vel ipsum mortis instans: denique tempus, quod post mortem successit usque ad resurrectionem, et statum immortalem et beatificum sui corporis. Hinc quadruplex est Theologorum sententia: Prima negat Christum meruisse in primo instanti conceptionis. Ita Alensis 3. part. q. 17. m. 2. art. 1. Cui subscribit S. Bonaventura in 3. d. 18. art. 10. q. 2. Secunda asserit Christum meruisse non solum in hac vita mortali, sed etiam post mortem, maxime quando effusus est eius sanguis ex latere transfixo. Tertia Christi meritum protendit usque ad instans inceptivum mortis, et terminativum vitae. Ita Caietanus 2. 2. q. 124. art. 1. Quarta denique communior et verior, docet Christum meruisse quidem a primo instanti conceptionis usque ad ultimum instans immediate praecedens mortem.

Conclusio prima. — CHRISTUS VERE ET PROPRIE MERUIT NOBIS GRATIAM REDEMPTIONIS ET RECONCILIATIONIS CUM DEO.

Haec est de fide, et colligitur ex illo Isiae 53. Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longaevum. Item pro eo quod laboraverit anima eius, videbit et saturabitur. In scientia sua iustificabit ipse iustus servus meus multos, et iniquitates eorum ipse portabit. Ideo dispertiam ei plurimos, et fortium dividet spolia, pro eo quod tradidit in mortem animam suam. etc. Quemadmodum et Apostolus declarat in ea, qua est ad Philipp. Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis; Propter quod Deus exaltavit illum, etc. Quibus in locis velut stipulatio quaedam, pactumque Dei cum homine Christo continetur: et quidem huiusmodi, ut si redimendis hominibus mortem suam vellet impendere, tum in gratiam et spem recuperandae salutis admitterentur illi: tum ipse sibi gloriam, ac Deus, immortalem compararet.

Suffragatur etiam ratio, quia omnes conditiones ad meritum desiderandae vere et perfecte fuerunt in Christo: Primo siquidem actus eius erant liberi, et libere impositum sibi onus redemptionis a Patre suscepit. Oblatus est enim quia voluit. Isiae 53. Hinc Ioan. 10. aiebat ipse: Propterea me diligit Pater: quia ego pono animam meam, ut iterum sumam eam. Nemo tollit eam a me, sed ego pono eam a me ipso: et potestatem habeo ponendi eam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. — Secundo, actiones eius fuerunt bonae moraliter et honestae, tum ex obiecto, tum ex circumstantiis, ut ipse testatur Ioan. 8. dicens, quae placita sunt ei, facio semper. — Tertio, eius humanitas erat Deo summe grata et accepta propter gratiam unionis, et sanctificationis habitualis et actualis. — Quarto, omnes suos actus in Dei gloriam ordinabat, ut pluribi testatur, maxime Ioan. 8. his verbis, Non quaero gloriam meam, sed gloriam eius qui misit me. — Quinto, status eius erat viatoris. Quamquam enim Christus secundum mentem, seu partem superiorem esset comprehensor ab instanti suae conceptionis, tamen secundum partem inferiorem, et quatenus tribuebat corpori vitam vegetativam et sensitivam, et ut erat principium passionum seu affectuum animalium appetitus sensitivi, erat viator etiam secundum animam: unde simul in eadem anima Christi reperiebatur gaudium comprehensoris, et tristitia viatoris, ut diximus agendo de Passionibus Christi. Quapropter Ieremias vaticinatur de eo cap. 14. Expectatio Israel Salvator eius in tempore tribulationis: quare quasi colonus futurus est in terra, et quasi viator declinans ad non manendum. — Denique intercessisse pactum, constat ex supra laudatis verbis Isaias. de quo pacto praclare agit Rupertus in primo commentariorum in Genesim, cap. 31. ubi pactum illud, quod cum Noemo, eiusque posteris post diluvium iniit Deus, quando dixit: Statutum pactum vobiscum, ad Christum accommodat. Dicimus, inquit, quia pactum non multoties quidem promissum, sed unum et semel initum. Pactum, inquam, unum, quo solo inimicitiae solvantur, quae erant inter Deum et homines. Incarnatio, vel Passio Christi Filii Dei est: illuc absque ulla contradictione rata est constitutio pacis cum ratione dati et accepti, dum accipiat Deus fidem hominum, dat hominibus eumdem Christum Filium suum, ut salviemur per ipsum. Hanc vero fidem ab hominibus Deus excrepit per Mediatorem ac Sequestrem, et quasi foedalem Christum Dominum, qui pro humano genere stipulatus est. Capite porro 36. Rupertus idem vim istius pacti apertius ita declarat: In eo, inquit, Deus foedus cum hominibus pepigit per Christum Filium suum, quod de illo in cruce moriente, nos sibi reconcilians, lavit nos a peccatis nostris, et in sanguine eius, dedit nobis per illum sanctum charitatis sue spiritum.

Obiicies 1. Christus non potuit peccare: ergo neque mereri. Probatur consequentia: si non potuit peccare, debuit esse perfecte coniunctus fini ultimo: sed qui est perfecte coniunctus fini ultimo non potest mereri, alioquin Beati ita Deo coniuncti mereri possent: igitur si Christus non potuit peccare, nec etiam mereri. — Nego consequentiam, et eius probationis distinguo maiorem: debuit esse perfecte coniunctus fini ultimo quoad utrumque affectum iustitiae et commodi, nego: quoad affectum iustitiae tantum, concedo. Et similiter distincta minore nego consequentiam. Christus enim fuit quidem perfecte coniunctus Deo quantum ad affectum iustitiae: Portio enim superior in Christo, inquit Doctor, num. 16. coniungitur Deo per gloriam quietantem illam portionem et per affectionem iustitiae totus homo, ita ut peccare non posset; potuit tamen pati quia aliquid accidere potuit contra affectionem commodi, et illud potuit Christus ordinate velle et acceptare, et ita mereri. Ita Doctor, quibus significat quod quamvis Christus esset ita perfecte coniunctus Deo per affectum iustitiae, ut ab ipso non posset averti per peccatum, et sic ratione illius coniunctionis non posset peccare, tamen quia illa coniunctio non impediebat quo minus aliqua pati posset libere, quia non erat perfecte coniunctus per affectum commodi et boni delectabilis quantum ad portionem inferiorem, hinc est quod licet peccare non potuerit, tamen potuerit mereri.

Obiicies 2. Christus semper fruebatur Deo: ergo numquam meruit. Probatur consequentia: quia si mereri posset, maxime vel eodem actu fruitionis, vel diverso: non eodem, quia de ratione actus meritorii est, quod ita contingenter eliciatur, ut voluntas, prout est prior prioritate naturae illo actu, possit contingenter ipsum elicere, vel non elicere: sed actus beatificus fruitionis, cum sit necessarius, non potest contingenter elici: igitur nec esse meritorius. Non etiam diverso actu, quia actus fruitionis est adaequatus potentiae, potentia enim fruitur Deo quantum potest, et omnem conatum impendit in illius amore eliciendo: igitur non potest habere alium actum circa Deum. — Nego consequentiam, et ad eius probationem dico, Christum potuisse mereri per actum portionis inferioris animae, qui distinctus erat ab actu fruitionis spectantis ad portionem superiorem; licet enim illa fruitio esset actus adaequatus superioris portionis animae, id non impediebat quo minus secundum portionem inferiorem posset habere alium actum, qui aliquo modo derivatur in Deum: quamvis enim actus meritorius debeat praesupponere amorem amicitiae Dei, non est tamen necesse, quod sit amor amicitiae Dei, quia potest esse immediate amor tamquam obiecti, quod amatur propter Deum.

Instabis. Christus mereri debuit secundum actus animae ut est facultas intelligens et libera: sed ut sic non est portio inferior, sed superior hominis: ergo si Christus non potuit mereri secundum portionem superiorem, nullatenus mereri potuit. — Distinguo minorem: anima, ut intelligens et libera, est superior hominis quatenus occupatur circa divina et aeterna immediate, concedo: quatenus occupatur circa temporalia et creata, nego. Anima autem Christi, ut intelligens et volens, mereri potuit ea ratione, qua vivificabat corpus, illudque movebat ad actus, et voluntarie acceptabat omnes acerbitates doloris, tristitiae, quas in passione tam corpus, quam ipsa tolerare debebat, ut morem gereret aeterno Patri, qui eiusmodi actus, aut passiones decreverat et praeciperat.

Conclusio secunda. — Christus meruit in primo instanti suae conceptionis.

Haec est communis in utraque schola Angelica, et Subtili, et colligitur ex illo ad Heb. 10. ubi Apostolus de Christo ait: Ingressus mundum dixit: Hostiam, et oblationem noluisti... tunc dixi: ecce venio. In capite libri scriptum est de me, ut faciam Deus voluntatem tuam. Ibi signanter dicit Apostolus, ingrediens mundum, non vero postquam ingressus est; ut significaret in ipso primo suae unionis et formationis instanti seipsum devovisse Patri tamquam victimam. Ex quibus sic argumentari licet: illa oblatio voluntaria, qua Christus ingrediens in mundum se tamquam victimam passioni et morti devovit, in sui divini Patris gloriam, fuit meritoria: sed talis oblatio fuit in primo instanti suae formationis: igitur in eo instanti Christus meruit. Maior constat: siquidem talis oblatio, et acceptio mortis fuit libera, et ex charitate, et habuit alias conditiones ad meritum requisitas. Hinc Apostolus de illa ibidem subdit: in qua voluntate sanctificati sumus per oblationem corporis Iesu Christi semel: voluntas autem, seu operatio, qua Christus sanctificavit nos, satisfactoria fuit, et meritoria. Minor etiam patet ex verbis Apostoli, siquidem, ut observavimus, notanter dixit ingrediens mundum, quod significat primum instans suae formationis. — Insuper id etiam colligitur ex eo, quod Christus dixerit, tunc dixi, etc. nam ly tunc refertur ad illud, corpus autem aptasti mihi. hoc est ad illud instans, quo Deus ipsi aptabat corpus ad immolationem et sacrificium. Haec autem adaptatio facta est in primo instanti formationis ipsius corporis: igitur, etc.

Probat conclusionem Doctor dist. 18. n. 11. hac ratione: Christus in primo instanti suae conceptionis habuit id omne, quod requirebatur ad actum meritorium: igitur in eo instanti mereri potuit. Consequentia patet: siquidem Christo Salvatori tribuendum est id omne, quod maxime conducit ad Dei gloriam; et hominum salutem, pro eo instanti, quo illud potest operari, quippe cum id maxime cedat in eius gloriam, et ministerii complementum. Antecedens vero probatur: siquidem in illo primo instanti natura humana Christi, pro illo instanti quo unita fuit Verbo, habuit actum voluntatis liberum, supernaturalem, Deo gratum, acceptum, et aliis conditionibus ad meritum requisitis affectum; quippe in illo instanti habuit visionem et amorem beatificum, et plurimas creaturas in Verbo cognovit, ac proinde hominum sortem et statum, quos salvare posset si vellet, intuebatur. Cum autem propter amorem beatificum et gratiam sanctificantem summa charitate flagraret, dubium non est quin in illo ipso instanti sese Patri obtulerit tamquam victimam pro hominum salute: igitur pro illo instanti meruit. — Confirmatur: si quid obesset quominus Christus mereri potuisset in primo instanti, maxime quia meritum consistit in operatione libera, qua non potuit esse in primo instanti formationis Christi, tum quia operari sequitur esse, tum quia actus liber requirit consultationem, consultatio cum in discursu et collatione consistat, non potest in instanti exerceri: sed haec ratio nulla est, siquidem ad actionem meritoriam et liberam non requiritur, quod causa, seu principium praecedat tempore suam operationem, seu actum elicitum; sed sufficit, quod praecedat prioritate naturae, ac proinde potest simul esse cum illa. Unde quemadmodum in eodem instanti, in quo sol incepit esse, etiam in eodem incepit illuminare, ita Christus cum in primo instanti suae conceptionis habuerit plenitudinem scientiae speculativae et practica, et intellectum perfectissime illustratum, ac voluntatem paratam, et omnibus numeris absolutam, ut actum meritorium et voluntarium exerceret, ideo ad actum libere eliciendum, nec consultatione nec deliberatione consilii indigebat, subindeque non opus erat ei tempore, ut illum actum meritorium exerceret.

Obiicies 1. Actus meritorius debet contingenter fieri, quia procedit a voluntate libere se determinante ad operandum: sed Christus in primo instanti suae formationis non potuit habere actum contingentem: quia quidquid est quando est necesse est esse: igitur nec meritorium. Probatur minor: actus non potest esse contingens, nisi quatenus causa praecedit suum actum tempore, et potest illum elicere: sed voluntas habens actum pro primo instanti sui esse, non praecedit tempore illum actum: ergo si Christi voluntas habuit actum pro primo instanti suae formationis, non potuit ille actus esse contingens, et liber, nec subinde meritorius. — Distinguo maiorem: debet contingenter fieri, hoc est, procedere debet a voluntate seipsam libere determinante ad eliciendum illum actum, concedo: hoc est, debet procedere a voluntate prius tempore existente, et se determinante ad eliciendum illum actum, nego. Unde nego minorem, et ad illius probationem dico: omne quod est quando est necesse est esse; in sensu composito ex suppositione quod sit, concedo: in sensu diviso, ita ut illud, quod est pro hoc instanti, non potuerit absolute non esse pro eodem instanti, si voluntas noluisset se ad id determinare, nego. Vel aliter dico cum Doctore num. 17: omne quod est, quando est necesse est esse, eo modo quo est, concedo: aliter, nego. Hinc quando ens contingens est, verum est, quod necessario sit contingens: non autem inde sequitur, quod sit ens necessarium, sicque est necessario, non vero necessarium.

Obiicies 2. Duae mutationes, quarum terminus unius praecedit terminum alterius, non possunt esse simul et eodem instanti durationis: sed voluntas, quae est terminus mutationis creativae, qua ipsa producitur, debet necessario praesupponi volitioni, quae est terminus mutationis, qua voluntas movet se, ut de non volente sit volens: ergo mutatio illa, qua voluntas producitur, non potest esse simul cum ea, qua voluntas operatur. — Distinguit maiorem Doctor: non possunt illae mutationes esse simul simultate opposita illi prioritati, quam unus ex terminis debet habere respectu alterius, concedit maiorem: alia simultate non ipsi opposita, negat maiorem. Similiter est distinguenda minor: debet praesupponi tempore, nego: natura, concedo. Igitur cum inter istas mutationes non servetur ordo temporis, sed natura duntaxat, ideo etiam inter terminos illarum non necessario servari debet ordo temporis, sed naturae; proindeque cum simul tempore potuerint esse voluntas animae Christi, et actus eius, eodem instanti temporis, quo fuit voluntas, mereri potuit per illum actum simultaneum.

Conclusio tertia. — Christus meruit toto tempore vitae suae.

Haec est pariter communis, et

Mediatoris munus implevit: at Salvatoris et Redemptoris munus praecipuum est, ut nobis quae necessaria sunt ad salutem promereretur, et pro nostris delictis debitam aeterno Patri satisfactionem penderet: igitur toto suae vitae tempore meruit. Maior constat: quippe praecaeteris gloriae titulis, quibus Christus celebratur, specialiter Iesus, et Salvator appellatur. Hinc Luca 1. Angelus Incarnationis nuntius Virginem alloquens ait: Vocabis nomen eius Iesum. Et cap. 2. Angeli nativitatem Christi annuntiantes Pastoribus dixerunt: Natus est vobis hodie Salvator; et subinde ad hoc potissimum advenerat, ut Salvatoris et Redemptoris munus impleret. Minor etiam constat: quippe non potuit perfectissimi Salvatoris et Redemptoris vices implere, quin perfectissime pro nostris debitis aeterno Patri faceret satis, et suam gratiam ac gloriam nobis promereretur, nosque in pristinam dignitatem et libertatem per peccatum deperditam restitueret. Haec autem omnia efficere non potuit, nisi suis meritis et operibus bonis: igitur, etc.

Confirmatur: Si quod esset tempus, in quo Christus cogitari posset aliquid nobis non fuisse promeritus, maxime tempus illius infantiae: at eo maxime tempore Christus suis meritis nostram salutem promeruit: igitur, etc. Maior constat: siquidem eo maxime tempore videtur Christus fuisse minus aptus et dispositus ad aliquid nobis promerendum, quippe cum nullos actus externos eliceret, nec aliquid voluntarie pati videretur, quibus maxime cogitari posset aliquid mereri. Minorem vero probat S. Ambrosius libro 2. in Lucam, cap. De nativitate Salvatoris, ubi inter caetera ait:

Ille igitur parvulus, ille infantulus fuit, ut tu vir esses perfectus: ille incolumis in pannis, ut tu mortis laqueis sis absolutus: ille in praeseipibus, ut tu in altaribus; ille in terris, ut tu in coelis: ille alium locum in eo diversorio non habet, ut tu plures haberes in coelestibus mansiones... Quae ergo paupertas illius patrimonium est, et infirmitas Domini mea est virtus: maluit sibi egere, ut omnibus abundarem... Me illius infantiae vagientis abluunt fletus, meae lacrymae illae delicta lavarunt: plus igitur, Domine Iesu, iniuris tuis debeo, quod redemptus sum, quam operibus, quod creatus sum.

At nullo alio modo potuit haec Christus nobis conciliare nisi per modum meriti: agnoscit igitur S. Ambrosius in Christi infantiae lacrymis, pannis, et humilitate, meritum quod contendimus. Ei subscribit S. Augustinus sermone 11. De Tempore, ubi de Christo sic loquitur: Adoremus pannos infantiae, ex quibus facta sunt emplastra naturae. Et S. Bernardus sermone 2. De Circumcisione: Merito sane, inquit, dum circumciditur puer, qui datus est nobis, Salvator vocatur, quod videlicet ex hoc iam coeperit operari salutem nostram immaculatum illum pro nobis sanguinem fundens. Quibus aperte significant illi SS. Patres Christum nobis etiam sua infantia fuisse promeritum.

Dices: In tantum Christi actus fuerunt meritorii, in quantum fuerunt Patri divino grati, et ab eo acceptati in ordine ad hominum salutem: sed ad id dumtaxat videtur acceptata esse illius passio, siquidem de ea solum divinum intercessisse pactum constat ex praefato Isaiae vaticinio, Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longaevum: igitur Christus Dominus non est dicendus per omnes vitae suae actus nostram salutem fuisse meditatus et operatus. — Nego minorem: quamvis enim acceptatio, et pactum divinum maxime appareat circa passionem et mortem Christi, non desunt tamen aliae operationes Christi esse meritoriae, quia pactum illud exprimitur solum ex hypothesi, quod Filius Dei voluerit acceptare et ordinare passionem suam in utilitatem redemptionis nostrae, maxime cum omnes Christi actus, et poenalitates ordinarentur ad passionem tamquam ad perfectum complementum nostra satisfactionis et redemptionis. Unde dicendum est, inquit Alensis membr. 3. art. 2. quod quodlibet opus Christi ante passionem fuit nobis meritorium: sed passio fuit nobis meritoria et satisfactoria: meritoria vitae aeternae, et satisfactoria quoad remissionem poenae.

Quaeres: an omnes Christi actiones fuerint meritoriae, ita quod nullae fuerint indifferentes, quales sunt v. g. actiones quas solemus elicere vel propter proprium commodum, vel absque perfecta deliberatione et libertate voluntatis. — Respondeo, probabilius videri omnes Christi actiones fuisse meritorias, quia Christus Dominus nihil omnino egit propter proprium commodum, et quidquid operatus est, semper cum plenaria deliberatione, et summa voluntatis libertate est operatus.

Conclusio quarta. — Christus nobis meruit usque ad instans mortis, non vero post mortis instans, nec post mortem.

Prima pars constat, quia usque ad extremum instans mortis Christus habuit omnes conditiones ad meritum requisitas, ut sufficienter constat ex dictis: igitur usque ad illud instans censeri debet nostram salutem fuisse operatus.

Secunda vero pars Conclusionis insinuatur: quia status viae requisitus ad meritum significat coniunctionem et unionem animae cum corpore passibili et mortali: sed in instanti physico mortis non fuit anima Christi corpori mortali unita, quia ex communi Philosophorum sententia, viventia desinunt esse per primum sui non esse, et subinde in instanti mortis Christi verum fuit dicere: nunc primo non est Christus, ut homo, et vivens vita mortali; et consequenter in illo instanti anima Christi non erat unita corpori mortali.

Tertia denique pars satis aperte constat ex dictis, siquidem una ex praecipuis conditionibus requisitis ad meritum est status viatoris: sed post mortem Christus non amplius fuit viator, unde dicebat Ioan. 9. Me oportet operari opera eius, qui misit me, donec dies est: venit nox, quando nemo potest operari, id est mereri: per noctem vero S. Chrysostomus Homil. 53. in Ioan. et Augustinus tractatu 44. intelligunt tempus post hanc vitam: igitur Christus Dominus non potuit mereri post instans suae mortis.

Dices: Mors Christi, et vulnus eius lateri inflictum, et sanguis cum aqua ex eo fluens habuerunt rationem meriti: ergo revera Christus meruit in instanti mortis, et post mortem. Probatur antecedens: tum quia dicimur redempti per mortem Christi, ut pluribus significat Apostolus; tum quia SS. Patres docent sanguinem, et aquam ex Christi latere fluentes maximam virtutem habuisse, et inde etiam sacramenta manasse: sic S. Leo Epistola 1. c. 6. Tunc, inquit, regenerationis potentiam sanxit, quando de latere ipsius profluxerunt sanguis redemptionis, et aqua baptismi. Idem docent plurimi e SS. Patribus, maxime Ambrosius lib. 12. in Ioan. cap. 29. ubi sanguinem, et aquam ex latere Christi appellat benedictionis mysticae, et sacri Baptismatis originem quandam, atque primitias. — Respondeo, in tantum Christi mortem et vulnus illud inflictum censeri meritorium, in quantum adhuc Christus vivens, et praevidens quae passurus erat, non solum in morte, sed etiam post mortem, illa omnia voluntarie acceptavit, et Deo Patri obtulit anticipato et praevio affectu in expiationem nostrorum delictorum, et assertionem nostrae salutis. Nec refert, quod SS. Patres dicunt fluxum illius sanguinis et aquae ex Christi latere promanantis significare duo sacramenta; inde namque non sequitur, quod Christus per illius sanguinis et aquae profluvium promeritus fuerit divinam illam virtutem, quam habent sacramenta Baptismatis, et Eucharistiae ad promerendam hominum salutem; sed tantum, quod illa duo sacramenta in isto aquae et sanguinis profluvio maxime adumbrata et expressa fuerint.

Quaeres: an Christus habuerit unicum meritum continuatum ab instanti conceptionis ad extremum vitae, an vero multiplex. — Respondeo, probabilius videri ipsum habuisse multiplex meritum, ratione actuum diversorum quos elicuit, quemadmodum enim, qui una continuata voluntate placendi Deo, ieiunat, et dat eleemosynam, habet duplex meritum, ita Christus per illam voluntatem, qua aeterno Patri continuo placebat, iuxta illud Ioan. 8. Ego quae placita sunt ei facio semper, cum diversas virtutes exerceret, etiam verisimile est ipsum habuisse diversa merita. Nec refert, quod habuerit unam voluntatem satisfaciendi pro nobis, a qua voluntate procedebant omnes eius actus, nam, ut mox diximus, continuatio eiusdem effectus et voluntatis placendi Deo non officit quominus exercuerit plures virtutes, et subinde potuit habere diversa merita.