Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Conveniunt omnes Catholici Christum Deum, quatenus aeterni Patris Verbum, esse quoque verum consubstantialem eius Filium; ita namque non solum apertis Scripturae textibus declaratur, sed etiam sacris Oecumenicis Conciliis definitur contra Arianos, Sabellianos, et alios haereticos. Constat pariter quod saltem ratione suppositi divini, quo Christi humanitas subsistebat, in concreto Christus dici possit Filius Dei naturalis, ut patet ex Symbolo Apostolorum, in quo credimus in Christum Filium eius unicum Dominum nostrum, qui conceptus est de Spiritu Sancto, natus ex Maria Virgine. Et ex Symbolo sancti Athanasii: Est ergo fides recta, ut credamus, et confiteamur, quia Dominus noster Iesus Christus Dei Filius, Deus, et homo est. Et passim haec veritas in Scripturis sacris exaratur: sic Ioannis 1. *Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, et vidimus gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a Patre, etc. Unde solum difficultas est, utrum Christus, consideratus in quantum homo, appellari possit, et revera sit Filius Dei adoptivus: homo namque filiationis Dei adoptivae capax est, ut sacri Textus plerumque indicat: sic ad Romanos 8. Accepistis spiritum adoptionis, in quo clamamus Abba Pater. Et ad Galat. 4. in adoptionem filiorum reciperemus: quoniam autem estis filii, etc. Et ad Ephes. 1. In adoptionem filiorum per Iesum Christum in ipsum. Qua ut evidentius appareant,

Notandum 1. Ex Doctore in 3. d. 10. nu. 2. quod adoptionis nomen deductum sit a iurisperitis ad scholas Theologicas, ad declarandam illam consignationem, qua Deus per gratiam sanctificantem et superinfusam charitatem aliquos homines peculiariter eligit et destinat ad aeternam haereditatem, tamquam filios proprios et adoptivos: adoptivus enim filius ille dicitur, ait Doctor, qui non naturaliter genitus ab aliquo, nec ex generatione naturali habet ius succedendi ei in haereditate, et bonis illius, sed illud ius obtinet ex gratia, et pura liberalitate adoptantis: qua ratione filia Pharaonis Moysen adoptarit in filium, Genesis¹ 2. ratione cuius adoptionis Moyses ius habebat ad thronum, et sceptrum Aegypti, ut indicat sanctus Paulus ad Heb. cap. 11. dicens: Fide Moyses grandis factus negavit se esse filium filiae Pharaonis, magis eligens affligi cum populo Dei, quam temporalis peccati habere iucunditatem, maiores divitias aestimans thesauro Aegyptiorum improperium Christi. Pari ratione Deus dicitur aliquos homines adoptare, quando eos acceptat ad haereditatem vitae aeternae, qui ex sua natura non exigunt illam haereditatem ipsi communicari. Unde adoptio divina est acceptatio, qua Deus homines sibi gratos acceptat ad possessionem vitae aeternae per modum hereditatis: qua adoptionis descriptio quadrat illi, quam tradit Concilium Francofordiense, circa finem, ubi ait: Quid est adoptio nisi charitatis copulatio, qua pater adoptione sibi copulat filium, quem proprium non habet? Quam utique descriptionem confirmat liber Sacro-syllabus in eodem Concilio prolatus, in quo dicitur: Adoptatus dici non potest, nisi ille, qui alienus est ab eo, qui dicitur adoptans. Et gratis ei adoptio tribuitur, quonium non ex debito, sed ex indulgentia tantummodo adoptio praestatur.

Notandum 2. Quod etsi divina adoptio cum humana in aliquibus quadrat, in pluribus tamen ab ea discrepat: Primo quidem, quia humana adoptio fit solum in supplementum sterilitatis et infecunditatis: quippe ideo adoptans sibi alterum in filium eligit et adsciscit, quod cupiat habere aliquem haeredem loco filii, quem natura ipsi denegat: Deus autem licet habeat filium naturalem in omnibus sibi qualem, nihilominus propter eximiam suam charitatem dignatur nos in filios suos conscribere, et ad haereditatem proprio naturali Filio debitam destinare: nam, inquit Apostolus ad Romanos 8. Si autem filii, et haeredes: haeredes quidem Dei: cohaeredes autem Christi. — secundum discrimen inter utramque adoptionem, divinam et humanam, est, quod ille qui adoptat, nullo modo est principium, aut causa naturae adoptati: imo inter homines introducta fuit adoptio, ut esset solatium sterilitatis, et defectus naturae aliquo modo suppleretur: at vero Deus ita nos adoptat in filios, ut etiam sit principium secundum esse naturae, tametsi ab eo eramus alieni, quantum ad donum gratiae et iustitiae; quare, cum Deus aliquem adoptat, dicitur adoptare eum, qui alias suus erat per creationem, non tamen per gratiam sanctitatis: et communicans ei gratiam sanctificantem, peculiari quadam ratione dicitur eum facere suum: quod praeclare explicat S. Augustinus lib. 1. De sermone Domini in monte, cap. 22. dicens: Adoptamur in regnum Dei, non tamquam alieni, sed tamquam ab illo facti, et creati, hoc est conditi, ut unum beneficium sit, quo nos fecit esse per omnipotentiam suam: alterum, quo adoptavit, ut tamquam filii vitae aeterna pro nostra participatione frueremur. Cum enim ex solo beneficio creationis non haberemus ius ad vitam aeternam et beatitudinem, quae est haereditas Dei, quam filiis praeparavit, ex illo solo non eramus filii adoptivi: sed id obtinemus per iustificationem, qua Dei filii, et eius haeredes instituimur. — Tertium discrimen inter adoptionem divinam et humanam est, quod ratione humanae adoptionis, adoptatus non succedit in haereditate paterna, vivente adhuc patre, sed eo mortuo: in divina vero secus accidit: nam adoptatus iure filiationis semper vivente Deo potitur eius haereditate et beatitudine. Cuius discriminis ratio est non solum quia Deus est immortalis, homo vero morti obnoxius: sed maxime id provenit, quia homo adoptans cum suis ipse bonis indigeat, neque ea communicare posset adoptato sine suo damno, ideo illa non tradidit adoptato dum agit in vivis: cum autem Deus sit ipsa haereditas filiorum quos adoptat, vivens seipsum illis communicat per visionem et amorem, absque ullo sui detrimento. — Quartum discrimen assignat Doctor, quod homo adoptat per merum velle, et absque positione ullius entitatis realis in adoptato; Deus vero adoptat sine ullo velle realiter distincto, sed per communicationem entitatis alicuius realis, nempe gratiae sanctificantis, qua adoptatus formaliter constituitur in ratione adoptati: unde velle divinum non dicitur adoptatio proprie loquendo, sed potius ipsa gratia communicata; velle autem humanum est ipsa adoptatio.

Notandum 3. Ex Doctore ibidem, ad adoptionem tres conditiones desiderari: Primum est, quod talis adoptio sit gratuita: ita quod adoptans non necessitetur neque astringatur ulla lege ad aliquem in filium suum et haeredem adoptandum. Secunda, quod in adoptione interveniat mutuus consensus adoptantis et adoptati, si ille qui adoptatur in filium sit sui iuris: si vero sit sub tutela paterna, aut sui actoris, necessum est, ut interveniat ipsius patris, aut actoris consensus, ut cavetur lege in adoptionibus, etc. Tertium tandem, quod persona quae adoptatur sit extranea, hoc est, quod non habeat ex natura sua ius ad illam haereditatem, ad quam adoptatur. Hae tres conditiones etiam desiderantur in adoptione divina: Primo namque, illa fit gratuita, quippe ex sola charitate et pura misericordia dat nobis aeternus Pater gratiam sanctificantem, qua Filii Dei nominamur et sumus. Secundo, iustificatio adultorum, qui sunt sui iuris, fit cum proprio eorum consensu; iustificatio vero parvulorum, qui sunt sub cura et tutela Ecclesiae, fit mediante ipsius Ecclesiae ministerio. Tertio tandem, adoptatus a Deo ad aeternam beatitudinem est extraneus. Attamen illa extraneitas, ut observat Doctor numero 3. non ita intelligenda est, quasi debeat peccatum praecedere gratiam iustificationis, alias Virgo Deipara non potuisset censeri Filia Dei adoptiva, quia numquam contraxit peccatum ante gratiam; nec pariter Adamus potuisset dici filius adoptivus tempore suae innocentiae; nec denique Angeli fuissent Filii Dei adoptivi, quia semper fuerunt innocentes. Restat ergo ut talis extraneitas consistat in carentia iuris naturalis ad haereditatem, et bona adoptati.

His ita praemissis, difficultas superest determinanda, utrum Christus in quantum homo sit et dici possit Filius Dei adoptivus. Circa cuius resolutionem triplex est sententia: Prima quidem eorum, qui existimant Christum, in quantum homo est, non posse dici filium adoptivum, sive attendatur eius persona, sive spectetur eius natura. Ita Suarez, disputatione 19. et Vasquez, disputatione 89. qui contendit oppositam sententiam esse damnatam ut haereticam in Concilio Francofordiensi contra Felicem et Elipandum; sed ut apprime notat Cavellus noster in schol. 3. ad praetatam quaestionem Doctoris, non bene didicit Vazquez a S. Paulo illud: Modestia vestra nota sit omnibus hominibus.

Secunda sententia est, quod licet absolute et simpliciter Christus non sit dicendus Filius adoptivus Dei, tamen talis dici possit cum hac reduplicatione, quatenus homo; quam utique sententiam docuit Durandus in 3. dist. 1. qu. 1. cui ex parte subscribere videtur Doctor in eo supra laudato, ubi ait: Quod, qui diceret filiationem esse praecise suppositi, et non secundum naturam, posset faciliter dicere Christum non esse Filium adoptivum, quia illa relatio non convenit supposito secundum se: sed dicendo filiationem fundari in natura simili naturae generantis naturaliter, filiatio adoptiva fundabitur in natura, quae est similis creanti, ut imago eius similitudine naturali, et etiam similitudine gratiae, quam ipse, ut natura intellectualis, potest attingere ad haereditatem adoptantis. Cum autem Distinctione s precedenti, loquendo de filiatione naturali numero 10. dixerit, quod non sumitur in creatis a persona, sed a natura, idem colligunt aliqui ipsum magis propendere in affirmantem sententiam, quam in negantem. Tertia tandem sententia est eorum qui contendunt, Christum Dominum, ut hominem, nec adoptivam, nec naturalem filium dicendum. Ita Lugo disputatione 31. et Faber disp. 23. Nos vero censemus questionem non esse absolute determinandam, sed dumtaxat cum distinctione et modificatione. Unde sit

Conclusio prima. — CHRISTUS, SI HOMO, NON EST ABSOLUTE DICENDUS FILIUS DEI ADOPTIVUS.

Haec est communior, et probatur illis omnibus Scripturae et SS. Patrum auctoritatibus, quibus Adrianus Pontifex, et Patres Concilii Francofordiensis impugnaverunt pessimam assertionem Elipandi Archiepiscopi Toletani, et Felicis Episcopi Urgelitani. Praecipua autem sunt ea, quibus Christus Dominus saepe numero coram hominibus loquens de Patre Deo, numquam cum una nobis communi nomine interpellat, non enim dicit Pater noster, sed Pater meus; et ascendo (inquit Ioan. 20.) ad Patrem meum, et Patrem vestrum. Non dixit, inquit Adrianus, Patrem nostrum, sed Patrem meum, natura scilicet, et Patrem vestrum, beneficio et gratia. Quamvis autem locus a negatione parum roboris plerumque habeat, hic tamen non parvi momenti est; cum enim toties Christus Filius Dei dicatur, cur semel, et iterum non diceretur adoptatus, si revera talis esset? Unde recte S. August. lib. Contra Se-

Contra Secundinum Manichaeum, cap. 3. ait: Lege, inquit, Scripturas, numquam invenies de Christo dictum, quod adoptione sit Filius: quapropter Concilium Francofordiense, in Epistola ad Episcopos Hispaniae, post quoddam S. Hilarii testimonium, ait: Tu vero quisquis es, qui Christum praedicas adoptivum, unde iste tibi sensus renisset, cuiusquam scis Patriarchae nesciverunt. Tractatores hoc nomen tacuerunt, Doctores fidei nostrae non docuerunt. — Probat secundo Adrianus ex illo ad Romanos 8. Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum: nam si proprium appellat, quomodo erit adoptivus? Hanc autem referendam esse ad Christum secundum quod homo est, colligit Adrianus, Quia, inquit, non est traditus secundum Divinitatem, sed secundum id, quod homo est: illum nimirum, qui traditus est hominem, ipsum Apostolus proprium Dei Filium protestatur. — Confirmatur auctoritate S. Hilarii 6. De Trinitate, ubi expendens ea verba Apostoli ait: Numquid rursum nunc adoptionis erit nuncupatio, in quo proprietatis est nomen?

Confirmantur ista maxime ex verbis Divini Patris, qui cum Christus baptizaretur a Ioanne, iterumque dum transfiguratus inter Moysen et Eliam, in conspectu trium Apostolorum e coelo personuit: Hic est Filius meus dilectus (Matth. 3. et 17.), manifeste discernit eum ab his qui gratia et adoptione filii Dei erant. Ioannem enim Moysen, Eliam, Apostolos, nihil prohibet filios Dei adoptione vocari: cum igitur ad unicum Christum dirigebatur haec Patris vox, eumque appellaret Filium, et suum, et dilectum: procul dubio secernebat illum ab his qui sola adoptionis gratia filii Dei vocantur. Non ergo adoptatus Christus, inde quod, quoties Christus de Patre loquitur, toties inter se et adoptionis filios distinguit; et nusquam Evangelium communi nobiscum filietatis signatione dicit: Pater noster; sed perpetuo, vel Pater meus, indicans naturae proprietate se ad Deum pertinere: vel Pater vester, aut Pater suus, ut gratiam adoptionis significet.

Probatur secundo auctoritate SS. Patrum: maxime vero S. Augustini, tract. 2. in cap. 1. Ioannis, ad illa verba: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, ubi ait: Non enim nati sumus de Deo, sicut illo Unigenito, sed adoptati per gratiam ipsius; ille enim natus est Unigenitus, ut solveret peccatum: quibus solutis, implicamur, ne non adoptaret nos propter impedimenta eorum. Loquitur autem S. Augustinus de Christo quatenus homo est: nam secundum humanitatem solus habuit fratres adoptatos. Unde sic arguit Adrianus: quando per illius gratiam nos sumus adoptati, si ipse consort nobis in adoptionis gratia fuit? Nam sicut peccatum non tulisset, si ipse peccatum haberet, ita adoptionis gratiam non tribueret, si ipse propter hominem, quem assumpsit sine sorde peccati, necessarium habuerit, ut gratiam adoptionis acciperet. — Secundo probat testimonium S. Gregorii Magni lib. 1. Moralium, cap. 6. ubi Christo applicans illa verba: Erat ille vir magnus inter omnes orientales, ait: Omnes homines tantummodo homines sunt: ipse autem oriens Deo, et homo recte dicitur: omnes, qui in fide Deo nascuntur, superat; quia non ut caeteros adoptivus, sed naturalis illuminator exstitit. Idem pene habet S. Isidorus lib. De doctrina christiana, et Ecclesiasticarum dogmatum, cap. 2. cuius verba sunt: Dei filius hominis factus est filius, natus secundum veritatem naturae ex homine hominis filius, ut certitate Unigeniti, non adoptione nec appellatione, sed in utraque nativitate filii nomen nascendo haberet, ut esset verus Deus et verus homo unus filius.

Probat Doctor eamdem veritatem hac ratione: Ut aliquis adoptetur, necesse est, quod sit extraneus ad id ad quod adoptatur: ita ut illius generationem non comitetur aliquid tamquam dispositio conferens ius ad haereditatem: sed Christus in eodem temporis momento, quo conceptus est, habuit gratiam habitualem, qua conferebat ius ad haereditatem: ergo Christus, etiam secundum humanitatem, non fuit adoptatus. Maior patet ex 3. Notabili. Minor probatur; nam in primo conceptionis momento, Christi humanitas fuit unita Verbo, et sic exigebat gratiam sanctificantem.

Reponemus ergo cum eodem Doctore, quod illa gratia, qua comitabatur generationem Christi, non fuerit concessa in priori instanti, aut signo naturae, sed in posteriori; et sic in priori illo signo naturae humana, secundum se spectata, erat extranea, nec habebat ius ad haereditatem: ergo ut sic poterat adoptari. — Verum, quamvis huic obiectioni non respondeat Doctor, sed solum dicat responsionem quare; tamen dico, haec non sufficere, ut Christus simpliciter, quatenus homo, dicatur Filius Dei adoptivus; quia quantumvis Christus habuerit tantum in secundo instanti naturae ius ad haereditatem, nihilominus in primo instanti habuit dispositionem necessitantem, saltem de congruo, ad illud ius, quae utique dispositio non alia fuit, quam exigentia suppositi divini, cum proprio supposito careret. Adde quod illa prioritas naturae, qua prius concipitur natura humana existens, quam assumpta a Verbo, non sufficiat ad illam rationem extranei requisitam ex parte adoptandi: nam extraneitas est aliquid extrinsecum praesupponens naturam completam secundum omnes suos modos intrinsecos, et consequenter natura prius concipi debet ut completa secundum subsistentiam, quam dici possit extranea, vel non extranea. Igitur cum in illo priori naturae non concipiatur natura humana Christi affecta personalitate, nec consequenter intrinsece perfecta, non potest censeri extranea ad haereditatem, quippe cum in illo signo nondum concipiatur haereditatis capax, sed tantum in secundo instanti naturae, in quo concipitur habere subsistentiam Verbi, et esse intrinsece completa: ut sic autem considerata natura non erat extranea, quia suppositum Verbi, quo sustentabatur, ex congruitate exigebat gratiam sanctificantem, quae conferebat ius ad haereditatem.

Probatur secundo: Si Christus esset filius adoptivus in quantum homo, etiam simpliciter dici posset Filius adoptivus; quia enim conveniunt Christo in quantum homo est, de ipso possunt simpliciter affirmari, neque ullatenus negari debent: nam dicitur simpliciter de ipso, quod passus sit famem, sitim, et similia, quae non competebant ipsi nisi in quantum est homo, seu ratione humanitatis; ergo cum falsum sit Christum simpliciter esse filium adoptivum, verum esse non potest, quod sit filius adoptivus etiam in quantum homo. Denique maxime cavenda est illa loquendi formula, quaeque attributio a Christo eliminanda est, quae haeresim sapit, aut saltem haereticorum loquendi modum imitatur: at Christum appellare filium adoptivum, etiam quatenus hominem, sapit haeresim Nestorianam, qua absolute pronuntiabat Christum esse Filium Dei dumtaxat adoptivum: igitur simpliciter talis non est dicendus.

Obiicies 1. Varias SS. Patrum auctoritates, quibus significari videtur Christum esse Filium Dei adoptivum; nam Irenaeus lib. 1. Adversus haereses, cap. 21. ita diserte pronuntiat: Propter hoc enim Verbum Dei homo, et qui Filius Dei, filius hominis factus est. Mixtus homo Verbo Dei, ut adoptionem percipiens, fiat Filius Dei. Et Marius Victorinus lib. 1. Contra Candidum Arianum sic habet: Nos adoptione filii, ille natura, etiam et adoptione quadam filius, et Christus, sed secundum carnem. Et Hilarius 2. De Trinitate, post medium ait: Potestatis Divinitas non amittitur, dum carnis humilitas adoptatur, scilicet in Christo. Ex quibus saltem colligitur humanitatem Christi fuisse adoptatam. — Respondeo, sanctos Patres improprie adoptionem usurpare, non vero secundum strictam illius significationem, quippe Irenaeus et Victorinus ipsam substantialem unionem humanitatis cum Verbo, ipsius humanitatis adoptionem appellant. At si Christus esset Filius adoptivus, illius adoptio non esset praecise petenda ex unione hypostatica: siquidem illa per se non confert rationem divinae filiationis, tum quia, ut probatum est, Verbum potuit assumere quamlibet naturam non rationalem, in hac autem hypothesi non posset natura irrationalis assumpta dici filia Dei: tum quia unio cum persona, qua est filius naturalis, magis conferre censetur filiationem naturalem, quam adoptivam. Ad S. Hilarium, dico lectionem illam videri mendosam: nam quamvis in aliquibus codicibus sit illud, adoptatur, in aliis tamen legitur, adoratur, in quo facile potuit incuria scriptorum error irrepere. Cui responsioni suffragatur ipsemet Hilarius, nam verba faciens de Christi nativitate secundum carnem, ait: Hinc intelligitur, aliud videtur, aliud oculis, aliud animo conspicitur: parit virgo, partus a Deo est: infans vagit, laudantes Angeli audiunt: panni sordent, Deus adoratur: ita potestatis dignitas non amittitur, dum carnis humilitas adoratur: ubi particula dum, vim habet causalis, perinde ac particula siquidem: reddit ergo optime causam, cur dignitas potestatis non amittitur per humilitatem partus et vagitus, dicens: dum carnis humilitas adoratur.

Obiicies 2. Varios Scripturae textus, quibus Christus praedicatur inferior Patre: sic Ioannis 14. Pater maior me est: sed non est inferior Patre ratione filiationis naturalis, quippe per eam ipsi est aequalis: igitur debet ipso censeri inferior ratione filiationis adoptivae. Deinde ad Romanos 8. Christus dicitur cohaeres noster: Si filii, et haeredes: haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi: sed non est cohaeres noster secundum naturam et filiationem divinam: ergo secundum humanam. Denique eodem cap. 8. v. 29. Christus dicitur primogenitus in multis fratribus, idest, in omnibus filiis praedestinatis: ergo Christus est primus in omnibus filiis adoptivis ratione gratiae et gloriae, et consequenter revera est filius adoptivus. — Respondeo, ex his et similibus Scripturae textibus nihil contra nostram assertionem inferri. Non quidem ex primo, nam cum illa verba obiecisset Elipandus: Pater maior me est, Patres Concilii Francofordiensis responderunt, illa non fuisse a Christo dicta propter adoptionem, sed propter formam servi, quam Christus ut homo habuit. nam, ut inquiunt: Deus et homo erat, qui secundum Deum dicebat: ego et Pater unum sumus, et secundum hominem: Pater maior me est: igitur illa inferioritas non est reducenda in rationem adoptionis, sed in assumptionem humanitatis. Ad alios contextus dico, Christum non appellari nostrum cohaeredem et confratrem, quod sicut nos sit filius adoptivus, sed quia, ut Filius Dei naturalis, eundem habet Patrem, quem nos filii Dei adoptivi agnoscimus: et ius habet ad eandem haereditatem, at multo praestantius quam nos; quippe ius illius fundatur in sua filiatione naturali: nostrum vero in gratuita adoptione. Quae responsio patet a simili: si quis enim hominum, v. gr. filium a se genitum habens, nihilominus alios adoptaret ex consensu et voluntate ipsius filii: quamvis ille filius esset naturalis, nihilominus dici posset primogenitus inter fratres adoptivos, quia illorum adoptio facta esset dumtaxat ex eius beneplacito et nutu, et prius habebat ius ad haereditatem, quam illi, quorum est cohaeres: idem autem dici potest de Christo Filio Dei naturali, cuius beneficio in Dei filios adoptivos fuimus consignati.

Obiicies 3. Christus praedestinatus est Filius Dei, ad Romanos 1. sed praedestinatio est adoptio: ergo Christus est Filius Dei adoptivus; nam praedestinare est ad haereditatem adoptare; igitur revera Christus est Filius Dei adoptivus. — Nego minorem, plura enim requiruntur ad adoptionem, quam ad praedestinationem, nam ad adoptionem requiritur, quod adoptatus sit extraneus, ad praedestinationem vero solum desideratur, quod aliquis eligatur ad gloriam, sive interim ille sit extraneus, sive non. Ad probationem dico, quod praedestinare est adoptare, quando natura praedestinati habet extraneitatem sufficientem ad adoptionem, concedo: quando vero non habet, nego. Christus autem non habet extraneitatem sufficientem ad adoptionem; quippe cum ius ad haereditatem in eius naturali filiatione fundetur; igitur neganda est consequentia.

Obiicies 4. Omnis humanae naturae dignitas est tribuenda Christo: sed dignitas est in homine, quod sit Filius Dei adoptivus, quia non convenit alicui naturae non intellectuali: ergo illa Christo est tribuenda. — Distinguo maiorem, similiter et minorem: dignitas est esse filium adoptivum, dignitas, inquam, arguens aliquam imperfectionem, concedo: dignitas est sine imperfectione, nego; minus enim dignum ac gloriosum est, esse filium adoptivum, quam naturalem. Igitur neganda est consequentia. Non enim omnis dignitas arguens imperfectionem debet admitti in Christo; sed solum illa, qua arguit imperfectionem necessario consequentem ad naturam humanam: dignitas autem adoptionis supponit extraneitatem, quae est imperfectio non necessario consequens naturam humanam; igitur illa non debet in Christo admitti.

Obiicies 5. Eatenus Christus est Filius Dei naturalis, quatenus est genitus a Deo Patre: at non est genitus a Deo Patre quatenus homo: ergo ut sic est Filius Dei adoptivus, non autem naturalis. — Respondent aliqui cum Vazquezio cap. 12. et 13. negando minorem, quia, inquiunt, natura humana Christi subsistit in Verbo, quod est

Filius Dei naturalis, et a Patre Deo genitus; nam esse Filium Dei naturalem contingit duobus modis: primo modo stricte et proprie, quatenus dicit genitum a generante intellectuali naturaliter; secundo modo minus proprie, quatenus significat aliquid personaliter unitum ei, quod dicitur genitum naturaliter. Priori modo Christus ut homo, non est Filius Dei naturalis: secundo autem modo talis dici potest. Respondeo insuper, quod si illa propositio, Christus, ut homo, est Filius Dei naturalis, sic accipiatur ut significet, quod homo ille unitus Verbo, non tantum habeat gratiam habitualem, per quam est adoptatus ad haereditatem, sed etiam habeat gratiam unionis hypostaticae, per quam dicitur Deus, certe hoc sensu, Christus, ut homo, est Filius Dei naturalis, quia est unitus personaliter Filio Dei naturali: si vero sic intelligitur haec propositio: Christus secundum quod homo est, idest, specificative, natura humana Christi est filia naturalis Dei, in hoc sensu, propositio illa falsa est; nam humanitas Christi non est genita a Deo, sed a beata Virgine. Unde absolute loquendo, permitti posset minor, et negari consequentia, quia cum inter filiationem simpliciter naturalem, et simpliciter adoptivam detur medium, nemirum esse Filium Dei non absolute naturaliter, sed per participationem filiationis naturalis, quomodo Christus ut homo, est Filius Dei propter unionem humanitatis cum persona Filii naturalis Dei, sequitur, quod illatio sit vitiosa, cum argumentum non fiat ex iusta distributione.

Obiicies 6. Manent naturae immixtae in Christo, nec mutuo suas proprietates praepedientes: sed adoptari est proprietas naturae habentis gratiam: ergo potest dici de Christo, quod adoptetur ratione naturae humanae ipsius, qua habet gratiam, non minus quam potest dici de ipso, ratione naturae divinae, quod sit Filius naturalis. — Distinguo maiorem: manent naturae immixtae non impedientes proprietates suas necessario et connaturaliter ex ipsis consequentes, concedo: proprietates suas, hoc est, illa omnia, quae possent illis naturis competere, nego. Minorem similiter distinguo: adoptio est proprietas necessario et connaturaliter consequens naturam habentem gratiam sanctificantem, quando illa natura extranea est ad haereditatem, concedo: secus, nego. Unde neganda est consequentia, siquidem natura humana Christi, ut completa est per subsistentiam Verbi, non habet illam extraneitatem.

Obiicies deinde: Doctor Subtilis docet, Christum ut hominem posse dici Filium Dei adoptivum, ut videre est libro iam laudato, et insuper in 3. dist. 8. ubi docet filiationem non sumi in creatis a persona, sed a natura: hinc votores illius Discipuli, nempe Tartaretus, Maior, Luzsonius, etc. eamdem sententiam tuentur: igitur nostra assertio in eum militat. — Nego antecedens: Doctor enim laudatus q. 10. resolvit cum Magistro, Christum non esse Filium Dei adoptivum; Quia, inquit, tunc esset Filius Trinitatis, quam tota Trinitas adoptet, et agat omnem actum extra: et ibidem solvit omnia argumenta, quae ipsemet pro adversa parte formaverat: unde Puteolanus disp. 10. Lucher disp. 23. Ried 3. parte Controversiarum 3. art. 2. et Pourius in Commentario, pro nostra assertione militant, fatenturque Doctorem hanc in sententia esse problematicam: nihilominus in negantem partem magis propendo; nam ipse Doctor in 3. dist. 2. qu. 1. n. 11. cum dixisset: Non necesse est, quod si filius Dei est filius hominis, quod ille idem filius hominis sit Filius Dei per gratiam: addit: Forte enim negaretur de eodem determinate: imo nec conceditur, quod Christus sit Filius Dei adoptivus: igitur falsum est, quod nostra assertio Doctoris menti et doctrinae adversetur. Hinc apparet, quam graviter exorbitent plurimi Recentiores utriusque scholae, dum Subtilem Doctorem pro opposita sententia absolute laudant.

Conclusio secunda. — NON EST CERTUM (CERTITUDINE FIDEI), CHRISTUM QUATENUS HOMINEM, NON ESSE DICENDUM FILIUM DEI ADOPTIVUM. Haec est contra Vazquezium, et alios ipsius sequaces.

Probatur primo: Si illa propositio esset de fide, maxime quia censeretur definita in Concilio Francofordiensi contra Felicem et Elipandum: sed haec ratio nulla est: igitur non est certum de fide, quod Christus quatenus homo non sit dicendus Filius Dei adoptivus.

Maiorem admittit Vazquez cap. 6. et 8. disputationis 81. Minorem vero probatur: Primo plurimi Doctores etiam post illud Concilium, ut Alensis, Albertus, Richardus, et alii censuerunt esse probabile, quod Christus in quantum homo dici possit Filius Dei adoptivus: neque ullus ex Antiquis damnavit, ut haereticam sententiam Durandi, qui huiusmodi adoptionem Christo assertive tribuit. Vix potest reponere illos Auctores ignorasse definitionem Concilii Francofordiensis, cum nullam eius mentionem fecerint. Dicet enim, id non esse verisimile: nam licet credi possit eos forte non legisse Acta ipsius Concilii, quousque dumtaxat anno 1567. Surius ex antiquissimo et vero exemplari transumpta excudi curavit; tamen vix credi potest, eos non legisse historias et scripta eorum omnium, qui haeresim Felicianam impugnarunt, aut de ea sermonem instituerunt, quales nedum fuerunt Beatus, et Heterius, qui adversus Elipandum primi insurrexerunt, et dictis ac scriptis generose impugnaverunt: sed et Carolus Magnus Imperator, cuius opera damnata est illa haeresis. Necnon et Ionas Aurelianensis, ac plurimi alii Auctores, qui adversus Elipandum et Felicem scripserunt, quos certe omnes vix credi posset ipsis peritissimis Doctoribus ignotos fuisse.

Secundo, quamquam in illo Concilio damnati fuerint Felix et Elipandus asserentes Christum esse Filium Dei adoptivum; tamen sufficiens non videretur fundamentum ad asserendam illam propositionem, ut ab aliquibus Theologis assertam, esse respuendam ut haereticam, quia licet Felix et Elipandus ab eo Concilio damnati tuerint, ac proscripti ut haeretici, quod assererent Christum esse Filium Dei adoptivum: illa tamen damnatio non praeiudicat nostrae assertionis nam Felix et Elipandus ideirco damnati sunt in hoc Concilio, quod Nestorii haeresim instaurarent, et duas in Christo adstruerent personas, seu duo supposita, iuxta duas naturas, humanam scilicet et divinam, quas habuit, uti docent Suarez disp. 19. sect. 3. Valentia q. 20. Baronius ad annum Christi 783. n. 5. et 6. item anno 791. Mariana lib. 7. De rebus Hispanicis, imo et Surius ipse in annotationibus supra hoc Concilium; quod etiam evincitur ex actis illius Concilii, quae consistunt in quadam epistola ad Episcopos Hispaniae: item in epistola Adriani

Papae, necnon in libro sacro syllabo, cuius auctor est Paulinus Aquileiensis, qui una cum CCC. Episcopis ex Germania et Gallia Concilio Felicem et Elipandum ideo damnatos, quod Nestorii haeresim instaurarent; primum ipsum et eius asseclas alloquentes columna secunda habet: Invenimus in libelli vestri principio scriptum, quod vos posuistis: Confitemur, et credimus Deum Dei Filium ante omnia tempora, sine initio ex Patre genitum, coaeternum, et consubstantialem, non adoptione, sed natura. Item post pauca in eodem legebatur: Confitemur, et credimus eum factum ex muliere, factum sub lege, non genere esse Filium Dei, sed adoptione, non natura, sed gratia. Et col. 1. Quia hominem Christum verum Dei Patris Filium esse negatis, nobis defensor esse noluisti. Et inferius col. 15. Nonne olim eadem haeresis vestra in Nestorio ab universali sancta Ecclesia refutata est etiam, et damnata? Et addit: Quapropter forte illum anathematizare noluistis, dum alios, Bonosum scilicet, Arianum, et Sabellium, Manichaeumque, qui prave de Filio Dei senserunt, Epistola vestra anathematizastis. In his satis insinuatur, Felicem et Elipandum errasse circa veritatem ipsius mysterii Incarnationis, et in Nestorianam haeresim, vel aperte vel simulate incidisse. — Idem probatur ex libro sacro syllabo: nam columna tertia de Felice et Elipando dicitur: Haeresim veternosam illustrium virorum calcibus mirabiliter inculcatam, Catholicaque falce olim funditus detruncatam, spinoso redirivae radice suscitare de stirpe molliuntur. Et col. 8. Non duo Filii, alius Dei, alius hominis, ut sicut illi errando aestimant, adopticus sit hominis Filius, et sine adoptione Dei Filius. Quibus significatur, quod aperte Verbum, ut Filium naturalem ab homine filio adoptivo Felix et Elipandus distinguebant, quemadmodum veteres Nestoriani. — Idem colligitur ex epistola Adriani, nam in principio epistolae Pontifex agens de haereticis, quos impugnat, Non sunt, inquit, ex hominibus, quos Pater dedit illi, qui eum adoptivum, et non proprium Filium confitentur; quasi alienus aliquando a Patre fuerit: ergo sententia haereticorum illorum erat, quod persona Christi, qui erat homo, non esset proprius Filius Dei, sed tantum adoptivus. Quod utique aperte significat Pontifex auctoritatibus sanctorum Patrum, quibus suam sententiam tuetur, et oppositam ut haereticam expugnat. Probat enim S. Athanasium dicentem: Si quis vero adversus divinas Scripturas docet alium esse Filium Dei, et alium, qui ex Maria Virgine, hominem, secundum gratiam adoptatum, sicut nos, quasi essent duo Filii, hunc anathematizat sancta Ecclesia. Probat item auctoritatem S. Gregorii Nazianzeni, ita scribentem ad Cledonium: Si quis introducit duos filios, unum quidem, qui ex Deo, et Patre; secundum vero, qui ex matre, et non aequalem, ut adoptionis exerdat gratiam, quae promissa est his, qui recte credunt, alienum eum a nostro consortio iudicamus: naturarum vero duce, Deus, et homo; Filiorum vero non uno, etc. Sed haec et similes auctoritates, quas profert Pontifex, non arguerent adversarios, nisi revera duas in Christo personas admisissent: igitur ut Nestoriani duas in Christo personas admittebant. — Confirmatur, quia haeretici isti considerabant primo Christum secundum humanitatem, tanquam hominem purum, imo et servum, et leprosum; et postea adoptatum in Dei Filium, et tandem coniunctum Filio Dei naturali, non quidem personaliter, sed affective, et per eximiam Dei gratiam, quo fiebat, ut esset homo Deificus, non autem homo-Deus: sed haec non fuissent vera, nisi admisissent duas in Christo personas, humanam unam, divinam alteram, ut admittebant veteres Nestoriani: igitur revera Nestoriano errore erant infecti. Probatur antecedens; primo quidem ex libro sacro syllabo, nam columna secunda legimus: Dixerunt igitur, sed fictis assertionibus irreligii, Dominum nostrum Iesum Christum adopticum Dei Filium de Virgine natum, quod divinis nequivere approbare documentis. Haec igitur dicentes, aut in utero Virginis eum suspicantur adoptatum, quod dici nefas est, quia de beata Virgine inenarrabiliter sumpsit, non adoptavit carnem: aut certe purum eum hominem sine Deo natum, quod rogari impium est, necesse est fateantur. Nulla autem esset haec ratiocinatio, si haeretici illi revera duas in Christo personas non admisissent, et personam filii adoptati distinxissent a persona Filii Dei naturalis. — Confirmatur insuper ex illis auctoribus, qui vel Elipandi haeresim impugnaverunt, vel de ea mentionem fecerunt: Primo namque Alcuinus, cuius opera Carolus Magnus motus est ad illam haeresim reprimendam, ut conqueritur ipsemet Elipandus epistola ad ipsum Alcuinum data, ita lib. 1. Adversus Elipandum scribit: Admones me, inquit, non quo erudiar animo, sed severae invectionis castigatione gloriosum Regem Carolum nos corrumpere: non ego illum corrumpere veni in Franciam, qui corrumpi non potest, sed adiutare in fide Catholica: impossibile est enim, ut corrumpatur a quoquam, quia Catholicus est in fide, Rex in potestate, Pontifex in praedicatione, Iudex in aequitate, et Philosophus in liberalibus studiis, inclytus in moribus, et in omni honestate praecipuus. Subdit denique, qualiter ante ipsius accessum in Franciam, illa haeresis damnata fuerat in Concilio Ratisbonensi anno 792. et coram Adriano summo Pontifice, ubi semel et iterum Felix illam haeresim eiuraverat: sed postmodum sopitos infidelitatis cineres (agente Elipando) instar canis ad vomitum, et lotae sues ad volutabrum, cum rursus excitasset, ad eum epistolam exhortatoriam dedit Alcuinus: cui Felix non epistolari brevitate, sed libelli prolixitate respondere visus est, inquit Alcuinus, atque in ea omnes perfidiae vestrae furens maxime aperuit, asserens Christum et externum hominem, et nuncupativum Deum, et adoptivum Filium, et secundae indiguisse regeneratione, et alia plurima doctrinae Ecclesiastica inconvenientia: cui libello eius septem nostrae devotionis libellis respondimus, omnes vestrae pravitatis eiaculans doctrinas. Quibus constat qualiter illi haeretici Christum non hominem Deum, sed hominem Deificum, ut veteres Nestoriani asserabant. — Idem colligitur ex Iona Aurelianensi, lib. 1. De cultu imaginum, ubi agens de illa haeresi Feliciana ait: Emersit ex Hispaniae tempore sanctae memoriae piissimi atque invictissimi Augusti, quidam Felix nomine, actu infelix Cordubensis civitatis Episcopus, qui iuncto suo sceleratissimo errori Elipando Toletanae urbis Episcopo, secundum humanitatem non esse proprium Filium Dei, sed adopticum praedicare ausus est: Et haec circulante doctrina utramque Hispaniam magna ex parte infecit. Subdit infra: Milites Christi invictissimi armis muniti, eiusdem Principis iussu in unum coacti, adhibita etiam sanctae Romanae

Ecclesiae auctoritate, eundem Felicem damnarunt: imo cum auctore sui erroris Nestorio, quo imitatus est, perpetuo anathemati manciparunt. Idem refert Sigebertus in suo Chronico ad annum 793. ubi sic scribit: Feliciana haeresis condemnata in praesentia domini Papae cum ipso Felice auctore abdicatur. Haec haeresis asserebat Filium Dei in divina natura verum Deum esse, in humana vero nuncupativum. Item in divina natura verum esse Filium Dei, in humana vero adopticum, unam personam Dei et hominis dividens in duas personas, scilicet veri filii, et adoptivi. Idem referunt sanctus Antoninus 2. parte historiae tit. 14. cap. 1. Paulus Aemilius lib. 2. Nauclerus gen. 27. et alii.

Reponunt ergo cum Vazquezio illi, qui contendunt illos haereticos non admisisse duas in Christo personas, sed tantum asseruisse Christum, quatenus hominem, non esse Filium Dei naturalem, sed adoptivum; reponunt, inquam, primo, illos auctores, qui in Felicem et Elipandum pugnaverunt, Nestorianum errorem ipsis attribuisse, non quod illum docerent, sed quia docebant aliquid, ex quo error ille videtur inferri. — Contra: si illi haeretici omnino concessissent unionem naturarum in Christo secundum subsistentiam unicam, et solum ex mala intelligentia nominis adoptionis, Christo tribuissent filiationem adoptivam, non erat cur Nestorianus error eis affingeretur. Insuper, cur non aliquis vel Patrum Concilii Francofordiensis, vel Auctorum, qui in eos pugnaverunt, maxime vero Alcuinus eruditissimus, cui perspicua erat haeresis Feliciana, cuiusmodi haereticam deceptionem, et assertionem aperuisset et aperte explicasset? At nullus ita illius haeresis vires explicat, sed unanimi calculo, ut supra dictum est, docent illius haeresis assertores Nestorianismum innovasse, asserendo Christum hominem eodem prorsus modo fuisse Filium adoptivum, licet praestantiori gratia, quo sunt alii homines iusti. Adde quod idipsum ipsemet Elipandus docuit in Epistola sua ad Carolum Regem. Eius verba haec referuntur in Epistola Concilii ad Episcopos Hispaniae columna 3. Ex Patre Unigenitum sine adoptione, primogenitum vero in fine temporis, rerum hominem assumendo de Virgine carnis adoptivum, Unigenitum in natura, primogenitum in adoptione et gratia. Quibus verbis plane docet hominem illum fuisse Deo unitum, et ab eo assumptum sola adoptionis gratia. Quod vero illam adoptionem nostrae similem iudicaverit Elipandus, colligitur ex columna 2. eiusdem epistolae, ubi refertur Elipandum in sua epistola exposuisse illud 1. Ioannis 3. Similes ei erimus: idest, inquiebat, similes in carnis adoptione, non similes in Divinitate. Non est ergo cur illum a Nestoriano errore liberare tantopere laborent.

Reponunt 2. ex confessione fidei ipsius Elipandi, quae inserta est in lib. Beati et Etherii, quam integram refert Vazquez cap. 2. supra laudatae disputationis, apparere Elipandum unicam in Christo personam admisisse, ait enim: Homo interior in una eademque Dei, et hominis persona agglomeratus, atque carnis vestimento indutus. — Respondeo, callide et haeretica varietate ipsum unicam in Christo dixisse personam, eo modo quo unitatem personae in Christo admittebat Nestorius. Nam testatur S. Thomas 3. parte q. 2. art. 6. Si fiat sermo in nomine personae, etiam Nestorius utebatur unitate personae propter unitatem dignitatis et honoris. Unde etiam sexta Synodus definit anathema in eum, qui dicit unam personam secundum dignitatem, et honorem, et adorationem: sicut Theodorus et Nestorius insipientes conscripserunt. Potuit ergo similiter Elipandus hac arte ponere unitatem personae, quo facilius orthodoxos Patres luderet, et sententiam damnationis caveret. Hinc adde, quod verba illa in una eademque Dei persona agglomerata, non plus significant quam unionem accidentalem. Sed etiam se aliud intendere declaravit ipsemet Elipandus, subdit enim in eadem confessione: Quia non per eum, qui natus est de Virgine, visibilia et invisibilia condidit, sed per illum qui non est adoptione, sed genere, neque gratia, sed natura, et per istum Dei simul et hominis filium adoptivum humanitate, et non adoptivum Divinitate mundum redemit. Et infra: Si conformes sunt omnes sancti huic Filio Dei secundum gratiam, et cum adoptato adoptici, et cum advocato advocati, et cum Christo Christi, et cum parvulo parvuli, et cum servo servi: ubi plane videtur nos Christo exaequare in adoptione: imo illo tam indigno loquendi modo, de Christo nihil amplius, quam de puro homine sentire videtur; quippe ibidem scribit quod Deus Christum nonnulla actionis suae mysteria nescire voluit.

Reponunt denique: Si Elipandus et Felix fuissent Nestoriano errore infecti, non opus fuisset tot Concilia cogere, nec scribere tot libros ad eorum errorem convincendum et eliminandum; facillimum enim fuisset illos, ut haereticos notare ac convincere, tum antiquis definitionibus contra Nestorium, tum Scripturae testimoniis, quibus demonstratur tantum esse in Christo unam personam. At vero Concilium Francofordiense non ita procedit, sed potius ex unitate personae Christi, quam Elipandus non negabat, et proprietatibus, ac vera definitione adoptionis, quas ignorasse videtur, colligit Concilium, non posse Christo convenire adoptionem: et ad hoc tandem inconvenientia deducit, quod si Christus Filius adoptivus censeatur, etiam sit in duos filios dividendus. Addunt, quod cum iam in Ecclesia, praesertim Latina, funditus evulsus esset Nestorianus error, quomodo a Concilio, et Episcopis Latinis sperare poterat Elipandus suae doctrinae confirmationem, si eadem cum Nestorio sensisset? qua fronte apud Carolum Magnum Principem valde Catholicum, et maximum Ecclesiae defensorem egisset, ut Concilium congregari iuberet, in quo eius doctrina approbaretur? — Respondeo, equidem Elipandum et Felicem non disertis verbis fuisse professos errorem Nestorii, neque asseruisse expresse duas in Christo hypostases aut duo supposita, vel unionem accidentalem: sed tantum unum fuisse nomine adoptivum, quam tamen ita declarabant, ut plane in re nihil aliud quam Nestorius sentirent: quia neque eam a nostra adoptione distinguebant, ut supra probatum est, neque illam soli humanitati attribuebant, sed cuidam homini, quem tertium, et priorem tali unione, seu adoptione esse dicebant. Hinc non mirum, si Elipandus ausus fuerit iudicium et approbationem Concilii postulare, quia forte non intelligebat, quid ex suo errore consequeretur, aut propria haeresi, ac vanagloria exc(a)ecatus sperabat fore, ut suis verborum involucris alios facilius deciperet. Et eadem ob causam Concilium non solum usurpavit testimonia, et definitiones contra Nestorium factas ad confundendos illos haereticos, sed etiam studuit declarare, qualiter in re nil aliud quam Nestorius dicerent.